Skip to main content

Full text of "Matthæi Parisiensis, monachi Sancti Albani, Chronica majora"

See other formats 


Conservation  of  this 
volume  was  made 

possible  through  the 
generous  support  of 

PETER  WARRIAN 

and  the  Friends 

of  the  Library 

■  pims 

PONTIFICAL   INSTITU 

TE  OF  MEDIAEVAL   STUDIES 

Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/matthiparisien02pari 


RERUM  BRITANNICARUM  MEDII  /EVI 

SCRIPTORES, 


OS 


CHRONICLES  AND  MEMORIALS  OE  GREAT  BRITAIN 

AND  IRELAND 


DURING 


THE   MIDDLE   AGES. 


29808.  a 


THE  CHRONICLES  AND  MEMORIALS 

OF 

GREAT  BRITAIN  AND   IRELAND 

DURING  THE  MIDDLE  AGES. 

PUBLISHED    BY   THE    AUTHORITY   OF    HEU   MAJFSTY's    TRKASURY,    UNDER 
THE    DIRECTION   OF   THE   MASTER   OF   THE   ROLLS. 


On  the  26th  of  January  1857,  the  Master  of  the  Eolls 
submitted  to  the  Treasury  a  proposal  for  the  pubUcatiou 
of  materials  for  the  History  of  this  Country  from  the 
Invasion,  of  the  Homans  to  the  reign  of  Henry  VIII. 

The  Master  of  the  llolls  suggested  that  these  materials 
should  be  selected  for  publication  under  competent 
editors  without  reference  to  periodical  or  chronological 
arrangement,  without  mutilation  or  abridgment,  prefer- 
ence being  given,  in  the  first  instance,  to  such  materials 
as  were  most  scarce  and  valuable. 

He  proposed  that  each  chronicle  or  historical  docu- 
ment to  be  edited  should  be  treated  in  the  same  way  as 
if  the  editor  were  engaged  on  an  Editio  Princeps ;  and 
for  tliis  purpose  the  m.ost  correct  text  should  be  formed 
from  an  accm*ate  collation  of  the  best  MSS. 

To  render  the  work  more  generally  useful,  the  Master 
of  the  llolls  suggested  that  the  editor  should  give  an 
account  of  the  MSS.  employed  by  him,  of  their  age  and 
their  peculiarities ;  that  he  should  add  to  the  work  a 
brief  account  of  the  life  and  times  of  the  author,  and 
any  remarks  necessary  to  explain  the  chronology ;  but 
no  other  note  or  comment  was  to  be  allowed,  excej)t 
what  might  be  necessary  to  establish  the  correctness  of 
the  text. 

II  2 


The  Avorks  to  be  published  in  octavo,  separately,  as 
tliey  were  finished  ;  the  Avhole  responsibility  of  the  task 
resting-  upon  the  editors,  who  were  to  be  chosen  by  the 
Master  of  the  liolls  with  the  sanction  of  the  Treasury. 

The  Lords  of  Her  Majesty's  Treasury,  after  a  careful 
consideration  of  the  subject,  expressed  their  opinion  in  a 
Treasury  Minute,  dated  February  9, 1857,  that  the  plan 
recommended  by  the  Master  of  the  Rolls  "was  well 
calculated  for  the  accomplishment  of  this  important 
national  object,  in  an  effectual  and  satisfactory  manner, 
within  a  reasonable  time,  and  provided  proper  attention  be 
paid  to  economy,  in  making  the  detailed  arrangements, 
without  unnecessary  expense." 

They  expressed  their  approbation  of  the  proposal  that 
each  Chronicle  and  historical  document  shoidd  be  edited 
in  such  a  manner  as  to  represent  with  all  possible  correct- 
ness the  text  of  each  wi'iter,  derived  from  a  collation  of  the 
best  MSS.,  and  that  no  notes  should  be  added,  except 
such  as  were  illustrative  of  the  various  readings.  They 
suggested,  however,  that  the  preface  to  each  work  should 
contain,  in  addition  to  the  particulars  proposed  by  the 
Master  of  the  Rolls,  a  biographical  account  of  the  author, 
so  far  as  authentic  materials  existed  for  that  purpose, 
and  an  estimate  of  his  historical  credibilitv  and  value. 

Rolls  House, 

December  1857. 


MATTHiEI   PARISIENSIS, 

MONACHI   SANCTI   ALBANI, 
CHRONICA  MAJORA. 


VN^'V»  ^'K/^  r 


Plate  XL 


It  I 


■mXiirftVcixv-ici'  I 


ti  T  ctnlTiwf  afti>>vtr.T?f  c(>^iofi>  u  ti  yfftr 

'^^^^^'^^-'"^  "_B!lt'r  nn\nc\vi.  i\m  vcy 
CfeTnowStty/Uynm  i  «ftifccy  aanfll»  \*.inntu 


f<hxtm« 


CCirr-- — ^y»0JC'~~~  KcgnS' 


1=)cnnin. 


{^i?fi  Ti^rc\Tinr.'yj)  cT>  ri)oin;^l' evuoro  nmf"^)  iy  cvg 


h-n\f  mifin<'\T  fi'  nu."  roni  fiir''l'l)i)<V?Mlifoiail^^ifr'ci'; 
.^  \,.^ — r-r s—  -£ ^ — ^^    ::      r 


111 


fiiir'bic  n?;\va.'zcttt''iar'Sic  tiiA\"o:ur fal'btt  ci  ijrleM _ 


;^^W/^y*c^yA^T^o^l^o:!Vlfe^^ll■^MlbIc■l^^c^^^\M^ri'f(^^l^l^^ . 


B  CCCC  XXYI 


■  VuuKniBioofcsIfaY^fSiiiLifli 


Ill= 


'-  =  1  g 


3  «s   5  r*  ^    "^  — 
^    ,^  —  -^    — ib'k-i  R  ~. 

i 1^1 5 All I 

i  2|i  111  |S 


1  e-fe'&r  H  3  s  i 


;  5 


'^  (^,c*^    O  ^    p     r-.  1 


r;   (T  C 


.<it.    "^ 


>^_ 


"S  «'I'S  2  3-  "'"^ 


ill 


^^Htrgj 


r^ 


:1^ 


14 


•--  c 


c  1  ^  «^  "s  *5>  E  ^*% 


i^ 


.3  I<r3  B 

S-  J-    fe    «  'K 

s  ^  e  <>5  ^g'^o 

■    £'5:  ^'  S  ? 
S  =  *  1  b 


V 


G, 


V-. 


4 

I 

I 


MATTHiEI    PARISIENSIS, 


MONACHI  SANCTI  ALBANI, 


CHRONICA    MAJORA. 


EDITED 


BY 


HENRY  RICHARDS  LUARD,  M.A., 

FELLOW    OF    TUIXITY    COLLEGE  ;    REGISTRARY    OF   THE    UNIVERSITY  ;    AND    VICAR    OF 

GREAT    ST.    JIARY's,    CAMBRIDGE. 


VOL.  II. 


A.D.  1067  TO  AD.  121G. 


PtJBLISHED  BY  THE  AUTHORITY  OF  THE  LORDS  COMMISSIONERS  OF  HER  MAJESTY'S 
TREASURY,  UNDER  THE  DIRECTION  OF  THE  MASTER  OF  THE  ROLLS. 


LONDON: 

LONGMAN  &  Co.,  Paternoster  Row;  TRUBNER&  Co.,Ludgate  Hili.: 

ALSO  BY  PARKER  &  Co.,  OXFORD  ; 

MACMILLAN  8c  Co.,  CAMBRIDGE  ; 

A.  &  C.  BLACK,  EDINBURGH  ;  and  A.  TIIOM,  DUBLIN, 

1874. 


12791 


Printed  by 
Etbe  and  Spottiswoode,  Her  Majesty's  Printers. 
For  Her  Majesty's  Stationery  Office. 


^^y^/^/^•\^x 


PREFACE. 


v\,\y\/\.r\y\/\r 


CONTENTS  OF  THE  PREFACE. 


'V/»^.'-»./^^  ^ 


Page 

Division  of  the  Volume  at  the  year  1188  -  -.  ix 
Roger  of  Weudover  the  Compiler   of  the   succeeding 

portion         -             -             -             -             -             -  ix 

Mention  of  the  name  of  Abbat  John  of  St.  Alban's        -  x 

He  possibly  the  Compiler  of  the  earlier  portion               -  xi 

Sources  of  the  History  in  the  present  Volume    -             -  xii 

Alphabetical  list  of  the  Authorities  used              -             -  xiii 

Additions  made  by  the  Compilers           _             -             .  xvi 

Manner  in  which  the  Authorities  are  used          -             -  xx 

Un  trustworthiness  of  former  editions  of  Matthew  Paris  xxii 

Specimens  of  Parker's  errors      -             -             -              -  xxiii 

Additions  and  Authorities  of  Matthew  Paris  -  -  xxviii 
The  Chronica  Majora  a  first  draft  of  the   History  he 

intended  to  write     -             -             -    .         -             -  xxix 

Character  of  his  alterations         .             .             -             .  xxx 

Documents  inserted        .             -             .             .             .  xxxii 

Magna  Charta  as  given  by  Wendover  and  Paris              -  xxxiii 

List  of  Pai-is's  additions              .             .             .             .  xxxvii 

iVISS.  used  for  the  present  Volume         .             .             -  xlvii 

Addenda  and  Errata     -----  xlix 


DA 
Z5 


PREFACE. 


The  present  volume  carries  on  the  St.  Alban's  Chro-  Contents 
nicle  of  England,  re-cdited  by  Matthew  Paris  with  many  ".J^g^^ 
alterations  and  additions,  from  the  Conquest  to  the  death  volume, 
of  king  John.     The  text  is  taken  as  in  the  previous 
volume,  from  the  Corpus  Christi  College  MSS.  26  (A.) 
and  IG  (B.),  the  additions  of  Paris  being  shown  as  before 
by  the  difference  of  the  type.     In  the  cases  where  these 
MSS.  are  deficient  from  the  loss  of  some  leaves  {e.g.  pp. 
8G0-388),  the  text  is  taken  from  the  Cotton  MS.  Nero 
D.  5  (C.),  which  was  certainly  copied  from  the  MSS.  A. 
and  B.,  and  which  there  is   reason   to    believe   passed 
under  Matthew  Paris's  own  eye.     Here  the  additions  of 
Paris  can  only  be  ascertained  by  actual  collation  with 
the  text  of  Wendover,  as  the  Cotton  MS.  is  written  in 
the  same  scribe's  hand  throughout.^ 

The    jjortion    of  the    history   in  the    present  volume  End  of  the 
divides   itself  into  two   parts,  the  first  endino-  with  the  "rigmai 

^  ^  compihi- 

year  1188  (p.  330),  where  MS.  A.,  the  first  of  the  two  tion  in 
volumes  of  the  Corpus  MS.,  ends,  which  is  also  the  conclu-  ^^^^' 
sion  of  what  I  have  called  the  St.  Alban's  compilation, 
and  the  second  beginning  with  the  year  1189.     From  this  Roger  of 
point  I  believe  the  compiler  of  the  original  history  to  be  Wendover 
Roger  of  Wendover.     This  is  compiled  in  a  similar  manner  of  the  sue- 
to  the  portion  that  precedes,  and  Paris  has,  for  the  most  '^^^«'l"'^ 

.  .    .  .  portiou. 

part,  made  little  difference  in  the  way  he  has  used  it. 
The  text  which  we  know  under  the  name  of  Wendover 


'  I  mean  that  the  whole  of  each  I  1188,  is  in  one  hand,  the  second 
part  of  the  volume  is  iu  the  same  part  in  another.  See  note  4  to  p. 
hand.      The    first  portiou,   ending    I  336. 


X  PREFACE. 

is,  with  some  few  exceptions,  -literally  transcribed,  while 
Paris's  ovm  additions  are,  as  before,  usually  entered  in 
the  margins  or  at  the  foot  of  the  pages.     He  has,  how- 
ever, not  unfrequently  erased  words  or  even  lines,  and  in- 
troduced his  own  matter  in  jilace  of  what  the  scribe  had 
AVTitten,  the   paragraphs  of  the    previous   writer    being 
condensed  or  altered,  so  that  the  fresh  matter  might  be 
got  into  the  same  space  ;  thus  proving  that  the  additions 
and  alterations  were  made  after  the  MS.  had  been  written. 
This  is  the  case  up  to  the  year  1213  (p.   567),  where  a 
fresh  hand  begins  of  the  distinct  St.  Alban's  character, 
though  I  think  certainly  not  Paris's  own ;  and  from  hei'e 
the  history  of  Wendover  may  be  said  to  be  re-written, 
as  the  changes  introduced  are  incorporated  with  the  text, 
and  the  differences  between  Paris  and  Wendover  can 
only  be  ascertained  by  collation.     But  here,  as  well  as 
before,  there  are  also  additions  in  the  margin,  in  Paris's 
OAni   hand,  introduced  in  a  manner  which  shows  that 
they  were  written  after  the  rest,  and  giving  the  idea  of 
being  the  author's  latest  additions  in  revising  his  work. 
Mention  in      At  the  point  whcre  MS.  A.  ends,  the  end  of  the  year 
MS^oT''^  1188,  in  the  Douce  MS.  of  Wendover  (W.)  occurs  the  re- 
Weudover  mark,  "  Hue  usque  in  lib.  cronic.  Johannis  abbatis,"  and 
naiiKof      opposite  in  a  later  hand,   "Usque  hoc  cronica  Johannis 
abbat         "  abbatis,  et  hie  finis."     Though  these  words  have  been 
Ceiia  of  St.  I'emarked  upon   by  various   persons,    I   scarcely   think 
Alban's.     they  have  received  their  due  amount  of  consideration, 
ralfter  '^'     ^^^^  abbat  John  I  believe  to  be  "  Johannes  de  Cella," 
21st  abbat  of  St.  Alban's,  from  1195  to  1214.     He  had 
been  noted  for  his  learning  while  a  student  at  Paris,  and, 
as  Matthew  Paris  tells  us  (Gesta  Abbatum,  i.  p.  217), 
might  be  considered  as  a  Priscian  in  grammar,  an  Ovid 
in  prosody,  a  Galen  in  medicine.^     It  was,  moreover,  in 
his  time  that  many  books  were  written  out  and  given 

'  "  Physicus  prseelectus  et  judex  urinarum  incomparabilis."  Gesta  Ab- 
batum, i.  p.  246. 


PREFACE. 


XI 


to  the  Monastery,  notably  the  copy  ^  of  Peter  Comestor's 
Historia  Scholastlca,  of  which  such  ample  use  was  made 
in  the  earlier  portion  of  the  St.  Alban's  compilation. 
He  had  been  prior  of  Wallingford ;  and  it  is,  to  say  the 
least,  remarkable,  that  in  copying  Robeit  de  Monte'.s 
accoimt  of  the  reconciliation  between  Stephen  and  Henry 
in  1153  (p.  191)  the  compiler  inserts  the  words  "apud 
"  Walingeford  "  as  the  [)lace  where  the  peace  was  made. 

Although    the   words  above  mentioned,    "  us([ue   hoc  He  is  pos- 
"  chronica  Johaiuiis  abbatis "  are  capable  of  Ijeing  un-  ^'^j^q,.  ^f 
derstood  diflerently,  and  are  quite  compatible  with  the  tiie  earlier 
theory  of  some  one  else  being  the   authoi',  their  most  []^^  coinpi. 
natural  interpretation  would  be  that  the  chronicle  was  lation. 
his  compilation  up  to  this  point.     They  might  of  course 
mean  that  abbat  John's  history  {i.e.,  a  different  work), 
ended  with  this  date ;  ^  but  there  is  no  trace  of  such  a 
work  existing    or  ever  having  existed,    and   the   only 
other  meaning  they  could  have  is,  that  a  volume  in  his 
possession  ended  here.     But  this  does  not  seem  to  me 
so  likely  as  the  previous  interpretation,  and  after  a  full 
consideration  of  what  has  been  stated  in  the  preface  to 
the  first  volume  as  to  when  and  where  this  compilation 
must  have  been  made  and  by  whom  it  could  have  been 
composed,'^  I  am  inclined  to  think  that  we  have  here  the 
clue  to  the  author's  name,  and  that  the  St.  Alban's  compi- 
lation was  made  by  abbat  John  de  Cella  himself  up  to  the 
year  1189,  when  Wendover  took  it  up  and  carried  it  on 
in  the  same  style  and  from  the  same  sources.     The  chief 
objection  to  this  supposition  (as  has  been  stated)  is,  that 
while  Paris  especially  speaks  of  abbat  John's  pre-emi- 
nence in  grammar,  prosody,  and  medicine,  he  says  nothing 


"  JNIS.  Keg.  4.  D.  vii.  Sec  the 
Gcsta  Abbalum,  i.  p.  233. 

'^  Thus  in  the  C.  C.  MS.  (15.), 
i.  \1  b  (p.  452),  opposite  the  ru- 
biick,  "  Incipit  de  rege  Johanne," 
&c.,  a  late  (IGth  ccntiir})  hand  has 


inserted  •'  Hie  incipit  Kadulphus 
"  Niger  ad  annuiu  Henrici  III. ;  " 
and  iigaiii,  f.  3.5,  near  the  end  of 
the  year  1213  (p.  5C8),  "  Hie  rursus 
"  incipit  Radulphus  Niger." 
■*  Hee  Vol.  1.,  p.  xxxii. 


xu 


PREFACE. 


of  him  as  a   hitstorian.      No    doubt  this  is   entitled  to 
considerable  weight,  but  I  cannot  think  it  decisive. 
5>ourci-s  of       The   sources  of  Avhich  the  compiler,  whoever  he  was, 
this  portion  j^j^j   r^^f^^.  j^j,j,   Roger  of  AVendover,  made   use  for  their 

of  the  .  ,,  •       n  T  ,•  ,. 

history.  history  are  as  various  as  those  m  the  earlier  portion  ol 
the  compilation.  I  give  a  complete  list,  as  far  as  I  have 
been  able  to  identify  them,  as  was  done  in  the  Preface  to 
the  first  volume.  Besides  the  well  known  English  histo- 
rians, Hmitingdon,  Malmesbury,  Diceto,  Robert  de  Monte, 
kc,  various  single  lives  and  legends,  some  of  them  still 
existing  only  in  MS.,  are  employed.  The  history  of  the 
Crusades  is  taken  from  William  of  Tyre,  with  a  few 
introductions  from  Baldwin,  Guibert,  Fulcher,  and  others. 
After  William's  work  comes  to  a  conclusion,  the  anony- 
mous continuation  contained  in  the  copy  belonging  to  St. 
Alban's  (now  in  the  British  Museum,  MS.  Reg.  14.  C.  x.),^ 
a  continuation  still  imprinted,  is  used.  For  the  reigns 
of  Ricliard  and  John,  Benedict,  Hoveden,  and  afterwards 
Ralph  of  Coggeshale,  are  the  chief  authorities.  But  after 
the  end  of  Hoveden's  history,  or  the  year  1 202,  though 
Coggeshale  is  occasionally  used,  Wendover  is  an  original 
authority ;  at  least  I  can  trace  his  work  to  no  known 
source.  Some  of  his  facts  will  be  found  in  the  writer 
published  by  Mr.  Stubbs,  under  the  name  of  Walter  of 
Coventry.^     But  I  do  not  think  that  he  was  known  to 


'  See  some  account  of  this  con- 
tinuation in  Professor  Stubbs's  In- 
troduction to  the  Itincrarium  Regis 
Bicardi,  pp.  Ixv,  Ixx,  Ixxiii,  Ho 
has  printed  the  prologue  in  the 
note  to  p.  Ixxiii.  Additions  are 
occasionally  introduced  from  some 
other  source,  which  I  have  not  been 
able  to  identify ;  see,  for  instance, 
the  account  of  Raymond  of  Tri- 
poli's conduct  at  the  battle  of 
Hittiii,  prefaced  with  the  words 
"  ut  aiunt,"  p.  328. 

^  I  venture  to  doubt  the  correct- 
ness of  Professor  Stubbs  in  assign- 


ing this  "  Memoriale  "  to  Walter  of 
Coventry.  See  his  preface,  i.,  p.  xx. 
I  think  the  title  means  only  that 
Walter  of  Coventry  left  the  book  as 
a  memorial  to  his  monsistery.  In 
the  Cambridge  University  Libraj-y 
there  is  a  MS.  copy  of  the  Aurea 
Legeuda  (Gg.  2.  18),  with  "  Me- 
"  moriale  fratris  Johannis  de  Dray- 
"  tone"  written  on  the  first  leaf. 
This  has  led  Tanner  to  insert  Jo- 
hannes de  Draytone  in  his  Biblio- 
theca  as  the  writer  of  a  work  en» 
titled  "  Memoriale  " ! 


PREFACE. 


XUl 


Wendover.  The  only  instance  in  which  the  language  of 
the  two  writers  is  identical,  is  in  the  account  of  the 
coimcil  held  by  the  legate  Romanus  at  Lyons  or  Bourges 
(Walter  of  Coventry,  ii.  p.  27G,  Wendover  iv.  p.  118), 
which  was  probably  taken  by  each  writer  from  some 
other  source. 


List  of  the  authorities  used  hy  the  compilers  of  the  history 
in  the  present  voluine. 

Adam,^  subprior  of  Eynsham  :  Visio  qucedam  mirabilis  List  of 
(MS.  Cotton,  Caligula,  A.  8.)  from  which 

Aebed  of  Rievaulx :  the  present 

De  genealogia   regum  Anglorum    (Twysden's   x.  compOed! 

Scriptores). 
Vita  Edwardi    Confessoris  (Twysden's   x.   Scrip- 
tores). 
Alexander  III. : 

Epistolce  (Migne's  Patrologia,  cc). 
Instructio  fidei  Catholicoe  (ap.  Pet.  Blesens.  Migne, 
ccvii.). 
Anglo-Saxon  Chronicles   (cd.  Thorpe,  in  the   present 
series). 

Baldric  :  Historia  Hierosolimitana  (Migne,  clxvi.). 
Benedict  of  Peterborough  (ed.  Stubbs  in  the  present 
series). 


*  The  authorship  of  this  legend 
is  known  from  the  prologue  to  the 
vision  of  Thurchill  (p.  497)  given 
in  the  MS.  Reg.  13.  D.  V.  "  Est  et 
"  alia  visio  diligenti  narratione  lu- 
"  culenter  exarata,  qua;  in  monas- 
"  terio  de  Einesham  anno  Verbi 
"  incarnati  Mcxcvi.  contigit  quam 
"  domnus  Adam  supprior  ejusdem 
"  cceuobii,  vir  valde  gravis  ac  re- 
*'  ligiosus,   eleganti   stilo    scripsit, 

VOL.  n. 


"  sicut  ab  ejus  ore  audivit,  qui  a 
"  corpore  per  duos  dies  et  noctes 
"  eductus  flierat."  By  a  blunder, 
■which  was  originally  made  by  the 
scribe  of  the  C.  C.  MS.  (see  note  1, 
p.  423),  the  printed  editions  of 
Paris  and  Wendover  attribute  this 
vision  to  Evesham  instead  of  Eyns- 
ham. The  MSS.  of  Wendover  have 
correctly  Ehieshamensis. 


Xiv  PREFACE. 

LUt  of  Claivn»lon,  Const  itut  ions  of  (MS.  Cott.  Claudius  B.  2.) 

faun  with      C'onrail  of  Liohtonau  (alibas  Ur.sporgonsis)  :  Chronicon 
the  prosi'iit  (Ar^ontorati.  1(100). 
oolupUci'        l^^mlnuM- :  ViU  S.  Ansolnii  (Miono,  olviii.). 

Floronco  of  Worcester  anil  his  continuator  (od.  Thorpe, 

Enf?.  Hist.  Soc.) 

Fuloher  of  (hartros  :  Historia  TlitM-osoliniiiana  (Migne, 

civ.). 

Gorva.se  of  CandM-lniry  (MS.  ap.  LelanJ,  Collectanea, 
t.  i.,  ed.  llearne,  1770). 

GesU  Francoruni  (Iyengars,  Gesta   Dei    pci'   Francos, 
llano  V.  1(51 1). 

Gratiani  Decretjilia  (Mi^ne,  clxxxvii.). 

Gregorii  IX.  Docretalia  (Antv.  1()18). 

Guihert.  Gesta  Dei  per  Francos  (Migne,  civi.). 

Henry    of    Huntingilon    (ed.    Savile,    Scrijitorcs    post 
Bedain.  Loud.  l()!)(i). 

Henry  of  Sa^trey  : 

Traetntus  do  Purgatorio  S.    Patricii    (MS.    Cott. 

Nero  A.  7.     l\ligne,  clxxx.). 
Legenda  (11>.). 

TTerhert  de  Boshan\ :  Vita  S.  Thomas  (ed.  Giles). 

Historia  Eliensis  (ed.  Stewart,  A ngl.  Christ.  Soc,  Lond. 
184vS). 

Innocent  HI.:  Ej^istohv  (Migne,  ccxiv.-ccxvii.). 

tlanies  of  Vitry  (Historia  Orientalis.  in  Bongai's*  Gesta 
Dei  per  Francos,  Hanov.  IGll). 

John,   abhat   of    Ford:    ViUa   S.    Wlfrici  (MS.    Cott. 
Faustina  B.  4). 

John  of  Salisbury :  Vita  S.  Thonuu  Cant.  (ed.  Giles). 

r.ateranensis  Concilii  Decreta  (Mansi). 

MS.  ap.  Lelantl  (CoUect^mea,  Hearne,  1770). 

Peter  of  Vaux   Cernay  :  Historia  Albigensiuni  (Brial, 
xix.,  and  Migne,  ccxiii.). 

Ralph  of  Coggeshale  (ed.   Stevenson,  in   the   present 
aeries). 


PREFACE. 


XV 


Ralph  de  Diceto  ^ 


List  of 


Abbre^^ationes  Chronicormn  (Twysden's  x.  Scrip-  ^"thonties 

^        -^  ^    irom  which 

tores).  the  present 

Imagines  Historiariim  (Twj^sden's  x.  Scriptores).    "^o^"™^  >« 


Reginald  of  Durham  :  Vita  S.  Godrici  (MS.  Had.  322, 
ed.  Stevenson,  Surt.  Soc.  1845). 

Robert   de    Monte    (printed   in    Guiberti  Opera,  Par. 
1651,-  and  Migne,  clx.). 

Robertus  Monachiis  :  Historia  Hierosolimitana  (IVIigne, 
civ.). 

Roger  of  Hoveden  (ed.  Stubbs,  in  the  present  series). 

Sigebeii,  of  Gembloux  (Migne,  clx.). 

S.  Thomas  of  Canterbury  ^  :  Epistolae  (ed.  Giles). 

Yisio  Thui-chilli  (MS.  Reg.  13  D.  v.).* 

Yita  S.  Hugonis  (MS.  Lansdo\vne,  436). 

Vita  S.  Oswini  (ed.  Raine,  Sui't.  Soc,  1838). 

Vitaj  Pontificum. 

William  Fitz  Stephen :  Vita  S.  Thomse  (ed.  Giles). 

William  of  Malmesbury : 

Gesta  Regum  (ed.  Hardy,  Eng.  Hist.  Soc). 
Gesta  Pontificum   (ed.  Hamilton  in   the  present 
series). 

"William  of  Tjtc  (Migne,  eci.). 


compiled 


'  The  MS.  of  Diceto  used  is  that 
now  in  the  British  Museum,  Eeg. 
13  E.  vi.  Many  passages  written 
at  St.  AJban's,  and  relating  to  the 
monastery,  which  are  inserted  in 
the  margin,  are  incorporated  into 
the  present  work.  These  are  fre- 
quently printed  by  Twysden  as  if 
they  were  part  of  Diceto's  work. 
See  Madden's  Preface  to  the  His- 
toria Anglorum,  i.  p.  x.,  note. 

^  See  the  passage  in  p.  6,  which 
is  not  in  Migne's  edition. 

'  The  account  of  the  archbishop 
has  some  passages  in  common  with 
the  compilation  giren  in  the  MS. 


Cotton,  Faustina  B.  8.  I  think, 
however,  that  the  St.  Alban's  writer 
went  to  the  original  sources,  as 
given  in  the  margins,  for  this. 

■*  There  are  corrections  in  this  by 
Matthew  Paris  himself.  A  rubrick 
on  f.  37  is  as  follows:  "Hie  est 
"  liber  qui  per  quorundam  negli- 
"  gentiam  fuerat  deperditus,  sed 
"  per  industriam  venerabilis  nostri 
"  in  Christo  patris  et  domini,  do- 
"  mini  Johannis  abbatis  sexti 
"  [Whethamstcde]  hiiic  monaste- 
"  rio  crat  restitutus  et  assignatus 
"  libraria;  convcntus." 

b  2 


XVI 


PREFACE. 


William  of  Tyre :  Anonymous  continuator  of  (MS. 
Reg.  14  C.  X.)} 

It  is  not  ahvays  easy  to  determine  between  two  autho- 
rities, which  is  the  one  employed  at  .the  moment ;  for 
instance,  as  Diceto  and  Robert  de  Monte  are  both  used, 
whether  in  some  cases  the  account  is  taken  from  Robert 
de  Monte  (the  original),  or  Diceto  (the  copyist).  That 
Benedict  and  Hoveden  were  both  used  may  be  seen  by 
the  passage  which  gives  the  account  of  Richard's  starting 
for  his  crusade  in  1190  (p.  3G3).  Here  Benedict  is  evi- 
dently the  authority ;  and  yet  in  the  middle  of  the 
narrative  he  is  left  for  Hoveden,  as  may  be  seen  by  the 
words  "  propter  moram  navigii,"  which  are  not  in 
Benedict,  1.  20,  and  by  the  name  Porteswere  (Porto 
Ercole)  being  taken  from  Hoveden ;  the  last  appears  as 
Kerlehe  in  Benedict. 

The  actual  additions  made  by  abbat  John  (if  I  am 
correct  in  believing  him  to  be  the  compiler  of  the  earlier 
portion)  and  by  Wendover  to  their  authorities,  will  be 
authorities,  easily  seen  by  observing  the  paragraphs  which  have  no 
source  affixed  to  the  margin,  and  by  consulting  the 
notes  to  those  passages  where  the  sources  are  mentioned. 
These  additions  are  many  and  varied ;  some  are  abso- 
lutely devoid  of  all  authority,  and  are  evidently  intro- 
duced through  a  wish  to  amplify,  or  to  make  clear,  the 
author  who  is  being  copied,  or  from  not  understanding 
him.  Such  are,  probably,  the  sending  of  Eadwine  and 
Morkere  to  Scotland  in  10G7  (p.  2),  the  stay  of  Stigand 
and  another  bishop  there  in  1070  (p.  6,  see  the  note),  the 
healing  of  animals  at  the  tomb  of  St.  Thomas  in  1171 
(p.  283).  Some  seem  pure  inventions  of  the  writer,  as, 
for  instance,  the  curious  story  of  Bartholomew,  bishop  of 


Additions 
made  by 
the  com- 
pilers to 
their 


'  The  additional  sources,  so  far 
as  I  have  been  euabled  to  ascertain 
them,  used  by  Matthew  Paris  for 


his  additions,  will  be  found  below, 
in  p.  xxix. 


PREFACE. 


XVll 


Exeter,  and  a  certain  priest  in  llGl  ^  (p.  216),  and  the  Additions 
remarkable  account  of  the  death  and  repentance  of  bishop  ™^*^*^  ^>' 
Hugh  of  Nunant  in  1198  (p.  443),  a  story  likely  enough  filers  to 
to  be  invented  in  a  monastery.     Neither  of  these  have  I  ^^j^,ti\oi,ities 
been  able  to  trace  to  any  known  source. 

On  the  other  hand,  many  of  the  additions  are  accounts 
of  facts  which  would  be  likely  to  be  well  known  and 
presed'ved  at  St.  Alban's,  and  for  which  this  chronicle 
must  be  considered  as  first  hand  authority.  Of  course 
all  that  relates  to  St.  Alban's  itself  would  come  under 
this  category ;  such,  for  instance,  as  the  death  of  abbat 
Paul  at  Colwich  (p.  34),  the  charter  of  the  bishop  of 
Lincoln  given  to  St.  Alban's  (p.  220)  ;  the  legend  of  the 
discovery  of  the  body  of  S.  Amphibalus  (pp.  301-308), 
the  succession  of  the  abbats,  &c. ;  but  others  will  be 
found  which  have  a  close  connexion  with  the  abbey ; 
for  instance,  the  foundation  of  Tynemouth  (a  cell  of  St. 
Alban's)  by  Robert  Mowbray  in  1090  (p.  31),  the  account 
of  the  battle  of  Tinchebrai  (p.  132),  where  a  passage  is 
introduced  into  Robert  de  Monte's  description,  mention- 
ing the  prowess  of  William  of  Albini,  surnamed  Brito, 
and  stating  that  the  result  of  the  battle  was  chiefly  due 
to  him.  Now  he  was  lord  of  Belvoir,  and  a  great  bene- 
factor to  that  monastery  (where  he  was  buried),  a  cell  of 
St.  Alban's,  and  had  been  admitted  to  their  fraternity, 
so  that  a  record  of  his  prowess  was  very  likely  to  be 
preserved  in  the  parent  monastery.  Again,  there  are  re- 
markable details  as  to  the  death  of  the  chancellor  Ranulph 
in  1123  (p.  150),  who  fell  from  his  horse  and  was  carelessly 
ridden  over  by  a  monk  of  St.  Alban's.  The  origin  of 
Pope  Adrian  IV.,  "  de  tcrritorio  S.  Albani,"  is  given  in 
p.  204.  King  John's  oath,  and  his  visit  to  St.  Alban's 
after  his  coronation  (p.  456),  may  be  mentioned  as 
another  instance. 

There  are  other  additions  for  which  no  other  authority 


'  There  must,  however,  have  been 
Bome  authority  for  this  storj'  in  St. 
Alban's,  as  Paris  has  given  addi- 


tional details  iu  the   Historia  An- 
glorum  (i.  p,  312). 


XVm  PREFACE. 

Adiiitions  j^  to  be  found,  the  estimation  of  the  truth  of  which  must 
the  com-  depend  on  the  general  credibility  of  the  writer.  A  few 
piiois  to  of  these  are  worth  collecting  together ;  for  instance,  the 
authorities,  account  of  the  plunder  of  the  monasteries  by  the  Con- 
queror (p.  G),  of  the  building  of  Hereward's  wooden  castle 
in  1071,  which  the  wi'iter  says  was  called  by  that  name 
up  to  his  own  time  (p.  7)  ;  details  of  the  conspiracy  of 
Ralph  Wader  and  the  murder  of  bishop  Walcher  (pp. 
13,  14)  ;  the  prowess  of  Godfrey  and  Robert  of  Normandy 
(p.  74) ;  Robert's  tampering  with  the  English  nobles 
(p.  118) ;  the  building  of  Queen  Matilda's  house  of  lepers 
(p.  144) ;  the  account  of  the  ex-empress  Matilda's  living 
with  her  father  (p.  153) ;  W.  Martel  put  under  the  custody 
of  Brien  Fitz-Count  (p.  174) ;  the  death  of  Queen  Matilda, 
Stephen's  wife,  at  Hedingham  (p.  188) ;  Gilbert  Foliot 
being  the  real  author  of  the  letters  of  Henry  II.  in  the 
controversy  with  archbishop  Thomas  (p.  240) ;  the  story 
of  the  bishop's  vision  (ib.) ;  the  account  of  the  mental 
sufferings  of  the  archbishop  (pp.  261,  262) ;  the  Countess 
of  Leicester  throwing  away  her  ring  at  the  battle  of 
Fornliam  in  1173  (p.  290,  see  the  note  on  the  page)  ; 
the  advice  of  the  archbishops  and  others  to  Henry  II. 
to  give  way  to  his  son  Richard  (pp.  339,  340)  ;  the 
precious  stones  belonging  to  the  same  king  (p.  347)  ; 
the  absolution  of  Richard  I.  by  the  archbishops  of  Trier 
and  Coutances  (p.  848) ;  the  wine  poured  about  the 
pavements  and  walls  of  the  palace  at  his  coronation, 
while  the  Jews  and  women  were  not  allowed  to  be 
present  because  they  were  suspected  of  magical  incan- 
tations (p.  350)  ;  the  story  of  bishop  Hugh  Pudsey  and 
the  prophecy  by  Godric  of  his  blindness  (p.  352)  ;  the 
jurisdiction  of  Richard's  two  justiciaries  (p.  355) ;  the 
account  of  the  affray  between  Richard  and  Philip  at 
Messina  (p.  367) ;  the  account  of  bishop  Longchamp 
(p.  869)  and  the  mention  in  p.  372  of  the  sheriff  of 
Dover  (Matthew  de  Clere)  taking  counsel  with  Long- 
champ's  sister,  then  in  charge  of  Dover  castle,  against  the 
archbishop  of  York  (Geoffrey) ;  Philip's  envy  of  Richard's 


PREFACE.  XIX 

fame  at  Acre  (p.  375) ;  the  curious  story  of  Richard's  Additions 
redemption  of  the  relicks  seized  by  Saladin  at  Jerusalem  "^^  l^^_ 
(p.  378) ;  the  statement  that  John  de  Gray,  bishop  of  piicrs  to 
NorA\nch,  seized  half  the  price  of  the  chalices  given  up  authorities 
for  Richard's  ransom  (p.  398)  ;  John's  attempt  on  the 
crown  (p.  401) ;  the  mention  of  Evi-eux  being  given  into 
John's  charge  (p.  402) ;  the  reasons  for  Richard's  burning 
St.  Valery  (p.  440) ;  the  account  of  Philip's  requesting 
Pope  Innocent  III.  to  mediate  between  him  and  Richard, 
and  Richard's  indignation  at  the  Pope's  interference 
(pp.  449,  450) ;  the  statement  that  Richard  was  shot  by 
a  poisoned  arrow  (p.  451)  ;  the  retention  of  Richard's 
servants  after  his  death  by  John  (p.  452) ;  the  meeting 
of  John  with  his  mother  at  Le  Mans  (p.  453) ;  the  pro- 
mise of  Philip  to  Arthur  (p.  457) ;  Otho's  gratitude  to 
the  memory  of  Richard  (p.  458) ;  the  ransom  paid  by  the 
bishop  of  Beauvais  (ih.)  ;  the  hostility  of  Philip  of  Swabia 
to  Otho  by  Philip's  connivance  (p.  461) ;  the  rivalry  in 
splendoui'  of  archbishop  Hubert  with  John  (p.  475)  ;  the 
edict  at  Tewkesbury,  and  the  fine  paid  by  many  who 
owed  military  service  for  not  going  to  Portsmouth  in 
1201  (i6.).  After  this  (p.  477),  Wendover  may  be  con- 
sidered as  an  original  authority. 

For  several  passages,  evidently  taken  •  from  other 
sources,  I  have  not  been  able  to  discover  the  original  au- 
thorities ;  among  these  may  be  mentioned  the  additions 
to  the  usual  accounts  of  Pope  Urban's  speech  at  the 
council  of  Clermont  (p.  45)  ;  the  account  of  the  con- 
denmation  of  the  errors  of  Gilbert  de  la  Poree,  here  given 
to  a  wrong  year  (p.  140) ;  the  account  of  the  Jacobites 
(Dominicans)  (p.  443) ;  and  of  the  settlement  of  the  quarrel 
between  Tours  and  Dol  (p.  459).  Several  documents 
also  are  introduced,  which  are  given  by  no  earlier  histo- 
rian ;  e.  g.,  the  Charter  of  Liberties  of  Henry  I.  (p.  115) ; 
repeated  in  p.  552,  when  its  discovery  by  archbishop 
Langton  is  mentioned ;  the  list  of  heads  of  the  constitu- 
tions of  the  Lateran  Council  (p.  310)  ;  Richard's  letter  to 
the  archbishop  of  Rouen,  with  his  account  of  the  battle 


XX 


PKEFACE. 


of  Ai-souf  (p.  37G)  ;  his  letter  to  the  Pope  complaining  of 
Lcopokl,  and  the  Pope's  excommunication  of  Leopold 
(pp.  407,  408).  Occasionally  (c.  g.,  pp.  38,  346,  375)  the 
■writer  .speaks  in  the  first  person. 
Miumer  in  Tlie  authorities  emploj'ed  are  for  the  most  part  faith- 
luthoritics  f^^y  ^^^  ^"^^^  slavishly  copied,  though  occasionally  they 
.ire  used,  are  altered,  apparently  merely  for  the  sake  of  alteration.^ 
The  fact  that  two  not  unfrequently  give  contradictory 
accounts  of  an  incident  does  not  prevent  the  compiler 
from  insci-ting  both  in  his  narrative ;  on  the  other  hand 
the  two  or  three  authorities  that  are  sometimes  used  at 
the  same  time  are  dovetailed  together  with  considerable 
ingenuity.  He  not  unfrequently  introduces  sentences 
not  in  his  original,  sometimes  from  other  sources  which 
he  had  at  hand,  at  other  times  entirely  out  of  his  own 
head,  to  round  a  period  or  to  give  greater  picturesqueness 
to  his  narrative.  See,  for  instance,  p.  33,  "  albo  unguento 
"  manibus  ejus  delibutis ;"  p.  63,  where  "et  tubis "  is 
added  to  Huntingdon's  "  lituis  ; "  p.  81,  where  the  Chris- 
tians are  described  as  "  desperati  de  Dei  bonitate  et 
"  misericordia ; "  p.  84,  where  the  speech  stated  by  Baldric 
(who  is  the  authority)  to  "  quispiam  illorum  "  is  daringly 
given  to  Bohemond  ;  pp.  87,  88,  in  the  account  of  the 
battle  of  Antioch,  where  besides  the  additions  to  his 
authority  of  the  change  of  wind  blowing  the  smoke  into 
the  face  of  the  enemy,  the  miraculous  aid  given  to  the 
Christians  is  enlarged, — "  visi  sunt  etiam  a  nonnuUis 
"  angeli  in  aere  volitantes  et  super  Turcos  fugientes 
"  ignem  flamineuni  jaculantes."  Small  additions  are  not 
unfrequently  introduced  to  fill  up,  or  to  give  reasons  for 
the  statements  in  his  original  {e.g.,  pp.  347,  354,  363). 
Errors  are  often  made  through  sheer  carelessness,  e.g., 
Oxford  for  Exeter  ^  in  p.  3  ;  sine  vulnere  for  vuhuratus, 


'  e.g.  Malmesbury's  "  Malcolmus 
"  antequam  ad  manus  veniretur, 
"  se  dedidit"  appears  as  "JNlalcol- 
"  inus  qiioque  rex  ad  mauus  veni- 
"  ens  deditioni  cessit  "  (p.  4). 


"  Here  the  Douce  MS.  of  Wen- 
dover  has  correctly  Exonia.  I  have 
not  however  ventured  to  alter  the 
reading  of  the  MSS.  of  Paris. 


PREFACE.  XXI 

p.  86,  &c. ;  or  in  p.  67,  where  the  compiler  is  copying 
William  of  Tyi*e,  in  the  mention  of  Antioch,  "ab  An- 
"  tiocho  post  mortem  Alexandii  Macedonis  dicta,"  he 
substitutes  jilio  for  post  mortem,  thus  making  Antiochus 
the  son  of  Alexander  !  See  another  instance  in  copying- 
Huntingdon  pointed  out  in  note  4  to  p.  65.  On  the 
other  hand,  errors  are  sometimes  made  through  a  wish 
to  abbreviate  the  original ;  for  instance,  in  the  account 
of  the  battle  of  Antioch  (p.  85),  William  of  Tyre  has 
"  Robcrtum,  qui  cognominatus  est  Friso,  Flandi-ensem 
"  comitem ; "  here  one  person  is  made  into  two  by  the 
compiler,  who  substitutes  for  this,  "  comes  Flandrensis  et 
"  Robertus  Friso."  Again,  immediately  afterwards,  by 
varying  William  of  Tyi-e's  language,  he  makes  Raymond 
of  Toulouse  one  of  the  leaders  of  the  4th  line  of  battle, 
though  the  next  page,  which  is  correctly  copied,  states 
him  to  have  remained  in  the  city  for  its  defence  in  con- 
sequence of  his  illness.  Or  again,  in  p.  147,  Huntingdon 
has  (f.  217  h,  1.  35,  Savile)  "Proximo  anno  exulavit  rex 
"  consulcm  Evreus  et  Willelmum  Crispin  a  Normaimia  ; " 
in  the  next  page  (f.  218,  1.  34),  in  the  account  of  the 
battle  between  Louis  VI.  and  Heniy  I.  he  has  "  Interim 
"  Willelmus  Crispin  regis  Henrici  caput  gladio  bis  per- 
"  cussit."  Our  compiler  makes  these  into  one  sentence, 
"  Willelmus  Crispin,  consul  Ebroicensis,  quem,  culpis 
"  suis  exigentibus,  paulo  ante  rex  Henricus  exulavcrat, 
"  caput  ejusdem  regis  gladio  bis  percussit,"  here  making 
two  persons  into  one.  In  this  sentence  where  Hunting- 
don speaks  of  lorica,  our  compiler  gives  lorica  et  galea, 
and  immediately  below  states  that  the  Count  of  Flanders, 
Baldwin  VII.,  was  mortally  wounded  here,  adding  the 
detail  "  ad  sua  in  lectica  adductus,"  a  mere  w^anton 
alteration  of  Huntingdon's  statement  in  the  previous  year 
(f.  218,  1.  12),  "Baldwinus  .  .  .  apud  Ou  in  Normannia 
"  seditione  militari  funeste  viilneratus  ad  sua  recessit ; " 
and  yet  when  copying  the  account  of  the  count's  death 
from    Huntingdon    (f   218,   1.   55)    immediately   below, 


XXll 


PREFACE. 


p.  148,  he  adds,  "  apud  Aucuin"  (Eu),  from  this  very 
passage  of  Huntmgdon.  Again,  in  p.  191,  A.D.  1153, 
where  Robert  de  Monte  is  the  authority  used,  the  clause 
"  omni  lia^rcdo  viduatus  prseter  solummodo  ducem 
"  Henricum"  is  introduced,  applied  to  Stephen  after 
the  death  of  Eustace,  the  compiler  in  his  wish  to  round 
the  sentence  utterly  forgetting  Stephen's  still  surviving 
son,  William,  who  did  not  die  till  11  GO.  Similar  errors 
will  be  occasionally  discovered  in  Wendover's  portion ; 
see,  for  instance,  p.  835,  the  death  of  Conrad  of  Montferrat, 
a  mere  careless  misreading  of  the  account  of  his  illness 
in  the  continuator  of  William  of  Tyre,  or  p.  458,  where 
in  abrido-insf  Hoveden,  Wendover  has  confounded  Peter 
of  Douay,  "  miles  optimus "  with  his  brother,  the  elect 
of  Cambray,  and  styled  him  frater ;  see  the  note  on  the 
passao"e.  Sometimes  the  errors  introduced  seem  to  have 
been  deliberately  made,  e.g.,  p.  94,  the  other  name  of 
Lydda  {Diospolis)  is  altered  into  Eliopolis ;  p.  142, 
where  Ealph  of  Corbueil,  although  already  bishop  of 
Rochester,  is  said  to  be  consecrated  archbishop  of  Can- 
terbury, an  introduction  into  Diceto's  account,  which  is 
otherwise  literally  followed. 

Matthew         It  has  been  unfortunate  for  the  estimate  of  Matthew 

Paris.         Paris  (1)  that  he  has  been  credited  with  all  Wendover's 

portion  of  the  history  as  his  own,  and  (2)  that  he  found  so 

Untrust-     utterly  untrustworthy  an  editor  as  archbishop  Parker,  or 

worthiness  -^Jioeyer  it  was  whom  he  employed  to  edit  the  work, 
ot  former  _  ^     -^ 

editions.  Wats,  as  he  tells  us  himself,  was  not  employed  on  the 
reprint  in  1640  till  the  whole  of  the  history  to  the  end 
of  the  reigTi  of  Henry  II.  had  been  printed  off.  He  has 
endeavoured  to  remedy  some  of  Parker's  defects  by  his 
collations,^  but  though  these  are  fairly  done,  they  are  not 
entirely  to  be  depended  upon,  and  have  been  very  gene- 


^  Wats  does  not  seem  to  have 
seen  the  Corpus  MS.,  but  to  have 
trusted  to   some  one   else  for  its 


readings.  His  various  readings  are 
chiefly  taken  from  the  Cotton  MS. 
C. 


PREFACE. 


XXIH 


rally  neglected.  Parker's  edition  has  led  subsequent 
editors  ^  of  other  historians  into  so  many  errors  that  it  is 
necessary  that  some  instances  should  be  given  to  show 
how  untrustworthy  his  text  is,  and  that  any  quotation 
from  either  his  or  Wats's  editions  in  the  earlier  portion 
cannot  be  considered  really  to  be  by  Matthew  Paris 
xmless  it  agi'ees  with  text  as  now  given.  Parker  has 
not  the  slightest  scruple  in  altering  what  he  does  not 
understand,  or  changing  words  or  expressions  that  he 
does  not  Hke.  There  are  also  frequent  omissions  in  his 
text ;  even  Paris's  owti  marginal  additions  are  frequently 
neglected,  and  he  did  not  derive  his  text  always  from 
the  same  MS.^  The  following  instances,  taken  almost 
at  random,  will  amply  illustrate  this  ^  : — 

A.D.  1070.     p.  6  (Wats,  p.  7,  2).  Paris  introduces  the  Specimens 
words  insatiahiliter  appo7'iavit  into  the  margin.     Parker  i'mrodii^d 

has  a2^pr02^riavit.  by  Parker, 

A.D.  1072.     p.  9,  1.  81  (Wats,  8,  11),  Parker  inserts  t^^'i^Tin 
e  vita  after  quia  out  of  his  own  head.  subsequent 

A.D.  1073,  p.  11  (Wats,  8,  44),  MS.  A.  carelessly  reads  ^'^'*'''°'* 
Not^ianniam    for    Cenomanniani.      Parker    saw    that 
this  was  an  impossible  reading,  and  in  order  to  make  it 
read  as  Latin,   substitutes  earn,   thus  stereotyj^ing  the 
error. 

AD.  1074.     p.    12  (Wats,   9,  21),    Parker  omits  Est 
before  Anglice. 

A.D.  1075.    p.  14  (Wats,  9,  49),  capite  privari,  MS. ; 
poena  capitis  puniri,  Parker. 


^  Thus  Mr.  Coxe's  Appendix  to 
his  edition  of  Wendover  gives,  not 
the  differences  between  Paris  and 
Wendover,  but  between  the  text  of 
Parker  and  Wats,  and  Wendover. 
I  have  the  less  scruple  to  speak  of 
others,  because  I  have  been  misled 
myself.  In  the  portion  of  Bartho- 
lomew Cotton's  history  which  is 
taken  from  Matthew  Paris,  I  have 


given  various  readings  from  Wats's 
text  of  Paris,  supposing  them  to  he 
genuine,  while  they-^are  really  only 
due  to  Parker. 

2  See  the  account  of  the  manner 
in  which  his  text  is  compo.sed  given 
by  Sir  F.  Madden  in  his  Preface  to 
the  Historia  Anglormn,  i.  p.  xxxiii. 

^  Sec  also  Madden,  Preface  to 
the  Ilist.  Angl.  i.,  pp.  xxxiv-xxxvii. 


XXIV  PREFACE. 

Errors  of        A.D.  1075.     p.  14  (Wcits,  9,  57),  Parker  inserts  "Nor- 
"  maniiiaiu  hostilitcr  iuvadit,"  of  Robert. 

A.D.  1075.  p.  14  (Wats,  10,  10),  A.  has  "ad  laicare 
"  sedit  judieia,"  a  scribe's  blunder  for  "ad  laica  recedit 
"  judieia."  This  in  Parker's  text  is  altered  to  "  laicali  se 
"  foro  ininiiscuit." 

A.D.  1075.  p.  15  (Wats,  10,  21),  A.  has  "super  ex- 
"  actione  pmumissa  ut  possent  inde  habere  colloquium, 
"  quatinus  habita  deliberatione  sibi  quivissent  consul- 
"  tins  respondere."  For  thi  <,  Parker  gives  "  ut  super 
"  cxactione  prsemissa,  posset  cum  aliis  conferre,  quo 
"  habita  deliberatione,  ipsi  possit  consultius  rcsponderi." 

A.D.  1077.  p.  IC,  1.  G  (Wats  10,  39),  Alhcmi  is  in- 
serted by  Parker. 

A.D.  1079.  p.  17  (Wats,  11,  10),  MS.,  rcgidis  illis; 
Parker,  "  regulis  illius  ditionis."  The  Hist,  Anglorum  has 
here  "regulis  illarum  partium." 

A.D.  1084.  p.  19  (Wats,  12,  1),  A.  has  "  de  quibus- 
"  cunque  aliquam  poterat  invenire  causam  juste  sive 
"  injuste  ;  "  Parker,  "  ab  omnibus  promiscue  sive  per  fas 
"  sive  per  nefas." 

A.D.  108G.  p.  21,  1.  24  (Wats,  12,  45),  Ricardus,  A  ; 
Parker,  rex,  which  makes  nonsense. 

A.D.  1086.  p.  21, 1.  32  (Wats,  12,  50),  Stephani  Blesen- 
sis,  A. ;  Stephani  Beccensis,  Parker.  In  the  next  line  the 
mention  that  WilHam's  fourth  daughter  was  promised  to 
Harold  is  entirely  omitted,  and  in  that  following  there  is 
a  shameful  alteration  to  the  detriment  of  the  conqueror's 
character.  A.  has  (p.  22)  (from  Malmesbury)  "  rex  pr^e- 
"  terea  Willelmus  in  adolescentia  prima  castitatem  adeo 
"  respexit,  ut  publice  diceretur  ipsum  in  femina  nihil 
"  posse."  Parker  has  the  audacity  to  alter  respexit  into 
respidt,  and  nihil  into  quidvis  ! 

A.D.  1087.  p.  24,  1.  5  (Wats,  13,  39),  conviciatus,  A. ; 
convitiis  irritatus,  Parker. 

A.D.  1087.  p.  24  (Wats,  13,  53),  in  the  disposition  of 
William's   possessions,  Hemy  is  cut  out  altogether  by 


PKEFACE.  XXV 

Parker,  vrho  ofives  the  treasure,  &c.  as  ■well  as  England  Errors  of 

Parker, 
to  William  Rufus. 

A.D.  1094.  .p.  37,  1.  uLt.  ^(AVats,  19,  29),  A.  has  "  sin 
"  autem,  poterat  transfretare,  sed  ineonsulte,  et  recedere 
"  sine  spe  revertendi."  Parker  has  for  this,  "  sin  secus 
"  ei  visum  esset  trajicere  quidem  liberum  esse,  sed  in- 
"  consulte  id  facturum,  siquidem  nuUam  revertendi 
"  spem  imposterum  ei  futuram." 

A.D.  1095.  p.  48  (Wats,  24,  17),  the  scribe  of  A.  had 
omitted  a  long  passage  ,"si  .  .  occidentis,"  and  Parker 
alters  what  he  had  before  him  in  order  to  make  some 
kind  of  sense  out  of  it. 

A.D.  1097.  p.  65  (Wats,  32,  18),  in  an  extract  from 
William  of  Tyi-e,  A.  has  "  prse  sitis  importunitate ; " 
Parker  reads  fixis  for  prce  sitis,  and  inserts  castris  ! 

A.D.  1098.  p.  91,  1.  17  (Wats,  44,  38),  A.  has  "non 
"  abradens,  sed  excorians."  Parker  has  "non  abradens 
"  modo  sed  potius  excorians." 

A.D.  1099.  p.  94  (Wats,  45,  50),  in  an  extract  from 
Heniy  of  Himtingdon,  A.  reads  "  per  Sagittam  ad  Acram 
"  et  Caipham  transeuntes."  Parker  not  knowing  that 
Saf/itta  is  the  usual  mediaeval  form  for  Sidon,  and  mis- 
reading the  next  word,  actually  alters  this  to  "  ad  sagittse 
"  jactum  distantem  Ateam  et  Caipham  transeuntes." 

AD.  1099.  p.  102,  1.  ult.  (Wats,  49,  48),  the  scribe  of 
A.  en'oneously  wrote  modus  for  onodo ;  Parker  alters  it 
to  jam. 

A.D.  1099.  p.  lOG,  1.  31  (Wats,  51,  32),  "manubiis 
"  onerati,"  is  altered  by  Parker  to  "  manibus  onerati." 

AD.  1099.  p.  110  (Wats,  53,9),  A.  has  "Jordanis 
"  locus  est  in  cujus  flumine  Christus ; "  Parker,  "  Jor- 
"  danis  fluvius  est  in  quo  Jesus  Christus." 

A.D.  1138.  p.  167,  1.  6  (Wats,  76,  8),  «  super  csesorum 
"  coi'pora."  The  scribe  of  A.  wrote  frater  for  super 
(mistaking  Tr  for  fr) ;  Parker  reads  fracta  ! 

A.D.  1138.  p.  170  (Wats,  77,  22),  of  Archbishop 
Theobald,  "  qui  ab  ipso  consecratus  legato  Romam  pro- 


XXvi  PREFACE. 


Errors  of  «  fectus  cst "  froiu  Diceto.  Parker  not  understanding  the 
blmider  of  episcopo  for  ipso  in  A.,  actually  inserts  cuini 
before  legato,  and  alters  tho^  whole  story. 

A.D.  1153.  p.  202  (Wats,  91,  23),  A.  has  "miles  ei 
"  de  intiis  veniens ;  "  Parker,  "  miles  ei  festinus  veniens." 

A.D.  1153.  p.  203  (Wats,  91,  37),  A.  has  "mona- 
"  chiloni  liahitum  suscipere  noluit,  quia  servus  esse  quam 
"  dominus  praeelegit."  Parkei',  "  m.  h.  s.  voluit ;  quia 
"  servus  esset,  quern  Dominus  praeelegit "  ! 

AD.  1154.  p.  206  (Wats,  93,  5),  A.  "in  opus  sacer- 
"  dotale  "  ;  Parker,  "  ut  inops  sacerdos  "  ! 

A.D.  11G9.  p.  253,  1.  20  (Wats,  113,  28),  "quern 
"  Deus ;  "  Par. ;  "  qui  dicta,"  Parker. 

AD.  1170.  p.  278  (Wats,  123,  41),  in  the  story  of 
Archbishop  Thomas's  interview  with  the  abbat  of  St. 
Alban's,  with  whom  Par.  says  he  stopped  for  the  purpose 
of  keeping  0  Sapientia  day  (Dec.  10),  "  ibi  pausavit  faciens 
"  festum  de  0  Sapientia,  nee  uUam  faciem  turbidam 
"  ostendit,  ipse  athleta  Dei ; "  Parker  omits  de,  puts  a 
full  stop  at  festum,  and  makes  the  rest  of  the  sentence 
one  by  itself,  putting  a  note  of  admiration  at  the  end  ! 

A.D.  1171.  p.  282  (Wats,  125,  12),  "longa  nimis 
"  abstinentia,"  is  turned  into  "  longanimi  abstinentia." 
A  little  below  on  the  same  page,  "homicidse  rei  Isesse 
"  majestatis  habentur,"  is  altered  by  Parker  to  "homicidse 
"  et  rei  laesse  majestatis  habent  pacem  et  gaudium." 

A.D.  1173.  p.  288  (Wats,  127,  47)  and  again  in 
p.  291  (Wats,  129,  5),  A,  "quater  viginti";  "  viginti 
"  quatuor,"  Parker. 

A.D.  1173.     p.  290  (Wats,  128,  50,  51),  in  the  account 
of  the  countess   of  Leicester  throwing  away  her  ring, 
there   are    additions    introduced    by   Parker  from   the 
■    Historia  Anglorum. 

A.D.  1174.  p.  291,  1.  10  (Wats,  129,  10.)  Paris,  eiipsi; 
Parker,  episcopi. 

AD.  1188.  p.  332,  1.  26  (Wats,  146,  56),  A.  has  in 
amento ;  Parker  reads  in  momenta. 


PREFACE.  XXVll 

A.D.   1188.     p.    332,  1.27   (Wats,  14G,  56),  A.  "  ultro  Errors  of 
"  mori  gaudens  ;  "  Parker,  "  ultra  morem  gaudens." 

A.D.  1193.  p.  399  (Wats,  173,  5G),  A.  "lanam  siiam 
"  unius  anni "  ;  Parker  reads,  "  lanam  suam  universam." 

A.D.  1193.  p.  402  (Wats,  175,  18),  Ehroicensem,  A. ; 
Ehoracensera,  Parker. 

A.D.  1210.  p.  531  (Wats,  p.  230).  Here  the  para- 
graph about  the  Cistercians  being  forbidden  to  go  to  their 
annual  chapter  (beginning,  "  Nee  permisit  albos  abbates  ") 
inserted  by  Paris,  and  the  next  mentioning  the  death  of 
Matilda  de  Braose,  her  son  and  his  wife,  (eodem  tempore 
Matildis,  &c.)  are  omitted  altogether,  while  to  make  up 
for  the  latter  omission,  the  sentence,  "  qui  onmes  rege 
"  jubente  fame  perierunt,"  is  foisted  into  the  text  (1.  26), 
from  the  Historia  Anglorum,  in  the  accoimt  of  the  im- 
prisonment of  the  Braose  family. 

Many  of  his  alterations  are  simply  the  substitution  of 
one  word  for  another,  either  because  he  did  not  under- 
stand the  word  of  the  MS,,  or  because  he  fancied  what 
he  substituted  would  read  better.  Thus,  in  p.  5  (ed. 
Wats),  he  substitutes  parthn — partim  for  qiiidam — 
aliique,  etenirti  for  etiam  ;  in  p.  6,  deditioneini  fecit  for 
deditioni  cessit,  Alexander  cum  se  de  syrrwnia  purgasset 
for  Alexandro  de  symonia  se  purgante,  navihus  for 
cogonihus ;  p.  7,  servitute  for  servitio,  exercitu  for  prcalio  ; 
p.  8,  concilium,  tenure  for  concilivmi  cogere ;  p.  12,  de- 
sponsata  for  juratct ;  p.  17,  tamen  for  autem;  p.  21,  arro- 
gantice  et  confidentice  for  prcesumptionis,  inflammatus 
for  succensus,  alio  tempore  for  alia  vice,  in  eodem  statu 
for  sic,  mortis  for  transitus  ;  p.  22,  indu^ice  for  treugcc, 
apprehenderit  for  ceperit,  Sed  heu  (ut  paucis  dicam) 
cwrn  temporis  decursu  for  In  hrevi  temporis  decursu  ; 
p.  23,  jam  for  modo,  condolentes  for  compatientes ;  p.  24, 
diligentia  for  instantia,  conditionis  for  manus,  ex  here, 
and  continually  elsewhere,  for  de ;  p.  25,  sihi  et  suis  for 
plehi  Domini  ;  p.  37,  lator  for  hajulus,  Christianum  for 
Dei  cultorem,    tua/m  facere  for   appropriare,  socios  for 


XXVlll 


PREFACE. 


Errors  of 
Tarker. 


consortcs ;  p.  47,  oiiolestior  for  ineptior,  castra  for  ohsi- 
dlonem,  cum  gaitdio  for  c/aiulenter ;  p.  233,  adornatas 
for  cschi2)ata8,  &c.  The  rubricks  are  generally  Parker's 
own,  and  more  frequently  than  not  do  not  agree  with 
those  given  in  the  MS.  As  Parker  or  his  editor  went 
on  with  the  work,  he  altered  less  ;^  and  the  later  portions 
of  the  history  give,  at  least,  the  impression  that  his 
intention  was  to  adhere  to  his  MS.^ 


Additions  Of  thc  character  and  value  of  the  additions  ^  made  by 
ofJIatthew  Matthew  Paris  to  thc  history  which  he  took  as  the  basis 
"'^'  of  his  own,  the  best  estimate  may  be  obtained  from  the 
complete  list  of  them  which  follows.  Of  their  sources,  he 
rarely  gives  any  intimation,  though  he  does  occasionally 
give  the  names  of  the  persons  from  whom  he  has  obtained 
his  facts  ;  e.g.,  the  story  of  Simon  of  Tournay,  p.  47G,  from 
Nicholas  of  Farnham,  afterwards  bishop  of  Durham ; 
that  of  the  embassy  of  John  to  Morocco  from  Eobert  of 


*  He,  however,  still  did  not  hesi- 
tate to  alter  anything  that  he  did 
not  understand.  See  a  curious  in- 
stance under  the  year  1216,  (f. 
49^1,  "Wats,  p.  291,  1.  16,)  where, 
not  knowing  what  place  was  meant 
by  Recordana  (Tel-kurdany),  he 
alters  it  to  "  fluvium  Jordanem  ! " 

2  Some  of  Parker's  introductions 
are  due  to  his  having  used  the 
Cecil  MS.  (6048  b.  in  the  Bibl. 
Imper.  at  Paris),  which  is  made  up 
from  the  Chronica  Majora  and  the 
Historia  Angloj'um  (Madden,  Pref. 
to  the  Hist.  Angl.  \.  pp.  xxxiii. 
Ixvii) .  Thus  in  11 88,  p.  339  (Wats, 
149,  48),  the  account  of  Kichard's 
anger  at  the  Cardinal  John  of 
Anagni,  the  statement,  p.  346 
(Wats,  152,  6)  that  Matilda  of 
Saxony  died  of  grief  at  her  father's 
death,  and  in  1189,  p.  352  (Wats, 
155,  2),  the  curious  altetation  by 


which  "  a  sede  apostolica,  quae  nulli 
"  deest "  is  changed  to  quae  nulli 
"  deest  pecuniam  largienti"  all 
come  from  the  Historia  Anglortim, 
and  have  no  place  in  the  present 
work. 

'  The  most  important  of  the 
larger  additions  are  the  speech  of 
Henry  I.  to  the  English  nobles 
(p.  130),  the  attempted  escape  and 
last  days  of  Robert  of  Normandy 
(pp.  133,  159),  the  interview  of 
archbishop  Thomas  with  the  abbat 
of  St.  Albau's  (p.  278),  the  quarrel 
between  Richard  and  duke  Leopold 
(p.  384),  the  apologue  of  Vitalis  the 
Venetian  (p.  413),  the  speech  of 
archbishop  Hubert  on  John's  elec- 
tion (p.  454),  the  letter  of  Innocent 
III.  to  the  sufixagans  of  Canterbury 
(p.  490),  the  children's  crusade 
(p.  558),  and  the  account  of  John's 
embassy  to  Morocco  (p.  559). 


PREFACE.  XXIX 

London,  one  of  the  ambassadors,  p.  564.  He  refers  on  Authori- 
one  occasion  (p.  11)  to  William  of  Malmesbiuy,  speaking  Jjjj^^f^lfg^ 
of  his  work  as  the  Historia  Britonum ;  on  another  Paris, 
(p.  159,  note)  to  Hemy  of  Huntingdon  ;  and  on  another 
(p.  337)  he  quotes  the  Imagines  Historiarum  of  Diceto. 
He  has  also  made  use  of  the  Historia  Novella  of  William 
of  Malmesbury,^  from  which  his  predecessor  made  no  ex- 
tracts. On  one  occasion  he  speaks  of  "alius  historio- 
gTaphus,"  p.  13,  note  5.  Besides  these,  the  only  sources  for 
his  additions  which  I  have  been  able  to  discover,  are  the 
Annals  of  St.  Stephen's,  Caen,  printed  in  Duchesne's 
collection,  a  MS.  of  which  some  extracts  are  given  in 
Leland's  Collectanea  {see  pp.  134, 149, 154),  and  the  South- 
wark  annals,  a  still  unpublished  MS.,  now  in  the  British 
Museum  (Cotton,  Faustina,  A.  8),^  which  was  no  doubt 
borrowed  fi-om  the  canons  of  Southwark  for  the  pur- 
pose of  his  histoiy.  In  copying  this  MS.,  Paris  inserts 
the  entries  in  the  margin  usually  at  the  end  of  each 
year,  without  caring  whether  they  have  afready  been 
given  in  Wendover's  work.  They  are,  moreover,  by 
no  means  carefully  copied,  as  may  be  seen,  for  instance, 
in  p.  133,  where  he  writes  "  ordo  canonicorum  SareshiricB," 
where  his  MS.  has  very  distinctly  de  Sutheiverke ;  p.  301, 
where  the  date  given  for  the  floods  is  transferred  to  the 
eclipse ;  or  in  p.  309,  where  Wiulestoc  is  written  for 
Wenelok,  the  reading  of  the  Southwark  MS. 

From  the  number  of  additions  that  concern  Reading, 
it  is  probable  that  a  MS.  fi'om  that  monastery  was  bor- 
rowed for  the  history. 

That  the  Chronica  Majora  is  the  first  draft,  as  it  were,  The  Chro- 
nica  Ma- 


'  See  a  curious  instance  in  p.  1 6 1 , 
where  an  expression  of  Malmes- 
bury's  respecting  a  storm,  "  ita  ut 
"  mundus  solvi  putaretur,"  has 
been  inserted  into  the  compiler's 
account  of  the  death  of  Henry  I., 
which  is  taken  from  Robert  de 
Monte. 

VOL.   II. 


-  I  did  not  become  acquainted  i-aft' 
■with  this  MS.  until  the  greater 
portion  of  the  present  volume  had 
been  printed.  The  passages  taken 
from  it  by  Paris  arc  therefore  indi- 
cated in  the  page  of  Addenda  at 
the  end  of  the  Preface,  till  after  p. 
370. 


XXX  PREFACE. 

of  what  Paris  intended  to  leave  as  his  perfect  work,  is 
clear  from  the  number  of  marginal  directions,  such  as 
"  impertinens,"  "vacat,"  "  offendiculum,"  which  are  fol- 
lowed out  hy  such  passages  being  omitted  in  the  Historia 
Anglorum.  And  in  addition  to  this,  many  of  the  bare 
marginal  entries  have  been  worked  up  into  paragi-aphs 
in  the  later  work.  For  instance,  in  the  year  1076,  p.  16, 
the  bare  entry  as  to  the  frost  and  earthquake  introduced 
from  Sigebert,  is  worked  up  into  an  elaborate  paragraph 
in  the  Hist.  Angl.  i.  pp.  22,  23.  Sometimes  when  en- 
larfrinir  his  additions  in  the  Historia  Anglorum,  he  omits 
a  sentence  of  his  own  from  prudential  reasons.  Thus,  in 
1073,  p.  11,  the  concluding  sentence  of  the  introduced 
paragi-aphs  about  the  monks  of  S.  Ouen,  that  they  were 
compelled  "perpetuam  agere  poenitentiam  super  tarn 
"  gravi  delicto,"  which  he  has  added  to  the  aimals  he  is 
copying,  is  omitted  when  he  re-wrote  the  paragraph  in 
the  later  work. 

I  think  there  is  ample  evidence  that  Paris  went  over 
the  MS.  of  the  Chronica  Majora  a  second  time ;  the 
earlier  portion  gives  the  idea  of  its  being  transcribed 
independently,  while  all  his  additions  are  made  in  the 
margin  ;  but  after  p.  567,  where  alterations  of  Wendover 
are  introduced  into  the  text,  it  must  have  been  written 
out  under  his  superintendence,  and  the  marginal  addi- 
tions inserted  afterwards.  One  proof  of  this  appears  in 
p.  606,  where  Paris  refers  his  readers  to  the  Liber  Ad- 
ditamentorum  for  the  confirmation  by  Innocent  III.  of 
John's  letter  giving  freedom  of  election  to  sees,  monas- 
teries, &c.,  and  yet  immediately  afterwards  (p.  607),  writes 
it  out  here  on  an  inserted  leaf. 

His  alterations  are  sometimes  made  so  carelessly  as  to 
spoU  the  sense,  and  have  arisen  from  a  hasty  endeavour 
to  correct  the  scribe  who  had  preceded  him :  see  a  curious 
instance  of  this  in  p.  665  ;  Wendover  mentions  John's 
ravages  of  the  baron's  lands  "  tempore  messis,"  at  harvest 
time  ;  the  scribe  of  B.  carelessly  wrote  mensis  for  messis, 


PREFACE.  XXXI 

and  Paris  not  seeing  the  true  correction,  inserts  unius 
before  nuiisis  to  make  sense  somehow.  For  other  in- 
stances of  mere  carelessness  see  p.  157,  where  the  men- 
tion of  the  succession  of  Pope  Innocent  II.  has  led  him  to 
make  Pope  Innocent  I.  his  immediate  predecessor ;  p.  494, 
where  the  introduction  of  que  spoils  the  gi-ammar  of  the 
passage  ;  p.  G29,  where  appellatione  is  wantonly  inserted  ; 
p.  645,  where  by  reading  "  patebat  refugium  "  for  "  erat 
"  cuiquam  difFugium  "  the  next  sentence  is  halting  and 
scarcely  gi*ammatically  correct. 

He  rarely  con-ects  the  errors  of  his  predecessors  even 
when  he  was  aware  of  them  and  has  afterwards  given 
a  coiTCct  account  from  some  other  source.  For  instance 
in  p.  527,  Wendover  has  confused  Geoffrey  of  Norwich, 
John's  treasurer,  whom  he  murdered,  with  Geoffrey  de 
Bm'gh,  archdeacon  of  Norwich.  Paris  leaves  this  un- 
altered, but  inserts  the  death  of  Geoffrey  of  Norwich 
afterwards,  p.  537.^ 

He  has,  however,  on  some  occasions  gone  to  the  autho- 
rities used  by  his  predecessors ;  thus  instances  where 
he  has  consulted  William  of  Tyre  and  inserted  passages 
or  words  omitted  by  the  St.  Alban's  compiler  may  be 
seen  in  pp.  51,  63,  100,  180,  and  there  are  many  passages 
introduced  from  Diceto,  Malmesbury,  &c.,  wliich  are  not 
given  in  the  original  compilation.  The  only  omissions 
from  Wendover's  work  are  the  legend  of  Robert's  election 
as  king  of  Jerusalem  (see  p.  103  n.  5),  Coxe's  Wendover,  ii. 
p.  145,  and  the  letter  of  the- Old  man  of  the  mountain 
to  Duke  Leopold,  Coxe,  iii.  p.  74  (see  p.  398,  note  4). 

Paris  has  been  called  unscrupulous^  in  interpi^lating 


'  Some  of  Wendover's  errors 
are,  however,  corrected  in  the  His- 
toria  Anglorum,  e.  g.  in  p.  534  Wen- 
dover makes  Llewellyn's  wife  a 
daughter,  "  ejusdem  regis,"  i.e.  the 
king  of  Scots.  The  Hist.  Amjl. 
here  correctly  alters  this  to  "  filiaj 
"  suse,"  i.e.  John's. 


^  See  the  abuse  in  Prynnc's  Re- 
cords, ii.  p.  285,  where  he  calls  the 
account  of  John's  embassy  to  Mo- 
rocco "  a  most  scandalous  and  ma- 
"  licious  forgeiy  of  this  monk  of 
"  St.  Albans  for  sequestring  that 
"  abby." 

c  2 


XXXll 


PREFACE. 


WenJover.  I  shall  have  more  to  say  on  this  point  in 
£ri\nn'if  a  ireneral  estimate  of  the  value  and  character  of  his 
history.  But  I  do  not  think  the  charge  a  just  one.  He  fre- 
quently introduces  additional  remarks  for  the  purpose  of 
explaining  or  illustrating  his  predecessor,  see,  for  instance, 
pp.  392,  3DG,  417,  G28,  (Avhere  Simon  de  Langton's  scien- 
tia  is  explained  "  quam  appellamus  sapientiam,  scilicet 
"  monim  aromate  conditam  scientiam,")  G37,  ("  exemplo 
"  Holofernis  ducis  exercitus  Assii-iorum,")  650  ("quod 
"  hastiludium  vel  torneamentum  dicitm-,")  or  for  bringing 
in  a  quotation  (pp.  446,  613,  624,  635,i  636,  637,  647, 
659),  or  for  gi^"ing  additional  life  to  his  narrative  :  thus 
to  Wendover's  account  of  the  speech  of  Imiocent  III.  on 
hearing  of  the  beha\'iour  of  the  English  barons  (p.  616), 
Paris  adds  "  rugis  contractis  indignationem  testantibus." 
He  continually  introduces  adjectives  or  even  sentences 
relating  to  the  character  of  persons  mentioned,  and  his 
opinion  on  such  points  is  expressed  in  very  unmeasured 
terms ;  thus  Walter  Buc  has  the  epithets  "  sicarius  et  vir 
"  sanguinum,"  attached  to  his  name,  his  Brabanqons  are 
styled  "  spui'cissimis  et  ignobilibus,  omni  genere  facino- 
"  nun  commaculatis."  On  the  other  hand  Stephen  Ridel 
is  called  "  vir  facetus  et  dapsilis  et  per  omnia  laudabilis." 
King  John  has  never  any  mercy  shown  him,  and  addi- 
tions like  "  factus  de  rege  tii-annus,  immo  de  homine  in 
"  bestialem  prorumpens  feritatem  "  (p.  636),  abound. 
Documents  The  dociunents  inserted  in  the  compilation  are  in 
.  general  given  as  in  all  probability  they  were  found  in 


^  This  quotation  "  stricto  suppli- 
"  cat  ense  potens  "  is  altered  from  a 
couplet  Tery  frequently  quoted  by 
mediaeval  ^n-iters ;  Paris  quotes  it 
again  on  three  occasions  (Wats, 
pp.  385,  438,  801),  once  (f.  836.) 
calling  it  "  illud  Ovidianiun."  The 
lines  in  full  are — 

Est  orare  Deum  species  violenta 
jubendi, 


Et  quasi  nudato  supplicat  ense 
potens. 

They  are  quoted  twice  in  Eiley's 
John  of  Amundesham,  i.  pp.  308, 
416;  and  in  Bekynton's  corre- 
spondence (Williams),  i.  p.  176. 
I  have  not  been  able  to  ascertain 
the  author. 


PREFACE. 


XXXIU 


the  copies    in  the    abbey  library.     There  are,  however, 

in.stance.s  where  pa.ssages  are  in.serted  which  are  not  in 

any  of  the  known  copies.     Paris  does  not  scruple  to  add 

to  them  when  he  is  inclined.^     Thus  in  p.   413,  words 

axe  introduced  into    the    letter  of   Pope  Celestine  III., 

copied  by  Wendover  from  Diceto ;  in  p.  5GG  there  are 

additions  to  the  letter  of  the  prelates  giving  the  account 

of  the  battle  of  Muret,  which  is  taken  from  Peter  of  Vaux 

Cemay.     But  the  most  remarkable  instance  of  the  way 

in  which  documents  are  treated  both  by  Wendover  and 

Paris  is   in  the  case  of  their  copies  of  Magna  Chaiia. 

This  is  of  sufficient  importance  to  be  discu.s.sed  at  length. 

The  copy  of  Magna  Charta  as  given  by  Paris  is  no-  raris's 

minally  John's  :  it  bears  John's  salutation  at  the  beinnnin^,  ^"'^'y  ^^ 
J  ^  '  _  o  o'  Magna 

and  is  given  under  his  reign  in  the  year  1215  ;  moreover  Charta. 
the  names  at  the  beginning  are  those  which  are  given 
in  John's  charter.  But  in  the  charter  itself  will  be  found 
all  the  additions  peculiar  to  the  charters  of  the  2nd  and 
9th  years  of  Henry  III.  At  the  .same  time  it  contains 
many  of  the  passages  peculiar  to  John's  charter,  (not  of 
course  the  forest  clauses,)  which  were  omitted  in  tho.se  of 
Henry  III.  In  this  respect  it  agrees  with  that  given 
with  Wendover,  but  though  he  gives  a  charter  made  up 
in  the  same  way  from  those  of  John  and  Henry  III., 
there  are  many  passages  omitted  from  both,  which  Paris 
has  supplied.^ 

Paris  gives  John's  charter  as  far  as  the  end  of  chapter 
43,  and  then,  after  some  chapters  from  Henry  III.'s 
charter,   gives   the   chai-ta   de    foresta   of    1225,'   with 


'  He  di<l  this  still  more  boldly  in 
the  Historia  Anylwum.  See  the 
letter  of  the  emperor  Frederick  I. 
to  Saladin  (Hint.  Anyl.  i.  pp.  448, 
449),  where  there  are  several  in- 
troductions. 

"^  I  have  preferred  here  to  indi- 
cate by  difference  of  type  the  por- 
tions   which    belong   to    the    two 


charters  of  John  and  Henry  III. 
respectively,  the  differences  between 
Parii  and  Wendover  being  pointed 
out  in  the  notes  to  tlic  charter, 

•''  That  it  is  the  charta  de  foresta 
of  this  year,  and  not  the  first  of  the 
year  1217,  i«  clear  from  the  inser- 
tion of  the  two  passages  peculiar  to 
that  of  1225,  see  note  p.  598.     It  is 


XXxiv  PREFACE. 

Paris's  "  Johannes  Dei  gratia  rex  Angli?e,"  &c.^  inserted  at  the 
Mi^na^  beginning,  although  immediately  afterwards  (as  indeed 
Chartii.  in  the  portions  of  the  great  charter  peculiar  to  Henry  III.'s 
charter)  Hemy  II.  is  spoken  of  as  avus  noster,  which  of 
course  was  true  of  Henry  III.  and  not  of  John.  On 
coming  a  little  lower  down  to  chapter  3,  where  Richard 
is  called  avunculus  noster  and  John  himself  is  mentioned, 
Wendover  (and  Paris  after  him)  has  altered  this,  speaking 
of  Richard  as  f  rater  noster,  and  omitting  the  mention  of 
John,  that  the  charter  might  appear  as  given  in  his 
reign.  After  the  Charta  de  foresta,  both  Wendover  and 
Paris  give  the  omitted  paragraphs  of  John's  charter 
(caps.  61,  02),  and  into  the  middle  of  cap.  62,  introduce 
the  following : 

"  Et  ad  melius  distringendum  nos,  quatuor  castellani, 
"  de  Norhantun  scilicet,  de  Kenillewurth,  de  Nithingham 
"  (Nottingham)  et  de  Scardeburc  erunt  jurati  viginti 
"  quinque  baronibus  quod  facient  de  castris  prsedictis 
"  quod  ipsi  prseceperint  et  mandaverint  vel  major  pars 
"  eorum.  Et  tales  semper  castellani  ponantur  in  illis 
"  castris  qui  fideles  sint  et  nolint  transgredi  juramentum 
"  suum." 

This  I  have  been  able  to  find  in  no  other  copy  of 
Magna  Charta  ;  it  is  difficult  to  believe  it  to  have  been 
an  entire  invention  of  Wendover.  Is  it  possible  that 
there  was  a  copy  of  John's  charter  at  St.  Alban's  which 
difiered  from  all  others  ?  The  charter  as  given  here  is 
such  a  piece  of  patchwork  between  the  two  that  it  is  clear 
the  St.  Alban's  historians  thought  they  might  pull  about 
and  piece  together  the  two  as  they  liked.     But  this  is  a 


for  this  reason  that  I  believe  the 
charter  of  Henry  III.,  which  is 
given,  to  be  that  of  1225,  and  not 
that  of  1217.  Yet  the  concluding 
clause  of  cap.  14  (see  p.  601,  note  ^), 
which  was  omitted  in  the  second 
forest  charter,  is  given  here. 

^  John  issued  no  forest  charter 


other  than  the  forest  clauses  in  the 
great  charter.  Yet  on  the  strength 
of  this  insertion  of  Paris  the  new 
edition  of  the  Fcedera  gives  a  forest 
charter  as  issued  by  John  in  1215, 
and  the  error  has  got  into  various 
popular  works  (e.(/.  Murray's  Hand- 
book for  Surrey,  p.  123). 


PREFACE. 


XXXV 


different  thing  from  inventing  and  interpolating  a  clause  I'uris's 
of  this  natm-e.^     A  still  more  remarkable  insertion  occm-s  ^ja L^ 
in  the  following  paragraph,  where  in  the  mention  of  the  Charta. 
foreigners  who  are  to  be  removed,  a  passage  peculiar  to 
John's   charter,    the   following   curious    alterations    are 
made.     I  give  the  two  passages  side  by  side. 

Magna  Chakta  (Caps.  60,  51),  Wendovee  and  Pahis  (p.  603). 
JoH.  1215. 
Nos  amovebimus  penitus  de 
balliis  parentes  Gerardi  de 
Athj'cs,  quod  de  cetero  nullam 
habeant  balliam  in  Anglia; 
Engelardum  de  Cygoniis,  An- 
dream,  Petrum  et  Gyonem  de 
Cancellis,  Gyonem  de  Cygo- 
niis, Galfridum  de  Martyni  et 
fratres  ejus,  Philippum  Mark 
et  fratres  ejus  et  Galfridum  ne- 
potem  ejus  et  totam  sequelam 
eorum.  Et  statim.  post  pacis 
reformationem  amovebimus  de 
regno  omncs  alionigenas  mi- 
lites,  balistarios,  servientes,  sti- 
pendiarios,  qui  venerint  cum 
equis  et  armis  ad  nocumentum 
regni. 

Here  instead  of  these  persons  being  removed  from 
their  bailiwicks,  "  quod  de  cetero  nullam  habeant  balliam 
"  in  Anglia,"  they  are  to  be  treated  like  the  mercenaries 
mentioned  below  in  the  charter,  and  removed  altogether 
from  the  country,  and  omnes  is  introduced  after  parentes. 
The  chapter  has  been  always  difficult  to  understand,  as 
to  the  "  reason  why  the  dismission  of  these  persons,"  of 
whom  we  know  little  or  nothing,^  "  was  considered  so 


Et  nos  amovebimus  omnes 
alienigenas  a  terra,  parentes 
omnes  Girardi  de  Atbies,  En- 
gelardum scilicet,  Andream, 
Petrum,  Gyonem  de  Chance- 
les,  Gyonem  de  Ciguini,  ux- 
orem  prasdicti  Girardi  cam 
omnibus  liberis  suis,  Galfridum 
de  Marteinni  et  fratres  ejus, 
Philippum  Marc  et  fratres  ejus 
et  G[alfridum]  nepotem  ejus, 
Falconem  et  Flandrenses  om- 
nes et  ruptarios,  qui  sunt  ad 
nocumentum  regni. 


'  This  paragraph  has  been  used 
in  various  county  histories  as 
coining  from  Magna  Charta ;  but  it 
must  rest  solely  on  the  credit  due 
to  Wendover. 

^  EEgelard  is  doubtless  the  Inge- 
lard  de  Attie  (mentioned  as  one  of 


John's  evil  counsellors  by  Paris,  v. 
p.  533),  who  was  seized  on  the 
charge  of  treason  iu  1221.  Dun- 
stable Annals,  Annal.  Monast.  iii. 
p.  68.  He  appears  only  as  Engc- 
lard  in  the  articles  of  the  Barous. 


XXX  VI 


PREFACE. 


Taris's 
copy  of 

Cbiirta. 


"  essential  as  to  be  made  an  article  of  the  great  charter."^ 
But  to  find  Gerard's  wife  and  all  her  children  thus  in- 
serted is  very  curious.  In  the  last  sentence  ruptarios 
comes  from  cap.  41  of  the  articles  of  the  barons.  But  the 
mention  of  Falco  (i.e.  Fawkes  de  Breaute)  and  the 
Flemings  is  entirely  due  to  Wendover.  I  can  only 
suppose  that  St.  Alban's  had  suffered  so  especially  from 
the  Flemings,  that  they  are  thus  singled  out  for  mention 
amono-  the  foreign  mercenaries,  and  that  the  horror  that 
the  abbey  had  of  their  especial  enemy  Fawkes  ^  was 
shown  by  their  inserting  his  name  in  the  list  of  those 
whom  the  great  chaiier  banished  the  country.  There 
might  have  been  some  idea  of  pleasing  Henry  III.,  as 
this  year  (1225)  was  the  year  immediately  following 
the  captm-e  of  Bedford  Castle  and  the  utter  ruin  of 
Fawkes,  who  before  had  had  such  power  in  the  country.^ 
It  shows  how  httle  care  Paris  took  to  make  his 
additions  agree  with  the  history  he  was  enlarging,  to 
find  in  the  Hsts  inserted  in  his  hand  in  the  margin  of 
this  very  page  (p.  605),  the  name  of  Fawkes,  as  one  of 
the  "  obsecutores  et  observatores "  of  the  25  barons 
who  swore  to  carry  out  their  bidding,  one  of  whose 
biddings,  according  to  the  above  insertion,  was  to  banish 
him  for  ever  from  England. 


*  Thomson's  "Historical  Essay  on 
Magna  Charta,  p.  242.  The  order, 
if  given,  was  certainly  not  obeyed» 
as  we  find  Philip  Marc  ordered  by 
John  to  fortify  Nottingham  castle 
against  the  barons,  p.  612,  and 
Engelard  defending  Windsor 
castle,  p.  665.  They  are  both  men- 
tioned by  Wendover  as  peace-dis- 
turbers in  1221  and  1224  (iv.  pp. 
66,  93). 

*  See  under  the  year  1217  (Coxe's 
Wendover,  iv.  p.  10),  the  account 
of  his  atrocities  at  St.  Alban's,  to 
which  Paris  has  added  the  story  of 
his  vision,  his  terror,  and  hypo- 


critical pretence  of  repentance  (f. 
50).  A  curious  instance  of  Paris's 
feeling  about  Fawkes  is  shown  by 
his  leaving  out  the  character  given 
to  him  by  Wendover  (iv.  p.  19), 
"  in  opere  illo  laudabilis,"  in  the  list 
of  the  leaders  who  assembled  at 
Newark  for  the  relief  of  Lincoln 
in  1217  (f.  51). 

3  "Qui  fuit  eo  tempore  (1219) 
,'  plusquam  rex  in  Anglia."  An- 
nals of  Tewkesbury  {Annal.  Mo- 
nast.  i.  p.  64).  He  was  one  of  the 
witnesses  to  the  first  charter  of 
Henry  IH. 


PREFACE. 


XXXVll 


List  of  the  additions  made  hy  Mattheiu  Paris,  inserted  in  I'ist  of 

.  .  .  Paris's 

t}i£,  margin  or  incorporated  into  the  text  of  the  MS}      additions. 

p.  2.  A.D.  10G7.  Foundation  of  Battle  abbey  (from 
Huntingdon). 

p.  7.    A.D.  1071.    Consecration  of  Lanfrane  (an  error). 

p.  11.     A.D.  1072.     Reference  to  Malmesbury. 

p.  11.  A.D.  1072.  Attack  of  the  monks  of  St.  Ouen 
on  John  archbishop  of  Rouen  (partly  from  the  annals 
of  St.  Stephen,  Caen). 

p.  11.     A.D.  1074.     Hildebrand's  name  given. 

p.  19.  A.D.  1084.  Execution  and  character  of  Wal- 
theof  (from  Malmesbury,  with  additions). 

p.  25.     A.D.  1088.     Foundation  of  the  cell  of  Belvoir. 

p.  29.     A.D.  1089.     Date  of  Lanfranc's  death. 

p.  33.  A.D.  1092.  Robert  earl  of  Noi-thumberland, 
the  slayer  of  Malcolm  III.  and  his  son  (from  Florence  or 
Coggeshale). 

p.  35.     A.D.  1094.     Translation  of  the  see  of  Norwich. 

p.  35.  A.D.  1094.  Henry  sent  into  Northumbria 
instead  of  Normandy. 

p.  47.  A.D.  1095.  Addition  to  the  names  of  those 
who  first  took  the  cross. 

p.  56.     A.D.  109G.     FaUing  stars. 

p,  60.  A.D.  1097.  Prodigy  in  Berkshire  (from  the 
South wark  annals),  and  again  in  1100,  p.  115  (from 
Malmesbury). 

p.  79.  A.D.  1098.  Foundation  of  Citeaux  (from 
Diceto). 


'  I  have  not  included  (except  in 
a  few  instances)  in  tliis  list  the  in- 
sertions introduced  by  Paris  at  the 
end  of  each  year  mostly  from  the 
Southwark  annals,  pp.  16,  29,  3.5, 
60,  124,  126,  216,  218,  227,233, 
296,  298,  301,  209,  315,326,370, 
380,411,440,450,  474,  488,  520, 
532,    533,     536,     544,    581,    638- 


Compare  the  Addenda  at  the  end 
of  this  preface.  Verbal  alterations 
or  slight  introductions  may  be  seen 
in  pp.  6,  13,  20,  25,  36,  64,  121, 
123,  139,  143,  162,  166,  173,  291, 
295,  296,  325,327,  348,  417,  446, 
489,  526,  531,  535,  576,  580,  585, 
587,  613,  615,  625,  641. 


XXXViii  PEEFACE. 

List  of  p.  112.    A.D.  1100.    Dream  of  William  Rufus,  and  the 

Tdditions.    account  of  his  death  and  apparition  to  William  earl  of 
Com^Yall. 

p.  117.     A.D.  1100.     Marriage  of  Henry  I.  and  Ma- 
tilda and  their  children  (from  Robert  de  Monte). 

p.    121.     A.D.    1101.      Unwillingness   of  Matilda   to 
marry  Henry  I.,  and  prophecy  of  future  ills. 

p.  122.     A.D.  1101.     Addition  to  the  account  of  Ro- 
bert's landing,  &;c. 

p.  124.     A.D.  1102.     Roger  bishop  of  Salisbury  (from 
Malmesbuiy). 

p.  126.     A.D.  1104.     Appearance  of  a  comet. 

p.  130.     A.D.  1105.     Speech  of  Henry  I.  to  the  Eng- 
lish nobles. 

p.  132.     A.D.  1106.     Additions  to  the  account  of  the 
battle  of  Tinchebrai. 

p.  133.     A.D.  1107.      Escape  and  capture    of  Robert 
of  Noi-mandy. 
•     p.  134.     A.D.  1107.     Ingratitude  of  Henry  I. 

p.  134.     A.D.  1108.     Foundation   of  Christ   Church, 
London. 

p.  135.     A.D.  1109.     Date  of  St.  Anselm's  death   (an 
error). 

p.  135.     A.D.  1109.     Letter  sent  from  heaven  about 
the  condition  and  future  of  Rome. 

p.  138.     A.D.   1111.     Murrain  (from  the  Southwark 
annals)  and  famine  in  Normandy. 

p.  138.     A.D.  1111.     Lnprisonment  of  Pope  Paschal  n, 
by  the  emperor  (from  Diceto). 

p.  141.     A.D.  1114.     Dedication   of    Canterbury    ca- 
thedral. 

p.  142.     A.D.  1116.     Additions  to  the  account  of  the 
dedication  of  St.  Alban's. 

p.   143.     A.D.    1117.     Lunar    phenomena   (from   the 
Southwark  annals)  :  foundation  of  Merton. 

p.  143.     A.D.  1118.     Succession  of  Pope  Calixtus  HI. 

p.  149.     A.D.  1121.     Monks  placed  at  Reading. 


PREFACE.  XXXIX 

p.    151.     A.D.    1123.      The     moneyers    punished    at  List  of 

v\  incnester.  additions. 

p.  153.  A.D.  112G.  The  empress^Maud  suspected  of 
her  husband's  death. 

p.  154.     A.D.  1127.     Foiuidation  of  Fountains  abbey, 

p.  157.  A.D.  1180.  Dedication  of  Christ  Chui-ch, 
Canterbury,  and  election  of  archbishop  Hugh  to  Rouen 
(from  Diceto  and  E..  de  Monte). 

p.  157.     A.D.  1131.     Synod  at  Rheims. 

p.  159.  A.D.  1133.  The  arm  of  St.  James  sent  by 
Heniy  I.  to  Reading.     Slaughter  of  the  Templars. 

p.  159.  A.D.  1134.  Last  days  of  Robert  of  Nor- 
mandy. 

p.  162.  A.D.  1135.  Day  of  Stephen's  coronation 
(from  Malmesbury). 

p.  163.     A.D.  1135.     St.  Paul's  burnt  (from  Gervase). 

p.  163.  A.D.  1135.  Great  storm  at  Stephen's  corona- 
tion (from  Malmesbmy). 

p.  163.  A.D.  1135.  Seizure  of  the  treasure  of  Henry  I. 
by  Stephen.     (lb.) 

p.  164.  A.D.  1136.  Burial  of  Hemy  I.  in  Stephen's 
presence.     (lb.)  ' 

p.  164.  A.D.  1136.  Death  of  Archbishop  WiUiam 
(from  Diceto). 

p.  164.  A.D.  1136,  The  arm  of  St.  James  taken  from 
Reading  by  Bishop  Hemy  de  Blois. 

p,  164.  A.D.  1136.  Homage  of  Robert  of  Glouces- 
ter to  Stephen. 

p.  171.  A.D.  1139.  Simimons  of  Stephen  to  the 
council  of  Winchester  (from  Malmesbury). 

p.  173.  A.D.  1140.  Solar  eclipse  (from  Malmes- 
bury). 

p.  174.  A.D.  1140.  Winchester  burnt,  capture  of 
Robert  of  Gloucester,  the  Tower  fortified  by  Geoffrey  de 
Mandevillc,  death  of  Alberic  de  Vere,  death  of  the  founder 
of  Malvern  (from  Malmesbury  and  the  Southwark 
annaLs). 


xl  PREFACE. 

List  of  p.  174.     A.D.  1141.     Bricn  Fitzcount's  special  prison 

addUions.    called  "  Cloere  Brien." 

p.  177.     A.D.  1144.     Death  of  Geoffrey  de  Mandeville. 

p.  177.  A.D.  1144.  Geoffrey  of  Anjou  succeeds  to 
Normandy. 

p.  183.     A.D.  1148.     Translation  of  S.  Erkenwald. 

p.  184.  A.D.  1149.  End  of  the  second  crusade.  Ex- 
tracts from  R.  de  Monte. 

p.  184.     A.D.  1150.     Severe  frost  (from  Coggeshale). 

p.  184.  A.D.  1150.  Reading  castle  fortified  by 
Stephen. 

p.  186.     A.D.  1150.     Homage  sworn  to  Eustace. 

p.  18G.  A.D.  1150.  Bad  character  given  to  Queen 
Alienor. 

p.  210.  A.D.  1155.  Consecration  of  Frederick  I. 
(from  Diceto). 

p.  210.  A.D.  1155.  The  hand  of  St.  James  restored 
to  Reading. 

p.  214.  A.D.  1156.  Death  and  burial  at  Reading 
of  William,  eldest  son  of  Henry  II.  (from  R.  de  Monte). 

p.  214.  A.D.  1157.  Henry  II.  receives  the  homage 
of  the  nobles  at  Snowdon. 

p.  216.  A.D.  1160.  Persecution  of  archbishop 
Thomas  by  Matthew  count  of  Boulogne. 

p.  218.  A.D.  1161.  Fire  at  Canterbury  (from  the 
South wark  annals). 

p.  221.  A.D.  1163.  Translation  of  St.  Edward  the 
Confessor. 

p.  227.  A.D.  1164.  Dedication  of  Reading  by  arch- 
bishop Thomas  (from  Coggeshale). 

p.  233.  A.D.  1165.  Earthquake  (from  the  Southwark 
annals), 

pp.  247,  248.  AD.  1169.  Coronation  of  the  young 
king  in  violation  of  the  rights  of  Canterbury. 

p.  250.  A.D.  1169.  Letter  of  pope  Alexander  III. 
to  the  Sultan  of  Iconium. 


PREFACE.  Xli 

p.  261.     A.D.  11G9.     Remarkable  Tuesdays  in  the  life  L'st  of 

.  Paris's 

of  archbishop  Thomas.  additions. 

p.  278.  A.D.  1170.  Story  1  of  the  interview  of  abbat 
Simon  of  St.  Alban's  with  archbishop  Thomas. 

p.  288.  A.D.  1173.  William  abbat  of  Reading  made 
ai'chbishop  of  Bordeaux. 

p.  289.  A.D.  1173.  The  nobles  of  Leicester  after  the 
sieQ-e  o-o  to  St.  Alban's  or  St.  Edmund's.  Reverence  for 
those  places  as  asylums. 

p.  291.  A.D.  1173.  Hugh  Bigod's  loss  of  power  after 
the  attack  on  him  by  the  nobles. 

p.  297.  A.D.  1175.  Consent  of  the  young  king 
Hemy  to  the  destruction  of  the  castles  erected  during 
the  war  in  England  and  Normandy. 

p.  298.     A.D.  1176.     Extracts  from    Diceto    and  the 
Southwark   annals.     To  these  Paris  himself  adds  that 
Wymondham  was  a  cell  of  St.  Alban's,  and  William  of 
Ai'undel  its  patron. 

p.  300.     A.D.  117G.     Stoiy  of  pope  Alexander  III. 

p.  302.  A.D.  1178.  Additions  to  the  stoiy  of  the 
discoveiy  of  the  body  of  St.  Amphibalus. 

p.  315.  A.D.  1180.  Death  of  John  Bishop  of  Chiches- 
ter. 

p.  317.     A.D.  1181.     Solar  eclipse. 

p.  324.  A.D.  1185.  Death  and  epitaph  of  the  ex- 
empress  Matilda  (inserted  in  error). 

p.  326.  A.D.  1186.  Prodigy.  Extracts  from  Diceto 
and  the  Southwark  annals. 

p.  330.  A.D.  1187.  Hugh  of  Nunant  Bishop  of 
Chester  (from  Benedict). 

p.  337.  A.D.  1189.  Prophecy  of  the  recovery  of  the 
Holy  Land  (from  Diceto). 

p.  348.  A.D.  1189.  The  multitude  expecting  Richard 
in  London. 

p.  351.  A.D.  1189.  Reduction  of  weights  and  mea- 
sures to  one  standard. 

'  On  the  credit  due  to  this  story  see  Robertson's  Life  of  Bcchet,  p.  349. 


xlii  PREFACE. 

List  of  p.  35G.     A.D.  1189.     Richard's  new  seal    and  extor- 

adiiitions    *'^on  by  its  means.     The  prior  of  St.  Alban's  forced  to 
cross  to  have  the  charter  sealed. 

p.  357.  A.D.  1190.  Departure  of  Archbishop  Baldwin 
on  liis  crusade  (the  first  part  of  this  is  from  the  South- 
wark  annals). 

p.  370.  A.D.  1190.  Death  of  Walter  abbat  of  West- 
minster. 

p.  384.  A.D.  1192.  The  story  of  the  quarrel  between 
Eichard  and  Leopold  duke  of  Austria. 

p.  391.  A.D.  1192.  Murder  of  the  Prince  of  Antioch 
by  Saladin. 

p.  397.     A.D.  1193.     Fate  of  duke  Leopold. 

p.  398.    A.D.  1193.    Richard's  payment  of  his  ransom. 

p.  398.  A.D.  1193.  The  abbat  of  St.  Alban's  redeem- 
ing the  chalices  of  his  church. 

p.  401.  A.D.  1193.  Interpretation  of  the  word  Alchoran. 

p.  403.  A.D.  1194.  Gifts  of  abbat  Warin  of  St. 
Alban's  to  Richard. 

p.  404.  A.D.  1194.  Addition  to  the  account  of  John's 
excuses  of  his  conduct  to  Richard. 

p.  407.  A.D.  1194.  Capture  of  Robert  earl  of  Lei- 
cester.    Henry  Marshall  bishop  of  Exeter. 

p.  408.  A.D.  1195.  Neglect  of  duke  Leopold  of  the 
Pope's  threefold  admonition. 

p.  410.  A.D.  1195.  Account  of  the  emperor  of  Mo- 
rocco. 

p.  410.     A.D.  11-95.     Great  floods. 

p.  413.  A.D.  1195,  Anxiety  of  Richard  for  the  cause 
of  the  Holy  Land. 

p.  413.     A.D.  1195.    Apologue  of  Vitalis  the  Venetian. 

p.  418.     A.D.  1196.     Riot  of  William  Fitz-Osbert. 

p.  420.  A.D.  1196.  Refusal  by  the  Cistercians  of  the 
gift  of  the  emperor  Henry  VI. 

p.  420.  A.D.  1196.  Additions  to  the  account  of  the 
capture  and  escape  of  Hugh  of  Chaumont. 

p.  421.  A.D.  1196.  Capture  of  Philip  de  Dreux  and 
W.  de  Merlou. 


PREFACE.  xliii 

p.   440.     A.D.  1197.     Preaching  of  Fulk  of  NeuiUy  List  of 
(from  Coggeshale)  and  of  Eustace  abbat  of  Flai.  addldons. 

p.  452.     A.D.  1199.     Verses  on  Richard's  death. 

p.  454.  A.D.  1199.  Speech  of  archbishop  Hubert  in 
favour  of  John's  succession  and  reasons  for  it.  (See 
Madden,  Preface  to  the  Hist.  Anglor.,  iii.  p.  xli.) 

p.  4G2.  A.D.  1200.  Date  of  Isabella's  coronation  as 
queen  (from  Diceto). 

p.  471.  A.D.  1200.  Length  of  bishop  Hugh's  episcopate. 

p.  475.  A.D.  1201.  The  king's  palace  in  Paris  ex- 
plained to  be  the  old  temple. 

p.  476.  A.D.  1201.  Story  of  Simon  of  Tournay.  (Here 
Paris  uses  the  first  person.) 

p.  480.  A.D.  1202.  Innocent  III.  prevented  by  a 
vision  from  extorting  money  from  the  Cistercians.  Death 
of  William  de  Stuteville. 

p.  480.     A.D.  1202.     Assise  of  bread. 

p.  488.  A.D.  1204.  Simon  of  WeUs,  bishop  of  Chi- 
chester. 

p.  490.  A.D.  1205.  Letter  of  Innocent  IIL  to  the 
suffragans  of  Canterbury. 

p.  493.  A.D.  1205.  The  election  to  the  see  of  Can- 
terbuiy  by  the  monks  the  cause  of  all  the  following 
troubles. 

p.  512.  A.D.  1207.  Innocent  IIL's  letter  to  Richard 
with  the  gift  of  four  rings,  is  inserted  here,  falsely  given 
to  John. 

p.  514.  A.D.  1207.  Swmma  hrevis  of  the  election  to 
Canterbury. 

p.  520.  A.D.  1207.  Crossing  of  archbishop  Geoffry, 
from  his  refusal  to  submit  to  the  tax  of  the  13th. 
Lunar  eclipse. 

p.  524.     A.D.  1208.     Death  of  Philip  of  Swabia. 

p.  524.  A.D.  1209.  Removal  of  the  exchequer  to 
Northampton  in  consequence  of  Jolm's  hatred  of  the 
Londoners. 

p.  528.     A.D.  1210.     The  excommunication   of  John 


Xliv  PREFACE. 

List  of       becomes  known ;  his  conduct  to  all  who  withdraw  from 

Paris's         1  • 
additious.    -"IDl. 

p.  529.  A.D.  1210.  John's  anger  increased  by  the 
Pope's  excommunication  of  Otho. 

p.  530.  A.D.  1210.  John's  expulsion  of  Hugh  de 
Laci,  and  reduction  of  Ireland ;  his  oppression  of  religious 
houses,  especially  Cistercian,  on  his  return. 

p.  530.  A.D.  1210.  His  capture  of  the  wife  and  family 
of  W.  de  Braose  in  the  island  of  May. 

p.  531.  A.D.  1210.  John's  advisers  in  his  treatment 
of  the  Cistercians. 

p.  531.  A.D.  1210.  Elections  to  Lichfield  and  Exeter. 
The  Jews  fly  the  country. 

p.  532.     A.D.  1211.     Surrender  of  Llewellyn. 

p.  532.  A.D.  1211.  Date  of  W.  de  Braose's  death  and 
burial. 

p.  533.     A.D.  1212.     John  at  Clerkenwell. 

p.  533.  A.D.  1212.  Walter  archbishop  of  York. 
Death  of  abbat  Samson  of  St.  Edmund's. 

p.  534.     A.D.  1212.    Messengers  reach  John  at  Chester. 

p.  536.  A.D.  1212.  Fire  on  London  bridge  and  St. 
Mary's,  Southwark,  partly  from  the  Southwark  annals  ; 
but  Paris  adds  details  and  date. 

p.  537.  A.D.  1213.  Exactions  of  John  "vulpina  cal- 
"  liditate  "  from  the  monasteries. 

p.  537.  A.D.  1213.  Murder  of  Geoffry  of  Norwich, 
and  flight  of  William  of  Necton. 

p.  538.  A.D.  1213.  Fawkes  de  Breaute  sent  into 
Wales,  and  given  Margaret  de  Rivers  for  wife. 

p.  544.  A.D.  1213.  Destruction  of  Bainard's  castle, 
arrival  of  Nicholas  of  Tusculum,  and  his  proceedings. 

p.  54C.  A.D.  1213.  Pandulf's.  treatment  of  the  money 
paid  as  earnest  by  John. 

p.  548.  A.D.  1213.  Speech  of  Philip  on  invading 
Flanders. 

p.  558.    A.D.  1213.     Children's  crusade. 


PREFACE.  Xlv 

p:  558.     AD.  1213.     Death  of  Geoffiy  FitzPetcr,  and  List  of 
John's  joy  and  speech  at  his  death;  additions. 

p.  559.  A.D.  1213.  Jolin's  embassy  to  Morocco  and 
his  giving  to  the  ambassador  Robert  the  custody  of 
St.  Alban's.  (See  Stubbs,  Walter  of  Coventry,  ii.  p.  xiii. ; 
Madden,  Pref.  to  the  Hist.  Anglorum,  iii.  p.  xi.). 

p.  5G4!.  A.D.  1213.  John  offers  the  pope  a  bribe  to 
confound  the  archbishop,  and  excommunicate  the  barons. 

p.  5C5.     A.D.  1213.     His  imbelief  and  ribaldry. 

p.  565.  A.D.  1213.  Invasion  of  Spain  by  the  emir 
of  Morocco. 

p.  56G.  A.D.  1213.  Additions  to  the  letter  of  the 
prelates  engaged  in  the  battle  of  Muret,  especially  the 
speech  of  S.  de  Montfort. 

p.  576.  A.D.  1214.  Joy  at  the  relaxation  of  the 
interdict. 

p.  576.  A.D.  1214.  Deposition  of  the  abbat  of 
Westminster  and  appointment  of  his  successor, 

p.  581.  A.D.  1214.  Reception  of  Philip  in  Paris 
after  Bouvines. 

p.  581.  A.D.  1214.  Richard  de  Marisco  the  coun- 
sellor of  the  pillage  of  the  Cistercians. 

p.  583.     A.D.  1214.     Duplicity  of  John. 

p.  585.  A.D.  1214.  His  taking  the  Cross  because  he 
might  be  safer  by  this  means. 

p.  585.  A.D.  1215.  Conan  Fitz-Helias  added  to  the 
list  of  the  barons  who  met  at  Stamford. 

p.  587.  A.D.  1215.  The  barons  enter  London  at 
Aldgate. 

p.  588.  A.D.  1215.  John's  forging  the  bishops'  seals, 
and  offering  to  confer  their  lands  on  all  who  would 
attack  .England. 

p.  588.     A.D.  1215.     John's  hatred  of  the  barons; 

p.  590.  A:D;  1215:  Alterations  in  Magna  Charta. 
(See  above  p.  xxxiii.) 

p.  604.  A.D.  1215.  List  of  the  25  barons  and  their 
followers. 

VOL.   II.  d 


xlvi  PREFACE. 

List  of  p.  GOG.     A.D.  1215.     Grant  of  free  election  to  the  sees, 

p.  G07.  A.D.  1215.  John  writes  to  the  Pope  who 
confirms  his  concession  respecting  the  freedom  of  elec- 
tions. 

p.  GIO.  A.D.  1215.  Account  of  the  change  in  John 
to  better  things,  the  scorn  of  his  evil  counsellors,  his 
consequent  return  to  his  evil  courses,  with  the  curious 
account  of  his  grief  and  rage. 

p.  620.  A.D.  1215.  Speech  of  the  barons  respecting 
the  Pope. 

p.  G22.  A.D.  1215.  Ciu-ious  additions  about  John's 
foreign  mercenaries: 

p.  623.  A.D.  1215.  John  the  cause  of  the  ruin  of  so 
many. 

p:  623;  A.D.  1215.  Marvel  seen  by  a  monk  of  St. 
Alban's. 

p.  624.  A.D.  1215.  Lamentations  of  the  besieged  in 
Rochester  castle  at  their  desertion,  and  account  of  the 
luxurious  conduct  of  the  barons. 

p.  626.  A.D.  1215.  John  spared  by  WiUiam  of 
Albini  during  the  siege. 

p.  635.  A.D.  1215.  Papal  extortions  on  the  election 
to  York. 

p.  635.  A.D.  1215.  Characters  of  Fa wkes  de  Breaute, 
Savary  de  Mauldon,  William  Briwere,  Walter  Buc. 

p.  636;  A.D.  1215.  John's  fury  "  de  homine  in  bes- 
tialem  prorumpens  feritatem." 

pp.  636,  637.  A;D.  1215.  Additions  to  the  account 
of  his  atrocities. 

p.  637.  A.D.  1215,  Speech  of  the  barons  on  hearing 
of  them. 

p.  638.  A.D.  1215.  Gift  of  Bedford  castle  and  Mar- 
garet de  Rivers  to  Fawkes. 

p.  639.  A.D.  1216.  Additions  to  the  account  of  tihe 
dreadful  condition  of  the  country. 


PREFACE. 


xlvii 


p.  641.     A.D.  121G.     Expedition  of  John  to  Scotland.  List  of 
His  speech  about  Alexander  II.  (the  little  red  fox).  additions. 

p.  645.     A.D.  1216.     Speech  of  the  barons   on   their 
excommunication. 


A.D.  1216. 
A.D.  1216. 
A.D.  1216. 

A.D.  1216. 


Character  of  Stephen  Ridel. 
Ravages  in  the  isle  of  Ely. 
Speech  of  the  barons  against 


p.  646. 

p.  646. 

p.   646. 
John. 

p.  653.  A.D.  1216.  Feelings  of  Philip  II.  as  to 
Louis's  attempt  on  England. 

p.  654.  A.D.  1216.  Louis  takes  Rochester  and  re- 
duces the  country  near  London. 

p.  658.  A.D.  1216.  Reason  why  John  had  not  sub- 
mitted to  Philip's  judgment  in  the  matter  of  Arthur's 
death. 

p.  663.  A.D.  1216.  Capture  of  Thomas  de  Burgh  at 
Norwich. 

p.  664.  A.D.  1216.  Louis  reprimanded  by  Philip  for 
leaving  Dover  castle  untaken  behind  him. 

p.  667.  A.D.  1216.  Ravages  of  John  at  Croyland 
just  before  his  death. 

p.  668.  A.D.  1216.  Accoimt  of  the  preparation  of 
his  body  for  burial  by  the  abbat  of  Croxton,  his  good 
deeds,  and  additional  lines  about  his  vices. 


3fanuscripts . 

The  MSS.  employed  for  the  present  volume  are  the  MSS.  used, 
same  as  those  used  in  the  first ;  A.,  B.,  the  two  volumes 
of  the  Corpus  Christi  MS.  of  Matthew  Paris  ;i  C,  D.,  the 
copies  of  this  in  the  Cotton  and  Harleian  collections  re- 
spectively, and  0.,  W.,  the  two  MSS.  of  Wendover.  The 
variations  only  of  C,  D.,  are  noted.     D.  comes  to  an  end 


'  The  two  fac-similcs  given  in 
the  present  volume  show  both  the 
original  scribe's  hand,  and  the  way 
in  •which  Paris's  additions  are  intro- 


duced. They  are  described  in  the 
third  volume  of  Sir  T.  D.  Hardy's 
Materials  for  British  History,  iii. 
p.  cxxxii. 


Xlviii  PREFACE. 

in  the  year  1189,  and  differs  altogether  at  its  close  from 
the  other  MSS.  This  portion  must  be  due  to  a  different 
author.  The  account  of  Richard's  behaviour  in  following 
his  father's  corpse  to  Fontevraud,  turning  aside  into  the 
thickets,  two  or  three  times  falling  from  his  horse  in  a 
fainting  fit  (see  p.  344,  note  7),  can  hardly  be  an  in- 
vention, and  must  have  some  contemporary  authority. 

It  is  on  the  margin  of  this  MS.  that  the  paragraph 
occurs  which  has  given  rise  to  so  much  error  about  the 
fortifying  of  Carlisle  and  the  earldom  of  Chester,  from  its 
having  been  inserted  by  Parker  in  the  text  of  "  Matthew 
of  Westminster,"  though  it  is  to  be  found  solely  in  this 
MS.  (see  p.  8,  note  ^).  The  MS.  was  copied  directly  from 
A.,  and  not  through  the  medium  of  C.  For  instance,  in 
p.  184,  A.  has  "  inter  ipsum  regem  et  comitem  ;"  over 
"  comitem"  Paris  has  written  as  a  various  reading  "  vel 
"  ducem."  This  appears  in  C.  "  et  comitem  vel  ducem." 
D.  correctly  follows  A.  A  curious  instance  may  be  seen 
under  the  year  1106.  Here  in  A.  the  words  "Dux  au- 
"  tem,  &c."  are  written  after  Paris's  insertion  about  Henry 
I.  (p.  131),  in  order  to  show  where  the  text  goes  on ;  the 
words  are  actually  put  into  the  text  in  D. 

Cambridge, 

23rd  October  1874. 


ADDENDA   AND    ERRATA. 


Page  5,  note  '.     The  addition  in  D.  is  from  Ealph  of  Coggcshale,  p.  1. 
„     29,  line  25.     This  is  from  the  Southwark  Annals  (Cotton,  Faustina, 

A.  8),  f.  131  b. 
„    33,  note  ■*.     The  addition  may  be  from  Coggeshale,  p.  3. 
„    35,  line  28.     "  Obiit  .  .  .  Beremundesheie  "  is  from  the  Southwark 

Annals,  f.  1316. 
„     57,  note  ^,for  "  Le  Provost "  read  "  Le  Prevost." 
„    60,  hne  3.     From  the  Southwark  Annals,  f.  132,  except  the  date. 
„     112,  margin, /o;-  1099  read  1100. 
„     117,  margin, /or  "  Margaret "  read  "  Matilda." 
„     121,  margin, ^br  "  Matida  "  read  "  Matilda." 
„     124,  line   30.     "  Mortalitas   auimalium "   is   from  the   Southwark 

Annals,  f.  132. 
„     126,  line  38.    The  account  of  the  solar  phenomenon  is  from  ibid., 

where  quasi  is  given  for  quatuor. 
„     132,  note  ^.     For   "  Tjnemouth  "  read    "  Belvoir." 
„     133,  line  8.     From  the  Southwark  Annals,  f.  132,  where  de  Suthe- 

werke  is  correctly  given  for  Saresbirie. 
„      „     line  24.     Cf.  Gervase  ap.  Leland  (Collectanea),  i.  p.  263. 
„     134,  line  5,  for  "  suntcoram"  read  "  sunt  coram." 
„     137,  line  ult.     The  accoimt  of  the  lunar  eclipse  is  from  the  South- 
wark Annals,  f.  132. 
„     138,  line  2.      This  is  from  the  Vita   Oswini,  cap.  xi.  p.  24   (ed. 

Raine,  Surt.  Soc.  1838). 
„       „    line  10.     From  the   Southwark  Annals,   f.   132,  without   the 

names. 
„       „    line  12.     Cf.  Vit.  S.   Godrici,  Harl.  MS.  322,  ed.  Stevenson, 

Surt.  Soc.  p.  331^.     This  is  thrown  back  by  the  compiler  to  this 

place.     See  p.  264,  note  '. 
„      „    line  28.     "  Mortalitas  .  .  .  maxima."      From    the    Southwark 

Annals,  f.  132. 

140,  line  21.     "  Hoc  .  .  .  maxima."    Ibid. 

141,  line  32.    Drying  of  the  Thames  ;  archbishop  Ralph  ;  the  comet. 
Ibid. 

143,  line  25.    "  Luna  .  .  .  Decembris."     Ibid. 

144,  line  8.     "  Obiit  .  .  .   Bermundesheie."     Ibid.,  where  Petreius 
correctly  for  Petrus. 

149,  line  4.     "  Bis  vcnit  lumen  ad  sepulchrum  Domini "  occurs  ibid., 
f.  132  i,  but  no  date  is  given. 
„     line  1 6.     "  Luna  .  .  .  est."     Ibid. 

"  Calixtus  .  .  .  monetariis."     Ibid. 
"  Obiit  .  .  .  Innoccntius."     Ibid. 
"  dedicatur  .  .  Cluniacensis."     Ibid. 
"  Londonia  .  .  .  est."     Ibid. 
"  sol  .  .  .  tertise."     Ibid. 
"  xiii.  kal.  Junii.     Ecclcsia  S.  Pauli  combusta."    Ibid. 
"  et  captus  .  .  .  crucis."     Ibid. 
"  Idibus  .  .  .  occiditur."     Ibid. 

"  Maria  abbatissa,  fiiia  .  .  .  Bononia;."     Ibid.  f.  133. 
The  mention  of  this  fire  at  Canterbury  is  from  ibid. 
"Defuncto  .  .  .  subiit."     Ibid. 
This  addition  respecting  the  earthquake  in  the  eastern 
counties  is  from  ibid.  f.  133  b. 


» 

5> 


J> 

151,  line  23. 

3> 

156,  line  9. 

J» 

157,  line  31. 

J> 

158,  line  22. 

)> 

159,  line  3. 

» 

163,  line  26. 

» 

174,  line  1. 

J» 

„     line  5. 

» 

216,  line  16. 

» 

218,  line  1. 

>» 

227,  line  21. 

» 

233,  line  27. 

» 


J  ADDENDA   AND   ERRATA. 

Page  287,  raargm,  for  "  Diecto  "  read  "  Diceto." 

„  296,  line  17.  "conciluun  .  .  .  Cornubiac."  From  the  Soutliwark 
Annals,  f.  134,  excepting  the  date. 

„     298,  line  27.    "  Hugo  .  .  .  transfretavit."    Ibid. 

„  „  line  29.  "  et  .  .  .  transfretavit."  Ibid,  which  has  been  used 
as  well  as  Diceto. 

„      „     line  30.     "  comes  .  .  .  Wimundham."     Ibid. 

„     300,  line  20.     "  Frethericus  .  .  .  PapEE."     Ibid. 

„  301,  line  28.  This  is  from  ibid.  But  diuturna  is  introduced,  and 
the  date  "  vi.  id.  Jan.",  which,  in  the  Southwark  Annals,  is  given 
for  the  floods,  "  Aquilone  flaiite"  (as  in  Diceto),  is  here  trans- 
ferred to  the  eclipse.  The  date  of  the  eclipse  is  there  given  "idus 
"  Septembris." 

„  309,  line  34.  The  Southwark  Ann:. Is  (f.  134  6.)  have  "obiit  Ricardus 
"  de  Luci." 

„      „    Ime  35.     "Puer Wudestoc,"  from  ibid.,  where  Wenelok 

for  Wudestoc. 

„    311,  margin.     Dele  "  Diceto,  col.  603." 

„  324,  note  ^.  "  Terrae  .  .  .  Maii."  From  the  Southwark  Annals, 
f.  134  6. 

„    327,  line  1.     "  Mater  .  .  .  Novembris."    Ibid. 

351,  line  26.     This  repetition  is  copied  from  ibid.  f.  135. 
„     line  30.     "  nonas  .  .  .  horribilia."     Ibid.  f.  134  6. 

352,  margin, /or  "  p.  3  "  read  "  f.  3." 
„     353,  margin,/or  "  iii."  read  "  ii." 

„    357,  line  33.     "  Baldewinus  ....  Jerosolimitanum."      From  the 

Southwark  Annals,  f.  135. 
„     360,  line   14.     "  dapifer   Flandrise,"    i.e.   Hellinus.      See  the    Con- 

timiatio  Aquicinctina  of  Sigebert's  Chronicle,  col.  329  (Migne,clx.). 
„    370,  line  19.     "  Willelmus  ....  Wygorn.  episcopus."     From  the 

Southwark  Annals,  f.  135. 
„     370,  line  22.     "  obiit  ....  Glanevile."      Ibid. 
„     380,  line  12.     "  Cselestinus  .  .  .  Baptistse."     Ibid, 
„    423.     The  author  of  this  vision  was  Adam,  sub-prior  of  Eynsham, 

See  the  Preface,  p.  xiii.  note  i.  ' 

„     544, 1.  16.    The  death  of  Geoffrey  FitzPeter  is  from  the  Southwark 

Annals,  f.  138  b. 
„     585,  hue  30.   For  "  P[etrus]  "  read  "  [Philippus]."  See  p.  644, 1.  24. 

Additional  Errata  to  Vol.  I. 

Page  Ix.  line  22.  Dele  "  This  is  mentioned  ...  St.  Alban's."  The  men- 
tion in  p.  287  of  the  place  of  S.  Oswine's  martyrdom  is  from  Bede, 
iii.  14,  and  of  that  of  his  burial  from  the  Vita  Oswini  (Raine, 
Surt.  Soc),  cap.  iv.  p.  11,  The  rest  of  chapter  iii.  of  this  Vita 
which  is  not  contained  in  Mr.  Raine's  MS.,  will  be  found  in  the 
Appendix  to  Gibson's  Monastery  of  Tynemouth,  ii.  p.  iv.  note, 
from  MS.  C.  C.  C.  Oxon.  134. 

„     xxxii.  line  2 7, /or  "  25th"  read  "  21st," 

„     444,  margin,/or  p.  134  read  p.  144. 

„  456,  457.  This  account  of  the  vision  of  S.  Dunstan  is  from  Ade- 
lard's  Life  of  S.  Dunstan,  just  published  in  this  series  for  the  first 
time  by  Professor  Stubbs,  pp.  56,  57. 


MATTH.EI    PARISIENSIS 


CHRONICA   MAJORA. 


MATTH.^I    PARISIENSIS 
CHRONICA    MAJORA. 


Malmesb. 
Gest.  Reg, 
iii.  247, 
p.  421. 


Diceto, 
Abbrev. 
Chronic, 
col.  480. 
Id.  482. 

Hen.  Hunt, 
vi.  f.  2116. 
(Savile.) 


De  eoronatione  regis  Willelmi  primi. 

Anno  Domini  m.lxvii.  Dux  Norraanni^  Willelmus/  urbem 
Londoniarum  adiens,  in  magna  exultatione  a  clero  et  populo 
susceptus,  et  ab  omnibus  rex  acclamatus,  Dominicae  Nativitatis 
die  ab  Aldredo  Eboracensi  archiepiscopo  regni  diadema  sus- 
cepit.  Timuit  enim  hoc  munus  consecrationis  a  Stigando 
Cantuariensi  archiepiscopo  suscipere,  eo  quod  non  legitime 
occupaverat  illius  excellentiam  dignitatis.  Deinde  homagiis  a 
magnatibus,  cum  fidelitatis  juramento,  obsidibusque  acceptis, 
in  regno  confirm  atus,  omnibus  -  qui  ad  regnum  aspiraverant, 
factus  est  terrori.  Civitatibus  quoquc  dispositis  et  ^  castellis, 
propriisque  ministris  impositis,  ad  Normanniam  cum  obsidibus 
Angliaj  et  thesauris  innumeris  navigavit.  Quibus  ^  incarceratis 
et  sub  salva  custodia  deputatis,  ad  Angliam  denuo  properavit, 
ubi  commilitonibus  Normannis,  qui  in  bello  Hastingensi  patriam 
secum  subjugaverant,  terras  Anglorum  et  possessiones,  ipsis 
expulsis,  manu  distribuit  afHuenti ;  et  '  modicum  illud  quod  eis 
remanscrat,  sub  jugo  posuit  perpetuae  servitutis. 


A.D.  1067. 
Reception 
and  coro- 
nation of 
William  in 
London. 


His  voyage 
to  Nor- 
mandy and 
return  to 
England. 
His  divi- 
sion of 
England 
among  his 
soldiers. 


1  At  the  foot  of  the  column  is 
William's  shield  and  a  crown  ;  and 
below  : 

"  Scutum  Willelmi  Bastardi  Con- 

"  questoris. 
"  In  hoc  scuto  trcs  leopardi  vel 

"  leones  ligurantur 
"  Quia  rex  est,  est  et  comes,  et 

"  Anglia;  gubernator." 

29808. 


■^  omnibus  .  .  .  terrori.']  This  is 
peculiar  to  the  compiler. 

3  ef]  in,  W. 

••  quibus.  .  .  .  deputatis']  peculiar 
to  the  compiler. 

^  et  .  .  .  .  servitutis]  peculiar  to 
the  compiler.  The  previous  sen- 
tence is  greatly  enlarged. 


V  V 


2 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.n.  1067. 

The 

Enjrlish 

uobli's  fly 

to  Soot- 

liiud. 

p.  175. 

Eadgar 
^Etheliug. 


Marriage 
of  Slar- 
garet  and 
Malcolm. 

Children  of 
Margaret. 


Undo '  nobiliorcs  de  regno  iudigiiati,  quidam  ad  regem  Scoto- 
rum  Malcolmum  confugerunt,  aliique  loca  deserta  et  nemorosa 
peteutes,  ibiquo    din   feralem    duccntcs  vitam,  Normannis  saspe 
infosti  fuerunt.      Eecesserunt  ab  Anglia    comites  Eadwinus  et 
Morcardns  fratres,  Mercherus  et  Weltherfus,  nobiles,   cum  epi- 
scopis,  clericis,  et  aliis  multis,  quos  longum  est  exprimere  nomi- 
uatim,  qui  omnes  ad  regem  Scotorum  Malcolmum  fugientes,  ab 
ipso  honorifice  sunt  recepti.     Tunc  etiam  Eadgarus  Etheling,  de  -  Aelred, 
regno  Anglorum  breres  legitimus,  cernens   res  patrise  undique  ^^^'  ■^^^' 
perturbari,  ascensa  navi,   cum  Agatba  matre    sua  et  sororibus  ^q-j   ' 
Margareta  et  Cristina,  in  Hungariam,  ubi  natus    fuerat,  cona- 
batur    reverti ;     sed    tempestate     suborta,     compulsus    est    in 
Scotiam  applicare.     Hac  quoque  occasione  actum  est,  ut  Mar- 
gareta  regi   Malcolmo  nupta  traderetur ;    cuj  us    vitam   lauda- 
bilem  et  mortem  preciosam  liber  inde  editus  insinuat  evidenter.^ 
Soror    autem    ejus    Cristina     sanctimonialis     benedicitur,    et '' 
caelesti  sponso  copulatur.     Nati    sunt   denique   reginae   Marga- 
retae    sex  filii    et    duas    jSlise,  quorum   tres,  Eadgarus   scilicet, 
Alexander,    et    David,    juxta    generis    sui    nobilitatem,    reges 
fuerunt,  ex  quibus  regum  Anglise  nobilitas,  a  propriis  per  Nor-  (Not  in 
mannos  expulsa  finibus,  ad  reges  est  devoluta  Scotorum.     Sed  Aelred.) 
hoc  infra. 


Battle  Iste  Willelmus  gratias   agens   Deo  pro  victoria,  fun-  Cf.  Hen. 

founded,     davit  abbatiam  de  Bello,  non  longe  ab  Hastingo  litore,  ^2^\'j"" 
et  nomen  tale  imposuit  ecclesise  a  titulo  belli. 


Quod  Anglia  ])eccatis  exigentihus  fuerit  subjugata. 

Eeflections      Ecce  regni  Anglise  dulcis   patrise  excidium   dolendum,  cujus  Malmesb. 
quest^  *^°°'  °^^^  reges  prime  sui    adventus  tempore,  vultu  et   gestu   bar-  Gest.  Reg. 
and  o'n  the  ^^"^0,  usu    bellico,  ritu   prophano   incitati,  omnes  *    ad  omnia  "^'/,1^' 
manners      provocabant,    omnes    armis   et   astutia    edomabant.     Sed    post-  ^" 


'  This  is  a  rough  summary  of  the 
events  of  several  years.  Mercherus 
is  probably  intended  for  Merleswe- 
gen.  The  sending  Eadwine  and 
Morkere  to  Scotland  is  the  compi- 
ler's invention. 

'  de  .  .  .  .  legitimus']  inserted  by 
the  compiler,  probably  from  Aelred, 
col.  366, 1.  55. 

3  This    is   probably    the     Vita 


Margareta,  by  Theodoric  or  Tur- 
got,  printed  by  Mr.  Hinde  in  his 
edition  of  Symeon  of  Durham,  p. 
234.  (Surt.  Soc.  vol.  51.)  On  the 
authorship,  see  his  prefiiee,  p.  Iviii. 

^  et  .  .  copulatur]  inserted  by  the 
compiler. 

^  omnes  ....  edomabant]  intro- 
duced by  the  compiler. 


DE  TEMPORE   REGIS   WILLELMI    PHIMI.  3 

Malmesb.    modum  Christi  fide  suscepta,  paulatim  religioni  operam  dantes,  A.D.  1067. 
111.245,        armorum  exercitiutn  ne^lexerunt ;    siquidem  rep:es  tunc  liabitu^fthe 

n    4 1  T  XT      1*  .V. 

^'        '        mutato,    quidam    Eomis,    quidam    in    patria,    ca3leste   regnum  '^"c"^"« 
lucrati,'  pro  temporali  commutabant  JEternum.     Multi  tota  vita 

(Enlarged  sua   mundum    amplectentes,    ecclesias    et    coenobia    fundabant, 

from  ^ral-  thesauros  pauperibus  erogabant,  et  ut  breviter  dicatur,  omnia 
misericordioB  opera  adimplebant.  De  martyribus,  confessoribus, 
et  sacris  virginibus,  insula  adeo  plena  refulget,  ut  vix  aliquem 
vicum  famosum  praetereaSj  ubi  alicujus  novi  sancti  nomen 
insigne  non  audias.  Sed  postmodum,  refrigescente  caritate, 
et  aureo  sseculo  in  luteum  mutate,  religiouis  studia  obsoleve- 
runt :  -  sicut  prius  in  adventu  Danorum,  et  nunc  in  expulsione 
Anglorum  a  Normannis,  peccatis  exigentibus,  exterminium 
accessit  incolarum.  Nam  optimates  gulae  et  veneri  servientes, 
more  Christiano  ecclesiam  mane  non  petebant ;  sed  in  cubieulis 
et  inter  uxorios  amplexus  matutinarum  solemnia  ac  missarum 
a  presbytero  festinante  auribus  tantummodo  praelibabant.^ 
Clerici  quoque  et  ordinati  adeo  literatura  carebant,  ut  cEeteris 
•  asset  stupori,  qui  grammaticam  didicisset.  Potabatur  ab  om- 
nibus in  commune,  qui  tam    dies    quam   noctes   in  hoc  studio 

Id.  p.  419.  produxerunt,  in  cibis  urgebant  crapulam,  in  potibus  vomitam 
irritantes.  Veruntamen  biEC  mala  non  de  omnibus  dicta  in- 
telligas,  cum  multos  omnis  conditionis  homines  et  dignitatis  * 
in  eadem  gente  constet  Domino  placuisse. 

Qualiter  rex  Willelmus  Oxoniam  ohsedit  et  cepit. 

Id.  iii.  248,      Eodem  tempore  rex  "Willelmus  urbem  Oxoniam  ^  sibi  rebellem  Oxford 
p.  42 J.         obsidione    vallavit.     Ubi    quidam    stans    super  murum   nudato  taken  by 
inguine  sonitu  partis  inferioris  auras   turbavit,  in  contemptum  William. 
videlicet  Normannorum.     Unde  "Willelmus  in   iram  conversus, 
civitatem  levi  negotio    subjugavit.     Deinde   Eboracum    petens,  Destruc- 
eam    penitus    delevit,    civibus    flamma   ferroque    necatis.     Qui  tiou  of 
(Not  in        autem  ab  hac  clade  evadere   potuerunt,  ad  regem  Malcolmum  York. 

'^  in  Scotiam  confugerunt,  qui  omnes  Anglorum  profugas  libenter  Reception 
r^t  R.'.r    ^^'^ipisbat,  et   singulis   tutamentum,  in   quantum   poterat,   im- of  the  ex- 
iii.  249   °    pendebat,    propter   sororem   Eadgari    Margaretam,    quam   sibi  'nJ|^^^, 
p.  422.         fecerat  conjugalem  ;  cujus  causa  contermiuas  Anglia;  provincias 

rapinis    et    incendiis    infestabat.      Quapropter    rex    AVillelmus  Ravage  of 
coacta    militum   ct  peditum    multitudinc    copiosa,    aquilonalcs  the  North 

1  lucrati']   luctari,  W.  I       ■*  dignitatis]  dignitatcs,  "W. 

2  obsoleverunt]  absolvcrunt,  W.       1       "  Oxoniam']    Exoniam,     W.,    a.s 
'  pralibabant]  pra;libebant,      Alalmesbury.      C.  D.  follow  A.,  as 

A.  0.  W.  I  usual. 

A   2 


4  MATTHiEI   PAIUSIENSIS   CHRONICA  MAJORA, 

A.D.  1067.  Angliai  partes  pctens,  totius   reglonis   urbes,    vicos,    agros,   et  Malmesb. 

In- Wil-       oppida  conteri,  et  fruges  jubct   igne    consiimi,    maritima  max- f^^'**- l^cg. 

liaiji.  i,jjc  tuni  propter  reccntem  iram,  turn  quia  Cnutouera  Danorum  "'^qo  ' 

rcgera  advcntare  rumor  asserebat ;   ut  nihil  circa  maris  crepi- 

Siibmis-       dinem  '    vitalis  subsidii  prsedo    piraticus  inveniret.     Malcolmus  Id.  iii.  250, 

sion  of         quoque  rex  ad  mamis  veniens,  deditioni  cessit.  P-  424. 

Malculni.         Dciude    rex  WillelmiTS   compositis   in    Anglia    civitatibiis    et  Repeated 
castellis,  propriisque  ministris  impositis,  ad  Normanniana  trans-  ^■'"''^ 

Hoc  ante.-  frctavit,  obsidcs  Anglite  cum  immensa  pecunia  secum  ducens.  ^  °^^'  ^'  ' 
Scd  non  multo  post  ad  Angliam  rediens,  commilitonibus  suis 
qui  in  bello  Hastingensi  patriam  secum  subjugaverint/'*  terras 
Anglorum  et  possessiones  affluentiori  manu  contulit,  illudque 
parum,  quod  illis  remanserat,  sub  jugo  posuit  perpetuEe  servi- 
tutis.  Unde  recesserunt  a  regno  Eadgarus  Etbeling  fillius 
Eadwardi,  legitimus  hasres  regni,  Morcardus  et  Eadwinus 
fratres,  Mercherus  et  Wealthfus  Nortbanhumbrorum  comites ; 
exceptis  episcopis  et  clericis,  aliisque  nobilibus  multis,  quos 
longum  est^  exprimere  singillatim. 

De  schismate  inter  duos  Papas  sedato. 

Schism  Hoc  igitur  tempore,  duobus  Eomaj,  Alexandro  et  Cadelo,  de  Sigebert, 

in  the  papatu  contcudentibus,  Mantuee  synodus  colligitur,  et  mediante  ^^^-  ^^'^• 

apacy.       Annone    Coloniensi    archiepiscopo,    Alexandro    de    symonia    se 
purgante,  in  sede   Apostolica   statuitur,  et    Cadelo   expellitur, 
symoniacus    comprobatus.     Eodem    tempore   ad   septem  milia  Id.  col. 
Attack  on    hominum    orandi   gratia    Jerosolimam    jDetentes    ab  Arabibus^  ^'4' ^* 
7,000  pil-     in  Parasceue  obsessi   sunt    in  quodam    castello,  et  tot   ex   eis        ^' 
the  Arabs    '^^^^iierati  vel  occisi,  ut  de  omnibus  vix  duo  milia  sint  elapsi. 

Henricus  primus  natiis  est  regi  Willelmo  primo. 

Birth  of  Anno    Domini    Mixviii.     Natus    est   regi    Willelmo   filius   in  JIalmesb. 

Henry  I.      Anglia,  et   vocatus    est  Henricus.     Nam  primogenitus  Willel-  v.  390, 
mus  Eufus"  et  Eobertus  in  Normannia  nati  fuerunt,  antequam  P'  *^^^- 
Robert  of    pater  eorum  Angliam  subjugaret.     Eodem  anno  rex  Willelmus  A.-S. 
Earl'of '^'     -^°'^^^'*^^  comiti  dedit  Nortbanhumbri^  comitatum ;    cui  statim  Chron. 


'  maris   crepidinerii\    oram    mari-  j   in  p.  1 .,  with  the   omission  of  the 
timam,     Alalmesb.       The     -words 
vitalis   subsidii   are   introduced  by 
the  compiler. 

-  Hoc  ante  is  -written  by  Paris  in 
the  margin.  This  passage  is  nearly 
a  repetition  of  what  is  given  above 


imprisonment  of  the  hostages. 

•■*  subjvgaverint  ]  subjugaverant, 
W. 

■*  est'\  esset,  W. 

■'  Arabibus']  Arabicis,  W.  It  is 
written  over  an  erasure  in  A. 

•"'  Sic,  and  so  the  Hist.  Anglorum. 


DE   TEMPORE   REGIS   WJLLELMI    PRI.AII. 


(Peter-        homines  illius  regionis  insurgentes,  ipsura  cum  '  nongentis  viris  A.D.  1068. 

a^'infis        suorum  peremeruiit.     Sed  rex  Willclmus   superveniens  omnes  -  Noithum- 

hiijus  rei  actores  usque  ad  unum  dclevit.  berland. 

His  death. 


a.  1068. 


Id.  a.  1069. 


(Not  in  tlic 
Chioj.) 

Id. 

Cf.  Hen. 
Hunt, 
f.  2116. 

Malmesb. 
iii.  253, 
p.  427. 

Cf.  A.-S. 
Chron. 
(rettrh.), 
a.  1074. 


Egelricus  Dunelmensis  episco]pus  in  carcerem  detrudltur. 

Amio  Domini  mlxix.  Venerunt  quidam  ad  rogem  Willcl- 
mum,  Dunelmensem  episcopum  Agelricum  de  ejus  proditione 
accusantes.  Qui  in  villa  f(ua3  Burgum  dicitur,  a  regis  minis- 
tris  captus,  ad  "Westmonasterium  adductus  est,  sub  carcerali 
custodia  detrudendus.  Et  postea  Augusto*  mense,  frater  ejus 
Egehvinus,  ejusdem  loci  factus  episcopus,  fuit  in  exterminium 
relegatus.  Eodem  vero  tempore  inter  duo  festa  beatse  Marias 
in  autumno,  venerunt  filii  Swani  et  frater  ejus  Osbernus 
de  regno  Danorum  cum  cogonibus  trecentis  in  Augiiam,  ut 
regem  Willelmum  ab  Anglia  exturbarent.  Quorum  adventus 
cum  divulgatus  fuisset,  exierunt  illis  obviam  Eadgarus  Ethel- 
ing  filius  Eadwardi  et  "Waltheofus  comes  cum  multis  milibus 
armatorum,  cupientes''  eorura  auxilio  regem  Willelmum  capere 
et  carceri  ilium  pcipetuo  mancipare.  Tunc  foedcre  confirmato, 
junctis  viribus  ad  Eboracum  venientes,  urbem  cum  castello 
quantocius  occuparunt,  et  multa  ibidem  hominum  milia  pere- 
merunt.  Deinde  majores  tirbis  et  provincial  vinculis  constrin- 
gentes,  tamdiu  eos  crudeliter  torquebant,  quousque  omnes 
facultates  eorum  ab  eis  extorsissenb.  Tunc  ibi  inter  duo  flu- 
mina  Uasam  et  Trente  hyemantes,  omnes  regionis  incolas 
immisericorditer  affligebant.  Sed  Willelmus  hyeme  trauscursa 
cum  maxima  armatorum  copia  superveniens,  fortiores  liostium 
fugavit,  et  minores  usque  ad  unum  in  ore  gladii  trucidavit. 
Veruntamen  "Waltheofus  ampla)  prosapias  comes  in  eadem 
pugna  plures  Normannorum  solus  detruncaverat,  singulos  per 
castelli  portam'  decapitans  gradientes.  Sed  Willelmus  tandem 
victoriam  adeptus  est,  adversariis  penitus  profligatis.''  Tunc 
Eadgarus  Etheling  ad  regem  Willelmum  veniens,  pacem  ab 
eo  et  misericordiam  postulans,  impeti'avit,  et  ei  fidelitatem 
fecit. 


./Etlielric 
imprisoned 
at  West- 
minster. 

JEthelwine 
outlawed. 

Invasion  of 
Swend's 
sons  and 
Osbeorn, 
"who  are 
joined  by 
Eadgarand 
Waltheof. 


Capture  of 
York. 


p.  176. 

Their  de- 
feat by 
William. 

Prowess  of 
Waltheof 


Eadgar 
subun"ts. 


1  aim  .  .  .  suonim']  D.  has  been 
altered  to  "  apud  Duneimum  cum 
"  dec""  viris." 

^  omnes  .  .  .  delevW]  fela  hand 
manna  ofsloh,  Chron.  Pet. 

'  Augusto  merisel  an  insertion  of 
the  compiler. 

*  cupientes    .  .  .    mancipare']    in- 


troduced by  the  compiler.  This 
whole  account  is  enlarged  from  the 
chronicle. 

*  porttiiu]  portans,  A. ;  portas,  D. 
C.  has  portans  with  the  n  ex- 
puncted. 

^  projligatis']  profugatis,  AV.  This 
sentence  is  the  compiler's. 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHKONICA  MAJORA. 


A.D. 10:0. 

riiindor  of 
the  luuuas- 
torios  by 
Willitmi. 
The 

bishopricks 
and  abbeys 
put  imder 
inihtary 
•«en-ice. 


Deposition 
of  Stigand. 


Lanfranc, 
Arch- 
bishop of 
Canter- 
biirv. 


De  servitute  ecclesice  Anglicance. 

Anno  Domini  .mlxx.  Rex '  Willelmus  pessimo  usus  consilio, 
omnia  Auglorum  monasteria  auro  spolians  et  argento,  insa- 
tiabiliter  apporriavit,  et  ad  majora  sanctse  ecclesias  oppro- 
bria-  calicibus  et  feretris  non  pepercit.  Episcopatus  quoque 
et  abbatias  omues  qua3  baronias  tcnebant  et  eatenus  ab  omni 
scrvitio  soeculavi  libertatem  habuerant  sub  servitute  statuit 
militari,  inrotulans  singulos  episcopatus  et  abbatias  pro  volun- 
tate  sua,  quot  milites  sibi  et  successoribus  suis,  hostilitatis 
tempore,  voluit  a  singulis  exhiberi.  Et  rotulos  hujus  eccle- 
siasticae  servitutis  ponens  in  tbesauris,  multos  viros  ecclesi- 
asticos  huic  constitutioni  pessimse  reluctantes  a  regno  fugavit. 
Sub  liac  tempestate  Stigandus  Cantuariensis  arcbiepiscoiaus 
et  Alexander  Lincolniensis,^  facto  ad  Scotos  difFugio,  moram 
ad  tempus  fecerunt  ibidem.  Solus  inter  omnes  Angliaj  pr£e- 
latos,  Egelwinus''  Dunelmensis  episcopus  exul  et  proscriptus, 
zelum  Dei  habens,  excoramunicavit  uni versos  ecclesi^  inva- 
sores  et  rerum  ecclesiasticarum  raptores. 

Eodem  anno  deposito  apostata  arcbiepiscopo  Stigando,  qui 
prius  data^  pecunia  fuerat  episcopus  Helmhamensis,  ac  deinceps 
Wintoniensis,  et  novissime  Cantuariensis,  ut  superius  dictum 
est,  quos  honores  non  intuitu  religionis  sed  cupiditatis  simul 
tenebatj  successit  ei  electus  Lanfrancus,  prius  monachus 
Beccensis,  et  postmodum  abbas  Cadomensis,  ad  archiprsesu- 
latum  Cantuariensem,  qui  in  episcopatu  annis  octodecim  lauda- 
biliter  conversatus,  successoribus  suis  prsebuit  bonas  conver- 
sationis  exemplum.     Eodem  tempore  Eadgarus  Etheling,  regis 


Robert  de 
Monte, 
p.  726. 
(Guiberti 
opera. 
Par.  1651.) 


'  The  fact  of  the  plunder  of  the 
monasteries  is  mentioned  by  the 
A.-S.  Chron.,  Diceto,  and  Florence, 
but  the  details  and  the  whole  of  the 
rest  of  the  chapter  are  peculiar  to 
the  compiler.  Paris  has  still  further 
enlarged  the  account  in  the  Historia 
Anglorum. 

-  majora  .  .  opprohria']  majorem 
.  .  .  opprobrium,  O.W.  A.  proba- 
bly had  this,  but  has  been  altered 
by  Paris. 

3  Madden  (Par.  Hist.  Angl.  i. 
p.  13,  note  2)  suggests  iEgelmar, 
Bishop  of  the  East  Angles,  for  this 
imaginary  bishop.  See  Matt,  of 
West.,  a.  1070,  where  he  is  joined 


with  Stigand.  I  am  more  inclined 
to  believe  it  is  a  blunder  for  ^thel- 
wine.  Bishop  of  Durham,  (in  spite 
of  what  follows  in  the  text,)  whom 
Simeon  mentions  as  wintering  in 
Scotland,  Hist,  de  Dunelm.  Eccles. 
iii.  17,  col.  41  (Twysden).  See  also 
the  Hist.  Cont.  1071,  p.  88  (Hinde). 
But  the  whole  chapter  seems  like  an 
invention . 

"•  This  seems  to  come  from  the 
excommunication  by  JEthelric  of 
the  men  who  burnt  and  plundered 
Peterborough.  Chron.  Peterb.  a. 
1070. 

5  data  pecunia']  Inserted  by  the 
compiler. 


DE   TEMPORE   REGIS   WILLELMI   PRIMI. 


Malmesb. 
Gest.  Reg. 
iii.  251, 
p.  424. 


A.-S. 
Chron. 
(Peter- 
borough), 
a.  1071. 

Cf.  Histor. 
Eliens. 
ii.  102, 
p.  224 
(Stewart). 


(Enlarged 
from  the 
A.-S. 
Chron.) 

A.-S.- 
Chron. 
a.  1071. 


Flor.  Wig. 
ii.  p.  9. 

Hist. 
Eliens. 
ii.  102, 
p.  22.i. 


Willelmi  dcditius,  facto  ad  Scotos  transfugio,  jusjurandum 
maculavit.  Sed  cum  ibi  aliquot  annis  degisset,'  regis  Wil- 
lelmi liberalitatem  experiri  volens,  ad  eum  in  Normanniam 
navigavit ;  a  quo  satis  honorifice  receptus  et  donativo  non 
modico  honoratus,  libram  argenti  pro  cotidiano  stipendio  a 
rege  suscepit. 

Quod  multi  nobiles  Anglice  loca  deserta  petierunt. 

Anno  Domini  mlxxi.  Hoc  anno,  octavo  kal.  Mali,-  con- 
secratus  est  archiepiscopusL[anfrancus].  Eadwinus,  Mer- 
cherus,  et  Siwardus  comites,  cum  Egelwiuo  Dunelmensi  epi- 
scopo  et  multis  milibus  clericorum  et  laicorum,  deserta  regionis 
loca  et  nemorosa  petierunt,  regis  Willelmi  indignationem  ferre 
non  valentes.  Cumque  multa  mala  ad  injuriam  regis  in  locis 
diver.sis  perpetrassent,  ad  Helyensem  insulam  tandem  veni- 
entes,  locum  mansionis  illuc  et  refugii  elegerunt.  Qui  saspius 
inde  hostiliter  exeuntes,  dues  Herewardo  de  gente  Anglorum 
viro  nobilissimo  ac  strenuo  regionem  illam  in  regis  dispendium 
non  mediocriter  affligebant. 

Castrum ''  quoque  ligneum  in  ipsis  paludibus  construxerunt, 
quod  usque  in  hodiernum  diem  castellum  Herewardi  a  com- 
provincialibus  nuncupatur.  Quo  divulgato,  rex  Willelmus  cum 
universa  suae  ditionis  fortitudine  ad  insulam  veniens,  navali 
eam,  pedestri,  et  equestri  praelio  circumciuxit.  Deinde  vias 
immensae  longitudinis  in  ipsis  paludibus  et  pontes  valde  sump- 
tuosos  construens,  voragines  profundas  et  aquosas  bestiis  et 
hominibus  reddidit  permeabiles,  et  castellum,  in  loco  qui 
Wisebecum''  dicitur,  a  fundamentis  erexit.  Quod  cum  adver- 
sarii  ejus  cognovissent,  omnes,  praeter  solum  Herewardum  qui 
socios  suos  ab  insula  potenter  eduxit,  ad  manum  venientes, 
Willelmo  sese  prsesentarunt,  quodlibet  supplicium  subituri. 
Tunc  rex,  Egelwinum  episcopum  sub  custodia  tradens,  alios 
omnes,  quosdam  interfecit,  quosdam  redemit,  et  nonnullos 
perpetuo  carceri  mancipavit.  Herewardus  vero  quamdiu  su- 
perfuit,  regi  Willelmo  paravit  insidias  exquisitas. 


A.D. 1070. 
Revolt  of 
Eadgar 
and  his 

subsequent 
reeonciliii- 
tion  with 
William. 


Consecra- 
tion of 
Lanfranc. 
Eadwine 
Morkere, 
and  others 
in  the  Isle 
of  Ely. 


Hereward. 


Hereward's 
castle. 

The  isle 
attacked 
byWilham. 


Castle 
erected  by 
William  at 
Wisbech. 

The  Eng- 
lish sub- 
mit, ex- 
cepting 
Hereward. 


'  degisset']  deguisset,  A.  0.  W. 

2  This  is  an  error  of  Paris  ;  Lan- 
franc was  consecrated  on  Aug.  29. 
Malmesb.  Gest.  Pontif.,  p.  39.  I 
suspect  that  it  comes  from  Diceto, 
who  says  the  consecration  took 
place  on  S.  Job.  Bapt.  (col.  483), 
i.e.  oct.  kal.  Julii,  and   that  Paris 


carelessly  wrote  Mail  for  Julii. 
The  passage  is  in  D.,  but  not  in  C. 

^  The  mention  of  Hereward's 
castle,  and  below  of  the  castle  at 
Wisbech,  are  peculiar  to  the  com- 
piler. See  the  additions  in  the 
Hist.  Anglor.,  where  the  castle  built 
at  Wisbech  is  not  mentioned. 

''  Wisebecuiii]  Wiseberum,  A. 


8 


MATTH.EI   PARISIENSTS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1072. 

William 
iuvudos 
Scotland. 


Death  of 

Bisliop 

^'Ethelric. 


Ec.v  Willchmts  regis  Scotorum  homagium  cepit. 

Anno    Domini  mlxxii.'      Eex    Winolraus    Scotiam    hostiliter  A.-S. 
adiens,    spcravit   aliqnos    ibi    ex    suis    liostibus    invenire.     Sed  Chron. 
cum  rcgionem  illam  pcrlustrasset,  et  nullum  penitus  invenisset,  |,Qrouffh) 
accepto   tandem   regis    Scotorum   cum   obsidibus   horaagio,  ad  a.  1072. 
Angiiam  reraeavit.     Hoc  etiam  anno  Eilricus  episcopus  Dunel- 
mensis,    apud   Westmonasterium    sub   custodia  regis  detentus, 
obiit,  et  ibidem  in  portion  Sancti  Nicholai  sepultus  est. 


De  (.hiohus  cleiicis  confcederatis  narratio  importuna. 

Legend  of       Circa  cosdem    quoque   dies,  in  civitate  Britannia3   Nannetis '  Malmesb. 
two  clerks   nomine  duo  clcrici  degebant,  qui  ab  ipsis  pueritia3   rudimentis  f^5^*"  ^^S- 
'"^'■'^*    adeo  erant  amicitias   foederibus    constricti,  ut   si  necessitas  in-  "'^gr  ' 


1  D.  has  in  the  margin  here  : 
"  Anno  Domini  mlxxii,  rex 
"  Willelmus  cum  gravi  exercitu 
"  Scotiam  ingressus  est,  et  occur- 
"  rens  ei  rex  Scotorum  Malcolmus 
"  apud  BereAvik,  homo  suus  deve- 
"  nit.  His  temporibus  regebat  co- 
"  mitatumKarlioli  comes  Eanulphus 
'•  de  Micenis  vel  Meschines,  qui 
"  efficax  subsidium  praibuit  regi 
"  Willelmo  in  conquisitione  Anglige. 
"  Hie  urbem  Karliolensem  coepit 
"  viriliter  re-a;dificare,  et  cives  ejus- 
"  dem  plurimis  privilegiis  munire. 
"  Sed  rediens  rex  Willelmus  a 
"  Scotia  per  Cumbriam,  videns  tarn 
"  regale  municipium,  abstulit  illud 
"  a  Eanulpho  comite,  et  dedit  illi 
"  pro  patria  ilia  comitatum  Cestrise, 
"  et  insuper  in  augmentum  honoris 
"  comitatum  ilium  super  omnes  co- 
"  mitatus  Augliae  privilegiis  et  ho- 
"  noribus  cumulavit.  Karliolum 
"  vero  praecepit  idem  rex  vallo, 
"  muris,  et  turribus  propugnaculis- 
"  que  firmissimis  munire." 

This  is  not  in  A.  C.  O.  W.,  or  in 
any  of  the  JNISS.  of  Matthew  of 
Westminster.  Parker,  however,  in- 
.serted  it  in  his  second  edition  of 


"  Matthew  of  Westminster,"  (1570), 
and  it  is  quoted  as  his  by  Dugdale, 
who  is  followed  by  many  modern 
writers. 

This  Randle  of  Meschines  seems 
to  be  mistaken  for  his  son.  Lap- 
penberg  (History  of  England  under 
the  Norman  Kings,  p.  235,  note  , 
Thorpe's  translation)  conjectures 
that  the  year  should  be  1122 — 
Mcxxii.  for  MLXXII.  Handle  of 
Meschines  succeeded  to  the  earldom 
of  Chester  on  the  death  of  Richard 
in  the  white  ship,  (see  Orderic,  p. 
871a  Duchesne),  but  I  can  find  no 
other  authority  than  this  passage 
for  the  statement  that  the  earldom 
of  Chester  was  given  in  exchange 
for  Cariisle,  though  it  has  been 
adopted  by  varioiLs  writers  {e.g. 
Courthope's  Historic  Peerage,  under 
Cumberland,  p.  135  ;  Hinde,  Symeon 
of  Durham,  p.  119,  note  ^),  who 
have  seemingly  followed  Dugdale, 
who  gives  "  Matthew  of  West- 
'•  minster "  as  his  authority,  which 
is  certainly  incorrect. 

-  Narmetis']  Mannetis,  A.,  and  so 
C.  D.,  as  usual. 


ilalmesb. 
Gest.  Keg. 
iii.  237, 
p.  405. 


(Not  ill 

Malmes- 

hury.) 

Malmesb. 
iii.  237, 
p.  401). 


DE   TEMPORE   REGIS   WILLELMI    TRIMI.  9 

grucret,  etiam  mortis  periculum '  per  inviccm  sustincreut.  A.l).  1072. 
Unde  die  quadam  in  hoc  pariter  couscuseruut,  ut  quisquis  Legend  of 
illorum  prius  obiret,  vivo  dormienti  vel  vigilanti  infra  dies  two  clerks 
triginta  appareret,  socium  certificaturus,  qualis  sit  futurus  - 
saeculi  status,  quae  animarum  de  corpore  egressarum  foret 
conditio,  ut  inde  sufficienter  instructus  agnosceret,  quEe  ex 
diversis  de  anima  philosophorum  opinionibus  esset  imitanda. 
Tradunt  enim  Platonici,  quod  mors  corporis  animam  non  ex- 
tinguat,  sed  earn  ad  Deum  principium  suum,  tanquam  e  car- 
cere,  remittat.  Astruunt  e  contra  Epicurei,  animam  de  corpore 
solutara  in^  aerem  evanescere,  et  in  auras  effluere  et  dissolvi. 
Theologi  quoque  de  anima  aliter  sentieutes,  tres  asserunt  esse 
animarum  post  mortem  corporis  mansiones,  unam  in  ca^lo, 
alteram  in  purgatorio,  tertiam  in  inferno ;  sed  sicut  animjB 
quEe  in  inferno  sunt  non  salvabuntur,  ita  ilia)  quaj  in  purga- 
torio existunt  misericordiam  consequentur.  Itaque  data  fide 
inter  socios  et  accepta  cum  juramento,  non  multnm  tempus 
praeteriit,  et  ecce  unus  eorum  subito  absque  confessione  et 
viatico  exspiravit.  Eemansit  alter  in  saeculo,  et  de  fide  data 
sedulo  cogitans,  terminum  prajfixum  per  dies  triginta  inaniter 
expectabat.  Quibus  evolutis,  dum  desperatus  aliis  auimum 
negotiis  applicasset,  ecce  mortuus,  sodali  apparens  viventi,'* 
ipsum  prius  in  hunc  modum  affatur :  "  Agnoscis  me?"  inquit. 
Et  socius,  "Agnosco,"  respondit.  Et  alius,  "  Adventus  mens, 
"  amice,"  inquit,  "  valde  tibi  erit,  si  volueris,  necessarius, 
"  mihi  quoque  omnino  infructuosus.  Nam  prolata  contra  me 
"  a  Deo  scntentia,  deputatus  sum  miser  suppliciis  sempitemis." 
Cumque  vivus  ad  ereptionem  mortui  omnia  sua  monasteriis 
se  daturum  et  egenis  promisisset,  seque  dies  et  noctes 
jejuniis  et  orationibus  continuaturum  spopondisset,  "  Fixum 
"  est,"  inquit  mortuus,  "  quod  dixi.  Nam  quia  sine  poeni- 
"  tentia  decessi,  justa  sunt  judicia  Dei,  quibus  in  sulphuream 
"  voraginem  infemi  sum  demersus,  ubi 

"  Dum  rotat  astra  polus  et  pulsat  littora  pontus,' 

"  pro    criminibus    meis   torquebor.     Et   ut   aliquam    ex   poenis  p-  177. 
"  meis   innumerabilibus   experiaris,   protende  manum   tuam  ut 
"  guttam  saltem    unam   stillantem    de   sudore   meo  sanioso  re- 
"  cipias."     Quam  cum  vivus  recepisset,  cutcm  et  camem  sicut 


'  "  juxtacomici  dictum,"  Malmes-  '  *  O.  "\V.  ins.  et. 

bury,  i.e.  Terent.  Andr.  iv.  1.  !  ^  Claudian,    in    Rufin.    ii.    527, 

-  futurus]  futuri,  0.  W.  "  Dum  rotet  astra  polus,  feriant  dum 

'  i«]  et,  W.  ,  "  littora  venti." 


10  MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.l).  1072.  igiiito  cauterio  porforavit,  foramen  uucis'    avellana3   capax  effi- Malmesb. 
Le'nMid  of  ciens.     Socio  doloris  magnitudinem  clamore  testante,   "  Hoc,"  f^<^s'-  ^*^S- 
two  clerks   inquit     mortuus,     "  crit    tibi    quamdiu     vixeris,    et     pceuarum  "'"^g-  ' 
of  Nantes.    ,i  J^Jp.^,.^,^l  grave   documentum,  ct,  nisi"  neglexeris,  salutis  tuae 
"  singulare  remedium.     Quapropter  dum  potes  mata  habitum, 
"  muta  et  animum,  quo  possis   iram   tui   effugere  Conditoris." 
Ad    liajc  verba   vivo   respondere    nolente,    mortuus   eum   oculo 
sevcriore  perstrinxit,  dicens ;  "Si  dubitas,  miser,  converti,  lege 
"  litteras  istas."     Et  simul  cum  verbo    manum   expandit  tetris 
litteris  iuscriptara,  in  quibus  Satbauas   et  omne    contubernium 
infernorum  omni  ecclesiastico  ccetui  gratias   emittit,  quod  cum 
in    nullo    suis    voluptatibus    deessent,    cum    tantum    uumerum 
subditarum  siln  auimarum  suas  prsedicationis  incuria  paterentur 
ad  inferna   descendere,    quantum   nunquam   saecula   retro    acta 
viderunt.-"*    Et  his  dictis,  imago  defuncti  disparuit.     Tunc  vivens, 
bonis  suis  omnibus  per  ecclesias  et  egenos  distributis.  Sanctum 
Melanum  adiit,  et  habitum   mutavit ;    omnes   audientes  admo- 
Ps.  Ixxvi.    nens  et  videntes  de  subita  conversione  sua,  ut  dicerent ;  "  Hsec 
11-  "est  mutatio  dexterse  Excelsi." 


De  ventilatione  causoe  inter  ecclesias  Cantuariensem  et 
Ehoracensem. 

Settlement       Eodem    anno    apud    "Windleshoram    ex    pr^cepto    Alexandri  Diceto, 
of  the  ques-  p^pgg^    rege    etiam   Willelmo   annuente,  in   prgesentia   Huberti  ^°     ^^'*> 
nrecedencv  Roi'^i^^'J^  ecclesias  legati,  ventilata  est  causa  de  primatu  ecclesi^ 
between       Cantuariensis  super   ecclesiam  Eboracensem.      Ubi  tandem  an- 
Canterbiiry  tiquarum   auctoritatibus    scripturarum   probatum  est   et  osten- 
and  1  ork.    g^jjj^  quod  Eboracensis  ecclesia  debeat  subjacere  ecclesiffi  Oan- 
tuariensi,  et  ipsius  archiepiscopi,  ut  primatis  totius  Britannise, 
dispositionibus,    in     omnibus    quEe    ad     Christianam    pertinent 
religionem,  fideliter  obedire ;    ita   quod  si  archiepiscopus  Can- 
tuariensis concilium  cogere  voluerit,  ubicunque  sibi  utile  visum 
fuerit,    Eboracensis    archiepiscopus    cum    omnibus    suis    suffra- 
ganeis  et    subjectis    clericis   sui   pr^sentiam   exhibeat,  ej  usque 
canonicis  dispositionibus  obediens  existat.     Benedictionem  etiam 
episcopalem    ab    ipso   debet   accipere,  et   ei    canonicam  profes- 
sionem,  addito  juramento,  prsestare.     Huic  igitur   constitution! 
consenserunt  rex  prsefatus  et   Lanfrancus  archiepiscopus  Can- 
tuariensis et  Thomas  archiepiscopus  Eboracensis,  cum  prsedicto 
cardinali  et  omnibus  episcopis  et  abbatibus  regni. 


^  nucis]  micis,  A.  avellance  is  not  I       -  nisil  nichil,  A. 
in  Malmesbury.  1       3  videruiit']  viderent,  A. 


DE   TEMPORE   REGIS   WILLELMI   PRIMI. 


11 


Inde  confecta  est  carta '  quam  qui    desiderat  intueri,  A.D.  1072. 
legat  liistoriam  Britonura  in  actibus  illius  auni. 


A.  S. 
Chrou. 
(Peter- 
borough), 
a.  1073. 


Sigebert, 
col.  216. 


Cf.  Id.  col. 

213, 

a.  1063. 

Annal.  S. 
Stephani 
Cadomcn- 
sis,  p.  1017 
(Duchesne) 


(Not  in 
Annal.  S. 
Steph.  Ca- 
dom.) 


Quod  reo:  Willelmus  Cenomanniam  suhjugavit. 

Anno  Domini  mlxxiii.  Bex  "Willelmus  in  Normanniam, 
factain  jam  rebellern,  transiens  in  manu  potenti,  sibi  Ceno- 
manniam- subjugavit.  Sed  Angli  in  hac  expeditione,  urbes, 
vicos,  et  vineas  cum  frugibus  depopulantes,  omnem  provinciam 
debiliorem  simul  et  pauperiorem  multo  post  tempore  reddi- 
derunt.  Deinde  bene  omnibus  ibi  dispositis,  ad  Angliam 
transfretavit. 

In  hoc  siquidem  anno,  duobus  annis  magnis  revolutis  a 
quinto  decimo  anno  Tyberii  CEesaris,  omnia  secundum  cursum 
solis  et  lunas  concordant  illi  anno,  quo  baptizatus  est  Christus 
Jesus  ;  id  est,  octavo  idus  Januarii,  die  Epiphanise  et  die  Do- 
minica, initium  jejunii  Ejus  in  secunda  feria,  temptatio  Ejus, 
decimo  quinto  kalendas  Martii,  feria  sexta.  Habet  autem 
magnus  annus  cycli  Pascbalis  decies  novies  annos  viginti  octo, 
qui  simul  juncti,  faciunt  annos  quingentos  triginta  duos. 

Eodem  anno  invaserunt  monaclii  Sancti  Audoeni  Jo- 
hannem  arcbiepiscopum  Rothomagensem,  missam  cele- 
brantem  in  festivitate  ejusdem  sancti,  cum  armata 
'manu  virorum ;  unde  judicatum  est  in  concilio  in  eadem 
civitate  congregate,  prsesidente  rege  Anglorum  W[illelmo], 
monacbos  bujus  criminis  reos  per  abbatias  carceribus 
retrudi  et  ^  perpetuam  agere  poenitentiam  super  tarn 
gravi  delicto. 

De  scandalo  in  ecclesia  exorto. 


William 
goes  to 
Normandy 
and  reduces 
Le  Mans. 


Agreement 
of  this  year 
with  that 
of  our 
Lord's 
Baptism. 


John, 
archbishop 
of  IJouen, 
attacked  by 
the  monks 
of  S.  Ouen. 


Vit.  Pontif.      Anno  Domini  MLXxrv.    Gregorius  sedit   in  cathedra  Romana  P.  Gregory 
annis  duodecim,  mense  uno,  et  tribus  diebus,  qui  Hildebran-  VII. 


'  This  must  mean  the  document 
headed  "  Quod  Eboracensis  archi- 
**  episcopus  et  omnes  sibi  subjecti 
"  Archiepiscopo  Dorobernia;  subi- 
"  ciantur."  Malmesb.  Gest.  Reg.  iii. 
298,  p  474.  See  the  Ilistor.  Anglor. 
i.  17,  and  Madden's  note  on  p.  18. 
C.  has  in  the  margin,  "  Vide  apud 
"  S.  Albanum." 

^  Cenomatmiam']  Normanniam,  A., 


an  error  (copied  as  usual  in  C.  D.) 
which  misled  Paris  himself.  See 
the  Hist.  Augl.  i.  18,  and  Madden's 
note. 

^  et  .  .  delicto'] .  This  sentence 
is  not  in  the  Annals  of  S.  Stephen's, 
Caen,  and  it  is  not  in  the  Ilistoria 
Anglorum,  where  Paris  has  also  in- 
serted this  extract.  The  extract  is 
in  D.,  not  iu  C. 


12 


MATTil.dEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJOKA. 


A.D.  1074.  dus  VOcatus  antea  fuerat.       Iste    Papa  in   synodo  general!  Diceto,  col. 
His  re-        synioniacos  excommunicavit,    uxoratos   sacerdotes  a  divino  re-  486. 
nioval  of      iiiovit  officio,    et  laicis   missas   eorum   audirc   interdixit,   novo 
I'stsfrcm  c^cmplo  ot,  ufc  multis  visum  est,  inconsiderato  judicio,   contra 


pn 

their 

offices 


sanctorum  patrum  sententiam,  qui  scripserunt,  quod  sacra- 
mcnta  quae  in  ecclesia  fiunt,  baptisma,  chrisma,  corpus  Christi 
et  sanguis,  Spiritu  invisibiliter  cooperante '  eorundem  sacra- 
mentorum  effcctum,  sou  per  bouos  seu  per  males  intra  Dei 
ecclesiam  dispensentur ;  tamen  quia  Spiritus  Sanctus  mystice 
ilia  vivificat,  nee  bonorum  meritis  amplificantur,  nee  peccatis 
malorum  attenuantur.  Ex  qua  re  tam  grave  oritur  scan- 
dalum,  ut  nuUius  hteresis  tempore  sancta  ecclesia  graviori  sit 
schismate  discissa,  his  pro  justitia,  illis  contra  justitiam 
agentibus  ;  porro  paucis  continentiam  observantibus,  aliquibus 
earn  causa  lucri  ac  jactanti^  simulantibus,  multis  incontinen- 
tiam  perjurio  multipliciori  adulterio  cumulantibus  ;  ad  hoc, 
hac  opportunitate  laicis  insurgentibus  contra  sacros  ordines 
et  se  ab  omni  ecclesiastica  subjectione  excutientibus,  laici 
sacra  mysteria  temerant,  et  de  his  disputant,  infantes  baptizant, 
sordido  aurium  humore  pro  sacro  chrismate  utentes "  et  oleo,  in 
extreme  vitee  viaticum  Dominicum  et  usitatum  ecclesise  obse- 
quium  sepulturse  a  presbyteris  uxoratis  accipere  parvipendunt. 
Decimas  etiam  presbyteris  debitas  igne  cremant,  laici  corpus 
Domini  a  presbyteris  uxoratis  consecratum  ^  pedibus  SEepe 
conculcant,  et  ■*  sanguinem  Domini  voluntarie  frequenter  in 
lerram  effundunt. 


Wader. 


De  conspiratione  magnatum  contra  regem  Willelmnm. 

Conspiracy      Eodem  anno,    comes   Eadulfus,  cui   rex   "Willelmus    dederat  Hen.  Hunt. 

wf!w ^  °^  Est  Anglise  consulatum,  consilio  Weltheofi  et  Eogeri  comitum,  ^i- ^- ^H^-- 
regem  Willelmum  a  regno  expellere  moliuntur.      Duxit   enim 
Eadulfus    sororem    preefati    Eogeri    comitis,   in   quibus  uuptiis 
banc  proditionem  facere  conspirabant.      Erat  autem   Eadulfus  A.-S. 
ex  matre  Walensi  et  patre  Anglico  generatus,  et,  sicut  diximus,  Chron. 
instante   die  nuptiarum,  utriusque  partis   amici   in  villa  Nor-  ioj-o^ffh'» 
wicensi  cum  congregati  fviissent,  et  post^  refectionem  lautissi- a.  1075. 
mam    vino    inebriati    essent,    coeperunt    unanimiter    in    regis 


His  mar- 
riage with 
Emma, 
daufrhtjr 
of  William 
Fitz-Os- 
bern. 


'  cooperante]  operante,  Diceto, 
and  so  also  Sigebert. 

-  utentes]  uentes,  A. 

'  consecratmn]  consecratis,  A.  C, 
altered  in  the  margin  in  D. 

^  et]  om.  0.  W. 

''post  .  .  .  convenire]  not  in  the 


chronicles.  Cf.  Malmesb.  Gest. 
Reg.  iii.  255,  p.  430.  The  mention 
of  William's  bastardy  making  him 
unfit  to  reign  is  in  the  speech  given 
in  Orderic.  Eccles.  Hist.  p.  534  A. 
(Duchesne). 


DE   TEMPORE    REGIS   "WILLELMI   PRIMI. 


13 


proditiouem  voce  clamosa  conspirare ;    asserentes   hominem   in  A.D.  1074. 
adulterio  natum  tanto^  regno  talibusque  viris  praeesse,  rationi  Conspiracy 
minime  convenirc.     Erant   hujus   factionis   complices  Rogcrus,  of  Ralph 
Weltheofus,    et  Radulfus   comitcs,  plures   episcopi  et   abbates,  ^'  "  ^*^^''- 
cum    baronibus    et    bellatoribus    multis,    qui    communiter    ad 
regem  Danorani  nuntios    dirigentes,   auxilium    ejus   instantius 
flagitabant.     Deinde  Waleusibus  sibi  confoederatis'-  unusquisque 
in  sua  potestate,  igne  accumulato,  in   villis    regiis  rapinis   in- 
dulgebant.     Sed  castellani,  qui   castra  regis  custodiebant,  cum 
populis    provincialibus    eis   obviani  venientes,  ipsorum  irritare 
propositum  laborabaut.     Tunc   rex   Willelmus    subito    de   Nor-  its  defeat, 
mannia   rediens,    Rogerum  comitem    cognatum   suum  et   Wel- 
theofum   cepit,    et  vinculis   constrictos    sub   carcerali   custodia 
deputavit.     Quod  comes   Radulfus  cum  cognovisset,  ab  Anglia 
tremebundus  recessit.     Deinde   rex    Willelmus    ad    Norwicum  p.  178. 
exercitum  mittens,  tamdiu   uxorem  Radulfi   comitis  obsedit   in 
castello  cum  familia  sua,  quousque,  deficientibus  sibi  alimentis, 
praestita   cautione  juratoria    quod    ab   Anglia   recederent,    non 
denuo  reversuri.^    AValenses  vero,  qui  prasfatis  interfuerant  nup- 
tiis,  rex  Willelmus  quosdam  luminibus  jussit  privari,  quosdam 
in  exilium  cogi,  nounullos  ^    vero   fecit  patibulo  suspeudi.     Et  Attempt  of 
his  ita  gestis,  venerunt  ex  Dacia  Cnuto  filius  Suani,  et  Hacon  ^^^  '^^^^ 
comes,    cum    navibus    ducentis,    armata    manu    repletis ;    sed  ^j^j^jj^  f.^ji^ 
audientCo  de  fautoribus  suis  quod  factum  fuerat,  retortis  velis, 
ad     Flandriam     navigarunt,     cum      Willelmo      congredi      non 
audentes.     Eodem  anno'  Editha  rcgina,  decimo  quinto  kalendas  Death  of 
Januarii,  apud  Wintouiam   migravit  ad  Dominum,  et,  jubente  Q.Eadiryth. 
rege,  apud   AVestmonasterium   sepulta   est,  juxta  virum  suum 
regem  Eadwardum. 


'  tanto  .  .  prcBesse^  ut  tanto  .  .  . 
praesset,  C.  D.  ().  W.  A.  has  nt 
run  through  with  a  pen. 

"  Walensihvs  sibi  covfaderatis'] 
hi  speonan  >a  Bryttas  heom  to. 
Peterborough  Chronicle,  a.  1075 
(p.  213  Earle). 

•'  Sic,  the  faulty  construction  aris- 
ing from  an  endeavour  to  improve 
on  the  chronicle. 

^  nonnuHos  .  .  .  suspendi].  This 
which  is  not  in  the  Peterborough 
Chronicle,  may  be  derived  from  the 


Worcester    Chronicle,  "and    sume 
"  getawod  to  scande." 

5  Par.  adds  in  the  margin, "  Immo 
"  sequent!,  scilicet  jilxxv.,  secun- 
"  dum  alium  historiographum,  no- 
"  nis  Aprilis."  It  is  in  the  text 
in  C,  omitted  by  D.  I  cannot  iden- 
tify the  "  alius  historiographus." 
The  wrong  date  is  adopted  by 
"  Matthew  of  Westminster,"  and 
probably  thence  in  the  Bermondsey 
Annals,  Ann.  Mon.  iii.  p.  425. 


It 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1075. 

Execution 
of  Wal- 
theof. 


Defeat  of 
William  at 
Del. 


Cicely 
takes  the 
veil  at 
Fecanii». 

Nonnaiuly 
ravajjed  by 
Robert. 


William 
■wounded 
at  Ger- 
beroi. 


Quod  comes  WeUheofus  capite  privatur. 

Anno  Domini  mlxxv.  Rex  Willclmus  prascepit  Weltheofum 
comitcm  in  Wintonia  capite  privari,  et  extra  civitatem  in  bivio ' 
sepeliri.  Sed  processu  temporis,  corpus  ejus  de  terra  levatur 
ct  sopolicndum  cum  magno  honore  Croilondiam  deportatur. 
Ac  delude  rex  ad  Armoricanam  Britanniam  transiens,  Dolense 
castrum  obsedit.  Sed  rex  Francorum  hostiliter  superveniens, 
omue  eis  subsidium  vitale  subtraxit."  Unde  rex  obsidione 
dimissa,  in  recessu  suo  milites  multos  et  equos  cum  opibus 
ibidem  amisit.  Nee  multo  post  reges  prgefati,  licet  ^  brevi  tem- 
pore, in  concordiam  convenerunt.  Eodem  anno,  idem  Willel- 
mus,  die  sancto  Paschaa,  in  ecclesia  Fischanni  filiam  suam 
Ceciliam  obtulit  Deo  consecrandam. 

Per  idem  tempus  Eobertus,  Willelmi  regis  filius,  cui  idem 
rex  antequam  Angliam  subjugaret  ISTormanniam  dederat  coram 
Philippo  Francorum  rege,  nunc,  quia  pater  filio  eam  possidere 
non  pcrmittebat,  Eobertus*  Franciam  adiit,  et  auxilio  ejus- 
dem  regis  magnam  frequenter  in  Normannia  prsedam  agebat, 
villas  comburebat,  homines  perimebat,  et  patri  suo  non  modi- 
cam  anxietatem  et  molestiam  inferebat.  Unde  rex  Willelmus, 
contra  Eobertum  filium  suum  bellum  agens,  apud  Gerberai'^ 
castrum  Gallise  equo  pulsus  est,  et  Willelmus  filius  ejus  vul- 
neratus,  et  multi  de  sua  familia  interfecti ;  quapropter  rex 
maledixit  Eoberto  filio  suo,  quam  maledictionem,  antequam 
obiret,  expertus  est  evidenter. 


Diceto,  col 

487. 

A.-S. 

Chron. 

a.  1076. 

Hen.  Hunt 

vi.  f.  2116. 

Robert  de 

Monte, 

p.  726. 

Diceto,  col 

487. 

Id. 

a.  1079. 


Mvirder  of 
Walcher, 
Bishop  of 
Durham. 


Quod  Norenses  interfecerunt  episcopum  Dunelmensem. 

Eodem  ^  quoque  tempore,  "VValcherus  Dunelmensis  antistes, 
contra  dignitatem  pontificalem  curis  se  immiscens  sscularibus, 
a  Willelmo  emit  Northanbumbrige  comitatum.  Et  vicecomitis 
agens  vices,  ad  laica "  recedit  judicia,  atque  ab  omnibus  pro- 
\ancialibus,  tarn  nobilibus  quam  servis,  insolenter  extorsit 
pecuniam    infinitam.      Populus    tandem,    assiduis     episcopi     ac 


1  in  bivio  is  an  introduction  of 
the  compiler.  Diceto  has  in  eodem 
loco. 

-  suhtraxit'\  subtcgat,  W.  The 
words  "omne  .  .  .  subtraxit"  are 
peculiar  to  the  compiler. 

'  licet  brevi  tempore']  peculiar  to 
the  compiler. 

•*  Sic,  a  careless  repetition.     See 


the  alteration  of  the  sentence  in  the 
Hist.  Anglorum. 

*  Gerberai']  Archenbrai,  Par. 
Hist.  Anglor.  See  Madden's  note, 
i.  p.  21. 

''  This  account  is  peculiar  to  the 
compiler. 

'  laica  recedit']  laicare  sedit,  A. 
D.     C.  has  laicale. 


DE   TEMPORE   REGIS   WILLELMI   PRIMT. 


15 


ministrorum  ejus  exactionibus  ad  extremam  perductus  inopiam,  A.D.  1075. 
indigiiabatur  valde,  sese  ad  tarn  gravem  redemptionem  sine  Murder  of 
intermissione  compelli.  Unde  provinciales  communiter  omncs  Walcher, 
ad  secretum  convenientes  colloquium,  dccreverunt  unauimitcr,  r),l..ij?j,? 
singuli  et  universi,  ut  occulte  armati  venirent  ad  placita 
comitatus,  ad  propellendas  injurias,  si  necessitas  immineret. 
Cumque  paulo  post  ad  placita  consueta  omnes  comjirovinciales, 
ut  pra^locutum  fuerat,  satis  auimose  advenissent,  et  de  diversis 
injuriis  sibi  justitiam  fieri  exegissent  ;  episcopus  nimis  crude- 
liter  respondit,  quod  de  nulla  injuria  vel  calumnia  ipsis  justi- 
tiam exhiberet,  antequam  sibi  libras  quadriugentas  monetse 
optimjB  numerasseut.  Tunc  unus  eorum  pro  omnibus  loquens, 
licentiam  postulavit  ab  episcopo,  super  exactione  praemissa  ut 
possent  inde  habere  colloquium,  quatinus  habita  deliberatione 
sibi  quivissent  consultius  respondere.  Igitur  accepta  licentia 
conferendi,  cum  paululum  sese  subtraxissent,  unus  ex  illis, 
cujus  arbitrium  omnes  expectabant,  prtecipitanter  patria 
lingua  dixit,  "  Sort '  red,  god  red,  slea  ye  the  bissop."  Qui 
unanimiter  cuncti,  verbo  prolato,  ad  arma  convolantes,  episcopum 
crudeliter  peremerunt  et  centum  homines  cum  eo  juxta  flu- 
men  Thyne,  ubi  placita  letifera  ab  episcopo  teuebantur. 


In  hoc  anno  revoluti  sunt  duo  anni  magni  a  fassione  Domini. 

Anno   Domini   mlxxvi.,  qui  est  annus  decimus  tertius  primi  Agreement 
decemnovenalis  cycli  in  repetito   anno  magno  Dionisii,  duobus  °^  *'"*  y^^^ 
magnis  annis  a  j^assione  Domini  revolutis,  in   quo  omnia,  quae     '  .    r^.i 
ad  cursum  solis  et  lunae  spectant,^  anno  Dominicae  incarnationis  ^  incarna- 
concordant.     Unde  manifestum   est,  quod   Dionisius  non  recte  tion. 
annos  Domini  cyclo  suo  annexuit.^     Quia  enim  ab  anno  Domini 
quingentesimo     trigesimo     secundo     cyclum     suum     ordinavit, 
intendit  nimirum  Christum  fuisse  natum   anno  secundo  prioris 
magni    anni  ;     et   per   hoc    hie    annus,    anno    Dominicae     pas- 
sionis    concordans,   debuit   esse   magni    cycli   annus  non    deci- 
mus tertius,  sed  tricesimus  tertius  ;    quia  is '"  fuit  annus  passio- 
nis    Domini.      Et    per    hanc   consequentiam   Solaris    cursus    et 
lunaris     concordantes ''     evangelica)    veritati,    Dionisius    posuit 
nativitatem  Christi  viginti  et  uno  annis  ^  tardius  quam  debebat. 


'  Sort  .  .  bissop']  schort  .  .  .  bis- 
chop.  W.  The  Hist.  Anglor.  has 
we  for  ye.     O.  has  wse. 


2  luna  spectant]    spectant  lunae, 


A. 


*  incarnationis]    passionis,    Sige- 
bert. 

■*  annexuit]  annexivit,  A. 
^  is]  his,  A. 
"  concordantes]  om.  W. 
7  ajmis]  anno,  A.  O.  W. 


IG 


MATTH^l   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.l).  lore.      Hoc  anno,  sexto  kal.  Aprilis,  terra  tremuit.     Gelu  a  Sigebert, 
^''""•'-        kal.      Novonibris    usque    ad  medium    Aprilis.      Waldef  ^"^^fg^j"' 

dux  decollatus  est.  Diceto,  col. 


qiiukt'. 
Frost. 
Walthoof 
heheiuled. 


487. 


Paulus  ecclcsice  Sancti  Alhani  alias  effieitur. 


i'aul  of  Auno  Domini  mlxxvii.     Paulus  monaclius  Cadomensis,  quarto  Cf.  Par. 

Cam»  made  kaiendas  Julii,  ecclesiam  beati  Anglorum  prothomartyris  regen-  ^^}^ 
s' Alban's.  ^^^""  susccpit ;'    qui  earn  in  brevi,  consilio  Lanfranci  -    Cantua-  y   ^ibani 
iVs  Av  rkx'  I'ic'i'^is  arcbiepiscopi  et  aixxilio,  multipliciter  ampliavit.    Novam  i.  51^  52, 
atS.  Al-      ecclesiam  cum  claustro  et  omnibus  regularibus  ofificinis  elegan- 58. 
ban's.  ter  construxit,  ordinem  in  ea  monacborum  jam  p«ne  collapsum 

reformavit,  cajnobinmque    in    honorem    beati    martyris    Albani 
constructum  libris  divinis  et  ornamentis  multipliciter  adornavit. 
Eodem   anno    Herlewinus    abbas    Becci  primus,  vita  decedens,  R-  de 
felicem  animani  sue  reddidit  Creatori.    Quo  etiam  anno,  in  die      J^^ 
Palmarum,  circa  boram  sextam  sereno  cselo  stella  iugens  appa-  giggbert 
ruit  prope^  solem.  col.  219. 


Death  of 
Ilerlwiii. 

riienome- 
non. 


Be  schisniate  inter  Pa^avi  et  imperatorem. 


Quarrel 
between 
Pope  Gre- 
gory VII. 
and  the 
emperor 
HeurjIV 


Eodem  anno  Henricus  imperator,  collecto  Warmaciffi  viginti  Id. 
quatuor  episcoporum  et  multorum  concilio  principum,  decerni 
jubet  omnia  decreta  et  facta  Gregorii  Papse,  qui  prius  Hilde- 
brandus  dicebatur,  debere  irritari ;  ibique  omne  concilium 
prajter  paucos  Hildebrandum  abjurarunt.  Hildebrandus  e 
contra  excommunicavit  imperatorem,  sub  boc  obtentu,  ut  pri- 
mates regni,  quasi  justa*  ex  causa,  imperatori  excommunicato 
contradicant.      Tunc    Hildebrandus,  a   sententia   excommunica- 

p.  179.  tionis  principibus  relaxatis,  ipsum  etiam  imperatorem  in  Lon- 
gobardia  sub  falsa  pace  absolvit.  Quo  facto,  omnes  qui  prius 
Hildebrandum     abjuraverant,    imperatorem     abjuraverunt,*    et 

Kudolph,     Eadulfum  Burgundiffi  ducem  super  se  regem  statuunt,  missa  ei 

of  Swabia,  corona  a  Papa,  cui  erat  inscriptum, 
duke  of 

Burgundy,  "  Petra  dedit  Petro,  Petrus  diadema  Eadulfo." 

made  king 

of  Ger-  Hunc  Sigifredus,  Maguntias  arcbiepiscopus,  in  regem  benedixit, 

™^"y-  et    facta  a    Maguntinis    contra    eos    seditione,    Radulfus    cum 

arcbiepiscopo    noctu  aufugit.     Hildebrandus  omnes  imperatori 


'  In  the  margin  a  pastoral  staff 
is  diawn. 

2  Lanfranci']  Lateranenci,  W. 

*  prope  solem]  Added  by  the 
compiler. 


■*  justa]  juxta,  W.  A.  had  juxta, 
but  has  been  altered. 

5  abjuraverunt]  abjurant,  W.,  as 
Sigebert ;  abjuraverint,  A. 


DE   TOrPORE   REOIIS   AVILLELMI   PRIMI.  17 

Sigebert,     adversantes     absolvit.        Imperator    tamen,   Alpium     aditibus  A.D.  1077. 
contra   se   miinitis  ubiqiie,   omnibus   eorum    frustratis   insidiis,  Defeat  of 
per  Aquileiam  [venit]  Radisponam,  et  ibi  Radulfum  hostiliter  Rudolph, 
adorsus,  compulit   in   fngam ;    et  iterata  expeditione    Sueviam 
devastat.' 

De  dedicatione  ecclesice  Becci. 

Diceto,  Anno  Domini   mlxxviii.      Ecclesia    Becci    decimo  kalendas  Dedication 

col.  487.      Decembris  in  honorem  beatee  Mariee  dedicata  est    ab  arcbiepi-  of  the 

scopo  Cantuariensi  Lanfranco;  cujus  operis  ipse  post  abbatem  d^J^    ° 
Herlewinum  primum  in  fundamento  lapidem  projecit. 

Quod  rex  Willelmus  Walenses  suhjiigavit,  et  Odonem  episcopttm 

incarceravit. 

lien.  Hunt.      Anno  Domini  MLXSTX.     Rex  Anglorum  Willelmus  in  Walliam  Rednction 

vii.  f.  212.  duxit  exercitum  copiosum,  et  earn  sibi  subjugavit,  et  -  a  regulis  of  Wales, 
illis  homagia   et  fidelitates   accepit.       Odonem   fratrem   suum  Odo  im- 
de  ^  sua  proditioue   accusatum  cepit,  et  incarcerari    prfficepit.  P"soned. 
Eodem  anno  Turstinus  abbas  Glastoniensis  turpe    scelus  com-  Turpe 
misit ;    tres  enim  monacbos   sub  altari   positos  occidi  fecit,  et  ''^^'"*^- 
octodeeim  viros  ita  vulnerari'*   quod   sanguis  eorum  ab  altari 
super  gradus  et  a  gradibus  in  pavimentum   profusus  cucurrit. 

Sigebert,         Eodem  anno  imperator  Henricus  in  Pentecosten,  in  concilio  Anti-Papa. 

col.  220.      Maguntijfi  babito,  Wibertum  Ravenna;  urbis    [arcbi]episcopum, 

Papam   fore   designat.     Eodem   anno  Antiochia,    caput    Syrias,  Loss  of 
capitur  a  paganis,  cum  tota  provincia  adjacenti  et  aliis  regio-  Antioch. 
nibus  multis. 

Imperator  Henricus  multos  liostlum  stravit. 

Id.  Anno  Domini  mlxxx.     Hildebrandus  Papa,  qui  et  Gregorius,  Prophecy 

quasi   sibi  divinitus    revelatum,   praedixit,    falsum    regem  hoc  °^  Gregory 
anno  esse  moriturum.    Etverum'  quidem  praedixit,  sed  fefellit 
eum  de  falso  rege  conjectura,  secundum  voile  suvim  interpretata 
super  imperatore  Henrico.      Imperator  enim  Henricus  contra  Death  of 
Saxones  gravi  praelio  congreditur,  ubi  regem  falsum,  scilicet  Rudolph  of 
Radulfum,  cum  multis  Saxoniffi  principibus  interfecit.  ^^  '^' 


^  de  .  .  cepif]  Introduced  by  the 
compiler. 

^  vulnerari]  vulnerati,  A.  0.  W. 
have  viri  for  viros  and  vulnerati 
sunt. 

*  veruni]  utrum  W. 
VOL.    II.  B 


1  devastat']  devastavit,  0.  W.  and 
the  Hist.  Anglor.  Sigebert  has  de- 
populatur. 

-  et  .  .  accepit"]  Introduced  by  the 
compiler. 


18 


MATTIIiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1081. 

Council  of 
Lille- 
bonne. 


Earth- 
quake. 


Marianus 
Scotus. 


Nota  iterum  terras  motum. 

Anno  Domini  mlxxxi.     "VYillclmus   Eotliomagensis  archiepi-  Robert  de 
scopus  tcnuit  concilium  apud  Lissebonam,  prajsente  rege  Wil-  Monte, 
lelmo    cum  principibus  et  episcopis  multis.     Eodem  anno  fac-  yj '"^,gj.t 
tus  est  terra3  motus  maguus  cum  gravi  terras '  mugitu,  prima  col.  220.' 
noctis  hora,  sexto  kalendas  Aprilis. 

Marianus  Scotus  cronica  sua  liucusque  digessit. 

Anno  Domini  mlxxxii.     Marianus  Scotus,  a  Nativitate  Christi  Id-,  col. 
cronica  sua  incipiens,  usque  ad  hunc  annum  perduxit,  multum  ^'■^^^ 
laborans  ut  errorem  de  annis  Domini  corrigeret,  qui  in  cyclo 
Dyonisii  invenitur,  sicut  visu   clarum  est,   hinc  positis  annis 
Domini  ab  eo  secundum  cyclum  Dyonisii,  altrinsecus  juxta  veri- 
tatem  cvangelii. 


Death  of 
queen 

Matildr. 


The  sur- 
vey. 


Matildis  regina  defungitur. 

Anno  Domini  mlxxxiii.     Matildis  regina,  Baldewini  comitis  Kde Monte, 
Flandrensis  filia,  et  uxor  Willelmi  regis  Anglorum,  diem  clausit  ^' 
supremum,  et  apud  Cadomum  in  monasterio  sanctimonialium,  Malm.  G.  R. 
quod'-  ipsa  construxerat,  honorifice  traditur  sepulturae  ;  matrona     •     •  •     ■ 
admodum   nobilis  et  religiosa,   de  cujus    largiflua  liberalitate 
sancta  Isetatur  ecclesia. 

Eodem  tempore  rex  Willelmus  misit  justiciarios  per  omnes  Hen.  Hunt. 
Anglia3  comitatus,  et  inquirere  fecit  quot  acree  vel  jugera  terr^  ^^'  •  ^^^' 
uni  aratro  sufBcerent^  per  annum  in  singulis  villis,   et   quot 
animalia    possent   suflEicere  ad    unius   hydse  culturam.       Fecit 
etiam    inquiri   de  urbibus,    castellis,   villis,    vicis,    fluminibus, 
paludibus,  sylvis,  quern  censum  redderent  per  annum,  et*  quot 
milites  essent   in   unoquoque   comitatu  regni.    Quee   omnia   in 
scriptum  redacta,'  et  ad  Westmonasterium  ^  delata,  in  thesauris 
regum  usque  hodie  reservantur.    Deinde  de  uno  quoque  aratro,  I*^!- 
id  est  hyda  terras,  totius  regni  sex  solidos  cepit  argenti. 


1  terra]  om.  W. 

2  quod  .  .  sepulturce']  Added  by 
the  compiler.  The  next  sentence  is 
from  Robert  de  Monte.  Cf.  also 
Chron.  S.  Steph.  Cadom.,  a.  1083, 
col.  1018  (Duchesne). 

^  sufficerent]  sufficienter,  A.  C. 
D.  has  been  corrected. 


^  ct  .  .  regni]  Added  by  the  com- 
piler. Florence  has  "  quot  feudatos 
"  milites,"  a.  1086,  ii.  p.  18. 

^  redacta]  redactata,  W.,  and  so 
0.,  but  it  has  been  corrected. 

^  West7nonasterium]  regem,  Hen. 
Hunt. 


DE   TEMPORE   REGIS   WILLELMI   PRIMI. 


19 


De  scli'tsmate  inter  ecclesiam  Bomanam  et  imperatorem.  A.D.  1084. 


Sigebert, 
col.  221. 


Id.,  col. 
223,  a. 
1086. 

Malmesb. 
Gest.  Reg. 
iii.  253, 
p.  427. 


(Not  in 
Alalmesb.) 


Diceto, 
col.  487. 

lien.  Hunt, 
vi.  f.  212. 


Anno  Domini  mlxxxiv.  Komaui  imperatorem  Heuricum  re- 
ceperunt,  ct  a  papatu  abjudicatnr  eorum  judicio  Hildebrandus. 
Cujus  [loco] '  Wibertus  Ravennensis  urbis  archiepiscopus  in  se- 
dem  Apostolicam  inthronizatur,  et  Clemens  nominatur ;  ac  juste 
omnes  Hildebrandum  fuisse  depositum  conclamant,  tanquam 
IfBsaj  majestatis  reum,  qui  contra  imperatorem  alium  ordinavit. 
Illis  autem  qui  contra  sentiebant  reclamantibus,  asserunt 
paucorum  et  laicorum  judicio  Papam  amoveri  non  posse  ;  et, 
quod  gravius  est,  in  loco  viventis  episcopi  non  debere  alium 
ordinari.  Henricus  tamen  in  imperio  restitutus  est,  et  a  Papa 
Clemente  benedicitur  patricius  Romanorum.  Eodem  quoque 
anno  Cassinensium  abbas  Desiderius  contra  Clementem  Papa 
efficitur,  sed  cito  post  moritur  morbo  dissinterico  dissolutus. 

Ipso"^  quoque  eodem  anno  Waltheof  decollatus  est,  rege 
Willelmo  procurante,  comes  amplge  et  prceclarse  prosa- 
pisD  antiquorum  Anglorum ;  nervosus  lacertis,  robustus 
pectore,  toto  tamen  procerus  corpore,  filius  Siwardi 
magnificentissimi  comitis,  quem  Digtra  Danico  voculo, 
id  est  fortem,  cognominabant.  Hunc  prse  omnibus  ba- 
bebant  Dani,  quasi  principales  regni  inimici,  formida- 
bilem.     Croylandi  vero  sepultus  est. 

Eodem  anno  rex  Anglorum  Willelmus  in  Pentecosten  apud 
Westmonasterium  Henricum  filium  suum  juniorem  cingulo  mi- 
litari  donavit.  Deinde  cepit  homagia  hominum  totius  Angliee, 
et  juramentum  fidelitatis  cujuscunque  esseut  feudi  vqI  tene- 
menti,  et  extortis  magnae  •'*  pecunia3  copiis  de  quibuscunque  ali- 
quam  poterat  in  venire  causam  juste  sive  iujuste,  in  Noi'man- 
niam  transfretavit. 


The  Anti- 
pope  Gnl- 
bert,  arch- 
bishop of 
Ravenna. 


Pope  Vic- 
tor III. 

Execution 
and  cha- 
racter of 
Waltheof. 


Henry 
knighted. 
Homage  to 
William. 
His  extor- 
tions. 


JDe  afflictione  misera  gent  is  Anglorum. 

Flen.  Hunt.      Anno  Domini  MLXXXV.     Cum  jam  Domini  voluntatem   super  Sufferings 
VI.  f.  212.     Anglorum    gentem    Normanni   complevissent,   nee  vix  aliquis ''Z*'^? 
princeps   de  genere  Anglorum   superesset  in  regno,  omnesque 
in   moerorem  et  servitutem   redacti   fuissent,  ita  ut  Anglicum 


English. 


'  loco']  also  omitted  in  W.  It  is 
obtained  from  the  Hist.  Anglor. 
Sigebert  has  ct  for  cujus. 

■  This  insertion  is  in  C,  but  not 
in  D. 


^  maffncB']  Sic  MSS.  The  Hist. 
Angl.  has  maximce.  Hunt,  has  viagni 
thesauri. 


B    2 


20 


JIATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1085.  vocari  forct  opprobrio,  pnlliilaverunt  in  Auglia  thelonea  iniqua  Heu.  Hunt, 
ct  consuctudiiies  pessima:  ;    et  quaiito   magis  principes   loque- f- 212. 
bantuv  dc   recto   ct  justitia,  tanto   major   fiebat   injuria.      Qui 
justitiarii  vocabantur,  omnis  [in]justitia3  fuerunt  auctores.     Qui 
cervum  caperet  vel  capreolum   oculis  privabatur  ;  ^     nee  fuit  Id.  f.  2126. 
Tyranny  of  qui  nuirmuraret.    Aniabat  enim  ferus  rex-  feras,  ac  si  esset  pater 
William,      ferarum.     Nefando"  prorsus  usus  consilio,  hoc  egit,  ut  ubi  ante 
vel  humana  erat  in  villis  conversatio,  vel  in  ecclesiis  divina 
fervebat  vcncratio,  nunc  ibi  cervi  et  omne  genus  ferarum  petu- 
lantcr  discurrunt.     Unde  pro  vero  asseritur,  quod  per  triginta  Malm.  G.  R. 
et  eo  amplius  miliaria  terra    frugifera  in  saltus  sit  redacta  et  ^"'     ' ''' 
lustra  ferarum.     Ad  castra  quoque  construenda  rex  antecessores  Diceto, 
sues  omues  superabat.      Normannia  sibi  hsereditario  jure  pro-  ^^-  ^^^* 
p.  ISO.        venerat,  Cenomanniam  armis  adquisierat,  Brittanniam  Armori-    ■  f'2126' 
His  power,  canam  acclinem  sibi  fecerat,  in  Anglia  solus  regnabat,  Scotiam 
et  Walliam  subjugabat ;  pacis  autem  tantus  amator  ■•  erat,  quod 
puella  auro  ^  ouusta  impune  posset  totam  pertransire  ^  Augliam. 


Lincoln. 


Episcopattis  DorJcccestrensis  ad  Lincolniam  transfertur. 

The  see  of  Kex  Willelmus  paulo  ante  Eemigio  Fiscamni  monacbo  dederat  Id. 
Dorchester  Dorkecestria;  prassulatum  ;  sed  episcopo  valde  displicuit,  quod 
removed  to  ^p^jg  {\\g^^  modica  erat,  cum  in  eodem  episcopatu  civitas  Lin- 
colniae  sedi  episcopali  dignior  videretur.  Mercatis  igitur  in 
ipso  montis  vertice  prsediis,  ecclesiam  ibidem  construxit.  Et 
licet  Eboracensis  archiepiscopus  locum  et  civitatem  ad  suam 
dioecesim  assereret  pertinere,  assertiones  ejus  Remigius  parvi- 
pendens,  opus  inchoatum  non  segniter  peregit,  peractumque  '^ 
clericis  doctrina  et  moribus  probatissimis  decoravit.  Erat 
quidem  statura  parvus,  sed  corde  magnus ;  colore  fuscus,  sed  non 
operibus  f  de  regia  quoque  proditione  fuit  aliquando  accusatus, 
sed  quidam  famulus  ejus  igniti  judicio  ferri  dominum  purgans, 


^  oculis  privabaturl  So  altered 
by  Par.  .from  oculi  eruebantur  ei, 
which  A.  W.  have ;  oculis  erueban- 
tur vel  privabatur  ei,  C. ;  oculis  er- 
ruebantur  ei,  D. 

2  ferus  rex]  An  insertion  of  the 
compiler,  from  E.  de  Monte. 

•*  Nefando  .  .  discurrunt^  This  is 
enlarged  from  Huntingdon's  "  Ec- 
"  clesias  et  villas  eradicari,  gentem 
"  extirpari  et  a  ferls  fecit  inhabi- 
"  tari." 


■*  amator']  author.  Hunt.,  and  so 
Diceto,  and  Robert  de  Monte. 

*  auro]  om.  W. 

^  pertransire']  om.  W. ;  ins.  in  A. 
by  Paris. 

5"  peractumque]  paratumque,  O. 
W. 

*  non  operibus]  operibus  nitidus, 
O.  W.  The  scribe  of  A.  had  left  out 
nitidus,  and  Paris  inserts  non  above 
the  line.     Hunt,  has  venustus. 


DE   TEMPORE   REGIS   WILLELMI   PRIMI. 


21 


lien.  Hunt,  regio  amori  restituit,  et  maculam  dedecoris  iiontificalis '  detersit.  A.D,  1085. 
vi.  f.  212i.  Hoc   auctore,  hoc  tempore,  his   de  causis  iucepta   est  ecclesia  Lincoln 
moderua  Liucolniensis.  church. 


Bex  Willelmus  duo  coenobia  fimdavit. 


Sigebert, 
col.  223. 


A.-S 
Chron. 
a.  1087. 

Malmesb 
p.  447. 


Anno  Domini  mlxxxvi.     Nimia  aquarum  inundatio  multis  in  Severe 

locis  pcriculo  fuit  et  damno ;  ita  quod  rupes  multse  liquefacta;  floods. 

Malmesb.     plures   obnierent  sua  ruina  villas.        Circa    eosdem    dies    rex  Founda- 

Gest.  Keg.  "Willelmus  duo  coenobia  fundavit ;  unum  in  Anglia  in  honorem  w??,.^ 
iu  ''67  DD   o  ■  ~ir       ■    •  T  TT      •  1    1    -n  n  i  •  VViiliam 

446  44'        "Saiicti  Martmi  apud  ilastmgum,  quod  de  Isello  nuncupatur,  ubi  of  Battle 

consertum  legitur  prtelium  inter  ipsum   [et]  Haroldum,    Quo  in  abbey, 
loco  monachis  institutis,  ut  -  pro  anima  regis  Haroldi  et  aliorum 
ibidem  occisorum  divina  celebrarent,   constituit,    coenobiumque 
illud  congruis  possessionibus  ampliavit.      Aliud  monasterium  in 
Normannia  apud  Cadomum  construxit,  quod  in  honorem  Sancti  and  St. 
Stephani    prothomartyris  cousecratum,   praediis   opportunis    et  ^^^P^^n  s, 
ld.,iii.273,  donariis  magnificis  insignivit.     Ex  regina  Matilda  liberos  multos    '     '   , 
'it"  P?'       generavit,  Kobertum  scilicet,  Eicardum,  Willelmum,  et  Henri-  ^jj-g^^ 
cum ;    quorum    primogenitus    Robertus,^   adhuc  patre  vivente 
Normauniam  negari  molests  ferens,  in  Italiam  abiit   ira  suc- 
census,  ut  filia"*  Bonefacii  Marchionis  sumpta,  adversaretur  patri, 
partibus  illis  adjutus  ;    sed  hac  petitione  frustratus,  Philippum 
Francorum  regem  contra  patrem  suum  excitavit.     Quare  ipsius 
benedictione  et  haereditate  cassatus,^  Anglia  post  mortem  patris 
sui  caruit,  ducatu  Normanniae  vix  retento.      Eicardus   magni- 
ficus   et  bon£B    indolis   adolescens,   prima3V£e   florem  juventutis 
acerba  morte^  prgevcnit.     Tradunt  enim  ipsum  in  nova  foresta 
cervos  insequentem  morbum    letalem    incurrisse,  in  loco  vide- 
licet quern  rex  pater  ejus,  destructis   villis,   ut  supra  dictum 
est,  et  ecclesiis  subversis,  in  silvam  redegerat  densissimam  et 
Id.  iii.  276.  habitaculum  bestiarum.     rilia3   ipsius  quinque  erant,  quarum 
Cecilia   Cadomi    abbatissa    fuit;    Constantia   comiti   Britanniae 
Alano  erat  in  conjugium  data ;  tertia  nomine  Adala,  Stephani 
Blesensis  comitis  uxor,''  viro  ^  tandem  defuncto,  apud  Mercennia- 
cum    sanctimonialis    habitum    suscepit  ;    quartee   quas  Haroldo 


Id.  iii.  275. 


'  dedecoris  pontificalis]  dedecori 
pontificali,  O.  W.,  as  Hunt. 

"  ut  , .  celebrarent]  Added  by  the 
compiler.  Hunt.,  f.  211  i,  has  pro 
ilefunclis  suis. 

•'  JRobertus']  om.  W. 

*  filia]  fiiiam,  A.  0.  W. 


•'  O.  W.  ins.  amissis  primogenitis. 

^  mortc']  mors,  0.  W. 

^  O.  W.  ins.  qua  peperit  Stepha- 
num  poste.a  regem  Anglorum. 

*  viro  tandem  defuncto]   noviter, 
Malmesb. 


22 


MATTHyEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJOllA. 


A.D.  1086.  post  Anglorum  rcgi  promissa  fuerat,  ut  prEediximus,  et  quintas 
quro  Aldcfonso   GaliciaB  regi  jurata,'  nomina  penitus  non  au- 
His  clia-      divi.     Rex  praeterea  Willelmus  in   adolescentia  prima  castita- 
ractf r.         tcm  adco  rcspexit,  ut  publice  diceretur  ipsum  in  femina  -  nihil 
posse.     Veruntamen  ex  procerum   senteutia  matrimouio  addic- 
tus,  ita  sc  habuit  ut  pluribus    annis  nullius  probri  suspicione 
uotarctur.       Subjectis   humilis  apparebat    et    facilis,    inexora- 
bilis  erat  rebellibus.^    Diebus  singulis  Miss^  assistebat,  matu- 
tinos  hymnos  et  respertinos  diligenter  cum  *  horis  regularibus 
audicbat.     Et  ha3c  de  moribus  ejus  dicta  sufficiant. 
Death  of         Eodcm   anno   Gregorius    Papa,    qui    et    Hildebrandus,    apud 
Pope  Gre-   Salernum  moritur,  et  moriens,  cardinalibus  advocatis,  confessus 
gory  Vll.    ^g^  gp  valdc  peccasse  in  cura  pastorali,  et  suadentc  diabolo,  con- 
tra humanum  genus  iram  Dei  et  odium  concitasse.     Successit 
ei  in  cathedra  Romana  Clemens,*  paucis  diebus  ;  et  eo  defuncto 
Pope  Vic-  Cassinensium  abbas  Desiderius  successit,  et  Victor  nuncupatur. 

tor  m. 


Malmesb. 
G.  R.  iii. 
276. 

Id.  iii.  273, 
p.  453. 


Id.  iii.  267, 
p.  446. 


Sigebert, 
col.  222. 


Cf.  Id.  colL 
221,  223. 


Three  sees 
filled  up. 

Death  of 
Eobert 
Guiscard. 
The  relicks 
of  S.  Ni- 
cholas 
translated 
to  Ban. 


Rex  Willelmus  tres  dedit  episcopatus. 

Anno  Domini  Mixxxvii.  Rex  Anglorum  Willelmus  in  Natali 
Domini  curiam  suam  apud  Gloverniam  tenens,  tribus  capellanis 
suis,  Mauricio  scilicet  Londoniensem,  Willelmo  Norwicensem, 
Roberto  Cestrensem  dedit  prassulatum.*^  Eodem  anno  obiit 
Wiscardus  dux  Apulias,  et  successerunt  ei  duo  filii  ejus, 
Rogerus  et  Boamundus.  Hoc  etiam  anno,  Venetianis  meditan- 
tibus  auferre  corpus  Sancti  Nicholai  a  Myrrea  Liciee  civitate 
a  Turcis  desolata,  prEeoccupaverunt  eos  cives  Barenses  numero 
quadraginta  septem,  ab  Antiochia ''  Myrream  venientes ;  qui  a 
quatuor  monachis  tantum  ibidem  inventis  ostendi  sibi  sancti 
tumbam  extorserunt.  Qua  confracta,  ossa  Sancti  Nicholai  in 
olei  liquore  natantia  numero  integro  extraxerunt,  et  Barim 
cum  gloria  detulerunt.     Facta   est   autem    heec  translatio  anno 


Diceto, 
col.  487. 


Malmesb. 
G.  R.  iii. 
262,  pp. 
439,  441. 
Sigebert, 
col.  223. 


'  Sic,  the  verb  being  omitted  by 
the  compiler  abridging  Malmesbury. 
The  Hist.  Angl.  inserts  extitit;  D. 
ins.  fuit.  "  Nomina  penitus  non 
"  audivi "  is  put  instead  of  Malmes- 
bury's  "  duarum  nomina  excide- 
''  runt." 

^  femina']  feminam,  W. 

•'  rebellibtis']  rebellis,  A.W.  ;  bus 
is  ■written  in  the  margin  with  a 
style  in  A. 


*  cum  horis  regularibus]  Added 
by  the  compiler. 

^  This  Clement  must  be  the  anti- 
Pope,  Guibert  of  Ravenna,  who,  by 
a  careless  copying  of  Sigebert,  is 
given  as  Gregory's  successor,  though 
he  was  correctly  copied  above,  a. 
1084. 

^  prcEsulatum]  prscsulatus,  0.  W. 

^  Antiochia']  Antiochiam,  A. 


DE   TEMPORE   REGIS   WILLELMI   PRIMl. 


23 


Sigebert,     septingentcsimo '   quadragesimo  quinto   a  depositione   ejusdem  A.D.  1087. 
col.  223.      sancti  pontificis  Nicholai. 

Be  Berengario  hceresiarcha. 

Malmesb.  Eodem  tempore  Berengerus  Turonensis  arclilepiscopus  "  pro-  Account  of 
Gest.  Reg.  labitur  in  haereticam  pravitatem.  Hie  panem  et  vinum  in  Berengar. 
lu.  284,  altari  posita,  post  consecrationem  sacerdotis,  varum  et  substan- 
tiale  corpus  Domini  esse,  sicut  sancta  et  universalis  ecclesia 
prsedicat,  denegabat.  Itaque  scatebat  omnis  Gallia  ejus  doc- 
trina,  per  egenos  scholares,  quos  cotidianis  stipendiis  susten- 
taverat,  divulgata.  Unde  Papa  Leo,  qui  ^  Yictori  successerat, 
soliditati  ecclesia3  catholicae  providens,  Vercellis  concilium 
statuit  contra  ipsum,  ubi  tenebras*  nebulosi  erroris  ejus 
evangeliorum  testimoniorvim  fulgore  detersit.^  Sed  licet "  pri- 
mum  juventutis  calorem  aliquarum  haaresium  defensione  in- 
famaverit,  aevo  maturiore  tamen  ita  resipuit,  ut  sine  retrac- 
tatione  a  quibusdam  sanctus  habeatur,  in  multis  operibus 
bonis,  et  maxime  humilitate  et  elemosinarum  largitione  ap- 
probatus. 

Be  inventione  sepulcri  Walwenii. 

Id.  iii.  287,      Hoc  tempore,  in  provincia  Walliarum   quae  Eos  vocatur,  in-  Discovery 
p.  466.         ventum  est  Walwenii  sepulchrum,  qui  fuit  Arturi  magni  regis  of  the  tomb 
Britonum  ex  sororc  nepos,  super   ripam    maris,    longitudinem  ot  Walwen 
habens    quatuordecim    pedum.       Regnavit    enim    in    ea    parte 
Britannia)  quse  hucusque  Walweitha  vocatur,  vir  in  militia  et 
in  omni   civilitate   famosissimus,  sicut   superius,  ubi    de   gestis 
Britonum  tractatum  est,  constat  luculenter  expressum. 


Be  morte'^  Willelmi  regis  Anglice  2>i'ii^^i,  ct  do  coronatione 

Willelmi  Bufi. 

Id.  iii.  281,      Eodem  anno  rex  Anglorum  Willelmus  in  Normannia  morara  Quarrel  of 
p.  459.        faciens,  aliquantulum  se  continuit  ab  inimicitiis  cum  rege  Fran-  William 
corum  contractis  ;  cujus  rex  Francorum  Philippus  abutens  patien-  pj^.,.   ^ 


'  septingentesimo]  septuage.simo, 
CD. 

2  arcliiepiscopns  ]  hajrcsiarcha, 
Malmesb. ;  archiejnscujms  is  an  er- 
ror. See  Cox's  note  '',  Wendover, 
ii.  27. 

'  qui  Viclori  successerat]  Intro- 
duced erroneously  by  the  compiler. 

■•  tenthras']  tenebrosas,  A.  W. 


*  detersiC]  decressit,  C. 

^  C.  has  juxta  after  licet  (in  the 
margin),  and  below,  infamatus  fue- 
rit  for  infumaverit. 

^  At  the  foot  of  the  page  are  the 
shield  and  crown  of  William  re- 
versed, and  above  "  Moritur  Willel- 
"  mus  conquestor  Angliaj." 


•4 


MATTHvEI   PARTSIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  U)t>7 

p.  181. 

His  inva- 
sion of 
France. 


^lante.- 
burut. 


William's 

illness  and 
▼ound. 


Moritiir 

Willelmus 

rex  primus, 

Coronatur 

Willelmus 

Rufus. 


tia,  opprobriose  fertur  dixisse,  "  Rex,"  inquit,  "  Anglorum  jacet  Malmesb. 
"  Rothomagi,  cubile  fovens  more  paturientium  feminarum.  G.  R.  iii. 
"  Sed  •  cum  post  partum  sese'-  purificaturus  ad  ecclesiam  exierit,  ^^^'  P* 
"  centum  milia  candelas  cum  eo  veiiiam  oblaturus."  His  igitur  j^  !„  ^32 
et  his  similibus  rex  conviciatus,  adveniente  mense  Augusto, 
quando  segetes  in  agris,  botri  in  vineis,  et  poma  in  viridariis 
copiam  sui  ostendunt,  coacto  exereitu  copioso,  Franciam  in- 
festus^  aggrediens,  omnia  conterit,  omnia  populatur.  jSTihil 
erat  quod  animum  commoti  regis  placaret,  ut  injuriam  con- 
tumeliose  acceptam  multorum  dispendio  mitigaret.  Postremo 
Maantum  "•  civitatem  injectis  ignibus  concremavit,  succensa 
illic  Sanctse  Marias  ecclesia  cum  duabus  reclusis,  quae  nee  in 
tali  necessitate  putarunt  suas  fore  sediculas  deserendas.  Quo 
actu  exhilaratus  rex,  dum  suos  incitat  ut  ignibus  adiciant  pa- 
bulam,  prope  flammas  accedens,  ignium  calore  et  autumnalis 
Eestus  ina;qualitate  morbum  incui'rit.  Auxit  praeterea  segritu- 
dinis  ejus  molestiam,  quod  prasruptam  fossam  equus  regis 
trausiliens,  interiora  ^  dirupit  insidentis.  Quo  nimirum  dolore 
acriter  afBictus,  Eothomagum  remeavit.  Cum  languor  per  dies 
ingravesceret,  excipitur  lecto,  morbi  necessitate  compulsus. 
Consulti  ^  medici  urinse  inspectione  mortem  citissimam '  pra3- 
dixerunt.  Resumpto  tamen  paulisper  spiritu,  quae  Christiani 
sunt  in  confessione  et  viatico  executus  est;  Normanniam  filio 
suo  Roberto,  Angliam  AVillelmo  Rufo,  possessiones  matemas 
cum  thesauris  Henrico  legavit.  Vinctos  suos  omnes  liberari 
a  carceribus  et  solvi,  tbesauros  efFerri  et  ecclesiis  dispertiri 
praecepit.  Numerum  pecuni^  sufficientem  ad  reparationem 
basilicae  Sanctse  Marise  nuper  crematae  assignavit.  Ordinatis 
igitur  rite  rebus  omnibus,  octavo  idus  Septembris  decessit, 
anno  regni  sui  vigesimo  secundo,  ducatus  vero  qurnquagesimo 
secundo,  vit^  suae  quinquagesimo  nono,  Dominicae  incamationis 
iLLXXXViii.  Corpus  defunctum  Cadomum  per  Secanam  delatum  id.  iii.  283, 
magna  ibi  praelatorum  frequentia  traditur  sepulturae.  Robertus  p.  461. 
filius  ejus  primogenitus,  tempore  quo  pater  defunctus  est,  con- 
tra patrem  in  Francia  rebellavit.     Willelmus  Rufus,  antequam 


'  This  second  part  of  the  speech, 
which  really  belongs  to  William,  is 
altered  to  make  it  possible  to  have 
been  said  by  Philip.  See  Coxe, 
Wendover,  ii.  28,  note  ^. 

-  partum  sese]  sese  partum,  A. 

^  infestus']  infestis,  A. 

*  Maantum']  maritum,  A. 

^  interiora']    So  Par.   above  the 


line,  for  ijiterifanea,  -nhich  A.  O. 
W.  have,  following  Malmesbury. 
C.  D.  have  interiora. 

^  Consulti']  Consultus,  A. 

7  citissimam  ]  certissimam,  W., 
and  so  A.,  but  Par.  has  altered  it. 
Malmesbury  has  certam.  C.  D.  have 
citissi7nam. 


DE  TEMPORE   WILLEOII  SECUNDI,   SCILICET   EUFI.      25 


MalniL'sb. 
Gest.  Keg. 
iii.  283,  p. 
461. 


Id.  iv.  305, 
p.  486. 


Hen.  Hunt, 
vii.  f.  213. 


A.-8. 
Chron. 
a.  1087. 


pater  expirasset,  ad  Angliam  transfrctavit,  utilius  sibi  diicens 
in  posterum,  quam  paterni  corporis  exequiia  iuteresse.  Solus 
Henricus  ex  liberis  omnibus  intererat,  qui  militi  cuidam,  ad 
cujus  patrimonium  locus  ille,  in  quo  corpus  regis  sepultum 
fuerat,  avito  jure  spectabat,  minacem  militis  calumniam  com- 
pescens,  centum  contulit  libras  argenti.  Porro  in  Angliam 
Willelmus,  in  pecunia  dispergenda '  nee  segnis  neque  parens, 
omnem  thesaurum  patris  WintoniEe  accumulatum  in  lucem 
proferens,  mouasteriis  aurum,  ecclesiis  parrochianis  -  argenti 
solidos  quinque,  unicuique  provinciae  •*  libras  centum  egenis 
dividendas  misericorditer  assignavit.  Patris  etiam  sepulturam 
processu  temporis  ingenti  congerie  auri  et  argenti  cum 
splendore  gemmarum  perspicue  adornavit. 

Et  his  ita  gestis,  mox  Willelmus  volentibus  omnium  provin- 
cialium  auimis  acceptus,^  totam  Angliam  pro  suo  libitu  sub- 
jugavit,  et  claves  thesaurorum  ubicunque  suscepit.  Accessit 
etiam  favori  ejus  archiepiscopus  Lanfraucus,  eo  quod  ilium  nu- 
triverat  et  militem  fecerat,  patre  adhuc  vivente.  Quo  auctore, 
in  die  sanctorum  martyrum  Cosmge  et  Damiani  Augliaj  dia- 
dema  adeptus,  reliquum  hyemis  tempus  favorabiliter  transe- 
git.  Veruntamen  nobiles  regni  fere  omnes  non  sine  perju- 
rio  in  Willelmum  regera  jam  coronatum  bella  moventes,  et 
Robertum  fratrem  ejus  primogenitum.  in  regnum  adoptautes, 
in  suis  quisque  provinciis  debacchatur.  Eodem  anno  Saraceni 
Hyspani,  in  Christiauos  efFerati,  mox  ab  Aldefonso  rege  Gali- 
ciaa  ad  sua  redire  compulsi,  quasdam  urbes,  quas  olim  tenu- 
erant,  amiserunt.  Hoc  denique  tempore  rex  Danorum  Cnuto 
a  suis  interemptus  est. 


A.D.  1087. 

Burial  of 
WUIiam  I. 


His  trea- 
sure at 
Winches- 
ter. 


Reception 
of  William 
II. 


He  is 
crowned 
Sept.  27. 

Rising  of 
the  nobles 
against 
him. 

Defeat  of 
the  Sara- 
cens by  Al- 
phonso  VI. 
Murder  of 
Cnut  IV. 


Be  consjnratiojie  'luagnatum  contra  regem  Willelmum. 

Anno  Domini  mlxxxviii.     Hoc  anno  creditur  fundata  esse  The  cell  of 
Id.  ecclesia  cellar  de  Beuwer.^    Cum  rex  Willelmus  ad  Natale  f  ^^T  j 

Malmesb.     Domini  curiam  suam  Londoniis  tenuisset,  postea  in  initio  veris  p 
Gest.  Reg.  bellum  contra  Odonem  patruum    suum    movit  episcopum  Baio-  against 
'^'  „.  '       censem.     Nam  cum   ille  solutus  a  vinculis  Robertum   nepotem  William  II. 
suum    in    ducatu  Normanniai    confirmasset,  Angliam  venit,    et 


'  disper<jendu]^oVdiV.,C'D.    A. 
had  disperienda.     dispertienda,  W. 

*  parrochianis'}  agrestibus, 
Malmesb. 

^  proviticia]  pago,  Malmesb. 

*  At  the  foot  of  the  page  are  the 


shield  and  crown  of  William  II., 
with  "  Creatur  Willelmus  Rufus  iu 
"  regem  "above. 

■'  i.e.  Belvoir  in  Leicestershire. 
See  the  Gesta  Abbatum,  i.  pp.  55, 
57. 


26 


MATTH.EI   PARISIEXSIS   CHRONICA  MAJORA. 


p.  486. 


A.D.  10S3.  acccpit  ex  dono  regis  Cantice  comitatuin ;  sed  cum  omnia  nou  Malmesb. 
pro  suo  arbitratu,  ut  olim,  in  regno  disponi  videret,  livore  Gest.  Reg. 
percussus,  a  rege  descivit,  ct  multos  eodem  susiirro  in  Anglia  '^" ,  „,  ' 
maculavit.  Roberto  fratri  rognum  competere  dixit,  qui  juve- 
niles stultitias  multis  jam  laboribus  mitigarat ;  Willelmum 
delicate  nutritum  aflBrmat,  tarn  animo  quam  vultu  esse  ferocem, 
pectore  tumidum,  omnia  contra  jus  et  fas  temere  fore  mo- 
liturum.  In '  brevi  asserit  futurum,  ut  honores  jam  dudum 
multis  sudoribus  adquisitos  amittant.  H£ec  idem  Odo,  ha^c 
Eogerus  de  Monte  Gomerico,  hsec  dixeruut  Gaufridus  Con- 
stantiniensis  praesul,  cum  comite  Nortliumbrensium  Roberto, 
et  alii  plures,  qui  omnes  primo  clam,  et  post  palam,  missis 
epistolis,  frequentabant.  Willelmus  etiam  Dunelmensis  epi- 
scopus,  quem  rex  Willelmus  justiciarium  fecerat,^  in  eorum 
perfidiam  conspirarat.  Itaque  Odo  prasdam  ingentem  ad  Ro- 
vense  castrum  comportabat,  regios  in  Cantia  fiscos  devastans, 
et  maxime  terras  archiepiscopi  Lanfranci,  eo  quod  a  primo 
rege  Willelmo  consilio  ejus  se  conjectum  in  vinculis  asserebat. 
Nam  cum  olim  Willelmus  rex  senior  coram  Lanfranco  con- 
queretur,  se  ab  Odone  fratre  suo  et  episcopo  deseri,  "  Tu," 
inquit  Lanfrancus,  "  apprehende  ilium  et  vinci."  Et  rege 
respondente  quod    clericus  esset  et  episcopus,  respondit  arcbi- 


Lanfranc's 
lauds 
wasted  by 
Odo. 


Various 
counties 
ravaged. 


Defence  of 
Worcester. 


episcopus,  "  Non  episcopum,"  ait,  "  Baiocensem  capies,  sed 
"  CantiiB  comitem  custodies."  Quod  et  factum.  Igitur  Gau- 
fridus Constantiniensis  antistes  cum  nepote  Roberto  ^  Batboniam 
et  Berkeleiam  depopulans,  in  pago  Wiltensi  maniTbia  apud 
Bristollum  comportabat.  Rogerus  de  Monte  Gomerico,  armatos 
cum  Walensibus  a  Scrobesberia  dirigens,  Wigorniensem  pagum 
pr^dabatur.  Sed  cum  Wigorniam  infestus  venisset,  regii  mi- 
lites  benedictione  beati  Wlstani  episcopi,  cui  castri  custodia 
commissa  fuerat,  freti,  multis  hostiura  captis  et  interfectis, 
pauci  multos  turpiter  efFugarunt.  Hugo  *  Bigod  apud  Norwicum 
et  Hugo  de  Grantemenil  apud  Leircestram  ^  suis  quisque  par- 
tibus  rapinis  indulgebant. 


^  in  .  .  futurum'}  cm.  W.,  though 
in  0. 

-  quem  rex  W.  justiciarium  fece- 
/•«<]  quem  rex  a  secretis  habuerat, 
Malmesb. 
^   3  jRoherto\     Introduced    by    the 


compiler.  This  is  Robert  of  Mow- 
bray, earl  of  Northumberland. 

^  Hugo']  A  careless  error. 
Malmesbuiy  has  Rogerius. 

■'  Leircestram']  Lancestram,  C. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFI.      27 


Quamodo  rex  Willelmus  in  desertores  suos  vexilla  direxit  et 

anna. 


A.D.  1088. 


Malmesb. 
Gest.  Reg. 
iv.  306, 
p.  488. 


Yidens  igitur  rex  Willelmus  omnes  ^  paene  regni  proceres  iu  Acts  of 

una  rabie  conspiratos,  Anglos  fortes  et  probos  invitavit,  quibus  William 

bonas  lesres  et    tributorum  levamen  liberasquc    pollicens  vena-  ^»f  ^.^"^  ^^^ 

.      rcDeilious 
tiones,  sibi    ad  fidele    servitium  obligavit ;  nee  minori    astutia,  nobles. 

Rogerum  de  Monte  Gomerico  secum  equitantem  *  circumvenit, 

dicens    se  libenter  regno  cessurum,  si  sibi  et  aliis,  quos  pater 

tutores    sui    reliquerat,    utile    videretur.      Si    velint,  pecimias 

vel  possessiones    pro    suo   arbitrio    accipiant,    et    prorsus    qu^- 

cunque    voluerint    in    regno     pro   beneplacito   suo    disponant ; 

tantummodo  videant  ne  periclitetur  judicium  proditoris.^     Quod  p.  182. 

si  de  se  judicaverit  contemnendum,  exemplum    caveant   de    se 

ipsis,    pra3cipue    cum   idem    se    regem    qui    comites    constituit 

illos.    His  verbis  comes   Eogerus    convictus,  qui   primus  post 

Odonem  bujus  factionis  signifer  fuit,  primus  omnium  poenitentia'' 

ductus  defecit.     Continuo  igitur    res   in   desertores   suos    pro- 

fectus,  castella  patrui  sui  Odonis  episcopi,  Tunebregge   scilicet 

et  Pevenesel,  confregit,  et  ipso  episcopo  in  posteriori  intercepto, 

vinculis^  mancipavit,   et    ad    castrum  Eofense    ilium    ducentes, 

regii    milites    ab    inclusis   ingressum  requii'unt ;    addunt   etiam 

hoc  dominum  suum  velle,  hoc   regem   absentem  jubere.     Erat  Reduction 

autem  tunc   in  castro  illo  tota  fere  juventutis  Angliaa  et  Nor-  of  Koches- 

mannia3  nobilitas,  tres  scilicet  filii  comitis  Eogeri,  et  Eustacbius  ^^^  Castle. 

comes  BononiEe  junior,  cum  aliis  multis  quos  nominatim''  prae- 

termitto.     Inclusi    vero  extra   de    muro   prospicieutes,  vultum 

episcopi   cum    militum    verbis  non  convenire  couj  octant ;  unde 

ocius  apertis  valvis  exeuntes,  omnes  cum  episcopo  milites  regios 

in  castellum  vinctos  reducunt.     Sed  rumor  facti  ad  regem  cito 

perlabitur,  qui  iram  intra  conscientiam  revolvens,  stipendiaries  ^ 

suos  Anglos    congregat,   jubet   ut  compatriotoc!  ad^  obsidionem 

veniant,  nisi  velint  sub  nomine  Nithing,  quod  Latine  nequam 

sonat,  remanere.    Angli  siquidem,  qui  nihil  miserius   sestimant 

quam  hujusmodi  dedecore  vocabuli  notari,  catervatim  ad  regem 


'  omnes  pcene  regni  proceres^ 
Norraannos  pacne  omnes,  Malmesb. 

-  equitantem]  equitant,  A.  D.  W. 
O.  has  equitantem,  and  so  C,  altered 
from  equilant. 

•*  prodituris]  Sic  A.  for  (jenitoris 
0.  W.  have  t/enitoris. 

^  panitentia  ductus"]  Introduced 
by  the  compiler. 


^  vinculis  mancipavit]  Added  by 
the  compiler.  The  next  sentence  is 
abridged  from  ^lalmesburj-. 

"  nominatim  prcetermitto]  infra 
curam  nostrum  existimo,  Malmesb. 

^  stipendiarios]  Added  by  the 
compiler. 

**  ad]  ab,  A.  C.  D.  has  been  altered 
to  ad. 


28 


JIATTJI^I   rAllISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  108S.  conlhuuit,    inviucibilcm    exercitum    congcrcntcs.      Nee    inelusi  Malmesb. 
cliutinani  obsidionem  fcrre  prasvalentes,    castellum    regi    reddi-  9^^*-  ^^S- 
derunt.      Odo    igitiir   episcopus,  secundo  captus,  Angliam  per-  p/489  ' 
petuo  abjiiravit.    Episcopum  Dunelmensem  rex,  prasteritae  '  ami- 
citia3  verecundia    ductus,  liberum  abire    permisit ;  qui  mox   ad 
Normanuiam   transfretavit,  casteris    omnibus    in    fide   receptis. 
Denique  inter  has  obsidionis  moras,  ministri  regis  mare  custo- 
dieutes,  qnosdam,  qnos  dux  Eobertus  in  auxilium  prsedictorum - 
miserat  scismaticorum,  partim^  csede  et  partim  ^  naufragio  op- 
presseruut.      Quorvim   quidam   fugam   meditantes   vento   desti- 
tuuutur,  et  sic  ludibrio  Anglis    sibique  exitio  extiterunt.     Nam 
ne  vivi  capercutur,  ultro  sese  fluctibus  submerserunt. 


Odo  and 
William, 
bishop  of 
Durham, 
leave  Eng- 
land. 


Pope 
Urban  II. 

Legend  of 
a  German 
count  de- 
voured by 
rat*. 


De  (2uoclam  divite  a  muvihus  devorato. 

Anno  Domini  mlxxxix.     Odo  ex  monacho  Cluniacensi  episco-  Sigebert, 
pus  Ostiensis  effectus,  contra  Clementem  ■*  Papam  et  Henricum  col.  224. 
imperatorem  fit  Papa,  et  Urbanus  vocatur.     Hujus  Papee  tempo-  Malmesb. 
ribus  Alemannicus^  comes  quidam,  Henrici  imperatoris  perse-  Gest.  Reg. 
cutor  gravissimus,  cum  quodam  die  tristis  ad  mensam  reside-  ^^^-  ^^O, 
ret,  ministrantium  stipatus  catervis,  ita  repente  a  muribus  est  ^' 
circumvallatus,  ut  ^  nusquam  sibi  difFugium  appareret.     Tantus 
enim  erat  illarum   numerus    bestiolarum,  ut    in    regione  nulla 
tot  crederes  abundare.     Itaque  famuli  cum  fustibus  et  baculis 
qui  ad  manus   veniebant,   cum   muribus   occurrissent,  diu   in 
illis  ssevieutes,  nihil  penitus  profecerunt,  quin  dominum  solum 
dentibus    terribili   quodam   corrosu    laniarunt.     Et  quamvis  a 
ministris  magno  conatu  baculis  percuterentur  et  fustibus,  nuUi 
tamen  damnum  inferebant,  quia  nee  ipsas  tangere  bestiolas  aut 
Iffidere  potuerunt.     Tandem  a  servientibus  longius  ad  pelagum 
delatus,  et  in  eum  navi  devectus,  murium  sic  violentiam  non 
evasit.     Nam  illico    tanta  bestiolarum  multitudo    inundavit  in 
pelago,  ut  navis  tabulata  corrodens,   perforaverit,    et   certum 
naufragium  aqua  per  rimas  ingrediens  minaretur.     Sed  famuli 
haec  videntes,    puppem   ad   litus    celeriter  retorquebant ;    sed 
mures  antequam  navis  ad  terram  venientes,  miserum  ilium  in 
aridam  devectum  invaserunt.     Qui  mox  totus  a   bestiolis  illis 
dilaceratus,  horrendam  earum  famem  in  momento  refecit. 


^  prcEteritce']  So  0.  ;  pretente,  A. 
D.  W.  C.  has  been  altered  to  pre- 
terite. 

-  prcedictorum  miserat  scismatico- 
rum'] perfidorum  miserat,  Malmesb. 

^  partiml  parum,  W. 


''  Clementemi  Guicbertum,  Sige- 
bert. 

'  Alemannicus  .  .  .  gravissimus] 
quidam  ex  adversariis  ejus,  Malmes- 
bury. 

6  ut]  et,  W. 


DE   TEMPORE    WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.      29 


Robert  de 
Monte, 
p.  729. 


Id. 

a.  1093, 

p.  730. 

Gervase, 
Chron.  ap. 
Leland,  i. 
p.  263  (ed. 
1770). 


Be  morte  Lanfranci  Cantuariensis  e'piscopi. 

Eodem  anno  obiit  Lanfrancus  Cantuariensis  archicpiscopus 
ix.  kal.  Aprilis.^  Qui  inter  caetera  qure  fecit  pietatis  opera, 
majorem  ecclesiam  Christi  Cantuariensem  renovavit,  officinas 
monachorum  fabricavit,  dignitates  ecclesite,  quse  antecessorum 
suorum  incuria  deciderant,  reformavit,  terras  multas  qua3 
ablatas  fuerant  revocavit,  viginti  quinque  maneria  monasterio 
restituit  saepedicto,  xenodochia  vel  ptochotrophia  -  duo  extra 
civitatem  construxit,  quibus  de  suo  sufficienter  annuos  redditus 
assignavit.  Ecclesiam  Eofensem  restauravit,  et  in  ea  monachum 
Becci,  Hernostum,  episcopum  ordinavit.  In  cujus  consecratione 
versus  iste  inventus  est  super  altare  :  "  Cito  proferte  stolam  pri- 
"  mam,"  etc.  Quod  cum  vidisset-''  archiepiscopus,  praedixit  eum 
cito  moriturum.  Nam  ei  in  episcopatu  anno  nondum  completo 
decedenti  successit  Gundulfus  Beccensis  monacbus,  qui  per- 
severavit  usque  in  tempora  Henrici  regis.  Abbatiam  beati 
Albani,  Anglorum  protbomartyris,  ad  statum  reduxit.  Angliam 
rege  absente  custodivit ;  lectioni  assidue  vacavit  ;  libros  Veteris 
ac  Xovi  Testamenti,  scriptorum  vitio  corruptos,  corrigere  studuit, 
cujus  emendationis  luce  tam  Anglorum  ecclesia  quam  Gallo- 
rum  so  gaudet  illustrari.  Defuncto  itaque  venerabili  patre  Lan- 
franco,  rex  Willelmus,  ecclesias  et  monasteria  fere  totius  An- 
gliae  in  manu  sua  pastoribus  defunctis  retinens,  gravi  omnia 
depopulatione  vastabat,  et  *  ad  firmam  laicis  commendabat. 

Eodem  anno  monachi  de  Beremundeslieie  venerunt 
in  Angliam. 


Quod  rex  Willelmus  et  dux  MdbeHiis  in  concordiam  convenerunt. 


A.D.  1089. 

Death  of 
Lanfrauc. 
His  works 
and  charac- 
ter. 


S.  Luc.  XV. 
22. 


Monks 
come  to 
Bermond- 
sey. 


Hen.  Hunt.      Anno  Domini  MXC.     Kex  Willelmus,  contra  Eobertum  fratrem  WiUiam 
vn.  f.  2136.  snuva    Normannorum    ducem    arma    movens,     castclla    Sancti  "^"^'I'ies 

Walcrici    et   Albemarliae    cepit ;    qui    milites    suos    immittens,     °^^^^  • ' 
comburere  terram  fraternam  et  prsedari    cepit.     Sed  anno  fere 


'  The  date  of  Lanfranc's  death  is 
introduced  by  Paris  from  Florence 
or  Simeon,  -with  a  careless  altera- 
tion of  Jiinii  into  ApriUs,  probably 
from  Gervase,  ap.  Le}and,  i.  263, 
who  gives  kal.  April,  for  the  date. 
On  the  question  of  the  date,  see 
the  Canonicus  Lichfeldensis  de  Suc- 


cessione  Arch.  Cant,  in  Wharton's 
Angha  Sacra,  i.  p.  108. 

-'  ptochotrophia']  protrophia.  A, 
W. 

^  vidisset']  audisset.  R.  de  Monte. 

*  et .  .  commendabat]  Introduced 
by  the  compiler. 


30 


MATTH^I    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1090.  elnpso,  sollcrtia  amicovum'  in  concordiam  couvencrnnt,  co  scilicet  Hen.  Hunt. 
Terms         pacto,    lit     castra    ilia     quae     frater     ab   illo    adquisierat    regi  vii.  f.213i. 
agreed         rcmaneront,   et   rex  adjuvaret  eum    ad  omnia    qua3   pater    ejus 
upon  be-      i^nij^prat    pra?ter  Angliam    conquircnda.     Statucrunt  etiam,  ut 
WilHuni       si    q"is    cornm   prius    obiret    absque   baerede,    superstes   fieret 
andRobcMt.  bajres  illius.     Quod  pactum  juraverunt  duodecim  principes  vice 

regis,  et  duodecim  barones  vice  ducis.  Eex  interea  Scotorum 
:M:ilc()hn  Malcolmus,  [in  Anglia  praadas  agens  validissime  earn  vexavit; 
F  ^n-i!^'"l''''  venieutes  igitur  rex  et  frater  Eobertus  in  Angliam  acies  dux- 
bufisconi-  enmt  in  Scotiam,  unde  Malcolmus]  -  nimio  terrore  percussus 
pelled  to  homagium  regi  fecit  Anglorum  et  fidelitatem  juravit.  Eober- 
do  homage,  ^^g  autem  dux  cum  rege  fratre  diutinas  nectens  moras,  tandem 

in  Normanuiam  trausfretavit. 


Anecdote 
of  Mal- 
colm. 


p.  183. 


De  prudentia  Malcolmi  regis  Scotorum. 

Quoniam  de  rege  Malcolmo  fecimus  mentionem,  cujus  esset  Aelred,  De 
animi  et  modestia9  paucis  expedire  curabo.  Delatum  est  ei  Gen.  reg. 
aliquando  quendam  de  summis  proceribus  suis  de  co  occidendo  °^ "  *^°  " 
cum  suis  hostibus  convenisse ;  rex  autem  accusatori  silentium 
imperavit.  Siluit  et  rex  ipse,  proditoris,  qui  tunc  forte  aberat, 
adventum  expectans.  Qui  cum  ad  curiam  cum  magno  apparatu 
regi  insidiaturus  venisset,  jubet  rex  summo  mane  cum  canibus 
omnes  venatores  adesse.  Et  cum  jam  aurora  illuxisset,  rex 
cuuctis  proceribus  et  militibus  advocatis,  venatum  ire  festinat. 
Venieusque  ad  quandam  latam  planiciem,  quam  in  modum 
corona  silva  densissima  cingebat,  rex  secum  in  ea  suum. 
retiuuit  proditorem,  seorsumque,  aliis  canes  et  feras  iusequen- 
tibus,  a  caeteris  solus  cum  solo  recessit.  Ab  omni  denique 
remotus  aspectu,  substitit  rex,  et  respiciens  in  proditorem,  dixit : 
"  Ecce,"  inquit,  "ego  et  tu  mecum,  solus  cum  solo,  similibus 
"  protecti  armis,  equis  similibus  vecti ;  non  est  qui  videat,  non 
"  est  qui  audiat,  nee  qui  alteri  nostrum  sufFragium  ferat ;  si 
"  igitur  babes  cor,  si  vales,  si  audes,  imple  quod  proposuisti, 
"  redde  hostibus  meiset^  complicibus  tuis  quod  promisisti.  Si 
"  enim  me  occidendum  putas,  quando  melius,  quando  secretins, 
' '  quando  virilius  ?  Si  venenum  parasti,  hoc  muliercularum 
"  esse  quis  nesciat  ?  si  lectulo  insidiaris,  hoc  adulterte  possunt ; 
"  si  ferrum  ut  occulte  [ferias]  abscondisti,  hoc  sicarii  et  non 
"  militis  esse  officium,  nemo  est  qui  dubitet.   Age  ergo  quod  viri 


'  sollertia  amicorum']  Introduced 
by  the  compiler,  as  j)rater  Angliam 
below. 

-  The  words  in  brackets,  which 


are  from  W.,  are  cai'elessly  omitted 
in  A. 

^  et  complicibus  tins']   Added  by 
the  compiler. 


DE   TEMPOKE   WILLEOII   SECUNDI,   SCILICET   RUri.      31 

Aelred,  l)e  "  est  et  militis,  et  solus  cum  solo  congredere,  ut  saltern  proditio  A.D.  1090. 
"  tua  turpitudine  careat,  qu£e  infidelitate  carere  non  potest." 
Miles  autem  htec  audiens,  mox  verbis  regis  quasi  gravi  per- 
cussus  fulmiue,  ex  equo  in  terrain  corruit,  armisque  projectis 
ad  pedes  regies  cum  lacrimis  et  tremore  cucurrit.  Cui  rex, 
"  Noli  timere,"  inquit,  "  quia  nihil  mali  a  me  patieris."  Quod^ 
cum  ei  de  caetero  se  fidelem  et  amicum,  praestito  juramento 
obsidibusque  datis,  futurum  promisisset,  tempore  opportune 
revertuntur  ad  socios,  quae  fecerant  vel  quae  dixerant  nulli 
penitus  referentes. 

De  monachis  apud  Tynemutham  primo  introductis. 

Circa-  hos  denique  dies  Eobertus  de  Molbraio,  Norhumbrensis  Monks  in- 
comes, volens,  divina  inspiratione  tactus,  ecclesiam  beati  Oswini  troduced 
de  Tinemutha  jamdudum   desolatam  restaurare,  atque  ibi  Deo  ^'^^"th  h^' 
et  sancto  martyri  Oswino  monachos  servituros  pouere,  consilio  Robert  of 
amicorum    suorum    Paulum   ecclesiae    Sancti    Albani    abbatem  Mowbray, 
convenit,  petens  obnixius  et  devote,  ut  de  monachis    suis  illuc 
transmittere   dignaretur ;    promittens    omnia  victui    et  vestitui 
necessaria   se   eis    abundanter  daturum.     Cujus  petitioui  abbas 
praedictus  adquiescens,  quosdam  illuc  de  Sancti  Albani  monachis 
destinavit ;  quibus  comes  praefatus  cum  in  maneriis,  ecclesiis,  red- 
ditibus,  et  piscariis,  cum  molendinis  et  rebus  omnibus  suflBcienter 
providisset   et    cartis   suis  praedicta   omnia    ab   omni    sajculari 
servitio  soluta   et  penitus    libera   confirmasset,    dedit   prtedicto 
abbati   Paulo    ej  usque  successoribus    et    ecclesiae    beati  Albani 
Anglorum  prothomartyris  ecclesiam  de  Tinemutha  cum  omnibus  Tyne- 
pertinentiis  suis,  pro   salute  propria   et  omnium    antecessorum  month 
suorum    sive    successorum  eternaliter  possidendam,  ita  quidem  ™t,  ^  ^Cj. 
ut  abbates  Sancti  Albani  qui  pro  tempore  fuerint,  cum  consilio  Alban's. 
ejusdem  loci  conventus,  liberam  habeant  dispositionem  priorum 
et  monachorum,  tam  in  illis  ponendis  quam  removendis,  sicut 
viderint  expedire. 

De  morte  Bemigii  Lincolniensis  episcopi. 

Anno  Domini   mxci.     Kemigius  Lincolniensis   antistes,   cum  ofai°chbp° 

ecclesiam  suam  jam  perfectam    dedicare    disponeret,  rege  pra3-  Thomas  to 

sente  et   episcopis   multis,  Thomas  Eboracensis   archiepiscopus  the  dedica- 
tion of 


»  Quod]  Qui,  0.  W.,  as  Aelred. 

-  This  chapter  is  due  to  the  com- 
piler. See  the  short  account  given 
by  Paris  in  the  Gesta  Abbatum,  i. 


p.  56,  and  for  a  very  different  de- 
scription of  Robert  of  Mowbray's 
act,  see  Simeon  of  Durham,  Hist,  de 
Dunelm.  eccles.  iv.  4,  col.  52. 


Lincoln. 


32 


MATTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1091. 
Death  of 
bishop 
Iteniigiiis. 
The  relicks 
ofS.  Cle- 
ment, first 
bishop  of 
Metz. 


i-csistcndo    contradicebat,  afHrraans    earn   in   sua   parochia  esse  Diceto, 
constructam.     Uiide  pro  appcllationc  ab  archiepiscopo  interpo-  col.  490. 
sita,  necnou  pro  morte  Eemigii  qua)  illico  est  secuta,  dedicatio 
remaiisit    imperfecta.      Eodcm    anno    Methis     corpus     Sancti  Sigebert 
Cleraeutis,  primi  episcopi  ab  apostolis   illic  ordinati,  inventum  col.  224. 
est  ct  in  fcretro  collocatum. 

De  ahhate  mortuo  qui  celararium  flagellavit. 


Legend  of 
the  abbey 
of  Fulda. 


Sub  eisdem  diebus  in  Fuldensi   coenobio    lues   exitialis  adeo  Malmesb. 
est,  quod  prius  ^  abbatem  et  post  multos  monacliorum  f^^s*-  Reg. 
Fratres  autem  qui  superstites  remanserant,  luem  me-  '"-293, 
ueutes  prsefatam,  coeperunt  largas  elemosinas  facere  et-  orationes, 
animabus  fratrum 


grassata 
extinxit. 

tarn  pro  animabus  fratrum  defunctorum,  quam  pro  ereptione 
vivorum.  Sed  processu  temporis,  ut  fieri  solet,  coepit  devotio 
fratrum  paulatim  deficere,  celarario  constanter  affirmante 
facultates  ecclesiEe  non  sufficere  ad  expensas  adeo  profusas.  Ad- 
didit  etiam  stultum  videri  ut  mortui  illud  consumant,  unde  vivos 
necesse  est  sustentari.  Itaque  cum  nocte  quadam  idem  cela- 
rarius  pro  rebus  necessariis  noctis  soporem  aliquantulum  dis- 
tulisset,  completis  tandem  negotiis,  dormitum  ire  festinabat ;  et 
ecce  cum  ^  ante  ostium  capituli  transitum  faceret,  vidit  abbatem 
et  fratres  qui  illo  anno  obierant  omnes  juxta  consuetudinem 
in  capitulo  considere.  At  celararius  tali  visione  perterritus, 
fugere  ccepit ;  sed  abbate  jubente,  a  fratribus  cajstus  est  et  ^  in 
capitulum  adductus.  IncrejDatus  ergo  et  graviter  flagellis  afflictus, 
audivit  abbatem  dicere  comminando,  nimis  esse  prgesumptuosum 
de  morte  alterius  quempiam  lucrum  quaerere,  prsecipue  cum  mori 
omnibus  sit  commune.  Addidit  etiam  impium  esse  cum  monacbus 
omnem  vitam  in  ecclesiastico  consumpserit  ofEcio,  ilium  saltern 
post  mortem  unius  anni  vitali  defraudari  subsidio.  "  Yade," 
inquit  abbas,  "  quia  cito  morieris,  et  fratres  alios  tuo  corrige 
"  exemplo,  quos  avaritise  corrupisti  documento."  Abiit  ergo  fra- 
ter  ille  ad  socios  suos,  et  nihil  vanitatis  se  vidisse  tam  recen- 
tibus  plagis  quam  vicino  suo  obitu  demonstravit. 


Bex  Willelmus  injirmaius  emendationem  legum  promisit. 

Illness  of        Anno  Domini  Mxcii.     Eex  Willelmus  junior  apud  Gloverniam  Hen.  Hunt, 

William  at  jacebat  Quadragesimali  tempore  infirmatus.     Promisit  rex  pr« "  '^^^-  ^-  213Z». 
Gloticester. 


^  prills']  primus,  A. 

'  et .  .  .  vivorum']  Added  by  the 
compiler. 

^  cum  .  .  .  faceret]  Introduced  by 
the  compiler. 


^  e< .  .  .  adductus]  Introduced  by 
the  compiler. 

^  prce  .  .  punctionibus]  Added  by 
the  compiler.     Of.  Diceto,  ccl.  490. 


DE  TE-MPORE  WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFI.     33 

Hen. Hunt,  timorc    mortis  et  segritudinis    punctionibus,    sese  pravas  leges  AD.  1092. 

vii.  f.  213i.  emendaturum   et    in  domo  Domini  pacem  positurum.     Qua  de 

causa   dedit   archiepiscopatum    Cantuariensem    Anselmo    abbati  Anselm 
Beccensi,'  viro  venerabili,  atque  Roberto  cognomento  Bloet  can-  i^ade  arch- 
cellario  suo  dedit  episcopatum  Liucolniensem.     Sed  rex  ex  quo  r;„jj*i!.." 
sanus  effectus  est,  ostendit  se  solito   deteriorem.     Doluit  enim  bury,  aud 
supra  modum  quod  episcopatum  Liucolniensem  non  vendiderat,  R.  IJloct 
prajcipue  eo  quod  Thomas  Eboracensis  archiepiscopus  conquestus  ^^'f^hop  "' 
est  contra  Robertum  episcoijum,  quod  urbs  Lincolniensis  et  pro- 
vincia  Lindissre  tota  spectare  ad  suam  diocesim  debuissent.     Nee 
potuit  causa  inter  eos  terminari,  donee  Robertus  episcopus  regi^ 
quingentas^  libras  pepigerat   pro   suaj  ecclesiae  libertate.     Sed 
hoc  regi  pro  symonia,  post  vero  est  pro  justitia  reputatum. 

Interimitur  rex  Malcolmtos  et  ejus  filius  hceres.     Regina  ejus  ohiit. 

H.  Eodem  anno  rex  Scotorum  Malcolmus  in  -Aiigliam  praadatum  Death  ot 

veniens,  interceptus  est,  et  subito  interfectus,  et  pariter  cum  eo  :^;J^^^<^'"^ 
filius  ejus  et  haeres  si  supervixisset,  a  Roberto  comite  North-  his  son. 
anhumbrise.'''     Quod  ut  audivit  rcgina  ejus  Margarita,  duplici  Death  of 
contritione,  corporis  scilicet  et  animae,^  contrita  est  usque  mor-  3^ 
tem.     Pergens  enim  ad  ecclesiam  confessionem  et  communionem 
suscepit,  et  precibus  sese  Domino  commendans,  spiritum  exhala- 
vit.     Tunc  Scoti  elegerunt  Duvenal,   fratrem  Malcolmi,  in  re-  Donald 

•  •  •  VTT 

gem.     Sed  Dunecannus  filius  Malcolmi,  qui  obses  erat  in  curia  ^x  ti 

.    ,,,.,,  ,     .  M-       •  •  1  o  •  Duncan  IT. 

regis  Vv  illelmi,  auxilio  ejus  superveniens,  avunculum  lugavit,  et  'phe  see  ot 

Diceto,        post  patrem  regnavit.      Eodem   anno  Johannes  Wellensis  prae-  Wells 

col.  490.       gyj^  natione  Turonicus,  consensu  Willelmi  regis,   albo  "  unguento  transferred 

manibus  ejus  delibutis,  transtulit  in  Bathoniam  sui  cathedram  !°    ^v^    ^ 

,  bp.  John 

praesulatus.  of  Tours. 

Be  restauratione  Cardoliensis  c'lvitatis. 

Id.  Anno  Domini  Mxciii.      Rex  Anglorum  Willclmus  rea;dificavit  Carlisle 

civitatem  Cardolii,  jam  per  annos  ducentos  persecutione  Danica  rebuilt. 
Hen.  Hunt,  desolatam,   et   ex  Australibus  Anglia;   finibus  illuc   habitatores 
vii.  f.  21.36.  transmisit.     Eodem  anno  tanta  erat  inundatio  pluviarum,  quan-  Great 
Malmesb.    ^^m   nemo   meminerat  antea  accidisse.      Deinde   supervenicnte  '^fo'™'^  "' 
iv^3-^6   ^'  *^"^P0J'^  hyemali,   flumina  ita  sunt  congelata,  ut  equitantibus 


mi 


'  Beccensi    is    introduced    from 
Diceto,  col.  491. 

-  reyi'\  regis,  A. 

■'  quhiyentus']  .5,000,  Hunt. 

■•  Introduced   by  Paris  from  the 
Chronicle,  a.   1093,   or   from   Flo-  |   money  was  paid  to  Henry  I 
rence,  ii.  p.  31. 

VOL.    II.  C 


■'  corporis  scilicet  et  animce'}  in 
auima,  Hunt. 

•"'  (il/to  .  .  delibutis']  Introduced  by 
the  compiler.  Cf.  Maln.esb.  Gest. 
Pontif.  ii.  90,  p.  193,  who  says  the 


34 


MATTH/EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1093. 
Severe 
frost, 
p.  1S4. 
I  vo,  bishop 
of  Cbar- 
tres. 

William  in 
2sormandy. 


War  with 
Kobert. 


Eeturn  of 
William. 


permcabilia  vidercntur ;  sed  tandem  gelu  resolnto,  confracti 
sunt  pontes  glacialium  imiJctu  crustarum.  Hoc  quoquc  anno 
Ivo '  Beluacensis  pra;positus  a  Papa  Urbano  consecratus  epis- 
copus  Caniotensis.  Eodem  anno  baculus  ^  Ignitus  a  meridie  ad 
aquilonem  per  caelum  fcrri  visus  est,  kalendis  Augusti,  et^  secuta 
est  fames  valida,  fomemque  tanta  mortalitashominum,  ut  vix  vivi 
sufficerent  mortuos  sepelire.  Per  idem  tempus  rex  Willelmus  a 
fratre  Roberto  provocatus,  quod  jusjurandum  non  observasset 
quod  illi  fecerat,  in  Normanniam  transfretavit.  Et  cum  fratres 
convencrunt  ad  colloquium,  juratores  utrorumque  culpam  totam 
iu  regem  refuderunt.  Eex  quoque  eos  negligens  et  iracunde  dis- 
cedens,  castellum  Burense  invasit  et  cepit.  Bcontra,  dux  cas- 
tnim  Argentomi  cepit,  et  iu  eo  consulem  regis  Rogerum  Picta- 
vensem,  et  cum  eo  milites  septingentos,  et  Hulmense  castellum 
consequenter.  Rex  interim  summoneri  fecit  viginti  milia 
peditum  de  regno  Anglorum,  ut  in  Normanniam  conveni[rent]. 
Qui  cum  ad  mare  venissent  transituri,  rex  a  singulis  eorum 
pecuniam  victualem,  decern  scilicet  solidos,  accipiens,  omnes 
domum  remisit.  Dux  vero  Eobertus  adduxit  in  Normanniam 
Philippum  regem  Francorum  et  exercitum  copiosum,  ut  obside- 
ret  apud  castrum  de  Auco  regem  Willelmum;  sed  rex  Fran- 
corum, pecuniae  tenebris  excEecatus,  rediit  in  Franciam  et 
exercitus  ejus  totus.  Quo  viso,  dux  Robertus  expeditionem 
dimisit,  et  rex  Willelmus  in  Angliam  rediens  ecclesias  et  mo- 
nasteria  totius  regni  gravi  redemptione  afflixit. 


Malmesb. 
G.  H.  iv. 
326. 

Robert  de 
Monte 
(M.  S.) 

Hen.  Hunt, 
vii.  f.  214. 


(Not  in 
Hunt.) 


De  ohitu  PauU  aVbatis  Sancti  Alhani. 

Death  of  Eodem  anno  abbas  Paulus  ecclesiee  Sancti  Albani,  facta  apud 
Paul,  abbat  Tynemutham  visitatione  pastorali,  dum  rediret  ad  ecclesiam 
suam,  in  villa  qua3  Colewicb  "*  dicitur  gravi  aegritudine  infir- 
matur ;  qui  ibidem  lecto  decumbens,  invalescente  segritudine, 
tertio  idus  Novembris  diem  clausit  extremum,  unde  corpus 
ejus  apud  Sanctum  Albanum  delatum,  ibidem  est  bonorifice 
tumulatum.^ 


of  S.  Al- 
ban's,  at 
Colwich. 


1  Ivo]  suo.  A.,  and  so  C.  D.  as 
usual.  This  passage  is  printed  in 
the  Auctarium  Bellovacense  to  Sige- 
bert,  col.  388  (Migne). 

2  baculus  ignitus}  So  the  MSS.  of 
R.  de  Monte ;  jaculum  ignitum, 
Sigebert. 

^  et  .  .  sepelire!  Added  by  the 
compiler.  Sigebert  mentions  a  mor- 
tality in  the  next  year. 


4  Colewicli]  Left  blank  in  W.  It 
is  omitted  in  0.  without  a  blank. 

^  There  is  here  an  erasure  of  two 
lines,  which  no  doubt  were,  "  Re- 
"  mansit  autem  ecclesia  beati  AI- 
"  bani  in  manu  regis  WUlelmi 
"  secundi  auuis  quatuor  pastorali 
"  solatio  viduata,"  as  W.  This  is 
in  D.,but  omitted  in  C.  It  is  given, 
with  slight  alterations  and  additions, 
in  the  Hist.  Anglor.  In  the  margin 
is  a  pastoral  staff  reversed. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFI.     35 

De  consecratione  Anselmi  Cantuariensis  arclueinscopi.  A.D.  1 093. 

Diceto,  Eodem  anno,  conveuientibus  totius  Angli»  episcopis,  quibua  Consecra- 

col.  491.      intererat  Thomas   Eboracensis  archiepiscopus,  Anselmum   Can-^o°ofAn- 

tuarieusem  electum  consecravit  antistitem,  pridie  nonas  Decern-  ^^  ^  arcli- 
,    .         _T  T         T  -o   •  •        •  bishop  of 

bris.      Verum    cum    ante    ordinandi    poutiiicis    exammationem  Cantcr- 

Walkelinus  Wintoniensis  episcopus    ecclesiastico  more    electio-  bury. 

nem  scriptam  legeret,  mox  Thomas  archiepiscopus  Eboracensis 

conquestus  est  scriptum  rite  non  esse  factum.     Nam  cum  dicere-  Contra- 

tur,  "  Fratres  et  coepiscopi  mei,  vestrae  fratemitati  est  cognitum.  dictio. 

"  quantum  temporis  est  ex   quo  sancta  Dorobernensis  ecclesia, 

"  totius  Britannia3  metropolitana,  sit  pastore  viduata";  respondit 

Thomas  et  dixit,  "  Si  totius   Britannige   ecclesia  Dorobernensis 

"  metropolitana  est,  ecclesia  Eboracensis,  qu£B  metropolitana  esse 

"  scitur,  metropolitana  non  est ;  et  quidem  ecclesiam  Cantuarien- 

"  sem  primatem  esse  scimus,  non  metropolitanam."      Quod  ver-  Consensus. 

bum  cum   fuisset  auditum,   ratione  esse  subnixum  est  intellec- 

tum.     Tunc    mutato    scripto,   pro   "  totius    Britannise    ecclesia 

"  metropolitana",  "totius  Britanniee  primas  "  scriptum  est;  et 

controversia  tota  quievit.    Itaque  consecravit  ilium  ut  primatem 

totius  Britanniae ;  ubi  inter  sacrandum,  pro  ritu  ecclesia3,  tex- 

tus  evangelii  cum  ab  episcopis  super  eum  apertus  teneretur  et 

consecratione  peracta  inspiceretur,   in   pagina3   summitate  ha3c 

sententia  est  reperta:    "  Vocavit  multos,  et  misit  servum  suum,  s.  Luc. 

"  et  coeperunt  omnes  excusare."  xiv.  17, 18. 

De  episcopatu  pecunia  adqidsito. 

Gervasu,  Anno  Domini  Mxciv.     Idus  Aprilis,  episcopatus  de  Theo-  The  see  of 

S'^''!,"i,'x     fordia  translatus  est  Norewicum  ab  Hereberto  Losenire.  Jhetford 

1.  p.  joj;.     „,...,.  r>       1  -r,  I   ^  translated 

Diceto,        Obiit  Alwinus  fundator  Beremundenesie.    Herebertus  quo- toXorwich. 

que  cognomento  Losinga  ex  abbate  Ramesiensi,  empto  praesulatu, 
factus  est  episcopus  ecclesiae  Theodfordensis ;  sed  postmodum 
pcenitentia  ductus,  Romam  profectus  est,  symoniacum  baculum 
Papa3  resignans  et  anulum.  Veruntamen  clementissimjE  sedis 
indulgentia  iterum  recipere  meruit  resignata.  Qui  domum  re- 
versus,  sedem  episcopalcm  transtulit  ad  Norwicum,  atque  ibi 
Hen.  Hunt,  congregationem  instituit  monachorum.  Eodem  anno  rex  Willel-  Henry  sent 
vii.  f.  214.   mus  misit'    Henricum  fratrem  suum  in   Northanhumbriam  ^  "'to  North- 

umbria. 


'  misit]  jussit,  Hist.  Anglor. 

2  Norlhanhumhriam  ire]  Norman- 
niam,  0.  W.  (as  R.  de  Monte,  who 
givtts  this  passage),  and  so  had  A., 


but  it  is  altered  by  Paris.  C.  has 
NorlhanhumJirorum  ire,  ire  beino- 
run  through  with  a  line.     D.  as  A. 

G    2 


36 


MATTH/EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.l).  1094, 


Kobert, 
earl  of 
.Northuin- 
l)erlaud, 
taken  pri- 
soner. 

Bambo- 
rough  snr- 
rendered. 

Invasion  of 
Wales  by 
William. 


Falling 

stars. 


Meteoric 
stone. 


ire  cum  ])ccunia  niulta,  ut '  cam  loco  suo  diutinis  vexationi-  Heu.  Hunt, 
bus  impugnaret.  Nam  Kobcrtus  comes  Northanhumbrorum  vii.  f.  214. 
in  supcrbiam  elatus  pro  ^  eo  quod  regem  Scotorum  vice- 
vat,  ut  pr;V!dictum  est,  curiam  regis  repudiabat  adire.  Pro- 
movit  ero'o  exercitum  in  Northanhumbriam  contra  Eobertum  ; 
ubi  in  Novo  CastcUo  omnes  potentiores  de  familia  comitis  cepit 
et  vinculis  niancipavit.  Et  inde  ad  castellum  de  Tynemiitha 
profcctus,  fratrcm  consulis  Eoberti  cepit  in  eo,  et  usque  ad 
castellum  de  Baanburgo  ilium  adducens,  comitem  Robertum 
ibidem  obsedit.  Sed  cum  castellum  inexpugnabile  advertit, 
ante  castellum  illud  castellum  aliud  ligneum'*  construxit,  quod 
Malvcisin  appcUavit;  in  quo  partem  exercitus  sui  relinquens 
rex  inde  recessit.  Cumque  quadam  nocte  comes  ab  eo  clam 
recessisset,  secutus  est  eum  exercitus  regis  usque  ad  Tyne- 
mutham ;  ubi  cum  defendere  se  conaretur,  sine ''  vulnere  captus 
est,  et  apud  Windlesoram  incarceratus.  Redditum  est  ergo 
regi  castellum  de  Baanburgo,  et  omnes  comitis  fautores  male 
tractati  sunt.  Nam  Willelmus  de  Auco  oculis  privatus  est,  et 
Odo  consul  Campaniensis  et  cseteri  plures  exha^redati.  Eodem 
anno  impiger  rex  Willelmus  in  Walliam  exercitum  duxit,  eo 
quod  anno  prseterito  idem  Walenses  multos  Normannorum  occi- 
derant,  et  procerum  confregeraut  firmitates,  castellum  de  Monte 
Gomerii  prostraverant,  et  habitantes  in  eo  necaverant,  igne  et 
ferro  finitimos  conterentes.  Rex  igitur  "Willelmus  omnes  fines 
"Wallige  bostiliter  perlustrans,  cum  in  montium  diverticulis  et  sil- 
varum  densitatibus  ipsos  persequi  non  valeret,  parum  proficiens, 
firinatis  in  confinio  castris,  ad  propria  remeavit.  Eodem 
tempore  stellse  de  caelo  cadere  visfe  sunt,  adeo  spissee  quod  non 
poterant  numerari.  Inter  quas,  cum  unam  magnam  quidem''  Sigebert, 
labi  in  Gallia  gens  stuperet,  cum  notato  loco  aquam  ibi  fudis-  col.  225. 
set,  fumum  cum  stridoris  sono  de  terra  exire  obstupuit  vehe- 
menter. 


Quarrel  of 
William 
with  An- 
selm. 


Rex  Willelmus  ah  Anselmo  mille  libras  exegit. 

Hoc  denique  tempore,  rex  Anglorum  "Willelmus,  Anselmum 
Cantuariensem    archiepiscopum    circumvenire   afFectans,    mille 


'  ut]  et,  W. 

'^  pro  .  .  .  vicerat]  Introduced  by 
Paris  from  Huntingdon's  "  quia  re- 
"  gem  Scottorum  straverat." 

^  ligneuni]  Introduced  by  the 
compiler. 

■*  sine  vulnere   captus']    A  wilful 


alteration  by  the  compiler  of  Hun  - 
tingdon's  vulneratus  est  et  captus, 
which  is  directly  from  the  A.-S. 
Chronicle. 

*  quidem]  quidam,O.W.,  omitting 
gens  afterwards  as  Sigebert  and 
Diceto. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,    SCILICET   KUri.     37 


libras  argenti  sibi  dari  ab  eo  instantius  postulabat.  AUegabat  A.D,  1094. 
enim,  ut  sibi  videbatur,  causam  justissimam  ex  hoc,  quod  gratis  Quarrel  of 
ill  promotione  sua  promptum  praebuisset  assensum.  Archi-  William 
episcopus  vero  pro  indifferenti  habens  ante  promotiouem  vol  ^ l  "'  "" 
post  talem  ob  causam  numerare  pecuniam,  pari  poena  ferien- 
dum  arbitrabatur  utrumciue.  Sed  quia  saccos  regis,  nisi  lassa 
conscientia,  implerc  non  poterat,  elegit  potius  regis  indigna- 
tionem  incurrere  quam  dispendium  famae  et  periculum  in 
prassens  animas  inire,  et  in  posterum  confusionem  et  scandalum 
in  Dei  ccclesia  seminarc.  Sed  ad  suum  ofRcium  juxta  morem 
ecclesiae  plenius  excqueudum,  a  rege  licentiam  petiit  adeuudi  p.  185. 
pro  pallio  Papam '  TJrbanum.  Eex  itaque,  Papa  nominato,  ira 
statim  vehementi  incanduit,-  quia  tunc  temporis  ecclesia 
Romana  in  schismate  laborabat,  Wiberto  Eavennensi  archi- 
episcopo  per  ^•iolentiam  imperatoris  Henrici  in  papatum  nimis 
impudenter  intruso.  Dixit  enim  imperator  suum  esse  quem 
vellet  Papam  eligere,  nee  erat  alterius  Apostolicura  efciam 
nominare.  Ergo  rex  Willelmus  allegavit  a  simili  quod  nuUus 
archiepiscopus  vel  episcopus  de  regno  suo  ad  curiam  Eona- 
nam  vel  ad  Papam  baberet  respectum,  prsecipue  cum  ipse 
omnes  libertates  haberet  in  regno  suo,  quas  imperator  vendi- 
cabat  in  imperio.  Anselmus  igitur  ob  banc  rem  a  rege 
tractus  in  causam,  arguitur  ut  laesae  majestatis  reus.  Steterunt 
ex  adverso  episcopi  quidam,  debitam  archiepiscopo  obedientiam 
subtrahentes,  et  omnes  praeter  Gundulfum  Rofensem  episcopum 
regis  vesaniae  consentientes,  facti  sunt  ut  canes  latrare  non  au- 
dentes.  Inimicitiis  igitur  a  rege  archiepiscopo  denuntiatis, 
per  internuncios  ei  denunciatum  est,  non  alia  ratione  ad  pacem 
regis  ilium  posse  redire  nisi  protestaretur  cum  juramento,  quod 
Urbani  Papa)  non  amplecteretur  •*  mandatum.  Sed  paucis 
postmodum  elapsis  diebus,  venit  in  Angliam  Walterus  Alban- 
ensis  episcopus,  archiepiscopo  pallium  ferens,  qui  Papam  TJrba- 
num regi  Willelmo  reconciliavit.  Anselmus  igitur,  accepto 
pallio,  rursus  a  rege  Papam  Urbanum  visitandi  licentiam 
exigens,  tale  fertur  accepisse  responsum ;  quod  si  coeptis  de- 
Histeret,  si  propositis  evangeliis  promitteret  se  nee  Apostolorum 
limina  visitaturum,  nee  pro  quovis  negotio  Romanae  sedis 
audientiam  appellaturum,  tunc  et  suis  et  rebus  suorum  cum 
omni  tranquillitatc  poterat  prospicere,  et  regni  majoribus  in 
omni  do[mijnatione  pracesse ;  sin  autem,  poterat  transfretare, 
sed  inconsulte,  et  recedere  sine  spc  revertendi. 


'  Papam    Urbanuni^    Pape    Ur- 
bano,  A.     It  is  altered  by  Paris. 


-  Par.  inserts  ira   in  the  margin. 


C.  D.  have  it  in  the  text,  but  in  C. 
it  is  struck  through  with  a  line. 
'  amplccteretiir]  anipleretur,  A. 


38 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1094. 

Departure 
of  Anselm. 


His  bag- 
giige  ran- 
sacked at 
Dover. 


Anselm  at 
Rome ; 

at  the 
council  at 
Bari ; 


at  Lyons. 


Archiepiscoptis  spoliatus  ah  Anglia  recessit. 

Recedcus  archiepiscopus  a  conspectu  concilii  venit  Cantua-  Diceto, 
riam,  quid  reportaret  ex  curia  publice  manifestans.  Ascensuro  col.  495. 
ergo  uavem  apud  Doveram  Willelmus  de  Wareuast,  regis 
familiaris,  irreverenter  accui-rit,  et  pecuniam,  nou  solum  in  ore 
saccorum,  sed  in  ipsius  archiepiscopi  manicis  et  clitellis,  impro- 
bus  perscrutator  quaesivit;  sed  qusesitam  non  invenit.  Sed  nee 
sic  archiepiscopus  vel  verbum  retulit  amaritudinis,  vel  notam 
confusionis  aut  offensionis  signum  ostendit.  Sed  ilico  cum 
archiepiscopus  transfretasset,  publicse  potestatis  apparitores 
omnia  ejus  et  ecclesiis  bona  fiscalibus  commodis  addixerunt,  in 
irritum  revocantes  quicquid  utilitatis  vel  bonestatis  in  ecclesia 
statuerat  arcbiprassul  Anselmus.  Visitans  ergo  limiua  Aposto- 
lorum,  a  Papa  Urbane  maximo  cum  honore  receptus  est 
Lateraui,  cum  quo  postmodum  in  Barensi  concilio  Graecorum 
a  fide  catholica  dissidentium  confutavit  error  em.  Habito 
deinde  concilio  Romse,  cui  idem  Papa  pr£esedit  Urbanus,  inter- 
fuit ;  in  quo  Anselmi '  consilio  laicos  investituras  ecclesiarum 
more  pristino  conferentes,  et  eas  a  laicis  accipientes  et  taliter 
post  adeptum  bonorem  munus  consecrationis  impendere  pree- 
sumentes,  a  communione  fidelium  synodalis  auctoritas  decrevit 
exortes.  A  concilio  igitur  rediens  archiepiscopus,  apud 
Lugdunum  gequanimiter  subiit  exilium  usque  ad  finem  vitse 
regis  Willelmi. 


De  vita  et  morte  Sancti  Wulstani  episcopi. 

Death  of         Anno   Domini  mxcv".     Vir  vitas  venerabilis  Wlstanus  Wigor-  Diceto, 

S.Wulstan,  niensis    episcopus     migravit   ad    Dominum  ;     cujus  -  nimirum  col.  491. 

bishop  of     religiositas  et   religiosa   exigit  sanctitas,  ut  de  ejus   in  sseculo  (Not  in 
■  conversatione  laudabili  vel  pauca  ad  legentium  aedificationem  Diceto.) 

Account  of  huic  historiae  inseramus.    Wlstanus  igitur  Deo   satis  amabilis,  Flor.  Wig. 

njs  iite.  ^jj  provincia  Warewicensi  religiosis  parentibus  oriundus,  patre  ^-  1062, 
Estano^  et  Wlgeva  matre,  in  nobili  monasterio,  quod  Burgum  'cio»  "' 
nujicupatui",  litteris  et  ecclesiasticis  disciplinis  ad  plenum 
exstitit  eruditus.  Ejus  autem  parentes  adeo  religioni  stu- 
debant,  ut  multo  ante  vitai  finem  castitatem  professi,  se 
ab  invicem  separantes,  sub  sanctae  conversationis  habitu  vitam 
consummare    gaudebant.*     Quorum   exemplo    et    ipse  adoles- 


'  Anselmi  co7isilio']  Introduced  by 
the  compiler. 

-  cujus  .  .  inseramus']  Introduced 
by  the  compiler. 


3  Estano]  Elstano,  W.,  though  0. 
has  Estano. 

'  gaudehant]  So  altered  by  Par. ; 
gauderent,  A.,  as  Florence;  gaude- 
bant,  C.  D. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFI.      39 

Flor.  Wi».    cens  incitatus,  matre    id    maxime   persuadente,  sa^culum   reli-  A.D.  1095. 

a.  1062.        quit,  atque   iu  "Wigornensi  monasterio,  in   quo   et  antea  pater  Account  of 

M.  H.  B.,      j)gQ    servierat,     monachilem     habitum    suscepit    a    venerabili  '^-  ^^  ^l" 

^'  '       episcopo  ejusdem  ccclesi.B  Brithego ;  a  quo  etiam  ad   gradura 

diaconatus    et    presbyleratus   proraotus,  statim    in    ipso    initio 

arduam    vitam    et   omni   religiositate    plenam    amplecteus,    in 

vigiliis,  jejuniis,  et   orationibus   indefessus  et  in  omni  generc 

virtutum,    apparuit   subito   admirandus.     Hiuc  ob    morum  dis- 

ciplinam  custos  novitiorum,  et  post  ob  sollertiam  ecclesiastici 

officii  thesaurarius  assignatur.     Qui  protinus  nactus  occasionem 

Deo  serviendi,  ex   custodia   ecciesiaj   sibi    commissa,  totum  se 

contemplativa3    impulit  vitas  die   noctuque  orationi  aut  divinte 

lectioni   insistens,     bidui    triduive   jejunio   membra    imbecillia 

macerabat.     Sacris  quoque  vigiliis  in  tan  turn  deditus  erat,  ut 

non   modo   noctem,    sed    etiam   persfepe    diem    cum    nocte,    et 

(sicut  ab  ipsius  ore  audivimus)  quatuor  dies  cum  noctibus  sine 

somno  transegit.     Unde  exsiccato  cerebro  periculum  incurreret, 

nisi   vicissim    sopore  quasi    praelibato,  naturte     atisfacere  ma- 

turaret.     Denique   cum  xi  naturce   dormire   compelleretur,  non 

lecto  aut  lectisteruio   ad   soporem  membra  dabat,  sed  lectione 

divina  fatigatus,  caputque  sustentans,  paulisper  sese  reclinabat. 

Tandem  namque  ^   aliquanto  tempore   elapso,  priore   Egelwino 

[defuncto],-  Wulstanus  prior  et  pater  congregationis  efBcitur  ab 

episcopo  ejusdcm  loci  Aldredo.    Quod  officium  pie  et  laudabiliter 

implens,  prioris  conversationis  austeritatem  non  relinquens^  ut 

caeteris  exemplum  religionis  pra^beret,  eam  multipliciter  ampli- 

avit.      Processu  quoque  temporis,  electo    ad   archiepiscopatum 

Eboracensem  Aldredo    cjusdem  ecclesia)   episcopo,  fit  unanimis 

consensus  tam  cleri  quam  totius  plebis  in  ejus  electione,  rege 

iusuper    annuente  ut   quem  vellent  sibi  eligerent  prajsulem  ct 

(Abridged.)  animarum  pastorem.     Contigit  autem  hujus  electionis  tempore, 

legatos  sedis  Apostolica3  elcctioni  interesse,  qui  cum  summopere 

ejus  electionem  confirmare  pra3optantes,  Wlstanum  dictum  non 

mediocriter  offenderunt.     Nam    obstinatissime   electioui    factae 

renitens,  cum  juraraento  affinnavit  se  multo  libentius  decolla- 

tioni  succumbere  velle  quam  tam  altae   ordinationi  et  dignitati 

consentire.     Cumque    saspe   vir  Dei   Wlstanus  a  pluribus  viris  Account  of 

religiosis  ct  vcuerabilibus   pcrsonis  frequenter  sujacr  '  his  con-  h's  conse- 

ventus,  ad  conseusum  persuader!  non  potuisset,  tandem  a  viro  ^r^*'""  ^*^ 

Worcester. 


1  nunujuc']  om.  W. 

-  defuncto  is  iu  O.  W.     C.  has  in 


^  super]   Inserted  above  the   line 
in  A. ;  in  the  margin  in  C,  which 


the  margin  dc  medio  suhlato.  has  quia  in  the  text  run  through. 

^  rclinquens']    relinquit,    sed,  W.       Oui.  D. 
O.  has  relinquens. 


40  MATTH.El    PAllISIENSIS   CHRONICA   MAJOllA. 

A.D.  1095.  Dei    Wlsio    rccluso,    (lui    tunc    plusquam    quadraginta     aniiis  Flor.  Wig. 
solitariam    cgcrat    vitam,   acritcr    pro    inobedicntia  iucrepatus,  i>-  1062. 

p.  ISt).         et    oraculo   divino    terribiliter   admonitus,    cum  maximo  cordis  ^-^^^  ^*' 
dolore    coinpulsiis    est    couscutire,    atque    in   die   Decollationis 

Aug.  •2'J.      beati  Johannis  Baptista)  electioue  confirmata,  in  die  Nativitatis 

Sept.  8.  beata3  Matris  Dei  cpiscopus  consecratur  Wigorniensis,  vita 
pra3clarus'  et  mcritis,  ab  Aldredo  Eboracensi  archiepiscopo 
veneraudo.  Erat  autem  eo  tempore  Stigandus  Cantuariensis 
archiepiscopus  suspeusus  a  domino  Papa,  propter-  multas  quas 
fecerat  transgrcssioues,  sicut  alibi  dictum  est  ;  sed  tamen 
professioiicm  fecit  ecclesio3  Cantuariensi  et  ejus  arcliiepiscopis 
catholice  institutis.  Facta  est  autem  hpec  consecratio  anno 
regis  sancti  Eadwardi  vigesimo,  iridictione  decima  quinta,  die 
Dominica. 

De  viiiutihus  Sancti  Wlstani  in  episcopatu. 

Legend  of  Claruit  igitur  beatus  Wlstanus  in  episcopatu  Wigorniensi 
S.  Wulstan  annis  tredecim,  simpliciter  ac  joie  vivendo,  unicuique  quod 
^      ^'^"     suum   erat  tribuens,    usque    in   tempora    regis   Willelmi,    qui 

Anglia  subjugata  (ut  prfedictum  est)  rebelles  sibi  quosque  vel  Aelred,Vit. 
a  regno  proscripsisset,  vel  viuculis  mancipasset,  vel  in  servi-  ^^^-  Coni. 
tutem  et  extremam  miseriam  induxisset.  Eex  tandem  Wil- 
lelmus  de  negotiis  tractare  disponens  ecclesiasticis,  anno^ 
Domini  millesimo  septuagesimo  quinto,  fecit  apud  Westmo- 
nasterium  synodum  congregari,  cui  prsesidens  Lamfrancus 
Cantuariensis  archiepiscopus  cum  suis  sufFraganeis,  coepit  cor- 
rigenda corrigere,  clericis  etiara  et  monachis  honestiorem 
Vivendi  formam  praebere  ;  apud  hunc  archiepiscopum  beatus 
Wlstanus  simplicitatis  et  illiteraturse ''  accusatur,  et  quasi 
homo  idiota,  qui'  linguam  Gallicanam  non  noverat  nee  regiis 
consiliis  interesse  poterat,  ipso  rege  consentiente  et  hoc 
dictante,  decernitur  deponendus.  Igitur  Lamfrancus  inter 
cjetera  concilii  statuta  virum  Dei  Wlstanum  jubet  ut  baculum 
Motabile  cum  anulo  resignaret.  At  vir  Domini  Wlstanus,  nee  vultu 
miraculum.  mutatus    nee   animo,  erexit    se,  et    virgam    pastoralem    manu 

'  praclarus']    preclarius,    A.    C.      facta,  Flor.  Wig.,  and  so  also  Di- 
D.  is  correct.  ceto,  col.  478. 

-propter.  .  .  mstitutis]  quia  Rot-  3  The  date  is  introduced  by  the 

berto  archiepiscopo   vivente  archi-  '   pomoiler 
episcopatum  suscipere  prsesunipsit ; 
canonica  tamen  professione  prsfato  '  HHteratura:-]   imperitia,  Aelred. 

Doroberneusi     archiepiscopo      Sti-  1       ^  qui  .  .  .  poterat^  Introduced  by 
gando,  non  suo  ordinatori  Aldredo  j  the  compiler. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFl.      41 

Aelred.Vit.  teuens,  respoudit,    "  Vcre,"  iuquit,  "  domine  mi  archiepiscopc,  A.D.  1095. 
Edw.  Conf.  "  vere  scio  quia   iiec   hoc    honorc  digniis  sum,  iicc  oneri,  nee  Legend  of 
col.  406.       ..  ijuig  sufiiciens   labori;    scd   tu   qui  virgam  pastoralcm  cxigis  S.  Wulstau 

"  quam  iiou  tradidisti,  tuaj  senteutite    tamen    cedens,  Laculum  ?°     ■'^"" 

^    .        ,        ,  '   ., ,,  T ,        rrauc. 

■'  resiguaoo,  licet  non  tibi,  quia  justius    illura    sancto   reddam 

■'  Eadwardo,  cujus  baculum  auctoritate  suscepi."  El  his  dictis, 
cum  suis  acce.ssit  ad  tumbam  '  mavmorcam,  qua  gloriosi  regis 
reliquiaj  claudebantur,  et  stans  ante  sepulchrum  ait;  "  Tu 
"  scis,"  inquit,  "  sanctissime  rex  Eadwarde,  quam  invitus  hoc 
•'  onus  susceperim,  quotiens  me  cum  qua^rerer  absentaverim ; 
"  sic-  fateor  quia  insipiens^  factus  sum,  sed  tu  me  coegisti. 
''  Nam  licet  fratrum  non  deesset  electio,  plebis  petitio,  volun- 
"  tas  episcoporum,  et  gratia  proccrum,  his  tamen  omnibus 
"  tua  pra?ponderabat  auctoritas,  tua  magis  voluntas.  Sed  ecce 
*'  nunc  noTus  rex,  nova  lex,  novus  pontifex,  novas  sententias 
"  promulgant.  Te  erroris  arguunt  qui  me  pontificem  fecisti, 
"  me  prsesumptionis  qui  consensi.  Non  tamen  illis,  qui  exi- 
"  gunt  quod  non  dederunt,  sed  tibi  baculum  resigno,  qui  de- 
"  disti ;  tibi  curam  eorum  dimitto,  quos  mihi  commendasti." 
Et  cum  hfec  dixisset,  elevata  paululum  manu,  in  lapidem,  quo 
corpus  sanctum  tegebatur,  impressit  baculum,  "Accipe,"  in- 
quiens,  "  domine  mi  rex,  et  cui  placuerit  trade  ilium."  Et  sic 
descendens  ab  altari,  pontificalibus  exutus,  inter  monachos 
ipse  jam  monachus  simplex  resedit.  Quid  ergo?  admirabantur 
omnes,  intuentes  vii-gam  pastoralem  silici  immersam,  qua3 
quasi  in  marmore  radicata  nee  deelinabat  ad  dexterara  neque 
ad  sinistrara.  Temptabant  illam  quidam  evellere,  sed  ilia  im- 
raobilis  permanebat.  Ees  defertur  in  synodum ;  sed  Lamfran- 
cus  dictis  fidem  non  adhibeus,  accersito  Kofensi  episcopo 
Gundulfo,  jubet,  ut  accedens  ad  tumbam,  baculum  quern  de- 
posuerat  Wlstanus  in  synodum  reportet.  Paret  Gundulfus, 
baculum  temptat  evellere,  sed  virtus  Wlstani  baculum  silici 
facit  immobiliter  adhajrere.  Tunc  Lanfrancus  novitatem  rei 
admirans,  rege  comite  ad  tumulum  properabat,  facta  oratione 
manus  apponit,  baculum  trahit,  sed  optato  caret  cffectu.  Ex- 
clamat  rex,  luget  pontifex,  et  beatum  Eadwardum  in  promo- 
tione  Wlstani  non  errassc  advertunt ;  at  Lamfrancus  ad  sanc- 
tum accedens  Wlstanum,  "Vere,"  inquit,  "cum  simplicibus 
"  graditur  Dcus  et  in  humilibus  requiescit;  dcrisa  est  a 
"  nobis,  frater,  tua  sancta  simplicitas  ;  sed  vai  tencbris  nos- 
"  tris,  quibus  ca;cati  dicimus  malum  bonum  et  bonum  malum. 

'   tumbam   marmoream\    lapidem,  '  insipiens']  inspiciens,  A.     C.  D 


Aelred. 

-  «»c]  nee,  A, 


have  been  altered  to  insipiens. 


42 


MATTILEI    PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1095.  "  Auctoritatc   igitur    qua    fungimur,    immo    Dei    judicio    que  Aelrccl,Vit. 

Legend  of    "  couvincimur,  curam  qua  tc  iiiconsultius  exuimus,  iterum  tibi  Edw.  Couf. 

^' ^V*^^°  "  committimus,    scientes    priBvalere    simplicitatem,    quso    cum  ^«1.  407. 
and  Lau-  „,  ,.,       .  ,  ■     \-'  ■,-,■, 

franc.  "  ^^^  ®*'  dilectione  operatur,  quam  sapientia)  sa3cularis,'  quibus 

"  multi    per    avaritiam   abutuntur.      Accede    nunc,  frater  mi, 

"  accede  ad  baculum ;    credimus  enim    quod  sancta  regis  dex- 

"  tera,  quse  ilium   nobis   negavit,  tibi  facile  resignabit."     His 

anditis,  sanctus  pontifex  Wlstanus,  sua  simplicitate  usus,  paruit 

humiliter    impcranti,    et    accedens  ad  tumbam"   sancti,    dixit; 

"  Ecco  ego,"  inquit,    "  domine   mi   rex,  qui  me    tuo   commisi 

"  judicio,  cui  baculum  quem  commiseras  resignavi,  quid  nunc 

"  tibi    placet    ostende.      Servasti    dignitatem    tuam,    purgasti 

"  innoceutiam    meam,   et    si   adhuc    de   me    tua  stat    antiqua 

"  sententia,  redde  baculum ;  vel  si  mutata  est,  cui  tradatur  os- 

**  teude."    His  quoque  dictis,  levi  tactu  temptat  sanctus  virgam 

accipere,  qua3  mox   manam  ejus    secuta  exiliit,   ac  si   in  molli 

luto    fuisset   impressa.     Accurrunt    rex    et    pontifex,    prostrati 

[veniam]  ^  a  Wlstano  quasrunt,  atque  sancti   precibus    se    com- 

mendant.     At  ille,  qui  didicerat  a  Domino  mitis  esse  et  bumilis 

cordc,  ipsis  ceque  prostratus,  a  tanto  arcbiprEesule  se  benedici 

Decoration  precatur.     Tunc  rex  Willelmus  in  amorem   cognati    sui    Sancti 

of  the  tomb  Eadwardi   succensus,  sanctissimum   ejus   sepulcbrum,  auro    et 

of  Edward  argento  fabrefactum,  miro  studio  decoravit. 


the  Con- 
fessor. 


Dc  transitu  Sancti  Wlstani  ejpiscofi. 


Recovery        ^^'^  autem  vice  vir  Domini  Wlstanus   in  concilio  Wintonige  rior.  Wig. 

by  S.  AVul-  habito,  rege  Willelmo  jubente  et  Alexandre  Papa  consentiente,  a.  1070, 

stim  of  cer-  possessiones  plurimas  sui   episcopatus  instanter  repetiit,  ab  Al-  "•  P-  ^>  ^ 

tain  posses-  (jpg^jQ  Eboracensi  arcbiepiscopo  violenter  retentas,  dum  ab  eccle-  ^^^^ ' 

sions  of  his    .    -,„.  .       .  '■         ^  \  ATTi 

see  fi-om      ^^^  Wigorniensi  ad  Eboracensem  transiertur,  qute  tunc,  Aldredo 

that  of        archiepiscopo  defuncto,  in  regiam    devenerant  potestatem.     Et 

York  at  the  cum  inde  justitiam  sibi  fieri  flagitaret,  adjudicatum  est  tandem, 

counci  at    ^^  -^g^  querela  sic  remaneret,  quousque  in  Eboracensi  ecclesia 

Heath.         constitueretur    qui    loqucretur    pro    ea.      Et  non    multo    post, 

Thoma  regis  capellano  ad  Eboracensem  ecclesiam  archiepiscopo  j^  jj 

consecrate,  mota  est  iterum  querela  reverendi  Wlstani  Wigor- 

niensis   episcopi,  in   concilio   apud   Pedredam  celebrate    coram 

rege    et   arcbiepiscopo    Dorebernensi,    atque   primatibus   totius 

regni   adjudicantibus   terminata    est;    cunctis  enim''  argumen- 


p.8. 


1  Sic,  the  sentence  being  confused 
by  the  compiler  abridging  Aelred's 
account. 

2  tumbam  sancti}  altare,  Aelred. 


3  veniam]  Also  omitted  in  W. 
is  in  the  margin  in  C. 
^  enini]  tamen,  W. 


It 


DE   TEirPORE   WILLELMI   SECUXDI,    SCILICET   RUJrl.      43 


For.  Wig.  tationibus  falsitate  stipatis,    quibus    Thomas    ejusqne    fautores  A.D.  1095. 

ii.  p.  8.  TVigomiensem  ecclesiam  deprimere  et  earn  ecclesiae  Ebora- 
censi  subicere  satagebant,  justo  Dei  judicio  adnihilatis  et 
contritis  et  scriptis  eridentissimis  cassatis,  rir  Dei  ^Istanus  p.  1ST. 
non  solum  possessiones  revocavit  petitas,  sed  et  ecclesiam  suam, 
rege  concedente,  ea  libertate  liberam  suscepit,  qua  fundatores 
illius,  rex  Alfredus  et  filius  ejus  Eadwardus,  ipsam  liberam  fece- 

Cf.  rant,  et  successores  eorum.    Tunc  '  Thomas  archiepiscopus,  beato 

Malmesb.     "Wlstano  omnibus  possessionibus  et  libertatibus  restitutis,  rirum 


Gest.  Pont, 
iv.  143, 
p.  285. 


Diceto, 
coL  491. 


Dei  sanctissimum    multis    precibus   sollicitabat,   ut   non    solum 
suam  ecclesiam    pacifice   possideret,  sed   et   parochiam    Ebora- 
censem  visitare,  et  suos  subjectos  religiosis  informare  moribus 
dignaretur.     Visit  autem  postea  beatissimus  autistes  "Wlstanus,  Death  of 
omni  genere  virtutum  plenus,  usque  ad  annum  praesentem,  id  S.Wulstan. 
est,  divine  Incarnationis   millesimum   nonagesimum   quintum, 
quo  utique,  ut  prasdictum  est,  anno,  decimo"-  quarto  kalendas 
Februarii,  ex   hac  vita    transiens,  pro   rebus   transitoriis  com- 
mutarit  aetemas.     Cujus   transitus  bora   Roberro  Herefordensi  Vision  of 
episcopo,  in  oppido  quod  Crikkela  dicitur,  in  risione  apparuic,  ^™  ^* 
et  illi  ut  ad  se  tumulandum  TVigorniam  properaret  mandavit.  ^ri'^'^^^^- 
Anulum    quoque    cum    quo    pontificalem   susceperat   conseora- 
tionem,  neminem  a  digito  extrabere   permisit,  ne  pose  mortem 
suam    suos    fallere    videretur,    quibus    praedixerat    saepissime, 
ilium  nee  vita  comite   se  perdere  velle,   nee    etiam   die   susb 
sepnlturae. 


iv.  345, 
p.  524. 


Incipit  concilium  Vrhani  Papce  pro  expeditione  AatiocTiena. 
Initium  belli  Antiocheni. 

Malmesb.        Eodem  anno,  id  est,  Dominicse  incarnationis  Mxcv.,   dominns  Council  of 

^*o ,,  ?^^'  ^^P^  Urbanus  apud  Clarummontem  civitate[m]  ^  Arremias  con-  Clermont. 

cilium  tenens,  hacc  quas  sequuntur  capitula   constituit.  et  uni- 

versali  ecclesife  tradidit    observanda.     Quod   ecclesia  Catholica  -Articles 

sit  in   fide,  casta,   et   ab   omni    saeculari    servitute    libera.     Hit  ^^^^ 

upon  to  be 
episcopi    vel    abbates,   vel    aliquis    de    clero,    aliquam    ecclesi-  observed, 

asticam  dignitatem  de  manu  principum  non  recipiant,  vel  quo- 

rumlibet     laicorum.      Quod     clerici     in    duabus     ecclesiis    vel 

civitatibus    praebendas  non  habeant.     Quod  aliquis   simul  epi- 

scopus  et  abbas  esse  non  possit.     Quod  ecclesiasticce  dignitates 

a  nuUo  emantur  vel  vendantur.     Quod   nullus  cujuslibet  sacri 


'  This  passage,  thongh  the  sub- 
stance is  in  Malmesburj,  is  the 
compiler's  own. 

-  The  day  of  the  month  is  inserted 


from  Mahnesbnrv,  Vita  S.  Wul- 
stani,  iii.  21.  (Anglia  Sacra,  ii.  p. 
267.) 

^  ciritate  is  also  in  0.  W. 


44 


MATTILEI    TARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  10<(5.  ordinis    raninli    coinincrcio    utatnr.      Quod  cis,  qui   ignoraiiLes  Malmesb. 
Articles       canoinnn    prohibitionem    beneficia   emerunt,    ignoscatur.     Quod  Gest.  Keg. 
ajrrofd         pjg^  j^^jj  scienter  cmptas  a  se  vel  a  parentibus   suis  praebendas  iv.^345, 
Coundl  of  possidevuiit,  auferantiir.     Quod  nemo  laicorum  a  capitc  jejunii,  P"  "'"  ' 
(^lermom.    nemo   clericorum    a   Quiuquagesima    usque    in    Pascha,  carnes 
comcdat.     Quod  omni  tempore  primum  jejunium  quatuor  tem- 
porum    prima  hcbdomada  QuadragesimEe   fiat.     Quod    ordines 
omni  tempore  vel  in  vespere  Sabbati  vel  perseverante  jejunio 
in  Dominica  celebrentur.    Ut  in  Sabbato  Paschaa  non  '  nisi  post 
horam  nonam  officium  celebretur.     Ut   jejunium    secundum  in 
hcbdomada  Pcntecostcs  celebretur.     Quod  ab  Adventu  Domini 
usque   ad    octavas    Epiphania3,    et    a    Septuagesima  usque   ad 
octavas  PaschiB,  et  a  prima  die  Eogationum  usque  ad  octavas 
Pentecostes,  eta   quarta  feria   occidente   sole,  omni  tempore, 
usque  ad  secundam   feriam   oriente   sole,  treugas  custodiantur. 
Quod  qui  cepcrit  episcopum,  omnino  exlex  fiat.     Quod  qui  sacri 
ordinis  viros  vel  eorum  famulos   ceperit,  anathema  sit.     Quod 
qui  episcoporum  vel  clericorum  morientium  bona  rapuerit,  ana- 
thema sit.     Quod  qui  usque  ad  septimam  generationem  consan- 
guinitati  se  copulaverit,  anathema  sit.     Quod  nemo  in  episco- 
pum eligatur,  nisi  presbyter,  vel  diaconus,  vel  subdiaconus,  et 
cui   uatalium   dignitas    suffragatur,  nisi  maxima  necessitate  et 
licentia  Papee.     Quod  filii  presbyterorum  vel  concubinarum  ad 
presbyteratum  non  promoveantur,  nisi  prius  ad  vitam  religio- 
sam  transierint.     Quod  qui   ad  ecclesiam  vel  ad  crucem  confu- 
gerint,    data  membrorum    impunitate,    justiti^   tradantur    vel 
innocentes  liberentur.     Quod  unaqua^que  ecclesia  decimas  suas 
habeat,  nee  ad  aliam  transferantur.     Quod  laicus   decimas  non 
emat  nee  vendat.     Quod  pro  sepultura  mortuorum  pretium  non 
recipiatur. 
Exeommu-      In  hoc  concilio  Papa  Urbanus  Hildebrandi  decreta  renovat " ;  Diceto, 
mcation  of  Philippum   regem   Francorum,    qui  vivente  regina   sua   super-       '  "^^^" 
^^   '      duxerat    alterius    viventis,    Fulconis    scilicet    Andegavensium 
comitis,  uxorem,  excommunicavit. 


'  A  portion  of  this  leaf  has  been 
cut  away  to  make  an  alteration  on 
the  other  side,  and  this  passage  has 
been  re-written  on  a  piece  of  parch- 
ment gummed  on  here  to  supply  the 
deficiencj .  It  carelessly  omits  non, 
■which  may  be  read  underneath  in 


the  original,  reads  et  for  ut  in  the 
next  line,  omits  Quod  in  the  next, 
and  in  the  next  reads  Quadragesima 
for  Septuagesima.  C.  D.  give  all 
the  errors.  O.  W.  are  correct,  as 
in  the  text. 

2  renovat]  removeat,  C. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,    SCILICET   RUFI.     4o 


Sermo  Papce  ad  concilium  de  negotio  Tcrrcn  Suitctce. 


A.D.  1095. 


(Not  in 
^lalnies- 
biiry, 

William  of 
Tyre,  or  in 
the  edition 
of  the 
speech 
printed  in 
the  Con- 
cilia from 
a  Vatican 
MS.) 


Malmcsb. 
Gest.  Keg. 
iv.  347, 
)).  528. 


In  fine  autem  concilii,  quod  mense  Novembrio  actum  est,  Speech  of 
Papa  memoratus,  de  negotio  crucis  sermonem  ad  populum  j  ^jy  J"" 
faciens  qualera  tantum  decebat  sacerdotem,  exorsus  est  in  hunc  ^jj^  q^\^. 
modum  :  "  Fratres  mei,"  inquit,  "  et  filii  carissimi,  reges  dico,  sade. 
"  principes,  duces,  marchiones,  comites,  barones,  et  milites, 
"  cum  ordinatis  et  populis  universis,  qui  redempti  cstis  cor- 
"  porali  passions  et  sanguinis  effusione  Domini  nostri  Jesu 
"  Christi,  audite  querelas  ipsius  Dei,  vobis  omnibus  lacrima- 
"  biliter  fusas,  super  ejus  injuriis  et  [injeffabilibus' detrimentis. 
"  Post  lapsum  angeloriim,  cum  idem  Deus  mundum  creasset 
"  in  tribus  jam  partibus,  id  est,  Asyam,  AfFricam,  et  Europam, 
"  distinctum,  et  homines  ad  reparationem  damnorum  super- 
"  caslestium  in  eis  constituisset  ut  sibi  famulautes  dictas 
"  mundi  partes  cum  creaturis  universis,  dum  viverent,  possi- 
"  derent,  et  post  mortem  cselestia  sine  fine  regnaturi  conscen- 
"  derent,  in  brevi  temporis  decursu  omne  genus  bumanum  a 
"  prajceptis  divinis  per  inobedientiam  et  delictorum  abundan- 
"  tiam  a  Deo  descivit,  [ut]  *  inter  homines  vix  esset  inventus 
"  qui  faceret  bonimi,  nee  saltern  usque  ad  unum.  Ecce  enim 
"  mundi  latitudo  paganis  infidelibus  Deum  blasphemantibus 
"  et  ligna  lapidesque  colentibus  plena  scatet,  ita  quidem  ut 
"  jam  in  pudorem  paucorum,  qui  adhuc  supersunt,  Chris- 
"  tianorum,  Syriam  Armeniamque,  ac  postremo  Asyam  Mino- 
"  rem,  cujus  provinciaj  sunt  Bithinia,  Frigia,  Galatia,  Lidia, 
"  Caria,  Pamphilia,  Ysauria,  Licia,  et  Cilicia,  occuparunt. 
"  Illi  insuper  alteram  Asyam,  id  est,  tertiam  muudi  partem, 
"  quasi  nidum  inhabitant  hsereditarium,  qua3  a  majoribus 
"  nostris,  duabus  residuis  cequa  partibus,  et  tractuum  lou- 
"  gitudine  et  provinciarum  magnitudine,  exstat  non  immerito 
"  aestimata.  Ibi  olim  apostoli  omnes  praeter  duos  mortes  suas 
"  Domino  consecrarunt  ;  ibi  modo  Christiani,  si  qui  super- 
"  sunt,  nefanuis  illis  vectigal  solvunt.  Illi,  proh  dolor,  AfFri- 
"  cam,  alteram  orbis  partem,  ducentis  ^  jam  annis  et  eo 
"  amplius  armis  possessam  detinent,  qua?  dudum  terra  prcecla- 
"  rorum  ^  nutrix  ingeniorum,  qua?  in  litteris  divinis  omnem  a 
"  se  infidelitatis  crrorem  detersit,  ut  constat  cunctis  (jui  litteras 
"  norunt  Latinas.  Tertiura*  mundi  clima  extat  Europa,  cujus 
"  quantulamcunque  partem  nos  Christiani  inhabitamus,  quam 
"  Turci  et  Saraceni  bellis  prcmunt  continuis,  et  jam  ab  annis 


'  0.  W.  have  also  effabilibus.  \ 

-  ut]  Ins.  in  D.  above  the  line. 
C.  has  «1  (quod)  in  the  margin. 


^  ducentis']  trecentis,  W. 

*  praclarorum]  pra;clarum,  A. 

■>  tcrtlum]  tertia,  W. 


46 


.MATTll.EI    PiUlISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  Uiyj.  "  trccentis    Hyspania  ct    insulis   Balearibus   subjugatis,    quod  Mulmesb. 
p.  18S.         "  rclifimim    est  spe   devoraiit,    Illyricumque    et    terras   omnes  P^®*-  ^^^S' 
Speech         "  inferiorcs   inoquitaiit   insolentes,   us(|ne    ad   mare  quod    bra-     '   r^gg 
of  Pope       «<  chium  Sancti  Gcorgii   nuiicupatur.     Quid  est   quod  Domini- 505. 
Urban  II.    ,,  ^^^^^^    iiioiiumeiitum   suae  vendicant   ditioni,   et   sanctre   urbis 
Crusade.      "  intvoitnm    jicrcgriuis    nostris    vendunt,  qui   solis    Christianig 
"  patcre    deberet,   si  aliquid    divina?'    virtutis  vesti[gium]  -  eis 
"  inesset  ?     Accingimini   ergo,    viri   potentes,    et    aggredimini 
"  memorabilem  in  crucis  inimicos  expeditionem,  et  Christiani- 
"  tatem    propagatui'i,    signaculum    crucis    bumeris  vestris  in- 
"  suite,    intcstiuiB    fidei    ardorem    foris    pra;tendentes.      Arma 
"  quae    canle    mutua    in    bellis    illicite   et    torneamentis    cru- 
"  entastis,    in   hostes    convertite    fidei    et    nominis   Christiani. 
"  Eapiuas,  furta,  homicidia,   fornicationes,  adulteria,  incendia, 
"  quibus   Deum    ad    iracundiam    provocastis,    in    bac    expedi- 
"  tione  redimite;   et    fratribus  vestris   qui   in   Jerosolimis    et 
"  finibus    ejus    habitant  compatientes,    barbarorum  insolentias 
"  comjoescatis,  quiljus  propositum  est  nomen  deprimere  Chris- 
"  tianum.^    Nos   autem    de  omnipotentis  Dei   misericordia,  et  William  of 
"  beatorum  Apostolorum   ejus  Petri    et   Pauli  auctoritate  con- '^ye,  i- 1 5, 
"  fisi,    ex   ilia    quam    nobis   licet  indignis    Deus   ligandi  atque  ^Aa-„    ,' 
"  solvendi    contulit    potestatem,    omnibus    qui   laborem   istum  Patrologia 
"  in   propviis  personis  subierint   et  expensis,    plenam    suorum  vol.  cci.) 
"  peccaminum,  de   quibus   veraciter  fuerint  corde  contriti,  ore 
"  confessi,  veniam    indulgemus,    et    in    retributione   justorum 
"  salutis    seterniB    pollicemur    augmentum.     Hujus  quoque  re- 
"  missionis  concedimus   esse  participes,    qui   ad  subventionem 
"  istius  itiueris  de  bonis  suis  congrue  ministrabunt,''  aut  circa 
"  praedicta    consilium    et    auxilium    impenderint   opportunum. 
"  Ite    ergo    preedicabiles  per  orbem   Cbristi    milites,    timorem  Malmegb. 
"  moi'tis   penitus    omittentes;    non    enim    sunt  condignas  pas- Gest.  Eeg. 
"  siones  hnjus  temporis  ad  futuram  gloriam,   quae   revelabitur  '^'  ^^'» 
"  in   nobis.      Haec   preesentibus    praecipimus,  absentibus    man-  ggi,       ' 
"  damns,  terminumque  proximi   veris   figimus.^     Aderit   enim 
"  Deus  euntibus,   ut   bonus  eis   arrideat   annus,   turn   in   copia 
"  frugum,  turn  in  serenitate  elementorum.      Morituri  caelorum 
"  intrabunt    triclinium,    victuri    Dominicum    videbunt    sepul- 
"  chrum.     Felices   sunt   qui    ad    banc    expeditionem  vocantur, 
"  ut   videant    loca  sancta,   in    quibus  cffilorum    Dominus    cum 
"  hominibus    conversatus    est,    et    pro    hominibus   natus,    cru- 
"  cifixus,   mortuus,    sepultus,    et    resuscitatus."     Efc  bis  dictis. 


Rom.  viii. 
18. 


^  divince']  solitse,  Malmesb. 
-  vestigium  m]  vesticis,  C.  D. 
*  Christianuni]  Christianorum,W. 


■*  ministrabunt]  ministrabant,  A. 
5  veris  fiyimus']  veri  fugimus,  A. 


DE   TEMPORE   WILLELMI    SECUNDI,    SCILICET   RUFI.      47 


William  of  praecepit  his   qui   aderant  ecclesiarum  praslatis,   ut  ad  propria  A.D.  1095. 
Tyre,  i.  15,  reversi,  cum  omni  instantia  et  sollicitudiue  plebes  sibi  subjectas 
ad  expcditiouem  praeinissam  exhorteutur. 


col.  234. 


Malmesb. 
Gest.  Reg. 
iv.  348, 
p.  532. 


William 
of  Tyre, 
i.  16, 
col.  235. 

Malmesb. 
p.  533. 


Will,  of 
TjTe,  i.  17, 
col.  236. 


(Not  in 
W.  T.) 

Id. 

col.  236. 


Be  nominihiis  magnatum  crucesignatorum  et  eorum  coyiseiisu. 

Cumque  clerus  et  populus  hujus  orationis  tenorem  auribus  Names  of 
percepissent,  consensum  mutuo  clamore  protestantur,  faventes  ^^"^  ^ist 
sermocinanti  et  peregrinationi.  Et  protiuus  in  concilio  proceres  ^fu^'^^^^r. 
nonnulli,  Papae  genibus  advoluti,  se  et  sua  Christi  militiae  cou-  jj^j  Cross 
secraruut ;  quorum  primus  fuit  Aimerus  Podiensis  episcopus, 
qui  crucis  signaculo  de  mauibus  Papce  accepto,  AVillelmum 
Aurasiensem  prajsulem  habuit  ilico  sectatorem,  cum  aliis  fide- 
libus  innumeris  diversae  conditionis  et£etatis.  Igitur  finito  con- 
cilio, a  singulis  est  in  sua  discessum,  negotium  est  efficaciter 
expeditura.  Cujus  facti  fama  totum  perlustrans  orbem,  non 
solum  mediterraueas  provincias  ad  banc  peregrinationem  com- 
movit,  sed  et  omnes,  qui  vel  in  penultimis  insulis  vel  in 
barbaris  nationibus  audierant  nomen  Christi.  Susceperunt 
itacjue  crucis  signaculum  Hugo  magnus,  Philippi  Francorum 
regis  frater,  dux  Lotharingorum  Godefridus,  comes  Tholosanus 
Reimundus,  dux  Normannorum  Robertus,  Boamundus  loco 
Appulus  et  gente  Normannus,  comes  Flandreusis  Robertus, 
Carnotensis  comes  Stepbanus,  fratres  ducis  Godefridi  Balde- 
winus  et  Eustachius,  item  de  Burgo  alius  Baldewinus,  item  de 
Gres  comes  Garnerius,  comes  Hamaucorum  Baldewinus,  comes 
Diensis  Hysoardus,  comes  de  Foreis  Willelmus,  comes  de 
Albamarlia  Stepbanus,  comes  Perticensis  Rotrodus,  comes 
Hugo  de  Sancto  Paulo,  Henricus  de  Asca,  Radulfus  de  Bau- 
gentiaco,  Hebraudus  de  Pusaco,  "Willelmus  Amauen,  Gentonius 
de  Bar,  Gastus  de  Beders,  Willelmus  de  Monte  Pessulano, 
Girardus  de  Rosseillon,  Geraldus  de  Ceresiaco,  Rogerus  de 
Barnevilla,  Guido  de  Possessa,  Guido  de  Garlandia,  Thomas  de 
Sprea,'  Galo  de  Calvo  Monte,  Stephanus-  comes  Blesensis. 
De  ^  Anglia  omnes  fere  illi  qui  de  Bellocampo  cognomen 
retinent,  et  alii  prseclari  quos  perlongum  est  literis 
commendare.  Hi  omnes  quasi  capitanei  et  principes  militum 
caeterorum((ne  fidelium,  expectantes  tcmpus  opportunum,  cum 
ingcntibus  armatorum  copiis  ad  militiam  Christianam  prje- 
parati  erant,  et  se  tantfc  percgrinationis  laboribus  devote  pro 
Christi  nomine  mancipare. 


'  sprea']  sic,  for  Feria. 

2  sic,  the  compiler  not  seeing  he 
is  given  above  as  "  Carnotensis 
"  comes." 


3  This  sentence,  written  by  Paris 
in  the  margin  of  A.,  is  in  the  text 
in  C.  D. 


VJ> 


48 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1095.         Be  revelatione  Vctro  heremitoi  facta  do  ncgotio  supradldo. 


I'eter  the 
Hermit. 

His  i)il- 
grimage 
and  inter- 
view with 
the  patri- 
arch of 
Jerusalem. 


p.  189. 
His  vision. 


Aiiimabat  prfcterea  iion  mediocriter  banc  Christi  militiam 
ad  obscquium  Crucifixi  pra3dicatio  Petri  Hereixiitse ;  de  quo  ut 
arbitror  iion  erit  inutile,  si  divinam  revelationem  ei  factam  super 
hoc  ncgotio  ignorantibus  intimavero  ad  Mstoriaa  claritatem.  Sa- 
cerdos  quidam  Petrus  nomine  et  heremita  professione,  de  regno  William 
Francorum,  paululum  ante  hos  dies  peregrinationis  voto  tractus,  pf  Tyre, 
Jerosolimam  pervenit.  Hie  juxta  legem  Christianis  civitatem '•  J^' 
sanctam  ingredi  volentibus  a  Saracenis  pvopositam,  dato  tri- 
bute, urbem  ingressus,  in  hospitio  cujusdam  Cbristiaui  sus- 
ceptus  est.  A  quo  de  misera  conditione  credentium  sub 
potestate  paganorum  conversantium  ad  plenum  edoctus,  quic- 
quid  calamitatis  audivit,  fide  postmodum  oculata  conspexit. 
Audiens  vero  quod  Symeon,  patriarclia  civitatis,  vir  asset 
religiosus  ac  timens  Deum,  accessit  ad  ipsum,  et  mutuis  sunt 
coufabulationibus  recreati.  At  patriarcha,  ex  verbis  Petri  colli- 
gens  quod  vir  esset  circumspectus,  familiarins  coepit  exponere 
universa,  quae  populum  Dei  in  civitate  commorantem  acrius 
affligebant.  Petrus  autem  fraternis  compatiens  miseriis,  cum 
lacrimas  cobibere  non  posset,  patriarcbee  respondit ;  "  Noveris, 
"  pater  sancte,  quod  'ecclesia  Eomana  et  principes  Occidentis, 
"  [si'  bujus  calamitatis  diligentem  et  fide  dignum  baberent 
"  instructorem,  temptarent  proculdubio  bis  malis  vestris  reme- 
"  dia  procurare;  scribe  igitur  diligentius  tam  domino  Papge  et 
"  ecclesiae  Romance  quam  regibus  et  principibus  Occidentis,]  et 
"  ego  pro  remedio  anims  me^,  auctore  Deo  paratus  ero  serum- 
"  narum  vestrarum  immensitatem  protestari,  et  ad  remedium 
"  procurandum  universes  et  singulos  invitare."  Placuit  sermo  in 
oculis  tam  patriarcb^  quam  astantium  populorum  ;  et  impensis 
gratiarum  actionibus  viro  Dei  scriptum  porrigunt  postulatum. 
Accidit  autem  die  quadam,  cum  prsedictus  Dei  famulus  de  Id.  L  12, 
reditu  ad  propria,  pro  implenda  legatione  assumpta,  amplius  col.  229. 
solito  esset  sollicitus,  ecclesiam  Dominicaj  Resurrectionis  in- 
gressus est,  ad  fontem  misericordiaB  tota  devotione  recurrens, 
ubi  cum  pernoctans  vigiliis  et  orationibus  fatigatus  in  pavi- 
mento  decubuit,  ut  somno  satisfaceret  irruenti,  ilico  sopore 
interceptus,  vidit  sibi  astare  Dominum  Jesum  Cbristum,  et 
injungens  ei  legationem  preemissam  dixit ;  "  Surge  Petre,  pro- 
"  pera,  et  intrepidus  perage  quae  tibi  sunt  injuncta;  ego  enim 
"  tecum  ero.     Tempus  est  enim  ut   purgentur  sancta,  et   meis 


'    This    passage    between      the 
brackets,   omitted  by   the   scribe's 


carelessness  in  A. 
W. 


is  obtained  from 


DE   TEMPORE  WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.     49 

William  of  "  subveniatui'  servis."     Expergefactus  Petrus,  et  de  visione  con-  A.D.  1095. 
Tyre,  i.  12,  fortatus,  atque    admonitionem    divinam    amplectens  intrepidus, 
*^  ■  impiger    moras  rumpit,    et     facta    oratione    ad    mare   festinus 

viator  descendit.     Ubi  navem   ascendens,  prospera   navigatione  His  return, 
ad  Barum  pervenit,  et  inde  Romam  profectus,  Papam  Urbanum 
reperit,    et    patriarchae     litteras      fideliumque    qui    Jerosolimis 
erant  porrigeus,  eorum  miserias,  et  Terrse   Sanctae  calamitates, 
Id.  i.  13,      tarn  fideliter  quam  prudenter  exposuit.     Qaem  Papa  mem.oratus  and  recep- 
col.  230.      benigne  suscipiens,  se   fidelem    cooperatorem  futurum  congruo  p*'"  ^^  ^^® 
tempore    repromisit.     At   Petrus   omnem   perlustrans    Italiam, 
Alpes  tandem  trausceudit,  et  omnes  principes  occidentales  cum 
maxima    sollicitabat    instantia,    ne    loca    sancta,  quse   Dominus 
projiria  dignatus  est  illustrare  prjesentia,  infidelium   permitte- 
rent   sjiurcitiis   diutius   prophanari.      Nee    ^nsum    est   sibi   hoc 
sufficere,  nisi  etiam   plebes  et  iuferioris  manus   homines  ad  id 
Id.  i.  17.      ipsum   piis    exhortationibus    animaret.       Sic    denique   heremita 
col.  236.      Petrus,    cum    iugenti    armatorum    multitudiue,    quam    turn    de 
regno   Francorum   turn   ex   imperio    multo   labore   contraxerat, 
prajdictse  se  jungens  militias,  opus  crucis  instantissime  studuit 
promo  vere. 

De  Galteiio,  qui  primus  iter  peregrinationis  arripuit. 

Anno    Domini    Mxcvi.      Mense    Martio,    octavo    die    mensis,  Expedition 
Galterius  cognomento  Sensavior,  vir   nobilis    et    strenuus,  cum  of  Walter 
ingcnti     multitudine     pedestrium    armatorum,    ut    qui    paucos  *if°g^T°"^' 
habebat  equites,  primus  omnium    cruce    signatorum  iter   pere-  Crusader, 
grinationis    arripiens,    regna    pertransiens    Theutonicoriim    et 
Hungarorum,  usque  ad  fluvium  Maroc  pervenit.     Quo  transitu, 
et  Bulgarorum  fines  ingrediens,  ad  locum  venit  qui  Belligravia 
nuncupatur ;    ubi  quidam  de  comitatu  ejus  apud  Malamvillam,  The  treat- 
ipso  ignorante,  ut  cibos  emerent,  remanentes,  a  Bulgaris  com-  mentofhis 
prehensi,  nudati,  et  verberibus  afilicti,  ablatis  omnibus,  ad  socios  '^^^owers 
sunt    remissi.      Walterius    igitur    a    duce  Bulgarorum    emendi 
necessaria  licentiam   postulans,  et   impetrare   non  valens,  ante 
urbem    Belligraviam    castrametatus   est.       Ibi  exercitum    suo-  His  loss  at 
rum,  ciborum   inopia  laborautem,  cohibere   non    valens,   grave  Belgrade, 
nimis   populi    sui   ibidem    sustinuit    detrimentum.       Nam   cum 
nihil  a  gente  nefanda  venale  obtinere  potuissent,  in  greges  Bul- 
garorum et  armenta  irrueutes,  caeperunt   ex   eis   in  castra  sua 
deferre ;   quod  Bulgari  audientes,    arreptis    armis,  praidam    ex- 
cutere   decreverunt.     Et  bellum   raptoribus   inferentes    et   vic- 
tores  existentes,  centum  et  quadraginta  ex  eis  a  prsecedentium 
comitatu  separates    in   oratorio    quodam,  quo   se   gratia  conse- 
quendae  pacis  intulerant,  igne  apposito   combusserunt,  cretcris 
VOL.    II.  D 


50 


MATTHiET   PARTSIENSIS  niRONIOA  MAJOKA. 


A.D.  1096.in  fnsynra  coactis.    At  rero  Galtcrius  cnm   rcliquis   agminibus  Will,  of 

suis   Straliciam,'  Dacia)  mediterrauea3  mctropolim,  perveniens,  J^^^^^g^g^^' 

piwsidi  civitatis   de  injuria  plebi    Dei   a   Bulgaris  illata   con- 

quostus,  pleuam  est  justitiam  cousecutus.     Inde  igitur  ad  urbem 

ITis  recep-  rcgiam  profcctus,  et  ad  prsesentiam  Alcsii  imperatoris,  iuductus, 

tion  by  the  postulavit    ut    usque   ad   adventum    Petri   heremitte,  de    cujus 

emperor       laudato  iter  arripuerat,  exercitum  suum  in  locis  urbi  vicinis, 

iudulta  sibi  cmcndi  vendendique  licentia,  permitteretur  ^  habere ; 

quod  ei  imperator  benigue  concessit. 


Alexius. 


De  peregrinatione  Petri  Heremitoe. 

Expedition     Post   Galterium,    Petrus   heremita    primus   viam    peregrina-  Id.  i.  19, 

of  Peter       tionis  expediens,   transcursa  Lotbaringia,    Franconia,   Bavaria,  col.  239. 

the  Hermit.  ^^  Austria,    cum    quadraginta    milibus  bellatorum  fines  attigit 

Hungarorum.       Qui    tandem     ad    Malamvillam    pervenientes, 

audierunt     Cbristianos,    qui     Galterium     secuti     praecesserant. 

Capture  of  stragem   ibi    non    modicam    pertulisse  ;    et    videntes    spolia   et 

Semlin.        arma  eorum  in  muro   civitatis,  quasi   pro   trophseo    pendentia, 

justa  succensi  ira,  ad  arma  prosiliunt,  et  urbem  violenter  con- 

fringentes,  incolas   psene  omnes    aut  gladio    interimunt  aut  in 

flumine  ^•icino  demergunt.     Sic  urbe   subacta,  quinque   diebus 

manserunt   in   ea.      Petrus  vero   audiens   quod   rex   Hungariag 

ad  vindictam  suorum  militares  copias  convocaret,  legiones  suas 

sub   omni   celeritate  ultra    flumen,    quod  vicinum    erat,    trans- 

ferri  prsecepit,  cum   armentis    et    manubiis   civitatis.     Et   inde 

octo   dierum   itinere   transcurso,    ante  virbem  Niz,    turribus   et 

mui'O  fortissimam,  pervenit,  et   ponte   fluminis  transito,    castra 

Outrage       fixit  ibidem.      Indeque    iter   expediens,    cum    pars   major   exer-  Id.  i.  20, 

and  punish-  citus    prseterisset,    quidam    turbati    capitis    de    regione    Theu-  col.  240. 

gpjjjg    pj.,  tonicorum,  aliquantulum   ab   agminibus   praecedentibus   remoti, 

followers     septem  molendina   juxta  pontem  memoratum  igne  concrema- 

at  Nissa.      runt.     Erant    autem    viri    quasi    centum,    qui    ut    suo    furori 

satisfacerent,  adjecerunt  ad  propriam  miseriam,  et    quorundam 

domicilia  in  suburbio  posita  igne  similiter    succendentes,  com- 

misso  scelere,  exercitui  praecedenti   sese  jungere   properabant. 

At  vero  regionis  illius   dominas,  quod  factum  fuerat  indigne 

ferens,  cives  evocat  et  arma   arripere  monet,  et  ipse  pr^vius  ^ 

cum    ingenti    tumultu    liostes    insecutus,    antequam    ad    pra- 

cedentem  exercitum  attigissent,  atrociter  illos  invadens,  omnes 

morte    dignissima    peremit.      At    Petrus    hsec    omnia    penitus 


'  Straliciain]  Stralicie,  A. 
2  permitteretur']  permitterentur,  C. 
D.    A.  has  been  altered  to  this. 


^  prcevius']   primus,  W. 
preyius. 


0.  has 


DE  TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFI.     51 

Will,  of       ignorans,  ut  qui  praseuntem   ducebat  exercilum,  dum  a  refer-  A.D.  1096. 
TjTe,  i.  21,  entibus  casum   per^    quendam    equo   raptum    velocissimo 
col.  241.      cognovisset,  de  consilio   suorum    ilico  reversus,  fratrum   inter- 
emptorum  funera  non   sine  lacrimis   conspexit,  scire  sollicitus 
cupiens  qua3  causa   extiterit  tantae  trausgressionis.     Missis  ita- 
que  legatis  ad  majores  civitatis,  cognoverunt  qui  missi  fuerant 
justa  indignatione   seditionem  fuisse   factam ;    sed   quoruudam 
peregrinorum  ausu  tenierario    legio  tota  concitata  est,  ut  in- 
jui'iam  quam  pertulerant,  vindicarent.      Erant  autem  \'iri  quasi 
mille,  qui    ad    banc  proruperaut    temeritatem ;    propter^  quos 
quidaiu    ex   urbanis    egressi,    bellum    iugens    cum    uostratibus 
commiserunt.     Deinde  cives  reseratis   valvis    egressi,  quingen- 
tos  ex  nostris   super  ijoutem   peremeruut,  reliquis  psene  omni- 
bus, dum  fluminis  vada  nescirent,  summersis.     Exercitus  autem 
Petri,  tantam  suorum  non  ferens  injuriam,  ad  arma  convolant,  Loss  of  the 
et  confligentibus  inter  se   agminibus,  ceciderunt   ex   peregrinis  Crusaders, 
quasi  decern  milia  virorum,  et  Petri  Heremit^  pecunia  tota  a 
Bulgaris  capta  est,  retento  ejus  curru  cum  omnibus  quae  babe-  p.  190. 
bat.     Die  autem  quarta  recollectis  viris  qui  dispersi  erant  per  Their  arri- 
fugam,  quasi  ad  triginta  milia,  rursus  se   ad  iter   accingentes,  '^^l  ^}  Con- 

riam,  licet   cum    magna    difficultate,  continuant,    et    maturato  stantmople, 

and.  recep- 
itinere  Const antinopolim  pervenerunt.     Ubi  Petrus  imperatoris  ^Joq  \yy  ^\^q 

colloquio   fretus,  cum  per  dies  aliquot  exercitum  ibidem  recre-  emperor. 

asset,  ex  imperatoris   mandato   transito   Hellesponto    in   Bithi- 

niam,  qua?   prima   est  Asyae    provincia,  descenderunt.     Deinde 

ad  locum  supra  idem  mare  situm,  cui  nomine  Civitotb,  venientes, 

castrametati  sunt  ibidem. 


De  mteritu  triginta  milium  crucesignatorum. 

Erat   autem    locus  ille  in  confinio  Turcorum   positus,    rerum  Advance 
omnium    et   praecipue   victualium    opulcntus.      Cumque  ibidem  of  the  Cru- 
quasi  duobus  mensibus   consedisset  exercitus,   coeperunt  Latini  -^^^^ 
ad  decern  milia  virorum   regionem  perlustrare,  et  grcges  pari. 
ter  contrabere  et  armenta,  atque  versus  Nicaaam  urbem   ordi- 
natis  agminibus  profecti,  cum  pracda  maxima  sine  suorum  dis- 
pendio  sunt   revcrsi.      Porro  Tbcutonici  videntcs   quod  in   illo 
negotio  Latinis   prospere   accidisset,   adjecerunt   et    ipsi    simile 
aliquid  attemptare.      Unde  ad  decem  milia  peditum  cum  cqui- 
tibus  ducentis  versus  Nicaeam  tendcntes,  ad  oppidum  quoddam, 


'  These  words  are  introduced  by  |  ^propter']  contra,  W.,  and  so  A. ; 
Paris  directly  from  William  of  I  it  is  altered  in  the  margin  by 
Tyre.  1  Paris. 

D  2 


52 


MATTn^.T   PARTSIENSTS   CIIIIONICA  MAJORA. 


Their  de- 
feat and 
loss. 


A.D.  1096.  quatuor  miliaviis  a  Nica^a  distans,  venerunt,  et  facto  impetu 
vchcmcntissimo,  rcpugiiantibus  acriter  oppidauis,  sed  nihil  pro- 
ficieutibus,  Theutonici  oppidum  occupant  violenter.  Tandem 
habitatoribus  omnibus  interemptis  et  manubiis  cunctis  occu- 
patis,  castrum  muniunt,  et  loci  opulentia  simul  et  amoenitate 
delectati,  usque  ad  principum  adventum  ibi  commanere  pro- 
ponunt.  Sed  Solimannus  regionis  illius  dominus,  audiens  quod 
Theutonicorum  gens  oppidum  >uum  expugnatum  prassumeret 
detiuere,  cum  omni  festinatione  illuc  contendit,  et  castrum 
obsidens  violenter  expugnat,  omnibus  quos  intus  repperit 
gladio  interemptis.  Venit  interea  rumor  in  castris,  Theutoni- 
corum cohortes  in  manibus  Solimanni  incidisse.  Unde  veritate 
comperta,  relnctantibus  majoribus  de  exercitu,  ad  arma  prosi- 
liunt  universi,  et  pedites  triginta  quinque  milia  cum  equitibus 
quingentis,  ordinatis  agminibus,  ad  pai'tes  Nicasas  contendunt, 
et  in  quendam  campum  Solimannum  cum  innumera  Turcorum 
multitudine  invenientes,  irruunt  potenter  in  hostes ;  sed  Turci 
scientes  quod  res  pro  capitibus  ageretur,  gravissimum  pere- 
grinis  reddidere  conflictum,  et  ipsis  tandem  oppressis,  dum 
pondus  prselii  ferre  diutius  non  valerent,  fugam  ineunt,  agmi- 
nibus dissolutis  ;  quos  Turci  gladiis  insequentes,  stragem  non 
modicam  nostratibus  intulerunt.  Ceciderunt  ibi  de  exercitu 
Petri,  nobiles,  Galterius  Sensavior  cum  Reginaldo  de  Breis 
et  Fulchero  Aurelianensi,  et  de  triginta  milibus  peditum, 
qui  de  castris  egressi  fuerant,  simul  et  equitibus  quingentis, 
vix  vel  unus  superfuit  qui  carcerem  evaderet  vel  mortem. 
Ecce  praelium  inobedienti^  quem  finem  babuit,  dum  contra 
prfficeptum  imperatoris  populus  cervicosus  arma  moverat  teme- 
raria,  qui  consuluit  indoctum  vulgus,  ut  pacifice  apud  Constan- 
tinopolim  esspectarent,  usque  ad  adventum  principum  illos  sub- 
sequentium,  qui  prudentiores  ipsis  erant  et  ad  plenum  in 
militia  eruditi.  Solimanno  vero  non  sufficiente  quod  factum 
fuerat,  in  castra  irruit  violentus,  et  senes  valetudinarios,  mo- 
nachos  et  ordinatos,  matronas,  puellas,  et  pueros  in  ore 
gladii  interemit  multos.  Quosdam  tamen,  quorum  setas  pro 
eis  intercedebat  et  facies,  ad  hoc  reservabat  ill^sos,  ut  per- 
petuEe  subiceret  servituti.  Erat  autem  prope  castra  fidelium, 
secus  litus  maris,  vetus  quoddam  praesidium  habitatoribus 
vacuum,  in  quo  necessitate  compulsi  ad  tria  milia  peregrino- 
rum  se  contulerunt,  salutem  se  ibi  posse  consequi  arbitrantes. 
Help  ob-  Cumque  in  eo  a  Solimanno  fuissent  obsessi,'  sese  viriliter 
tamed  by  defendentes,  Petrus  ad  imperatorem  veniens,  fusis  humiliter 
the  em-  P^ecibus,  obtinuit,  ut  missa  illuc  militia  reliquias  populi  faciat 
peror. 


Will,  of 
Tyre,  i.  23, 
col.  244. 


Id.  i.  24, 
col.  244. 


Id.  i.  2.5, 
col.  245. 


(Enlarged 
from  Id.  i. 
26,  col. 
246.) 


Id.  i.  26, 
col.  246. 


1  obsessi]  obsides,  W.    A.  has  ohsi,  with  ses  in  the  margin  by  Paris. 


DE  TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFl.     53 

(Not  inW.  liberari.       Quod   cum   factum    fuisset,    remansit    Petrus    apud  A.D.  I096. 
of  Tyre.)     Coustantinopolim  cum  reliquiis  exercitus,  principum  expectans 
adventum. 

Be  2)eregrmis  quihisdam  dolo  interfedis. 

William  of  Secutus  est  autem  hos  cruce  signatos  in  peregrinationis  voto  Expedition 
Tyre,  i.  27,  sacerdos  quidam  nomine  Godescallus  et  natione  Theutonicus,  of  Godes- 
^^  '  '  ■  qui  gratiam  habens  exhortationis,  ad  quindecim  milia  de  regno  ^ 
Theutonicorum  ad  opus  crucis  in  Hungarias  fines  conduxit. 
Ubi  cum  exercitu  suo  venalia  de  mandato  regis  bonis  conditioni- 
bus  ab  Hungaris  accepissent,  alimentorum  opulentia  abutentes 
et  ebrietati  vacantes,  ad  enormes  proruperunt  injurias,  pr^das 
agentes  et  stragem  in  populo  committentes,  necnon  cum 
uxoribus  Hungarorum  et  filiabus  rem  illicitam  violenter  per- 
petrantes.  Unde  rex  terrae  ira  succensus  dignissima,  populum 
ad  arma  concitat  in  ultionem  tantas  transgressionis.  Tandem 
apud  Bellegraviam  prgedictorum  multitudinem  furiosorum  re- 
perientes,  cum  se  pr^pararent  ad  resistendum,  (erant  quippe 
viri  fortes  et  usum  armorum  babentes,)  temptant  dolo  \'incere 
quos  viribus  nequiverunt.  Missa  igitur  legatione  ad  Godescal- 
lum  et  primates  exercitus,  convenerunt  eos  verbis  pacificis  in 
Id.  i.  28,  dolo,  dicentes  ;  "  Pervenit  ad  dominum  nostrum  regem  gravis 
col.  247.  "  querimonia,  quod  populo  suo  enormes  nimis  intuleris  inju- 
"  rias,  mala  pro  bonis  nequiter  rependendo.'  Novit  prasterea  rex, 
"  quod  sunt  inter  vos  viri  prudentes  et  timentes  Deum,  quibus 
"  invitis  et  renitentibus  commissa  sunt  enormia,  quse  regem  me- 
"  rito  ad  iracundiam  provocaruntj  unde  crimen  quorundam  in 
"  omnes  refundere  verens,  decrevit  peregrinis  parcere  in  pra3- 
"  senti ;  unde  vobis  denuntiat,  ut  ejus  omnino  quiescat  indigna- 
"  tio,  ut  et  personas  vestras  et  substantiam  cum  armis  omnibus 
"  in  manibus  ejus  sine  conditione  tradatis,  alioquin  nee  unus 
"  ex  vobis  mortem  evadet,  cum  potestatem  non  habeat  populus 
"  fugiendi."  Godescallus  igitur  et  principes  legionum,  de  regia 
benignitate  nimis  praesumentes,  populum  totis  viribus  reniten- 
tem  induxerunt,  ut  cum  armis  et  substantia  eorum  tota  in 
regis  potentia  se  traderent,  et  sic  satisfacerent  conquerenti. 
Quod  cum  factum  fuisset,  dum  misericordiam^  expectant,  mortem 
incurrunt.  Irrucrunt  enim  in  populum  proditores  illi  armo- 
rum solatio  destitutum,  non  distinguentes  justum  ab  impio;  et 
stragem  immanissimam  inferentes,  locum  polluei'unt  univer- 
sum  ex  cruore  interemptorum  et  funeribus  occisorum.     Evase- 

'  rependendo]    rependcntes,    W.,  I       ^  misericordiam]  vitam,  W. 
and  so  A.,  but  it  is  altered.  I 


54 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJOEA. 


A.D.  1096.  runt  tamcn  aliqui  hoc  commune  periculum,  ct  ad  propria  re-  Will,  of 
p.  191.         versi,    suorum   stragem    aliis,  qui   peregrinationis  voto  astricti  Tyre^i.^28, 
fuerant,    refereutes;    sollicite   admonendo,    ut    prsedicti    populi 
nequam  priv)  oculis  semper  habcntcs  malitiam,  prudentius  iu- 
cedaut  et  cautius  iter  expediant. 


col.  248. 


Do   qnilusdam  ^eregrims  Judceos  ]peYseque7itihus   et  fost 

interfectis. 

Slaughter  Per  idem  tempus  convenerunt  ex  finibus  occidentis  ad  ducenta  Id.  i.  29, 
of  theJews  pg(jitmii  milia  cfc  equitum  quasi  tria  milia,  inter  quos  erant  col.  248. 
by  a  party  ^-^.j  jjQ]h,iieg  Thomas  de  Feria,  Clarenbaldus  de  Vendolio,  comes 
saders  at  Hermaunus,  et  Carpentarius  Willelmus.  Hi  omnes  se  ad  in- 
Mentz  and  sauias  convertentes,  et  populum  Judseorum  in  oppidis  et  civita- 
Cologne.  tibus,  per  quse  eis  erat  transitus,  impetentes,  multa  ex  eis  milia 
obtruncabant.  Et  hoc  prsecipue  factum  est  in  Maguntia  eb 
Colonia  civitatibus,  ubi  etiam  comes  Emico  nomine,  vir  potens 
et  in  eadem  regione  prseclarus,  eorum  coetibus  conjunctus/ 
maleficiorum  erat  particeps  et  flagitiorum  incentor.  Qui  omnes, 
transcursa  Franconia  et  Bavaria,  cum  fines  Hungariae  attigerunt, 
arbitrati  sunt  quod  liceret  eis  regnum  libere  introire ;  sed  apud 
Meezeburc  clausum  repperientds  aditum,  circa  pontem  substite- 
runt.  Porro  rex  -  terrse  ingressum  transire  volentibus  prohiberi  ^ 
mandaverat,  verens  ne  injuriarum  ^  quas  Godescalli  ^  legionibus 
intulerat  memores,  in  ultionem  arma  movere  inciperent  intro- 
ducti.  Unde  petita  a  rege  licentia  transeundi  pacifice,  cum  sibi 
esset  penitus  denegata,  propouunt  terras,  quas  circa  fluvios  et  Id.  i.  30, 
paludes  rex  possidebat,  depopulari,  suburbana  succendere,  et  ^^^-  249. 
in  rebus  ejus  hostiliter  dessevire.  Accidit  ergo  die  quadam, 
quod  septingenti  ex  regis  militia  navigio  transeuntes  occulto, 
ut  a  peregrinorum  injuriis  regionem  tuerentur,  casu  tamen  hos- 
tibus  subito  obyiabant,  a  quibus  paene  omnes  interfecti  sunt, 
exceptis  paucis,  qui  in  carecto  et  paludibus  salvabantur.  Et 
hac  freti  victoria  peregrini  adiciunt  etiam,  ut  pontibus  fabri- 
catis  praesidium  expugnent,  et  iter  gladiis  preeparantes  regnum 
intrent®  violenter,  Deinde  pontes  quos  construxerant '^  moe- 
nibus  applicant,  et  per  eorum  instantiam  ad  id  perventum  est, 
ut  jam  pateret  introitus  peregrinis.  Sed  ecce  subito  c^litus 
incusso  victoribus  timore,  versi  sunt  in  fugam,  causam  penitus 
ignorantes  ;    sicque  peccatis  exigentibus,  terga  hostibus  osten- 


Their  de- 
feat at 
Lleseburg 
(Ovar). 


'  conjunctus']  convinctus,  A. 
2  Coloman,  king  of  Hungary. 
^  prohiberi']  prohibere,  W. 
*  injuriarum']  injuriam,  C. 


^  Godescalli]  Godescallus,  A.C.D. 
f*  intrent]   intrant,  0.  W.,  and  so 
A.,  but  it  has  been  altered. 
'  C.  ins.  aut. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFI.     55 


col.  230. 


Will,  of       dentes,  contulerunt  andaciam  civibus  desperatis,  qui  illos  fu-  A.D.  1096. 

««T'^t'ort  gisntes  viriliter  insecuti,  mortem  eis  inevitabilem  intuleruut. 
Ex  quibus  comes  Emico,  cum  legionibus  fugiene  dissolutis,  in 
suam  vix  patriam  est  reversus.  Alii  vero  nobiles,  quos  pree- 
nominavimus,  per  Thariciam^  exitium  declinantes,  ad  Italiam 
pervenerunt.  Unde  et  quidam  ^  de  principibus,  idem  iter  agen- 
tibus,  qui  Durachium  navigare  proijosuerant,  se  in  Greeciam 
contulerunt. 


Be  progressu  ducts  Godefridi  et  sociorum  ejus  in  opus  crude. 

Id.  ii.  1,  Anno  supradicto,  qui  est  annus  Domini  Mxcvi.,  mense  Augusto,  Advance 

col.  249.      decima  quinta  die  mensis,  Lotharingise  dux  Godefridus,  vir  illus-  of  Godfrey 

r\f  TJ  '11 

tris,  post  Petri  heremitas  et  Godescalli  aliorumque  progressum      ,  ?^^  °" 
miserabilem,  ut  prajdictum  est,  convocatis  vice  consortibus,  iter  compa- 
aggressus  est.     Erant  autem  qui  se  illi  conjuuxerunt  viri  no-  nions. 
biles;   Baldewinus  prsedicti   duels   frater  uterinus,  Baldevvinus 
Hamaucorura  comes,  comes  Hugo  de  Sancto  Paulo,  et  Enge- 
rannus  filius  ejus,  comes  de  Gres  Garnerius,  Eeginaldus  comes 
TuUensis,  et  frater  ejus  Petrus,  Baldewinus  de  Burgo,  Henricus 
de  Hascha,  Godefridus   frater   ejus,  Dodo  de  Cons,  Cono'     de 
?^a|ni-  G^R-  Monte  Acuto  ;  quos  sequebantur  Frisones,^  Lotharingi,  et  quic- 
'  quid  gentium  jacet  inter  fluvios   Khenum  et   Garunnam.      Hi 
Will,  of       omnes  individuo  comitatu  incedentes,  per  Austriae  provinciam 
Tyre,  ii.  1,  et  Hungariam,  regi  datis  obsidibus,  ad  Belligraviam  Bulgaria 
0-4*!  '  oppidum,  et  inde  ad  Niz  et  Straliciam   pervenerunt;    inde  ad 

Daciam   mediterraneam,  qass   alio  nomine  Mesia  dicitur,  et  ad 
claustra  Sancti  Basilii  descendentes,  Philippopolim,  urbem  no- 
bilem  et  copiosam,    attigerunt.      Ubi  cognito  quod  Hugo  mag- 
nus,  Philippi  regis  Francorum  frater,  cum  aliis  quibusdam  ab 
imperatore  Alexio  in  vinculis  teneretur,  dux  magnificus  Gode- 
fridus, missis  legatis,  rogat  ut  viros  pra^dictos  et  crucc  signatos  De  libera- 
solutos  abire  permittat.      Prasdictus   enim   Hugo  vir   illustris,  tione 
quasi  inter  primos  iter  aggressus,  Alpibus  transcensis,  in  Apu-  "^^S'^^ . 
liam  per  Italiam   descenderat,  et  cum   exiguo   comitatu    apud  fratris     ' 
Durachium    mare   transiens    substiterat,  peregrines  qui  sequc-  Francorum 
bantur  expectans ;    ubi  a  preside  regionis  vinctus  et   impera-  regis. 
tori  traditus,  tanquam  pra^do    et  homicidii  reus  tenebatur  in 
carcere.      Scd  cum  nunciis  ducis  pra^cise  negaretur,  de  com- 
muni   consilio   per    octo    dies  regioncm  totam  cum  legionibus 
suis  depopulantcs  affligunt.      Hoc    audiens   imperator,  nuncios 


ii.  4,  col. 
255. 


Id.  ii.  5, 
col.  256 


'     Thariciam'\      Tharinani, 
Carinthiam,  W.  of  Tyre. 
-  quidam']  quosdam,  A.  O. 


W. 


•'  Par.  places  "vel  Conanus"  over 
Cono.     This  is  in  the  text  in  D. 
*  O.  W.  ins.  Saxoncs. 


5G 


MATTHiEI   rARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1096.  ad  duccm  divigit,  rogans  ut  a  prasda    se  cohibens   nobiles  re-  Will,  of 

cipiat  expedites.      Dux  igitui*  pacatis  legionibus,  Constantino-  Tyre,  ii.  5, 
polim  pervenit,  ubi  etiam  prsedictos  nobiles  incolumes  suscepit. 
Erant  autem  cum  Hugone  magno  Drogo  de  Neella,  Olarenbaldus 
do  Vendolio,  Willelmus  Carpentarius,   qui  omnes  duci  de  sua 
liberatioue  gratias  exsolverunt. 

Eodem  anno  stellfe  visse  sunt  labi  de  cselo  in  partibus  Cf.  Sige- 
occidentalibus,  in  signum  dictse  stragis  et  confusionis.    225^'  °° ' 


Falling 
stars. 


Accouut 
of  the 
emperor 
Alexius. 


His  beha- 
viour to 
the  Cru- 
saders. 


De  nequissimo  imperatore  Alexia. 

Alexius  autem  imperator  Grsecorum  vir  nequam  et  subdolus,  William  of 

cum  esset  in  palatio  Nichofordi  prsedecessoris  su.i  summus  et  "^J'^e,  ii.  5, 

col   255 
princeps  militias,  contra  dominum  suum  maliciose  recalcitrans, 

quinto   vel    sexto    ante    banc   expeditionem   anno,    domino   de- 
pulso,    imperium    invaserat,    et    invasum    nequiter    detinebat. 
Hie '  semper  propositum  babens  fallendi,  saepe  cum  peregrinis  (Not  in  W. 
verba  pacifica  loquebatur  in  dolo,    suspectam  jugiter   habens  of  Tyre.) 
multitudinem  cruce    signatorum  et  militife  probitatem.     Undo 
si    quandoque    nocere    cessavit,    non    boc  virtutis    exstitit    sed 
timoris.      Nam  dux  Godefridus  cum  ante  urbem  Constantino- 
politanam  tentoria   fixisset,    assunt    nuntii   imperatoris,    ipsum  Will,  of 
ducem    invitantes,    ut    ad    imperatorem    cum    paucis    introire  '^y'"*^^";^» 
festinet.      Dux  vero   babito   concilio,    illuc   ire   distulit;   unde 
indignans    imperator    forum    rerum    venalium    ducis    legioni- 
bus  interdixit.      Porro   principes   alimentorum    metuentes   de- 
fectum,   per    suburbana   longe   lateque   bostiliter  discurrentes, 
greges   undique    contrabunt   et  armenta ;    et   tantam  in  castra 
alimentorum    deferunt    opulentiam,    ut    usque    ad    satietatem 
etiam  minores  abundent.     Unde  imperator  compulsus  oommer- 
cium  restitui  iterate  praecepit. 


col.  256. 


De  motione  Boamundi  principis  in  opus  crucis. 

Advance  of      Interea  dum  hasc  apud  Constantinopolim  geruntur,  dominus  Id.  ii.  1 3, 

Bohemond,  Boamundus,  Eoberti  Guisgardi  filius,  princeps  Tarentinus,  qui  ^°^'  ^^^' 

prince  o       ^^j^^g    byemem    cum     suo   exercitu   Adriaticum    mare   transieus 

Otranto,  x  ^  _    ,        .  , 

and  his        Durachium  usque  pervenerat,  per  deserta  Bulgaria  ad  suos  qui 

followers,  eum  sequebantur  pedetentim  appropians  accedebat.  AdbEese- 
rant  namque   ei  viri  quidam   nobiles  potentes,  quorum    bic  in 

p.  192.  parte  nomina  subponemus  ;  Tancredus  Willelmi  Marcbionis 
filius,  Eicardus  de  Principatu,^  et  Rainulfus  frater  ejus,  Eobertus 

'  hicl  ova.  O.  W.     This  and  the  next  sentences  are  due  to  the  compiler. 
-  Of  Salerno. 


DE  TEMPORE   WILLELMI  SECUNDI,   SCILICET   KUFI.     57 


Will,  of       de  Anxa,  Hermannus  de  Kami,  Eobertus   de  Surda  Valle,  Eo-  A.D.  1096. 
■^^7!.'^o^^' bertus  Turstani  filius,  Humfridus  filius  Eadulfi,  Eicardus  filius 

col    263 

comitis  Eanulfi,  comes  de  Eussillum,^  et   fratres    ejus,    Boeleis 

Carnotensis,    Alberedus    de    Cagnauo,    Humfridus    filius    ejus. 

Malm.  G.  R.  jjqs  autem  sequebantur  populi  Italici,  et  quicunque  a  Tyrreno 

IV.  349,  p. 535.  .......  •  1         -  TT- 

man  m  Adriaticum  usque  siuum  conversabantur.  Jli  omnes 
Will,  of  usque  ad  urbem  Castoream  Boamundi  vexilla  secuti,  cum  a 
Tyre,ii.l3,  ciyibus  venalia  populo  non  exbibebantur,  contrahere  greges  et 
armeuta  compulsi  sunt  violenter.  ludeque  progressi,  in  regione 
Pelagonia  castra  statuerunt ;  ubi  audientes  quod  in  viciuo  erat 
municii^ium  solis  hjereticis  habitatoribus  refertum,  illuc  sub 
celeritate  contendunt,  et  castrum  violenter  occupantes,  et  ffidi- 
ficia  igue  conflagrantes,  praedam  immensam  et  opima  inde  spolia 
abstulerunt. 


col.  26.3. 


Id.  ii.  17, 
col.  266. 


Malm.  G.  B 
iv.  349,  p.  535 

Will,  of 


JDe  peregrinatione  comitis  Tholosani. 

Subsecuti   sunt  peregrinos    praedicto   comes    Thosolanus   Eai-  Advance  of 
mundus,  et  episcopus  Podiensis  Aimerus,  in  negotium  Crucifixi.    5^™*^." 
Erant  autem  cum  eis  in  gente  sua  viri  generis  praeclari;  Wil-  count  of    ' 
lelmus  Aurasiensis  episcopus,  et  comes  Eainbaldus,^  Gaustus  de  Toulouse, 
Bediers,  Girardus  de  Eosillum,  Willelmus  de  Monte  Pessulano,  Adhemar, 
Willelmus  comes  Forensis,  Eeimundus  Pelez,  Gentonius  de  Bar,  o'SQop  oi 
Willelmus  Amanen.      Hos  secuti   sunt    Gothi,  et  Wascones,  et  ^jj^^  ^^^ly 
quicunque  cruce  signati  inter '  Pyrenaeum  et  Alpes  diffunduntur.  followers. 
Hi  omnes  praefatos  subsequentes  cruce  signatos,  per  Italiam  et 
Tyre,  ii.  17,  Lumbardiam,  et   per    regionem   quJB    Forum    Julii    dicitur,    in 
col.  266.      Histriam    et    tandem    in    Dalmatian!   descenderunt.       Cumque 
per  dies  quasi  quadraginta    omnem  Dalmatiam  multo  pertran- 
sissent    periculo,    demum    Durachium     pervenerunt.       Ubi     et 
comes   litteris   imperatoris   exhilaratus,  iter    arripuit,   transcur- 
sisque  montibus  et  silvis  et  universa  Epyrotarum   regione,  de- 
mum    in  pagum  cui  Pelagonia  nomen   est,  copiis   omnibus  re- 
dundantem,  tentoria  statuerunt.     Ubi  cum  venerabilis  Podiensis  Capture  of 
episcopus    longius  a  castris  tentoria  fixit,  hospitandi   commodi-  the  bishop 
tate  ductus,  a  Bulgaria  irruentibus  captus  est.     Sed  dum  unus  ?  "tJ^  ^^, 
ex  praedonibus  aurum  [ab  eo]  qucereret,  ipsum   contra  caeteros  ^arians. 
tuebatur.     Inter  quos  excite   tumultu,    ad    voces    deccrtantium 
exercitus    commotus  est  universus,  et  armis  arreptis,  irruentes 
in  maleficos  praedictos,  ex  eorum  manibus  eiDiscopum  eruerunt. 
Dcniquc  resumpto  itinere,  peregrini  Thessalonicam  transeuntes  His  deli- 
et   omnem  Macedoniam,  contiuuatis   laboribus  apud  Eodestum,  verance. 


Id.  ii.  18, 
col.  268. 


'  An  error  for  Rosinolo.  This  is 
Geoffrey  of  Kosciguo  ;  see  Le  Pro- 
vost, Orderic  Vital,  iii.  p.  487, 
note  ^. 


-  liainbaldus']  Bainbaldus,  A. 
Count  of  Orange. 

^  inter \  in,  W.,  and  so  A.,  but  it 
is  altered  by  Paris. 


58 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  109C, 


Their  dif- 
ference and 
subsequent 
reconcilia- 
tion with 
the  empe- 
ror. 


Form  of 
fealty  paid 
to  the 
emperoi' 
by  the 
Crusaders. 


urbcm  maritimam  super  Hellespontum'  sitam,  itinere  dierum 
quatuor  distantem  a  Constantinopoli,  pervenerunt;  ubi  legati 
principum,  qui  prajcesserant,  comiti  occurrentes  monuerunt 
instantius,  obnixo  cobortantes,  ut  peractis  apud  imperatorem  ne- 
gotiis,  ipsos  subsequi  maturaret.  Victus  igitur  comes  tam^  im- 
l)enalium  quam  principum  instantia,  relicto  exercitu  sub  custodia 
cpiscoiJorum  et  virorum.  nobilium  qui  in  castris  erant,  ipse  cum 
paucis  Coustantinopolim  properans,  ad  imperatorem  ingressus 
est.  A  quo  cum  omni  reverentia  susceptus,  cum  raulta  instan- 
tia exbortatus,  ut  imperatori  fidelitatis  juramentura,  secundum 
formam  aliorum  principum  qui  eum  preecesserant,  exhiberet, 
negavit  plane  ;  unde  indignatus  imperator  insidiabatur  illi  et 
ejus  exercitui,  prsecipiens  militibus  suis,  ut  repente  in  legioni- 
bus  comitis  irruentes  usque  ad  mortem  i^ersequi  attemptarent. 
Igitur  centuriones  imperatoris  et  quinquagenarii,  agminibus 
militaribus  prjerogati,  domini  jussionem  exequentes,  clam  et  de 
nocte  in  comitis  irruunt  expeditiones,  aliquos  non  praemunitos 
invenientes,  ex  eis  plurimos  peremerunt.  Comes  vero  hsec 
audiens,  imperatori  proditionis  objecit  infamiam.  Unde  facti 
poenitens,  Boamuudum,  qui  adhuc  in  ulteriore  maris  littore 
cum  suis  residebat,  ad  se  facit  evocari,  ut  per  ejus  et  principum 
suorum  interventum,  comitis  sibi  animum  reconciliare  possit; 
qui  ad  ejus  vocationem  venientes,  licet  multum  displiceret 
quod  factum  fuerat,  cum  viderent  quod  non  esset  ultionis 
locus,  cum  ad  majora  properarent,  ad  exhortationem  eorum 
comes  et  imperator  reconciliantur ;  et  juxta  formam  fidelitatis 
ab  aliis  factam  juramentum  exhibens,  i.n  plenam  gratiam  re- 
versus,  donis  ingentibus  est  honoratus. 

Forma  ^  autem  fidelitatis  base  est,  in  qua  omnes  consenserunt 
totius  Occidentis  principes :  quod  civitates  et  castella  cum  jjos- 
sessionibus  aliis,  quae  ad  jus  imperatoris  spectare  videbantur,  si 
ea  possent  subjugare,  sibi  redderent  incontinenti,  salvis  princi- 
pibus  manubiis  omnibus  in  eisdem  inventis.  Quod  quibusdam 
ex  nobilibus  nimis  videbatur  iniquum,  ut  sui  sanguinis  efiusione 
mercarentur  commodum  alienum.  Imperator  autem  ut  satisfa- 
ceret  peregrinis,  juravit  quod  ipsis  auxilium  fidele  impenderet 
et  consilium,  quibus  possent  inimicos  debellare.  Venit  interea 
Constantinopolim  comitis  exercitus,  qui  statim  de  mandate  ipsius 
ad  eos  qui  se  prsecesserant  transiens,  caeteris  legionibus  est 
conjunctus. 

iBosforus. 
Hellespontus. 
Brachium  Sancti  Georgii. 

2  tarn']  om.  C. 

3  This  paragraph  seems  the  compiler's  own,  though  the  substance  may 
be  found  in  W.  of  Tyre,  iii.  12,  col,  285. 


Will,  of 
Tyre,ii.l8, 
col.  268. 


Id.  ii.  19, 
col.  269. 


Id.  ii.  20, 
col.  269. 


Id.  ii.  21, 
col.  271. 


Will,  of 
Tyre,ii.2], 
col.  271. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.     5i) 


JDe  peregnnattone  Boherti  duels  Normannorum  et  sociorum  ejus.  A.D.  1096. 

Diceto,  Hoc  denique  tempore   Robertas   dux  NormanniEe   cruce  sig-  Advance  of 

:ol.  492.      uatus,  iter  Jerosolimitanum  omnium  peregrinorum  novissimus  Robert  of 
arripiens,  posuit  Normanniam   in  vadimonium  fratri   suo  regi     o^'^^nay 
Willelmo,  acceptis  ab  eo  decern  milibus  libvis  argenti.     Junx-  followers. 
tVill.  of       erunt  autem   se  ejus  agminibus   Robertus   comes   Flandrensis, 
ryre,ii.22,  JJ^g^achiu3    comes    Boloniensis,    Stephanus     comes     Blesensis 
,0.-/-.      comes  Carnotensis,  comes  Stephanus  Albemarlensis,  Rothrodus 
comes  Perticensis,  Rogerus   de   Barnevilla,   de   Britannia  viri 
Halmesb.     magni  Fergandus  et  Conanus.     Hos  quoque  sequebantur  Angli, 
V.  350,        Normanni,  Flandrenses,  Britones,  Andegavenses,  Galli  occiden- 
tales,    et   omnes    populorum   cunei,   qui    ab    oceano    Britannico 
usque  ad  Alpes   mediterraneo  tractu   degebant.     Isti  omnes  in 
iVill.  of       negotium    crucis    profecti     in    Apuliam    et    Calabriam,    circa 
CjTe,  col.    hyemis  ingi'uentis  initia,  nivium  et  glacierura  vitantes '  incom-  p.  193. 
■'   ■  moda,  ibidem  expectantes  donee  aura  felicior  arrideret. 

Diceto,  Circa  idem  tempus  fundata  ecclesia  ISTorewicensis,  et  in   ea  The  church 

!ol.  491.      ppQ  clericis  monacbi  surrogati.  of  Norwich 

founded. 

De  ohsidione  Nicece  civitatis  a  crucesignatis  facta. 

Zf.  Baldric,      Anno  Domini  mxcvii.     Dux   Godefridus   cum  suis  legionibus  Advance 
;Iist.            apud  Constantinopolim,  dux  Boamundus  cum  suis  apiid  ui'bemofthe 
rTo-^      Castoream,  comes  Tholosanus  cum  suis  apud  Pelagoniam,  cele-  Crusaders 
Mi"-ne        brea  Dominicae  Nativitatis  dies  transigentes,  decreverunt,  unus- 
ilxvi.).        quisque    in    loco    suo,    intuitu    religionis,    manus    a   prseda   et 
qualibet   injuria    cohibere.     Hi   omnes  in  vere    sequenti,  com- 
iVill.  of       positis  sarcinis,  vehiculis  et   clitellis   iter  aggredientes,  versus 
ryre,n.21,  Nicaeam   urbem   pedetentim   incedunt.       Qui  tandem  ad  Nico- xheir^unc- 
*' '  "'   "      mediam,    qufB    Bithinige    metropolis    est,  venientcs,    habuerunt  tion  with 
obviam  venerabilem    sacerdotem   Petrum    beremitam  ibi,    qui  ^^^  forces 
cum  paucis  quae  sibi    superfuerunt,  reliquis   legionibus  occur-  !l  ^  ^^  ■ 
rens,    eorum    coetibus   conjunctus    est,   principibus    salutatis ; 
ubi  ab  omnibus   benigue   susceptus,  de   suorum  amissione  plu- 
rimum  condolebant,  et   malta   ei    donaria  contulerunt.     Multi- 
plicatis  igitur  armatorum   copiis,  et  moderamine  congruo  iter 
expedientcs,  Nicacam  per  Dei   gratiam   attigerunt;   ubi   castris  s;e„e  of 
in   girum  dispositis,  loca    tamen   Venturis"^   reservantcs,  urbem  Nice  begun, 
mense  Maio,  decima  quinta  die  mensis,   in  die  videlicet  Domi- 
nicae  Ascensionis,  obsederunt.     Comes  vero  Tholosanus  negotiis  Raymond 
pertractatis,    sumpta   ab   imperatore    licentia,    ad   urbem   pra3-  of  Toulouse 
joins  them. 

'  vitantes']  evitantes,  0.    This  clause  and  the  next  are  the  compiler's. 
'  0.  W.  ins.  legionibus. 


60 


MATTHJLI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  10t»7.  dictum   vclox   pcrvcuit,    et    ceeteris    sc   principibus    obsidionem 

agcntibus  cum  legionibus  coujunxit. 
rri.iiiiry  in      Nonis  Api'ilis  apud  Finchamestude  in  Bercsire  quod-  Robert  do 


Eeikshire. 


dam  stagnum  fluxit  sanguine. 


Monte. 


to  Nice. 


Qualiter  dux  Bohertus  venit  ad  ohsidionem  Nicece  civitatis. 

Advance  of     Audiens  autem  dux  ISTormaunorum   Eobertus  Nicaeam  urbem 
Robert  of    a    i^rincipibus,    qui    ipsum    praecesserant,    jam    esse    obsidione 
tll°>ii!.^       vallatam,    convocatis   viaa    consortibus    sarcinisque     compositis,  Will,  of 
ad  mare  descendit.      Et  moram   quam  fecerat   in  Apulia  redi-  Tyre,  iii. 
mere'   cupieus,   cum    omni    tranquillitate  Yllirico,    Macedonia,      ' '^ 
et  utraque  Thracia  transcursis,  Constantinopolim  pervenit.     Ubi 
ab   imperatore    vocatus,   more   aliorum    principum,    fidelitatem 
tam    ipse    quam    comites    qui   cum   eo   venerant,    fecerunt ;    et 
iude  in  ampliorem  recepti  gratiam,  in  auro,  vestibus   pretiosis, 
vasis  tam    artificio  quam   materia  admiratione  dignis,  olosericis 
quoque  inauditas    aestimationis,  dona    susceperunt,   qualia  prius 
non   viderant,    et  quas    ipsis    etiam    receptoribus    stuporem  in- 
ferrent,     dum     rerum    antea    visarum    excederent    dignitatem. 
Delude  sumpta  ab  imperatore  licentia,  transitoque  Hellesponto, 
cum    suis   legionibus   Nicaeam  pervenerunt,    a   principibus,  qui 
eos    praevenerant,    magnte    devotionis    amplexu     suscepti  ;    qui 
locum  sibi  in  obsidione  deputatum  obtinentes,  castra  magnifice 
statuerunt.      Hie    igitur  primura  ex  diversis  agminibus   [unus]  Id.  iii.  23, 
factus    [est]   Dei  viventis   exercitus,   ubi   legionibus    numeratis  '^^^-  ^'*' 
invent!   sunt  habere    peditum  ^    secenta    milia/    equitum   vero 
loricatorum  centum  milia,  qui  omnes  in  girum  praedictae  urbis 
considentes,  laborum  suorum  [primitias]  ^  cum  omni   devotione 
Domino  consecrarunt. 


Numbers 
of  the 
whole 
army. 


Be  pugna  inter  Christianos  et  Turcos  et  nostrorum  victoria, 

gloriosa. 

Victory  of       Isicaea,  urbs  magna  et  rerum  omnium  opulentissima,  una  est  Id.  iii.  l, 
the  Crusa-  (Jq  civitatibus  Bithini»,  cujus  dominus   erat  quidam  Turcorum  col.  273. 
^rs    etore  po^entissimus  simul  et  totius  regionis,  nomine  Solimannus,  qui 
lingua  Persarum  rex  interpretatur,    Hujus  autem  antecessores  ab 


'  redimere]  redire,  A.  C.  D.  has 
rcddire  altered  to  redimere. 

-  peditum']  predictus,  D.,  and  so 
A.,  but  it  has  been  altered  to  pre- 
ditum. 

^  milial  om.  C. 


■*  primitias']  om.  A.  0.  W.  has 
fructum.  A  modern  hand  has  in- 
serted propositum  in  A. ;  primitias 
is  from  William  of  Tyre,  and  the 
Hist.  Angl.  has  it. 


DE   TE:S[P0RE   WILLEOn   SECUXDT,   SCILICET   RUFI.      Gl 

fVill.  of       imperatore  Coustantinopolitano,  Eomaiio  nomiuc,  qui  ante  hunc  A.D.  1097. 
•7^'_"''  ^'  -A-lexium  erat  tertius,  has  occupaverant  regiones,  et  easdem  huic 
'"^'      tradideraut  Solimanno.     Possidebat  autem  provincias  universas 
a  Tharso  Cilicioe  usque  ad  Hellespontum,  ita  ut  iu  confinio  Con- 
stantinopolitanaj  civitatis  procui-atores  suos  haberet,  qui  tributa 
et  vectigalia  totius  regionis  ad  commodum  domiui  sui  colligerent 
et  collecta  confiscarent.     Ipse  autem   cum  multitudine  copiosa 
armatorum  in  moutibus  vicinis,  vix  ab   obsidione  decem  milia- 
ribus    distans,    opportunitatem    quserebat,    quo    ordine    urbem 
posset    a    cruce  signatorum   inquietudine    liberare.     Tunc  Soli- 
[d.  iii.  2,      mannus    ut   cives    obsessos   consolaretvu',  duos   ad   illos    direxit 
;ol.  276.      nuncios,    qui    navigio    per    lacum    ad   urbem    descenderent,    et 
maudata   sibi    imposita   ad   cives    obsessos    occulte    perferrent ; 
'.d.  iii.  3.      sed   unus    ex    illis   qui    missi    fueraut  a    nostris    captus  est,  et 
alter   gladio    confossus.     Principes    autem    nuncium,   qui    vivus 
captus   fuerat,  in   arcto    ponentes,  didicerunt   ab   eo,  quod  Sol- 
danus    in    crastino   venturus     erat,    ut    obsidionem    solveret   et 
illos  de  instanti  periculo  liberaret.     Solimannus  igitur  in  eras-  Defeat  of 
tino   circa  boram    tertiam,  ut   nuncius    pra3dixerat,  cum    quin-  Soliman. 
gentis  armatorum  milibus    de   montibus    ad   plana  descendens, 
[d.  iii.  4,     prffimisit    decem   milia   equitum    ad    portam    meridianam    quee 
;ol.  277.      comiti    Tholosano   commissa   fuerat,  et   cum    impetu    multo   in 
ejus  irruunt  legiones,  a  quibus  accepti,  et  conatibus  mirabiliter 
confractis    et    aciebus   dissolutis,    jam    erant    in    fugam    versi. 
Cum  ecce  Solimannus  cum  majoribus  superveniens  copiis,  illos 
qui   dissoluti   erant    iterum    reducens,  in   nostros    redire    cora- 
pellit.     At   vero   dux    Godefridus    et   dominus    Boamundus    co- 
mesque    Flandrensis    cum    suis    ad    unguem    armati,    videntes 
comitis   exercitum    supra  vires   fatigari,  irruunt   constanter   iu 
hostium    legiones,    et   interfectis   ex  eis    ad   quatuor    milia,  et 
nonnullis  captivatis,  in  fugam  eos  compulerunt.     Nostri  quoque  Investment 
hac  prima  potiti  victoria,  obsidionem  continuant,'  dispositis  in  °  Nice, 
[d.  iii^  5,      gyrum  militaribus  catervis  in  bunc  modum  :  ad   portam  orien- 
'"  *  talem    sedit    dux    Godefridus    cum    duobus     fratribus    suis    et 

eorum  catervis;  ad  portam  septentrionalem   dominus  Boamun- 
dus cum  Tancredo  et  aliis  principibus  suis ;  ad  portam  austra- 
lem    comes  Kaimundus    et    episcopus    Podiensis ;    ad    portam 
occidentalem    dux    Normannorum    Robertus     et    comes    Flan- 
;Xot  in  W.  drensis  cum  suis  armatis.     Sic  ergo  ex  omni  parte  urbs  vallata 
jf  Tyre.)     est ;    ita  quidem    quod    antea   non    perlustrarunt    radii    solares 
Will,  of       militiam  tam  praeclaram.     Deinde  principes  nostri  ad  terrorem 
lyre,  iii.  4,  civium  inclusorum,  capitibus  occisorum  amputatis   et  machinis 
;o  .    78.      immissis,  in   ur];em    projecerunt,  mille    capita  cum    quibusdam 
captivis  ad  imperatorem  dirigentes. 

1  continuant']  contimiatum ,  W. 


62  .-NrATTTl^r:!   I'ARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1097.  Be  suffossione  et  ruina  turris. 

Siege  of  His    ita    gcsiis,    placuit    principibus     ut    petrarias    aliasque  "Will,  of 

^'*^^-  machinas  ad  mnros  urbis   applicarent.     Dumque  in  hoc  atten-  Tyre,  in.  5, 

P"       •         tins   artifices  laborarcnt,  ct   urbom    frequcntibus   impugnassent  ^^  ' 
cougrcssiouibus,   curriculo  septem  hebdomadarum,   quadam  die 
condicto   de  more  insultu,  duos  nobiles,  Baldewinum,  videlicet 
Calderon,  et  Baldewinum  de  Gant,  unum  jactu  lapidum,   alte- 
rum  jactu '  sagittiB,  dum    animosius  in  urbis  expugnatione  de- 
certarent,  uostri  misero   infortunio   amiserunt.     In  alio  quoque 
similiter  conflictu,  de   principum    consilio   iterato,  comes  "Wil- 
lelmus  de  Foreis  et  Galo   de   Insula  sagittis  confixi  ceciderunt. 
Guido  praeterea   de   Possessa  vir   nobilis   ibidem  carne    solutus 
est,    gravi    infirmitate    correptus.      Quadam    iterum    die    dum  Id.  ili.  6, 
principes   universi  machinas    suas    certatim   ad   murum   appli-  ^®^*  ^''^* 
carent,   comes   Hermannus   et   Henricus    de   Ascha   Theutonici 
instrumentum   quoddam   satis   artificiose   composuerunt,  in  quo 
equites    viginti    compouentes     ad   murum    applicuerunt.     Quas 
tandem,  instantibus  ad  defensionem  civibus,  magnorum  impulsu 
lapidum  ita   contrita   est,  ut   eos  qui   infra  erant  comprimeret 
universes.     Fervebant  autem  alii  nihilomiuus  in  opus  inceptum, 
et    assiduis    insultibus    requiem    civibus    subtrahebant.      Lacus 
tamen  civitati  adjacens  nostrorum  pr^cipue  prEepediebat  opus; 
nam  cives  per  eum  liberius  navigantes,  victum  et  alimentorum 
copias   in    nocumentum   principum    intulerunt    in    urbem.     At  Id.  iii.  7, 
principes,    adhibitis   ad    lacum    navibus    et   armatis    impositis,  ^°^-  ^SO- 
victualia   civibus    subtraxerunt.     Ad   turrim   quoque   quandam,  Id.  iii.  8, 
quae  erat  in  parte  australi   civitatis,  cseteris  omnibus   eminen-  ^®'-  281. 
tior  et  fortior  ad   expugnandum,    cum    omnia   deficerent    argu- 
menta,  tandem   adhibuerunt   sufFossores,   qui   earn   cum   multo  Id.  iii.  9, 
labore   suffodientes   et   ligneis   materiis   sustentantes,  supposito  ^^■.?.^"- 
demum "  igne  quo  ligna  consumerentur,  dum  materia  in  cineres     j  qgg   ' 
esset  redacta,  turris  cum  tanto  fragore  corruit,  ut  instar  terrae- 
motus   audientium    corda   perturbans   non    modicum    ingereret 
sua  ruina  terrorem.     Ad  sonitum   igitur  tantse  ruinge,  excitatffi 
legiones    ad    arma    convolant,     animos    acuunt,    quasi    urbem 
protinus  ingressuri. 


De  ca^itlone  Nicem  civitatis  et  de  remuneratione  imperatoris. 

Capture  of  Solimanni  vero  uxor,  ex  turris  ruina  in  desperationem  versa, 
wife"and^  navibus  cum  suis  per  lacum  devecta,  ab  urbe  clam  egreditur; 
children.     ^^^  nostri,  qui  in  lacu  erant  in  navibus  ad  explorandum  immissi, 


1  jactu^  ictu,  W.,  as  William  of  Tyre. 

2  demuni]  deinde,  W. 


DE   TEMPORE   WILLELMT    SECrNDT,   SCILICET   RT^FI.     63 

fugicutem    capiunt,   et   captam   principibus  prfesentant ;   captis  A.D.  1097. 
igitur  cum  ilia  duobus  filiis  suis  adhuc  tenellis,  sub  arcta  cum 
matre  custodia  deputautur.     Dux  magnificus  Godefridus  Turcum  Prowess  of 
quendam,    qui   multos  ex    nostris    telis    confoderat    et  insupcr  Godfrey, 
principcs  verbis  probrosis  afficiebat,  visa  opportuuitate,    sagitta 
cerebro  perforate,  extra  murum  in  fossatum  prjecipitem   dedit. 
[Ten.  Hunt.  Tunc  imdique  omnes  ad  insultum  animati,  lituis  perstrepentibus 
rii.  f.  214 1.  et  tujjig^  aggrediuntur  urbem;  repletur  aer  clamoribus,  uon  pro- 
sunt  inclusis  sagittae,  uon  tela  ignita,  non  lapides  aut  ligna,  non 
vires,  non  arma,  non  missilia  augmentata.     Tunc  cives  ad  dedi-  Surrender 
tionem  compulsi,  resignaverunt  urbem  Tatino  cuidam  impera-      •'^^ce. 
toris  ministro  ;  quod  nostris  principibus  ad  majora  properantibus 
satis  placuit,  juxta  quod  fuerat  imperatori   concessum.     Recepe- 
runt  autem  peregrini  sclavos '  suos  omnes,  tum  illos  qui  in  ob- 
sidione  capti  erant  a  civibus,  tum  illos  qui  de  exercitu  Petri  a 
Solimanno    capti    fuerant,   ut  superius  est  relatum.     Principes 
igitur  nuncios  ad  imperatorem  dirigentes,  hortati  sunt  instantius, 
ut  ad  partes  illas  tot  de  suis  principibus  mittat,    qui   sufEciant 
ad   custodiam    civitatis ;     preesentaveruntque     ei     uxorem  Soliman's 
Solimanni  et  filios,  quod  gratanter  acceptavit.      At  im-  ■«'ife  and 
perator    laetabundus   et  gaudens  de    familiaribus  suis  quosdam  *^    .  [^"lu 
direxit,   qui  urbem   cum   omni  captivorum   substantia    in    aui'o  emperor, 
et  argento  et   omni   genere   supellectilis   susciperent,   per   quos 
etiam   singulis   peregrinis    donaria   transmittens    ingentia,   tarn 
litteris  quam  viva  voce  benivolentiam  singulorum  captabat,  et 
pro   tam   laborioso    servitio    et    imperii   sui    tanto    incremento 
gratias    i-efert   copiosas.      Capta    est    autem    urbs    Nicasa  anno 
Domini  millesimo  nonagesimo   scptimo,  mense  Julio,^  vigesimo 
die  mensis. 

De  fwgressione  crucesignatorum  et  damnosa  victoria  eorumdem. 

Soluta  igitur  obsidione,  iterum  de  mandato  principum  cruce  Battle  of 
signatorum  ad  jiroficiscendum  invitatur  exercitus,  et  compositis  Doryla?uin. 
sarcinis,  tertio  kalendas  Julii  iter  arripiunt ;  et  pontem  quendam 
transeuntes,  in  duo  exercitum  diviserunt;  dominus  Boamundus 
et  dux  Normannorum  Robertus,  comes  Blesensis  Stephanus, 
Hugo  de  Sancto  Paulo,  et  Tancredus,  cum  suis  cohortibus  leevam 
secuti,  in  vallem,  cui  nomen  est  Gorgoni,^  pervenerunt ;  reliqui 
vero  omnes  dexteram  tenentes,  vix  a  castris  pra^dictorum  duo- 
bus  distantes  miliaribus,  dietam  compleverunt.  Solimannus 
vero  illatse  memor  injuria),  in  crastino  circa  horam  diei  secun- 


1  sclavos']  captivos,  W.  of  Tyre. 

2  Julio']  sic.     Junio,  William  of  Tyre. 
'  Gorgoni]  Georgii,  Hist.  Angl. 


64 


MATTTIiEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1097.  dam  adcst  cum  Tnrcorum  agminibus  infiuitis,  quorum  Humerus  Will,  of 
Battle  of      duccntoi-um  milium  sumuiam  '  cxcedcrc  dicebatur.     Nostri  vero,  Tyre,  iii.  ^ 
DorylsEum.  per   exploratorcs    corum    adventu  prascognito,  sarcinas   et    cur-  13» col- 287. 
rus   cum    dcbilibus   suis    secus   arundinetum  in   vicino  positum 
locavcruut,  et  ipsi  ad  arma  convolantes,  equos  prseparant,  quasi 
comiuus  pugnaturi.     Et   missis  nunciis   ad   alium  exercitum,  a 
quo  temere    recesserant,   hortantur  attentius    ut  auxilium  con- 
ferant  -  suis  Icgionibus  desperatis  ;    sed  interim,  nostris   invitis, 
bellum  committitur  horribile    et  damnosum,  in  quo  Christiana 
contrita  sunt  agmina  vehementer.     Nam  equi  eorum  insolitum  Diceto, 
non  ferentes  clamorem  Turcorum,  buccinarum  clangorem,  ictus-  ??  "    tt  '   ^ 
que  taburcinorum,  calcaribus  non  parebant.     Dum  igitur  Chris-  f.  214  i. 
tiaui  fugam   iuire   cogerentur,    supervenit  magnificus  dux  Nor- 
mannorum  Robertus,  damans  et  dicens,  "  Quo  fugitis,  milites  ? 
"  quo  fugitis?  equi  Turcorum  nostris  velociores  sunt,  unde  fuga 
"  prsBsidio  non  est.     Melius  est  enim  bene  mori,  quam  turpiter  Diceto, 
"  vivere ;  mecum   sentite,  me   sequimini."     Haec  cum  dixisset,  col.  493. 
in  quendam  Turcorum  regem  lancese  direxit  aciem,  quse  scutum 
ilico  et  loricam  cum  corpore    perforavit.     Secundum  quoque  et 
tertium  similiter  in  momento  confossos  prostravit.     Tunc  animus  Hen.  Hunt, 
redit  Christianis,  pugnaque  gravissima  committitur  et  horrenda.  vii.  f.  214i. 
Caesi  sunt  in  illo  conflictu  de  nostris  duo  principes ;  nam  Wil- 
lelmus  Tancredi  frater,  dum  regem  quendam  Turcorum  lancea 
transfigit,  ejusdem  regis  lancea  perforatur.     Godefridus  quoque 
de  Monte,  dum  caput  cujusdam  pagani  amputat,   sagitta  per- 
foratur.    Tertius  Parisiacensis   Robertus    eodem  mortis  genere  Will,  of 
p.  19.5.         vitam  finivit.     Ceciderunt  autem  in  hoc  conflictu  ad  duo  milia  Tyre,  iii. 
peregrinorum,  deficientibus  agminibus  et  in  fugam   compulsis.      '^^ ' 
Sed  cum  sic  aflBceretur  populus  Christianus,  ecce  alius  exercitus, 
quern  ducebat  dux  Godefridus,  cum  quadraginta  milibus  arma- 
torum,  qui    omnes    acriter    in    acies    irruunt    perversorum,    et 
atrociter  satis   et  animose  decertantes,  dum  Turci  infideles  tot 
hostes  supervenisse  conspiciunt,   quasi  caelum  super  se  ruiturura  Hen.  Hunt, 
expavescunt,  et  cum  dace  suo  Solimanno  pra^sidium  fngse  capes-  ^"'  ^-  ^^•^• 
sunt.     Quos  fugientes  Christiani  tanta   persequuntur  instantia,  Will,  of 

ut   per   quatuor   miliaria    ultra   eorum  castra  continuam  opera-  Tyre,  ni. 

5  •        .  T?4.  ^-  rv       ■  15,001.289, 

rentur  ex  eis    stragem.     tit   captivos  omnes,  quos    iurci   cepe- 

rant,  reducentes,  ad  castra  eorum  sunt  reversi;  ubi  repperientes 

copiam  auri  et  argenti,  jumentorum  cum  gregibus,  armentis,  et 

victualibus   infinitam,-''  collectis  papilionibus  et  tentoriis,  equis 


^  summa']  introduced  by  Par.  in 
the  margin  of  A.  It  is  not  in  W. 
W.  of  Tyre  has  quantitateni. 


-  conferant]  ova..  A.  W.  inserted 
in  the  margin  of  A.  by  Paris. 

^  infinitam']  infinitis,  W.,  Par. 
inserts  copiam  in  the  margin. 


DE    TEMPORE   WILLELMI   SECUNDT,   SCILICET   RUFI.     Qo 


wm.  of 

Tyre,  iii. 
15,  col. 
289, 


pariter  ct  camelis,   in  castra'   propria  sunt  recepti.     Cecidisse  A.D.  1097. 
autem  dicuntur  oa  die  de  numero  hostium,  ct  apnd  suos,  virorum  Losses  on 
poteutium  ad  tria  milia.      Actum  est  itaque  hoc   praelium   die  both  sides, 
kaleudarum  Juliarum,  pugna  multum  dissimili,  cum  Tuvcorum 
centum  quinquaginta  milia  contra  Christianorum  quinquaginta- 
milia  decertarent. 


Id.  iii.  ir., 
col.  289. 


Id.  iii.  i: 
col.  290. 


Id.  iii.  18 
col.  292. 


Id.  iii.  19, 
col.  292. 


Hen.  Hunt 
vii.  f.  21.5. 


De  projressn  i^eregrinor urn  a  Niccea  usque  ad  Antiochiam,  et 
refjionihus  siihjtigatis. 

Postquam  autem  per  triduum  moram,  sibi  et  equis  necessariam,  Advance 
in  loco  certaminis  protraxissent,  lituis  monentibus,  se  iterum  ad  of  the 
iter  accingunt.     Et  transcursa  Bithinia  universa,  Pissidiam  sunt  crusaders 
ingressi.     Ubi  casu  in  provinciam  aventem  et  inaquosam  descen-  ^[Q(,]y 
dentes,  ibidem  prse  -  sitis  importunitate,  ardoris  molestia,  coepit 
populus  ita  deficere,  ut  plusquam  quingenti  spiritum  exhalarent. 
Tandem  bis  erepti  periculis,  descenderunt  in  regionem  uberri- 
mam  juxta  Antiochiam  miuorem,  qua)  PissidijB  *  metropolis  est. 
Exhinc   quoque  turmas  suas  dividentes   dispersi  sunt  per  pro- 
vincias,   ut    eas    explorarent,  quo  possent   ad  priucipes  carum 
perferre  notitiam.     Qui   a  castris   divisi,  Heracleam  Lichaoniaj 
urbem  praetereuntes,  ad  Yconium,  ejusdem  regionis  metropolim, 
pervcnerunt,  quam  omui  habitatore  vacuam  inveneruut.     Turci 
enim    civitates    et    castella    descrentes,    cognito    pcregrinorum 
adventu,   non   habebant    fiduciam    resistendi.      Indeque    Mara- 
siam  urbem  transeuntes,  Ciliciam  sunt  ingressi.     Habet  autem  Boundaries 
Cilicia  ab  oriente  Celessyriam,  ab  occidente  Ysauriam,  a  septem-  of  Cilicia. 
trione  juga  montis    Tauri,    ab  austro  Cypricura  mare.     Habet 
etiam  duas  urbes  metropolitanas,  Anavarzan  et  Tharsum,  docto- 
ris  gentium  Pauli  natale  solum  ;  haec  civitas  subdita  est  Balde- 
wino  fratri  ducis   Godcfridi,       Robertus    Nonnannorum    [dux] 
quandam  cepit  urbem  Azena  vocatam,''  et  dedit  eam  suo  militi 
SjTneoni.     Dux  Boamundus  et  comes  Reimundus  ceperunt  aliam 
urbem,  quam  Petro  de  Alpibus  contulerunt.     Inde  ad  Oxan*  pro- 
fecti,  urbem  obtinuerunt,  et  Petrus  de  Russillun"  cepit  Rufam*^ 


'  castra  .  ,  recepti]  castris  ,  . 
reversi,  A.  It  is  altered  by  Paris. 
W.  of  Tyre  has  reversi. 

•  prce']  A.  has;;o  in  the  marpin. 

^  Pissidial  Posside,  A.,  with  D 
in  the  margin  ;  Pcrside,  C. ;  Des- 
side,  D. 

'  urbetn  Azena  vocatanr^  quan- 
dam civitatem  Turcoruni,  Hunt. 
Azena  seems  to  come  from  the 
VOL.   II. 


previous  sentence  in  Huntingdon, 
who  says  "  Athena  vero  et  Mamistra 
"  subditoc  sunt  Tancrcdo."  The 
place  is  Adana,  near  Tarsus. 

5  Oxcni]  a  mistake  of  the  .scribe 
for  Coxan,  i.e.  Cocson,  the  ancient 
Cucu.sns. 

^  Jiiissillun  is  an  error  for  Rouau 
(Koai.\). 

7  Riijhm]  Pusfl,  Baldric,  ii.  1090. 


06 


MATTH.ET   TARISIENSrS  CHRONICA  MAJOEA. 


A.I).  1097 

Conquests 
of  tJiioir, 
Tmicrcd. 
and  Bald- 


Edessa. 


Saniosata. 
Seruge. 

Maresia. 

Artasia. 


.  ci  plurima  castella  siibcgit.  Guelfus  quidam,  nationo  Burgun- 
ilus,  Adama  urbom  subjugavit,  et  Tancrcdum  supervenicntem  in 
ca  bouignc  suscepit.  Tancrcdus  inde  profectus  Mamistram  ^ 
vcnit,  ct  Turcis  iutcrfcctis,  urbem  subjugavit.  Indc  ad  minorem 
Alcxaudriam  desccudcns,  ui'bem  obtiuuit,  et  provinciam  sibi 
totam  subcgit.  Baldcwinus  frater  ducis  Godefridi,  ad  majorem 
rcversus  exercitum,  assumpta  militia  in  partes  septemtrionales 
dcsccndit,  et  regioncm  totam  usque  ad  Eufratcn  in  sua  jura 
reccpit.  Exiit  ergo  fama  ejus  ad  cives  Edessanos,  qui  '■^  trans 
flumen  liabitabant,  quod  tantus  princeps  de  gente  occidentis 
advenerat ;  qui  vocantes  eum  humiliter  rogabant,  ut  sibi  et  sua) 
civitati  prasesse  dignaretur.  Est  autem  Edessa  nobilis  Mesopo- 
tamise  civitas,  qua3  alio  nomine  Rages  appellatur,  ad  quam 
Tobias  senior  Tobiam  filium  suum  misit,  ut  a  Gabelo  cognato  suo 
reposceret  decem  talenta.  Ad  banc  veniens  Baldewinus  a  duce 
urbis  et  populo  universo  cum  gloria  suscipitur  et  bonore.  Inde 
urbem  Samosatum  adveniens,  cum  vidisset  earn  quasi  inexpug- 
nabilcm,  datis  aureorum  decem  milibus,  emit  earn  a  duce  civita- 
tis,  et  in  sua  jura  recepit.  Et  inde  ad  Sororgiam  transiens, 
obsedit  illam  et  cepit.  Quod  cum  factum  fuerat,  liber  com- 
meatus  ab  Edessa  usque  ad  Antiocbiam,  transire  volentibus, 
l^atebat.^  Major  interea  exercitus  ad  urbem  Maresiam  profectus, 
quam  Turci  pra3  tiinore  vacuam  reliquerant,  Cbristianos  in  ea 
solummodo  invenerunt.  Inde  miserunt  Eobertum  ducem  Nor- 
mannicum  ad  urbem  Artasiam  cum  comite  Flandrensi,  quorum 
adventum  cum  cives  cognoverunt,  Turcos  omues,  qui ''  eos  multo 
jam  elap.so  tempore  oppresserant,  necaverunt,  et  extra  urbem 
omnium  capita  projecerunt.  Distat  autem  bjec  civitas  ab  An- 
tiocliia  miliaribus  quindecim,  qute  etiam  Calquis  alio  nomine 
nuncupatur. 


w. 

of  Tyre, 

HI. 

20,  col. 

•294 

Id. 

Hi.  21. 

Id. 

iii.  25, 

col 

298. 

Id. 

iv.  1, 

col 

299. 

Id. 

iv,  2. 

col 

300. 

Id.  iv.  5, 
col.  304. 

Id.  iv.  G. 
Id.  iv.  7. 


De  transitu  cvjusdam  jpuntis  ct  ohsidio7ie  AntiocMce, 

Advance  His  ita  gestis  revocatse  sunt  omnes  legiones  dispersse  per  Id.  iv.  8, 
across  the  diversas  provincias,  et  exercitu  redintegrato,  generale  fit  inter-  col.  30G. 
At!tw^  dictum  inter  eos,  ut  nullus  de  castero  nisi  jussus  prtesumat  ab 
exercitu  separari.  Mane  autem  facto,  acies  versus  Antiocbiam  diri- 
gunt;  sed  quoniam  fluvius  Orontes,  qui  et  vulgari  appellatione 
Fer  dicitur,  in  via  medius  erat,  super  quem  pontem  audierunt 
fortissimum  esse,  miserunt  Eobertum  ducem  Normannicum 
cum    sociis   expeditis,    qui    itinera    prastemptarent,    et    si    quid 


Antioch. 


1  Mamistra]  the  ancient  Mop- 
suestia,  now  Messisse.  Le  Prevost, 
Orderic  Vital,  iii.  p.  514. 

-  qui . .  habitabant]  introduced  by 


the  compiler  from  below  (col.  301). 

^  patebat]  patebit,  W.,  and  yo  A., 
but  it  is  altered  by  Paris. 

■*  C.  ins.  in. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.     07 

difficultatis  emergerefc,  pi'incipes    sequentes    sniper  eo   recTderent  A.D.  1007. 
8,  certiores.     Praecedebat    ergo    dux   majorcs   legiones,    donee    ad  I'assage 
praedictum  pontem   pervenit.      Erat    autem    pons  lapideus,    iu  of  the 
utraque    frouto    tiirres    habens    fortissimas,    in    quibus    centum  ^'I'ontes. 
viri    armis  strenui,  balistarum    usum    habentes,  erant  deputati, 
qui    pontem     vel    fluminis   vadum    volentes   transire    violenter 
arcerent.     Advenerant   proeterea   ab    Antiochia    equites   septin- 
genti,  qui  in  ulteriori  ^  fluminis  ripa  constituti,  transitum  nostris 
negarc  pro  viribus  decertabant.     Ad  hunc  quoque  j^outem  cum 
transire  non  poterat  dux  Robeitus,  ab    hostibus    praedictis  im- 
peditus,  fit  ibidem  couflictus  asperrimus,  qui  usque  ad  adventum 
raajoris  exercitus    non  cessabat.     Postquam  ergo    universas  con- 
veneraut  legiones,  lituis  perstrepentibus  et   tubis,  pontem  inva- 
dunt,  viribus  totis  hostes  rei3ellunt,  et  alii  interim  vado  reperto  p-  196. 
flumcn   potentcr   transeunt,    et    ripam    ulteriorem    hostibus    fu- 
gatis    attingunt.       Deinde    translato    exercitu    universo,    castra 
statuerunt,    et    die    sequenti    inter    montes    et    fluvium     viam 
regiam   sequentes,  ante  urbem   infra  miliare  unum  castra  loca- 
vcrunt. 

Est  autem  Antiochia  civitas  prseclara,  ab  Antiocho  filio  -  Alex-  Antiochia. 
audri  Macedonis  dicta,  eo  quod  illam  caput  statuerit  regui  sui. 
In  bac  postmodum  apostolorum  princeps  cathedram  tenuit  pon- 
tificalem   sub   Theophilo    viro    venerabili,    qui  erat   in    civitate 
potentissimus,  a   quo    ctiara  fuit  Theophilis  '*  nuncupata.     Htec  Theophilis. 
quoque     priscis    temporibus   dicta    est   Eeblata,    ad    quam    Se-  Kehhta. 
dechias    rex    Juda    ante    Nabogodonosor    regem    ductus    est    et 

iv.  10,    oculis  privatus.     Sita  est  autem''  in   provincia   Syriaceles,  quae  Si/riaceles. 

308.  majoris  Syria;  pars  esse  dinoscitur,  habens  agros  ubcrrimos, 
rivis  ac  fontibus  delectabilis  et  amoenitato  siugularis.  Erat 
autem  dominus  civitatis  quidam  Anxianus,  natione  Turcus,  qui 
de  familia  fuerat  magni  Soldani  Pcrsarum,  nomine  Belfccho, 
qui  provincias  illas  omnes  sue  expulsis  Christianis  subjugavit 
imperio.  Placuit  itaque  principibus  occidentis,  ut  ad  urbcm  The  city 
accedcntes  earn  obsidione  vallarcnt ;  undo  urbi  appropinquantcs,  invested, 
decimo  quinto  kalendas  Novcmbris  acies  in  gyrum  in  hunc 
raodum  disponunt;  cum  igitur  quinque  essent  portas  civitatis, 
quarum  dua;  propter  fluminis  vicinitatem  ^  non  potcraut  obsideri, 
dimisit  illas  exercitus  inobsessas,  reliquis  tribus  obsidione  val- 
latis.  Superiorera  igitur  portam  obsedit  Boamundus,  cum  his 
qui  ab  initio  fuerant  ejus  castra  sccuti.  Juxta  eum  sedit  dux 
Normannorum  llobertus  et   comes  Flandrensis  cum  sociis  suis, 


'  ulteriori']  ulteriora,  W.,  aud  so 
A.,  but  it  is  altered  by  Paris. 

■filio']  an  introduction  of  the  com- 
piler.   W.of  Tyre  h^xsposl  mortem  A. 


3 


Theophilis]    Theopolis,   AV.    of 


Tyre. 

■'  autem]  oui.  W.,  though  in  O. 
'••  v'lcinitatem]  vicinitatis,  C.  D. 

V.  2 


G8 


MATTHiEI   PARISIKNSTS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1097.  qui  a  castris  Boamundi  usque  ad  portam  Canis  agmiiia  conjuiix-  Will,  of 
erunt.     Juxta  illos  contiuuavcrunt  obsidionem  comes  Tholosanns    .y^"''' '^• 
et  episcopus  Podicnsis  Aymcrus,  cum  aliis  nobilibus  qui  eorum  g'^^ 
fuerant  voxilla  secuti.     Juxta    eos    sederunt   aliis   copulati  dux 
Godofridus  cum  fratribus  suis  Eustachio  et  Baldcwino,  et  alife 
Iciones  multa3,  qua^  ipsum  quasi  rectorem  fuerant  subsecutae.' 


Siego  of 
Antiocl). 


Plunder 
obtained  by 
Bohemond 
and  Robert 
of  Flan- 
der?. 


Boamundus  victualia  qit,cerens  multos  Turcorum  interfecit. 

Civitate  itaque  in  bunc  modum  obsessa,  locaverunt  machinas 
in  locis  opportunis,  petrarias  scilicet,  trubuculos,  et  mangonellos, 
ox  quibus  crebros  lapides  emittebant  et  damnosos,"  quce  civibus 
inclusis  ten'orem  non  minimum  incusserunt.  Castellum  etiam 
ligneum  latum  componentes  et  altum,  balistinarios  in  eo  loca- 
verunt, qui  in  insidiis  civium  constituti  telis  ignitis  ^  et  vene- 
natis  multos  neci  ex  bostibus  tradiderunt.  Turci  e  contrario 
machinas  pro  machinis  construentes,  tela  pro  telis  et  lapides 
pro  lapidibus  in  peregrinorum  perniciem  remiserunt.  Tandem 
inuumeris  bine  et  inde  interfectis,  et  maxime  ex  eis  qui 
victualia  quajrebant,  deficientibus  *  alimentis,  dominus  Boamun- 
dus et  comes  Flandrensis  Eobertus  de  communi  consilio,  ut 
pabula  qufererent,  exierunt.  Audientes  aiitem  Turcos  esse  in 
quodam  castello  et  villa  magna  in  regione  hostium  bonis 
omnibus  refecta,  profecti  sunt  illuc  cum  legionibus  suis,  ubi 
multis  Deo  volente  a  ^  paucis  trucidatis,  spolia  multa  in  sues 
usus  receperunt.  Cognoverunt  autem  prsedicti  principes  per 
exploratores  sues  Turcorum  multitudinem  in  proximo  consti- 
tutam,  contra  quam  comitem  Flandrensem  direxit  Boamundus 
cum  viribus  armatis,  ipse  majoribus  copiis  stipatus  secuturus. 
Comes  vero  in  opere  Martio  vir  strenuus,  in  bostes  acriter 
irruens,  centum  ex  eis  gladio  peremit.  Dumque  victor  ad 
socios  rediret,  ecce  alii  exploratores  multo  fortiores  nunciant 
adventare  ex  alio  latere  emergentes.  Contra  quos  viribus 
multiplicatis  incedentes,  proevia  Dei  gratia,  omnes  in  fugam 
compulerunt,  et  quasi  per  duo  miliaria  insequentes  eos,  stragem 
non  modicam  bostibus  intulerunt.  Indeque  cum  triumpbo  ad 
castra  revertentes,  cum  equis  et  mulis,  camelis,''  asinis,  armentis, 
et  spoliis  uberrimis  qute"  contraxerant,  agros  repleverunt  cir- 
cumpositos,  et  principes  in  victus  penuria  laborantes  immensa 


Cf.  Id.  iv. 
15,  col. 
31 G. 


Id.  iv.  19, 
col.  320. 


'  sitbseculcej  subsecuti,  A. 

-  damnosos']  dampnos,  A.  The 
Hist.  Anglor.  has  dampna,  adding 
irrogabant  at  the  end  of  the  sen- 
tence. 

^  ignitis']  ignis,  0.  A. 

"•  deficientibus]  deficientis,  A, 


'•>  a]  cum,  A.  O.  W. 

"  camelis  .  .  armentis]  intro- 
duced by  the  compiler,  who  has 
enlarged  all  this  description. 

'  quce]  quas,  A.  0.  W.,  probably 
from  "  prseda,  quam  contraxerant," 
in  W.  of  Tyre. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.      69 

W.of  Tyre,  i^etitia  perfuderunt.       Sed  quoniam  tauto;   multitudini  vix  per  A.D.  1097. 

--'-     '      ■   dies  paucos  pr^da  sufficerc   potuit  pra3fata,  prajvaluifc  in   brcvi  Many 

adeo  fames  in  populo,  quod  innumera  homiuum  multitudo,  ab  crusaders 

obsidioue  recedens,  im-amentorum  et   voti '  professionis    imme-   ^'^'^^  '•"*^ 

''  -  _  .  army, 

mores,    clam    ad    patriam    repedarunt.       Inter    quos    etiam    et 

Tatinus  quidam   homo   subdolus    et  imperatori  Alexio   familia- 

rissimus,    peregrinorum   oppressionem  metuens,  ut    quocunque 

modo  fraudem  palliaret,  relicta    in  obsidionc  familia    cum  ten- 

toriis,  recessit   nou   dcuuo   reversurus.-     Hoc    quoque  tempore  Death  of 

Suanus,  Danorum  regis  filius  et  cruce  signatus,  cum  viris  mille  Swegen, 

quingentis    optime   armatis,    ad    obsidionem    properans  Antio-  ^^^  ^^ 

chcuam,  non   louge    ab   urbe  Nicasa  Turcorum    perpessus  iusi- 

dias,  cum    suis    omnibus   interfectus   est.      Sed    tamen    diu    et 

viriliter  hostibus  resistentes,  ne  inulti   animaa  efFundei'e   vide- 

rentur,  cruentam  post  se  proditoribus  victoriam  reliquerunt. 

De  affiidione  peregrinorum  in  fame  et  mortalitate 

Per  idem  tempus    cum   in  obsidionc  fames    de    die    in    diem  Sufferiuus 
iuvalesceret,  et    ex  fame    lues  sequerctur,  dc   mandato    domiui  of  the 
Podiensis,  qui  legatioue  sedis  Apostolicos  in  exercitu  fungebatur,  besieging 
statutum   est   ut  triduanum   indiceretur  jejunium    in    populo ;  f^m^g 
videbatur  enim  prudcntioribus  viris  et  litteratis,  quod   peccatis 
exigentibus  praedicta  incommoda  acciderunt.       Dccernunt  pa- 
riter    meretrices    omnes   ab    exercitu   sequestrari,  adulteria    et 
fomicationes,     cbrietates    et    comessationes,    aleas    et    fallaces 
jurationes,    simul    ct   omnes  fraudes   interdicere    universis ;    ut 
omni    sirarcitia   elimiuata,    adesse    sibi   divinam    misericordiam 
humiliter  implorarent.     Factum  est  autcm,  ut  per  gratiam  Dei 
superabundantem,  populo  ad  frugem  vita?  melioris  revocato,  ex 
Id.  iv.  23,    parte  quiesccrct   saivior   ira  Dei.     Movebantur  enim  supra  mo-  Number  of 
col.  323.      dum  ex  hoc  i:)eregrini,  quod  sciobant  exploratores  esse  in  exer-  spies  in 
citu    ex  omnibus  oricntis  nationibus   in    quibus  conversabantur        aiiny. 
increduli ;  dum    unusquisque    eorum    de   proprio  statu  solicitus 
scire  volebat,''  qualitcr   so    contra  tantam    cxpeditionem   defeu- 
dcre  valuisset.     Nee  enim  erat  difficile  hujusmodi  exploratoribus 
inter   nostros    latere,  cum   mercatores    in    exercitu    victualium,  P-  197. 
alii  Grajcos,    alii  Surianos,  alii  Armenios,  se    esse    affirmarent. 
Et    cum    hujusmodi    exploratores    famem    invalescere   simul    et 
mortalitatem  conspicerent  in  exercitu,  timucrunt  pei-egrini  valde 
ne  si  tanta  calamitas  inter   Gentiles   disseminarctur,  ipsi    col- 

*  voli'\  votivsc,  O.  W.       W.    of  |       -  reversxirua']  veversuB,W.,  though 

Tyre  has  publico:.  0.  is  correct. 

I       3  volebat}  volvebat,  A. 


70  MATTII^l   rAlUSIENSIS   CURONICA   MAJORA. 

A.l").  1097.  lectis  militaribus  coi)iis  supcrvenientos  peregrines  obrucrcnt  Will,  of 
ytratagc-m  univcrsos.  Cumqiac  ])rincipcs  contra  hoc  nullum  potuisseiit  Tyre,  jv. 
ofBoiio-  i-eiuetHum  invcnirc,  Boamundus  vir  perspicacis  ingenii,  circa  g^'^^'"  ' 
"ot'ridof  pi-iiiiuni  noctis  sequentis  crepusculum,  cum  alii  sodalcs  per 
The  spies,  castra  pro  apparatu  cocna)  de  more  cssent  solliciti,  adduci  pia3- 
cc]nt  Turcos  aliquot,  quos  habebat  in  vinculis,  et  tradens  eos 
carnilicibus,  maiidat  jugulari,  et  copioso  igne  supposito,  quasi 
ad  opus  coena3  assari.  Jussit  etiam  suis,  quod  si  ab  aliquibus 
cssent  intciTOgati,  c(uid  sibi  vellet  talis  cceua3  apparatus,  dice- 
rent  sic  esse  dccretum,  nt  quotquot  ex  hostibus  deiuceps  aut 
eorum  exploratoribus  caperentur,  omnes  iu  prandiis  principum 
et  populi  modo  simili  consumerentur.  Audientes  autem  qui 
in  expeditione  erant  tarn  admirabile  factum,  et  quod  in  castris 
domini  Boamundi  talia  agerentur,  accurrerunt  uuiversi,  et  rei 
novitatem  admirantes,  qui  afFuerunt  exploratores,  totum  serio 
fuisse  factum  et  absque  simulatione  credebant.  Timentes  ita- 
que  ne  quid  sibi  simile  accideret,  de  castris  furtim  egressi,  ad 
propria  sunt  reversi  ;  illis  qui  eos  miserant  dicentes,  quoniam 
populus  iste  omnium  ferarum  silvestrium  excedat  ssevitiam ; 
cum  ^  non  sufficiat  sibi  urbes  et  castella  subjugare,  omnimodam 
hostium  substantiam  diripere,  vel  homines  captivos  inclementius 
torquere  et  occidere,  nisi  iusuper  et  de  carnibus  eorum  ven- 
trem  suum  impleat,  et  inimicorum  sanguine  saginetur.  Exiit 
ergo  sermo  iste  ad  partes  orieutis  remotiores,  et  longe  positas 
perterruit  nationes.  Civitas  quoque  Antiochena  tota  contre- 
muit,  hujus  facti  perterrita  novitate.  Hasc  contulit  Deus  populo 
suo  per  studium  et  operam  domini  Boamundi,  et  per  hoc  ex- 
ploratorum  pestis  in  parte  quievit. 

Convalescentia  duels  Godefridl  ah  infirmitate  et  cegritudinis  . 

causa. 

Narrow  Surrexit  prseterea  iu  exercitu  ingens  Itetitia  de  conYalescentia  Id.  iv.  22, 

escape  of     ducis  Godefridi,  qui  de  valida  tegritudinis  molestia  plene  resti-  ^ol.  323. 

o    rey      tutus  est  sanitati.     Receperat  namque  apud  Antiochiam  minorem  Id.  iii.  17, 
bear.  vulnus  fere  letiferum,  ab  urso  quodam  sibi  inflictum ;  dum  ibi  ^ob  291. 

constitutus  ob  gratiam  recreationis,  silvam  quandam  ingressus, 
pauperem  peregrinum  invenit  ligna  arida  comportantem ;  quern 
ursus  ingens  et  horrendi  corporis  fugientem  insequens  ut  de- 
voraret,  periculura  imminens  pauper  clamore  testatur.  Dux 
vero  pauperem  clamantem  conspiciens  et  rapido  cursu  fugientem, 
compatitur  peregrine  jam  a  belua  devorando,  et  velociter 
irruit  educto   giadio    ut    opem.    ferret  patienti.      Videns    ergo 

'  cuni]  cui,  W.,  as  W.  of  Tyre. 


DE   TEMPORE    WILLELMI   SECtTNDI,    SCILICET   RUFI.      71 

ui'siis  ducem  gladio    instantem,  spreto  peregrino,    qucm  prius  A.U.  1097. 
perscquebatur,    deutibus    armatus   et    uuguibus  in    hostem   se  Narrow 
contulit   fortiorem.      Tandem   dux,   equo    crudeliter    vulnerato,  escape  of 
pedes  effectus,  gladio  rem  agcbat.      Ursus    autem   patulo    oris  ^o'J"''^y 
rictii  ct  murmure  occurrena  uorrido,  ducis   coustantiam  parvi-  ^p^^j. 
pendens,  coutempto  gladio,  nititur  sc  comiuus  ingerere  repug- 
nanti.    Porro  dux  irrucntem  a  se  beluam  propellers  gladio  totis 
nisibus  instans,  mucroue  earn  perfodere  laborabat;  verum  ursus 
gladium  decliuans,  et  ducem  brachiis  am^jlexum  constringens,  in 
solum  deicere  conatur,  ut  sub  se  positum  dente  posset  facilius  et 
uuguibus  laniare.     Verum  miles  strenuus  et  in  armis  egregius, 
Iffiva  beluam  complexus,  dextra  impiugit  aciem,  et  cajiulo  teuus 
immerso  gladio  mortem  iugerit  reluctanti.     Saucius  tamen  dux 
et  cruore  respersus,  periculosissime   quoque   vulneratus,  crueu- 
tam  nimis  victoriam  reportavit.     Undo  nimia  sanguinis  efFusione 
debilitatusj    ad    sodales    uon    potuit    remeare.      Tandem    vero 
proedicto  paupere,  qui  ejus   beneficio  mortem   evaserat,  procla- 
mante    et    casum   indicante,    accurrunt    legiones    universje,    et 
lectica  impositum  cum  gemitu   omnium   et  lacrimis  detulerunt 
ad  castra,  et  sub  chyrurgicorum  sollicitudinc  ilium  deputarunt, 
donee  convenientibus  remediis    plenam   posset  consequi  sanita- 
tem.     Nunc   igitur,  ut  pra;dictum    est,  pristince    sanitati   resti- His  re- 
tutus,  gaudium  quoque  contulit  legionibus  universis.  covery. 


De  consccratione  Sampsonis   Wigorniensis  cpiscoid. 

Eodem  anno  Anselmus,  Cantuariensis   archicpiscopus,  conse-  Sampson, 
cravit  Sampsonem  in  episcopum  Wigorniensem  '  Londoniis,  in  Bishop  of 
ecclesia   Sancti  Pauli,  die  Dominica,  decimo   septimo  kalendas  Worcesiei. 
Julii. 

De  Ricardo  ahhate  Sancti  Alhanl. 

Eodem   anno   Kicardus    de    Exaquio,    abbas    ecclesiaa    Sancti  Richard  of 
Albani  Anglorum   prothomartyris  creatus,  rexit  eam  magnifice  Essay 
annis  viginti  duobus,  interius  religionem   refoi-mando,   et  cxto-  t^i'^'ie  'ih- 
rius   in  celHs,  plui-imis  tcrris,  possessionibus,   ct  rebus  niulti- ^jj^^^jg" 
modis  ampliando. 

Be  duorum  milium,  strage  Turcorum. 

Anno    Dominica)    Nativitatis    Mxcviii.    peregrini,    qui   erant  The  Crusa- 

iu  obsidione  Antiochiaj,  dies  Natalicios   in  obscquiis  divinis  et  tl^^s  spend 

elemosinaiiun  exhibitionibus  magnifice  celebrarunt :    inter  quos  C^"'***'}^^^ 

^        atAntioch. 

'  In  the  margin  is  a  drawing  of  a  pastoral  staflF. 


72 


MATTH^I   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOllA. 


Antiocli. 


A.D.  1098.  ctiam  elves  Antiochoni,  do  buo  statu  satis  solliciti,  principes  Will,  of 
Attempt  to  i'-i^Jt;lcs  tarn  vicinos  quam  lougo  positos  in  sui  subsidium  Tyre,  v.  1 , 
relieve  cvocaruuf.  Factum  est  autem  per  corum  instantiam  diligen-  ^*^ '  ''• 
tern,  quod  a  Damasco'  et  Jerusalem,  Cassarea,  Alapia,  Haman, 
Emissa,  et  lerapoli,  et  couterminia  regiouibus  multis,  congre- 
gati  referuutur  circa  castrum  cui  uomen  est  Hareg,  quod  ab 
Autiochia  vix  quatuordecim  miliaribus  distat,  ad^  viginti  octo 
milia  bellatorum.  Hi  omnes  babueruut  proiDOsitum  ex  impro- 
vise in  peregrinos  irruere,  dum  circa  urbis  insultum  essent 
occupati.  Sod  principes  nostri,  quos  eorum  insidiee  nou  late- 
bant,  pedites  omnes  de  exercitu  in  obsidione  relinquentes,  qui 
cquites  erant  in  primo  noctis  crepusculo,  armis  instructi,  sine  Id.  v.  2, 
tumultu  et  quasi  sub  silentio  de  castris  egressi,  inter  lacum  col.  326. 
quondam  et  Orontem  fluvium,  qui  quasi  unius  miliaris^  spatio 
a  se  distant,  nocte  ilia  quieveruut.  Mane  autem  facto,  cum 
festinatione  ad  arma  convolantes,  in  sex  aciebus  suum  dispo- 
nuut  exercitum,  singulis  earum  certis  ducibus  assiguatis.  Turci 
vero  non  longe  constituti,  scientes  quod  nostri  in  vicino  essent, 
do  suis  copiis  duas  acies  pra3miserunt,  reliqua  turba  cominus 
subsequcnte.  Factum  est  autem  ut  nostri,  qui  vix  '^  septingenti 
erant,  suscepto  de  supernis  incremento,  infinita  milia  viderentur. 
Procedentibus  itaque  paulatim  ad  invicem  legionibus,  coeperunt 
prima3  acies  eorum  in  nostros  cum  magno  impetu  irruere,  et 
immissa  sagittarum  grandine  ad  suos  ''  habere  recursum.  Nostri 
autem  cominus  accedentes,  vibratis  more  solito  lanceis  et  gla- 
diis  iucumbentes,  eos  omnes  in  unam  turbam  solidari  compel- 
lunt.  Comprimentibus  quoque  illos  bine  lacu,  illinc  fluvio, 
evagaudi "  licentiam  auferebant.  Unde  ''  Christianorum  ferre  non 
valentes  instantiam,  in  sola  fuga  constituunt  spem  salutis. 
Dantibus  ergo  terga  *  infidelibus,  nostri  eos  cert;atim  insequun- 
tur  usque  ad  castrum  supradictum,  quod  a  loco  certaminis 
miliaribus  decem  distabat.  Yidentes  autem  oppidani  suorum 
fugam,  et  gladiis  eos  fere  omnes  cecidisse,  succenso  Hareg 
castro,  et  ipsi  fugam  capessunt.  At  vero  Armenii  et  alii 
fideles  regionis,  prsedictum  occupantes  municipium,  illud  nostris 
principibus '  reddiderunt.    Ceciderunt^"  autem  die  ilia  ex  hosti- 


p.  198. 


'  Damasco  ct  Jerusalem]  from 
Baldric,  ii.  col.  1092. 

•ad .  ,  .  bellatorum']  not  in  W.  of 
Tyre. 

■*  miliaris]  cm.  C.  D.  W.  It  is 
in  the  margin  in  A.  in  a  later 
hand. 

■'  vix]  viri,  C,  the  last  letter  of 
vix  being   concealed  in  A.   by  a 


piece  of  vellum  attached  to  the 
leaf. 

^  W.  ins.  confidant.  It  is  not  in 
W.  of  Tyre. 

^"  evayandi]  evadendi,  W. 

'  W.  ins.  Turci. 

®  terga]  tergis,  A.W. 

^  principibiis]  precibus,  0. 

^"  Ceciderunt]  om.  W.   It  is  in  O. 


DE    TEMPORE    WILLELMI    SECUNDI,    SCILICET   RUFl.     73 


^ 


Will,  of       bu3  ad  duo  milia,  ex  quibus  quingenta  capita  repovtantes  cum  A.D.  1098. 
Tyre,  v.  2,  niillc  cquis  optimis  ct  mauubiis  copiosis  ad  castra  reversi  sunt,  Victory  of 
^°  '    "'•      multas  gratiarum  actioues  Domino  pcrsolventes.     Gives  quoque  tlie  Cru- 
Id.  V.  3,       interea  per  portam  civitatis  certatim  cgredientes,  fere  tota  die  ^^"*^^s. 
col.  3:28.       nostris  gravissima  intulerunt  certamina,  donee  nostrorum  au- 
dientes  adveutum  in  civitatc  sese  receperunt.    Principes  itaquo 
victores    ad  obsidiouem   reversi,    duceuta    capita  Turcorum    in 
signum  triumphi  et  doloris  eorum  incrementum  machinis  jacu- 
latoriis  in  urbem  praecipitari '  fecerunt ;  csetera  vcro  ante  urbem 
palis  confixa  statueruut,  ut  tam  iisec  quam  ilia  eorum  molestias 
adaugerent. 


'o^ 


Peregrini  trecenti  a  Ttircls  prosternuntur. 

Hen.  Hunt.      Cumque  principes  omnes   ad  obsidioncm  reversi  fuissent,  in- The  sieee 
vii.  f.  215.  vadunt    acriter  universi   moenia   civitatis.      Contra    quos   cives  lenewed. 

acerrime   rebellantes,  signiferum   Podiensis  episcopi   et  multos 
Will,  of       alios   peremerunt.      Tandem  cum   in  mensem  quintum   se  pro-  Arrival  of 
iyre,  V.  4,  traheret    obsidio,    vencrunt    naves    Januensium,    peregrinos    et  Geuoese 

col     H'^H  •  .  '     X  o  .  •  .  . 

victualia  ferentes,  et  frequentibus   nuuciis  exigentes,  ut  missis  ^  .,'^'^.  ^ 

Till  TllTIS 

aliquot  de  priucipibus  secure  eos  ad  castra  conducerent.    Quod  and  pio- 
audientes   peregrini   qui  in  obsidione   erant   et  victus   penuria  visions. 
vexabantur,  infinitus   eorum  numerus  ad  mare  dcscendit;   ubi 
peractis  negociis,  ad  castra  redire  proponunt.     Eliguntur  itaque 
de  i)nncipibus  dominus   Boamundus,  comes  Tholosanus,  Ever- 
ardus   de  Pusato,  et  comes  Garnerius   do   Gres,  ut  pereo-rinos 
qui  in  portu  erant,  tam  eos  qui  nuper  advenerant,  quam  alios 
qui    ad   mare    descenderant,    sub    salvo    ad    castra  reducerent. 
Audientes  autem  Antiocheui,  quod  prajdicti  principes  ad  mare 
descenderant,    missis    quatuor    milibus     expeditorum    militum 
illis    obviam,  praeceperunt  ut  parantes  peregrinis  insidias   eos 
iuterficere  laborarent.     Factum  est  autem,  cum  plebeii  peregrini  Slaughter 
cum  victualibus  et  jumentis  onustis  inermes  redireut  ad  castra,  of  the  pil- 
Turci  ab  insidiis  crumpentes  in^  ipsos  non  segniter  irruperuut.  S^'i^is. 
Contra  quos   cum  principes  praefati  diu  decertassent,  videntes 
tandem    imparcm    nimis    conflictum   contra  tantam    Turcorum 
multitudinem,    cum   illis,    qui   eos    sequi    poterant   recedeutes, 
ad  castra  de  loco  certaminis  redierunt.     Ceciderunt  autem  ibi 
ex   pauperibus   peregrinis    quasi   trecenti   promiscui   sexus   et 
setatis. 


'  pracipitaii]  immitti,  W.     Will.   I       "  e«]  et,  W. 
of  Tyre  has  contorqueri.  •] 


7^ 


MATTII^J    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.l).  10;)S 

Defeat  of 
the  Turks. 


De  stmge  Tiircorum  gravlssima  ct  inxulio  catciuis  iiiaudUo. 

A'"cuit  iutcrea  rumor  in  castra,  quod  pcregrini,  qui  do  niari  wiU.  of 
advcneraut,  Lostium  iu  via  porpessi  insidias,  omues   repentino  Tyre,  v.  5, 
inipctu  corruisseut.      Sod   dum    ha!C    inter  so    principes    uimis  ^^'-  ^^^^ 
condolentcs  ruminarcnt,    ecce    Boamundus    et    post    paululum 
comes   Tolosanus   ad    castra  rcvertuntur,    casumque    qui   acci- 
dcrat  priucipibus   exponentes.      Anxianus  itaque  dominus  civi- 
tatis,  cognoscens  quod  sui  victores  erant,  pra3cepit  portas  urbis 
aperire,  ut  cives  revcrtentes  liberum  haberent  ingressum.      Sed 
principes    uostri,  coufratrum   sanguinem   ulcisci  cogitantes,    ad  id.  v.  G, 
arma  convolarunt,  ct   dispositis   aciebus  hostibus  occurrunt,  et  col.  330. 
solita  gladiis  incumbentes  constantia,  in  Turcos  irruunt,  qui,  pra; 
timore  agminibus  dissolutis,  pontem  civitatis  certatim  obtinere 
contendunt.      Sed  dux  Litaringia3  Godefridus  cum  suis  pontem 
occuijans,  aut  intrare  volentes  gladiis  obtruncat,  aut  in  principes 
illos  insequentes  redire  perituros  compellit.     Sic  ergo  cum  nee 
hie  nee  alibi  priucipum  imjDetus  et  armorum   instantiam  ictus- 
que    importabiles    sustinere    diutius    valerent,    salutis    uuicum 
remedium   fuga    erat,  quo  frustrati   penitus  gladiis  passim  cje- 
duntur  et   pereunt.     Anxianus   autem    populum   suum    penitus 
deficere  videns,  portas  prsecipit  sub  omni  celeritate  aperiri,  ut 
eorum-  saltem  reliquias  sub  tuto  permitteret  collocari.     Eeserato 
igitur   aditu,    tanta    super   pontem    fugientium    conglobata    est 
turba,  tantusque  factus  tumultus,  ut  se  invicem  comprimentes. 
Prowess  of  in  fluvium  prascipitaretur  eorum  numerus  infinitus.     Dux  quo- 
Godfrey,      que    Godefridus,   postquam   in   hoc    conflictu  multorum  caj^ita 
loricatorum  sine  ictus  repetitione   solita  fultus  virtute  ami^uta- 
verat,  unum    ex   Turcis   in    nostros  protervius    instantem,  licet 
lorica  indutum,  per  medium   cum   gladio   divisit,    ita   ut   pars 
ab   umbiculo   superior   ad  terram  caderet,   reliqua  parte   super 
equum     cui  insederat   infra    urbem    cursu    rapido    introducta. 
Equus  ^  autem  hinniendo  inter  Turcos  hue  illucque,  ac   si   dia-  (Not  in 
bolica  esset  invectus  furia,  discurrens,  sessoris  corpus  ab  umbi-  Will,  of 
culo  deorsum  gerens,  omnes  qui  viderunt  illius   rei   perterruit  ^yre.) 
Prowess  of  novitate.     Dux  etiam  Noi'mannorum  Robertus,  alium  sibi  nimis  ■'^en.  Huut. 
Robert  of    infestum  in  capite  percutiens,  galeam  et  clipeum,  caput,  denies  V^  '  ■    "^' 
^'  et  collum,  ut^  solet  ovicula  a  carnifice,  usque  in  pectus  deorsum  Hunt.) 
diffidit.     Quo  ruente  in  terram,  ait  Kobertus;  "  Omnibus  tarta- 
"  reis  ministris  animam^  tuam  cruentam  commendo."  '*     Cecide- 


'  Equus  .  .  .  novitate']  an  enlarge- 
ment of  "  Obstupuit  populus,  yisa 
"  facti  novitate  "  in  W.  of  Tyi-e. 

"  ut .  .  carnifice']  introduced  by  the 
compiler. 


3  animarn]  omnia,  C.  ;  D.  has 
been  altered  ;  A.  had  omnia,  with 
animarn  in  the  margin. 

''  I  cannot  find  this  account  of 
Robert's  words  anywhere  else. 


DE   TEMPORE   WILLELMI    SECUNDI,    SCILICET   RUFI.     7o 


Will,  of       ruut  quoque  ilia  die  ex  hostibus  quasi  ad  duo  milia  Turcorum,  A.D.  lODS. 
Tyre,  v.  c,  et  nisi  nox  supcrvenieus  bellum  dircmpsisset,  finem  proculdubio  Slaughter 
col.  332.       jjj^  jj    Antiocheuum  negotium  habuisset.     Compertum  est  fide-  of  the 

,:. ,      ..•°..   m 1    .n.-„j_„._-     J ;„-.:     Turks. 


Id.  V.  7, 
col.  332. 
(Not  in 
Will,  of 
Tyre.) 


liter  a  nostris  per  captivos  Turcos,  quod  duodecim    dc  majori- 
ijus  eorum  cum  aliis  corruerunt.     Gives  de  nocte  suorum  cor- 


The  Ijodies 


pora   defunctorum   sepultura3   tradiderunt  ;    sed    nostri    funera  ,        ■]  a^^ 
eorum  effodieutes,  auruin,  argentum,  et  vestes  pretiosas  ex'  se- 
pultis  canibus  extraxerunt,  qua)  omnia  in  usus  pauperum  pere- 
grinorum  cesserunt. 


Id.  V.  8, 
col.  334. 


Id.  V.  9, 
col.  335. 


Id.  V.  10, 
col.  336. 


De  cquis  duuh^ls  m'dihus  a  pcrcjrlnls  coi'tis. 

Post  banc    autem  victoriam   divinitus   pcregriuis    concessam,  p.  19D. 
cum  -  castra  nova  quasdam  et  machinas  ad  expugnatiouem  uibis  Captiu-e 
construxissent,  audierunt  quod  cives  pro  defectu  pabuli  ad  locum  "^  2,000 
queudam  pascualcm  equos  sues  consueverant  destinare,  qui  vix 
ab  urbe  quatuor  miliaribus  distare  videbatur.     Quod  nostri  cog- 
uoscentes,  et  ad   locum  pascualem  properantes,  occisis  qui  ar- 
mentis  praeerant  et  equis,  exceptis  mulis  et  mulabus,  duo  milia 
eciuorum   nobilium   ad  castra  deduxerunt.       Per   idem    quoque  De  quilms- 
tempus   Baldcwinus,  ducis  Godefridi  frater,  qui,  ut  pra^dictum  ^"'"  exen- 
est,  Edessam'  subjugaverafc  civitatem,   audiens   quod  peregrini  '"'*;/""«- 
magna  rerum  laborarent  inopia,  missis  donis  ingentibus  in  auro,  transmis- 
argento,  sericis,  et  equis  prctiosis,  rem''  priucipum  singulorum  sis. 
reddidit  ampliorem.     Insuper  autem  et  duci  fratri  suo  ^  de  terra, 
[quam]  circa  Eufraten  possidcbat,  omnes  redditus  in  frumento, 
vino,  ordeo,  et  oleo,  nee  non  et  aureorum   quinquaginta   milia 
destinavit.      Eodeni   tempore   uunciatum    est  principibus,  quod  Rumor  de 
Soldanus   Persarum   dominus  ad  Antiochenorum  iustantiam  et  adcentu 
tuorum  postulationes  assiduas,  innumerabiles  armatorum  copias  -f  «'"««''"'"• 
in  Syriam  transmiserat,  qui  jam  imminere,  quasi   pra)  foribus, 
dicebantur.      Haec  **   quoque  famae  disseminatio   adeo  priucipcs  Comes 
nostros  perterruit,  ut  Stephanus  Camotensium  comes,   a;gritu-  Stephanus 
dine  simulata,  et  sumpta  a  fratribus  licentia,  cum  quatuor  arma-  P^^.  '"'"""^ 
torum  milibus  ab   obsidione  non  rediturus  abcessit.     Quo  facto  ""-^"^'  ' 
tam    notabili    tamque   funesto   principes,    qui   in  castris   eraut, 
constemati,    coeperuut  anxie   deliberare,    quomodo   huic  morbo 
possent  occurrere,^  ne  hoc    exemplo   pcrnicioso  alii   simile   ali- 
quid  attemptarent.**     Placuit  ergo  omnibus,  ut  quicuuque  se  a 
castris  sine  principum  licentia  subtraheret,  tanquam  sacrilegus 


'  er  .  .  canihus']  introduced  by  the 
compiler,  as  also  the  last  clause. 

2  cuvi]  ut,  A. 

"  Edessam']  Adessani,  A.  This 
clause  is  introduced. 


*  rem']  res,  A.  0. 

•'  O.  W.  ins.  qui. 

"  Ilcec]  hujus,  W. 

'  occurrere'j  occurre,  A. 


8 


atlcmpUireiit]  atteniptaret,  A. 


70  MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  lO'JS.  aut  honiicida  in  cxercitu  haberctur.     Undo  factum  est,  ut  oinnes  -1^:11     f 

pariter,   tanquani  viri  claustralos,  principibus  suis  obedientiam  Tyre,  v. 

voluntate  spontanea  exhiberent.  10,  col. 

336. 

De  Emyfcro  ^er  quern  tradlta  est  Antioclda. 

Betrayal  of      Solet  autem  diviua  dementia  servorum  suorum  deficientibus 
Autioch  by  argumentis    subvenire    propitius,    nee    etiam    guos   ultra   quam 
one  of  tlie    gustinere    possunt,    temptari    permittit.      Erat    enim    in  furbe  Will,  of 
citizens.       Ajitiochena  inter  alios  vir  quidam  genera  prseclarus,  ct  Chris- Tyre,  v.  11, 
tiana  professione  insiguitus,  Emyfer  nuncupatus,    homo  j)otens      '  ^^^' 
nimis,  et  Axiano  urbis  domino  multa  familiaritate  conjunctus, 
ita  quidem  ut   in  ejus  palatio    uotarii  officio  fungeretur.      Hie 
autem,  quoniam  vir  erat  prudens   et   industrius,  audiens   quod 
Boamuudus  princeps  esset  illustris   et  magnificus,  statim   post 
obsidiouem    urbis   per    internuntios    fideles    ejus    sibi   gratiam 
reconcilians,  civium  et  urbis  statum  diebus  singulis^denudabat, 
et  nimis,  licet  occulte,  amicum  in  omnibus  agendis  diligentius 
instruebat.     Boamundus   quoque  versa  vice  amici  sui  occultabat 
arcanum,  ita  ut  nullus  internuntiorum  alterutra3  partis  aliquod 
secretorum  possent  colligere  argumentum.     Cumque  jam  quasi  Id.  v.  12 
mensibus     septem    haec    se    inter    eos    continuasset    amicitia,  col.  338. 
plerumque  habitus   est   sermo    inter    eos,  quomodo  Christians 
religioui   civitas   redderetur.     Et   cum    super  hoc   a  Boamundo 
Emifer  saspius  esset  couventus,  semel  ei  per  filium  suum,  qui 
secretorum  erat  bajiilus,  dicitur  respondisse  :  "Si  patriam  pris- 
"  tiua3  restituere  libertati,  et  exclusis  canibus  immundis,  quo- 
"  rum  violenta  dominatione  premimur,  populum  Dei  cultorem 
"  possem  iuducere,  certus  sum   quod    cum   Sanctis    animabus 
"  aeternse    beatitudinis    prsmia   possidcbo.      Si   vero   rem   in- 
"  ceptam  consummare   nequivero,  proculdabio  domus   mea  et 
"  prasclarte  nomen  familise  mete   delebitur,  ita   ut  non  memo- 
'■'  retur  nomen  illius  ultra.      Sed  si  tu'  hoc  posses  apud   tuos 
"  consoi'tes  obtinere,  quod  civitatem,  meo  tibi  studio  traditam, 
"  appropriare   et  in  tuos    usus   couvertere    valuisses,   ego    tui 
"  gratia  ad  opus  prsdictum    me    accingam,  et  turrim  meam 
"  munitissimam  hanc,  ut  vides,  tidi  tradam,  uude  principibus 
"  vestris  liber  in  civitatem  patere  poterit  ingressus.     Ad  hsec 
"  noveris,  quod  nisi  hoc  in  proximo  fiat,  in  perpetuum  diflfe- 
"  retur;  veniunt  enim  in  subsidium  civitatis  ex  omni   oriente 
"  eqaitum   ducenta   milia,  qui  jam  circa  Eufraten  castra  sta- 
"  tuerunt."     Hsec    audiens   Boamundus   venit    in"   castra,    et  Id.  v.  16, 
niajores  principes    a  turba  seorsum   advocans,  ita    alloquitur,  col.  341. 

1  tu]  om.  0.  W.  I      -  m]  et,  A. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.     77 


Will,  of 
Tyre,  v. 
16,  col. 
341. 


dicens,  "  Video  vos,  fratres  dilectissimi,  de  adventii  illius  mul-  A.D.  1098. 
titudinis    armatorum    et    illorum    ducis    Corbari'anni    niraia  Proposal 
scllicitudiue  macerari,'  qui  jam  obsidionem  Obessas"^  civitatis,  of  Eohe- 
ubi  per  tres  septimanas  consedcrant,  ad  hoc  reliquerunt,  ut  "'°"<J- 
civibus   Antiocbenis   subsidium  ferant.      Vidctur  mibi,  quod 
ad  hoc  deberet  omnis  nostra  festinaro  iiitentio,  ut  ante  hujus 
adventum   multitudinis    civitas   in   nostram   descenderet  po- 
testatem.     Quod    si    modum  quEeriti,s,  quo   id  efiectui  valeat 
mancipari,  in  promtu  est  nobis  via,  qua  facile  ad  finem  per- 
veniamus  optatum.     Habeo  enim  in  civitate  amicum  fidelem, 
qui  tuiTem  habet  in  sua  potestate  firmissimam,  quam  certis 
promissionibus,  si  illam  ab  eo   exegero,  fide  mediante  resig- 
nare  tenetur.      Si   ergo   vobis  id  utile    videatur,    ut   civitas 
mea  sollicitudiuc   subjugata  in  meam  perpetualiter   et   suc- 
cessorum  meorum    transeat    potcstatem,    paratus  sum   pacta 
complere ;    sin    autem,    elaboret    vestrum  aliquis^    id   ipsum 
facere,    ego    illi    meam    concedo    partem,    et    renuntio    juri 
meo." 


III.  V.  17, 

col.  .^^2. 


Id.  V.  21, 
col.  .34  7. 


De  capHone  Antiochice  et  spoliis  civitatis. 

His  ita  dictis,  gavisi  sunt  principes  gaudio  magno,  et  Capture  of 
petitioni  facta3  omnes,  prteter  comitcm  Tholosanum,  grato  Antiocli. 
concurrentes  asscnsu,  datis  dextris  compromiseruut,  quod  sibi 
creditum  nemini  revelarent  arcanum.  Boamundum  autem 
attentius  monent,  quatinus  ad  rei  consummationem  viribus 
totis  intendat.  Soluto  igitur  conventu,  Boamundus  propositum 
urgens  amico  significavit,  quod  apud  principes  pro  voto  cuncta 
impetraverat,  undo  per  fidcm  amicum  invitat,  ut  nocte  proxima 
sequente  res  effectui  mancipetur.  Emyfer  e  contra  Boamundo 
denuntiat,  ut  circa  horam  nonam  principes  omnes  egrediantur, 
tanquam  hostibus  obviam  profecturi  de  castris,  et  circa  primam 
noctis  vigiliam  in  silentio  revertentes,'*  parati  sint  hora  noctis 
media  juxta  ejus  monita  se  habere.  Quod  cum  ita  factum 
fuisset,  jam  nocte  media  adveniente,  cum  se  civitas  universa 
quieti  dedisset,  interpretem  domesticum  ad  pra^dictum  dirigit 
amicum,  ut  ab  ipso  inquirat,  utrum  sibi  adhuc  domini  sui 
familiam  adcsse  vclit.  Adveniens  autem  nuntius  ille,  cum  ei 
verba  domini  sui  cxposuisset,  respondit  ei,  "  Sede  hie  quietus  et 
"  tace,  donee  revertar  ad  tc."  Ille  vero  paululum  expectans, 
quousque  magister  vigilum,  qui  ter  vel  quater  in  nocte  muros  p.  200. 
cum  laternis  circuire  consueverat  si  quos  ex  miuistris  inveniret 


'  maeerari']  niercari,  A. 
-'  Obessa:]  Edesse,  0.  W. 


^  The  Hist.  Angl.  adds  periliis. 
'  rccerlatles]  reveries,  A. 


78  MATTHiET   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  109S.  somnolcutos,  pcrtransu'ct,  isrotiiius  vir  illc  visa  opportunitate  Will,  of 
Capture  of  ad  nuncium  revcrsus  ait,  "  Vade  cito,  et  die  domino  tuo,  iit '^'3''^.  v. 
Antioch.  "  festinus  adveniat  cum  viris  clectis."  Qui  citius  ad  dominum  g^i '^*^ ' 
roouvT'ens,  iuvenit  cum  cum  priucipibus  paratiim  et  ilico,  sicut 
iustvucti  crant,  subito  ante  turrim  pra)dictam  quasi  vir  unus 
in  maximo  silentio  astiterunt.  Emifer  interea  turrim  ingressus, 
fratrem  repporit  somno  gravatum.  Cujus  mentem  a  sue  j^i'O- 
])osito  scieus  alienam,  timens  ne  per  eum  inceptae  rei  impedi- 
mentum  eveuiret,  gladio  transverberat  ipsum,  facto  eodem  pius 
et  sceleratus  existens.  Post  hffic  autem  rediens  et  principes 
paratos  conspiciens,  funem  demittit  inferius,  quo  scalam  ad  se 
pertrahat  sullevatam.  Erecta  igitur  scala,  nemo  repertus  est, 
qui  ad  vocem  superioris  vel  ad  vocem  Boamundi  prsesumat 
ascendere,  proditionem  metuentes.  Quod  videns  Boamundus, 
asceudit  ilico  scalam  iutrepidus.  At  Bmyfer  tenens  mauum 
ejus  in  turrim  traxit,  dicens,  "  Vivat  haec  manus  :"  et  ducenseum 
interius,  ostendit  ei  fratrem,  quem  pro  opere  tarn  sancto 
necaverat,  amico  causam  exponens.  Euit  igitur  Boamundus 
in  oscula  viri,  constantiam  ejus  admirans,  et  reversus  ad  scalam, 
hortatur  suos  ut  ascendant.  Sed  nullus  ascendere  ausus  est, 
donee  Boamundus  per  scalam  ad  suos  rediens  suas  incolumitatis 
dedit  evidens  argumentum.  Deinde  certatim  asceudeutes,  in 
momento  turrim  repleverunt,  et  non  solum  turrim  illam,  sed 
et  de  collateralibus  nonnullas  occuparunt,  qu»  fuerunt  numero 
decem,  earum '  [eustodibus]  sub  silentio  interfectis.  Et  deinceps  j,^  y_  22 
portam  unam,  quae  adulterina  erat,  ajDerientes,  principes  qui  col.  348. 
erant  de  foris  introducunt.  Crevit  eorum  numerus  ita  qui 
intus  erant,  ut  ad  portam  quas  Pontis  dicitur  concurrentes, 
caesis  ejus  eustodibus,  earn  aperiunt  violenter.  Cognoscentes 
quia  aurora  perspicue  rutilaret,  cornibus  et  lituis  coeperunt 
perstrepere,  ad  urbis  ingressum  illos  qui  in  eastris  erant  ani- 
mantes.  Vexillum  quoque  domini  Boamundi  in  unam  turrim 
eminentiorem  ejusdem  ministri  collocantes,  captam  esse  de- 
nuntiant  civitatem.  Gives  autem  ex  tanto  tumultu  expergefacti, 
dubitant  quid  sibi  velit  clamor  ille  insolitus.  Qui  tandem 
videntes  armatorum  discursus,  et  plateas  oceisorum  scatere 
funeribus,  domibus  relictis,  cum  uxoribus  et  liberis  effugere 
temptabant;  sed  fugientes  ijnprudenter  stragem  undique  inve- 
nerunt.  Qui  autem  in  urbe  babitabant  Christiani  diversanim 
regionum,  arreptis  armis,  nostrorum  coetibus  se  adjungunt,  et 
stragem  civibus  non  minimam  intulerunt.  ^dificiis  igitur 
omnibus  cum  penetralibus  et  apotbecis  ubique  ^  confractis, 
aurum,  argentum,  vcstes  preciosas,  gemmas,  vasa  impreciabilia, 


eariim^  eorum,  W.  |      ^  ubique']  ubi,  A. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,    SCILICET   RUFl.     79 

'>3  co^'  ^'^"^  tapetibus  et  olosericis  inter    so   aequa    sorte    distribuentcs,  A.D.  1098. 
350.  '  'l"i    prius    esnrientes     in     exercitu     mendicabant,    tunc    bonis 

Id.  V.  22,  omnibus  abuudabant.  Caesi  referuntur  in  civitate  plusquam 
col.  349.  decern  milia  Turcorum,  quorum  corpora  per  plateas  civitatis 
Id.  V.  2-3,  miscrabiliter  insepulta  jacebant.  Equi  inventi  sunt  in  civitate 
col.  3.50.      qui  ad  arma  facerent  quingenti,  omnes  macie  confecti  et  inedia 

tabescente-s,  quia  uec   etiam  vel  equis   vel    bominibus   in   urbo 

fuerat  aliquid  alimenti  re^Dcrtum. 
Diceto,  jpsQ  eodem    anno  Cisterciense  coenobiuni    incceptum  Foundation 

col.  498.  ofCiteaux. 

est. 

De  inter Itii  Axiani  prhicipis  ct  Antloclilcc  imtronx. 

Will,  of  Anxianus    Antiocbiae    dominus,     videns    urbem    subjugatam,  Death  of 

Tyre,  V.  23,  ggiyg  absque  comite  per  posticum  egressus,  et  prse  doloris  an- ^^g^^^^i^n- 
gustia  aniens  effcctus,  errabundus  aufugit.  Qui  casu  Armenios 
quosdam  [obviam]  babens,  cum  cognitus  esset  ab  eis,  violenter 
ilium  in  terram  deiciunt,  et  ipsius  educto  gladio  caput  prreci- 
dentes,  in  urbem  intulerunt,  principibus  illud  coram  populo 
offerentes.  Alii  vero  quidam  de  civitate  nobiles,  in  ^  tanto  re- 
rum  discrimine  quid  agercnt  ignorantes,  in  presidium  superius 
se  recipere  decreverunt.  Dumque  illuc  tota  intentione  pro- 
perarent,  casu  contigit,  quod  nostros  a  parte  superiori  babentes 
obviam,  et  inter  locorum  intercepti  angustias,  ut  neque  ascendere 
neqne  propter  mentis  devexitatem  descendere  valuissent,  uostris 
desuper  instantibus,  dum  fugere  nituntur,  praecipitati  sunt 
cum  equis  et  armis,  confractis  cervicibus,  niimero  trecenti. 
Alii  autem  ad  montana  fugere  decreverunt,  quos  nostri  cominus 
insequentes,  partim  cejierunt,  \'inculi3  eos  mancipantes ;  pars 
equorum  beneficio  ad  montana  evadentes,  vita;  consulunt  et 
saluti.  Capta  est  itaque  Antiocbia  anno  ex  quo  subacta  est  a 
paganis  decimo  quarto,  ab  incarnatione  Domini  millesimo 
uonagesimo  octavo,  menso  Junio,  tertia  die  mensis. 


De  Sensaholo  et  qualiter  castellum  suum  tradldit  Corharanno. 

Id.  vi.  1,  Post  captam  autom  Antiocbiam,  cum  civitatis  tumultus,  jam  The  citadel 

col.  3.51.       sedatis    omnibus,    quievisset,   convenerunt  principes   in    unum,  still  un- 
communi  decrcto   statueutes,  ut    montcm    qui   urbi   imminebat  ^^*^^"' 
ascenderent,  et  situm  in  eo  presidium  cxpugnarcnt.     Quo  })er- 
venicutcs,  cum  dc  raunicipio   constaret   quod   omnino  esset  in- 
expugnabilc,  nisi  fame   premeretur,  ad   alia  se  argumenta  con- 

'  /?/]  om.  C. 


80 


MATTH/EI   PARISIENSIS   CHRONrCA   MAJORA. 


of  Scnsa 
bolus  to 
Kerboga. 


A.D.  1098.  vertunt.  Erat  autem  in  illo  praesidio  dominus  efc  magister 
Application  Sensabolus,  Axiani  sive  Garsiani  supradicti  filius,  cum  copiis 
Tiircorum  multis,  qui  in  Corbaranui  et  Persarum  multitudinis ' 
advcntu  spem  ponens,  cum  ipsum  partes  Antiochenas  advenisse 
cognovit,  fugit  ^  ad  eum  cum  lacrimis  de  morte  patris  et  An- 
tiochiiB  desolatione  qnerelam  deponens.  Cui  Corbarannus  ;  "Si 
"  vohieris,"  inquit,  "  ut  totis  viribus  pro  te  contendam,  castellum 
"  tuum  in  manu  nostra  committe,  et  cum  ego  de  te  secui'us 
"  ero,  plebeculam  illam  totis  nisibus  impugnabo."  Sensabolus 
Corbaranni  petitionibus  adquiescens,  municipium  sub  potestate 
tradidit  defensoris.  Corbarannus  itaque  accepto  castello,  suos 
Advance  of  imposuit,  et  Sensabolo  auxilium  fidele  promisit.  Audientes 
itaque  principes    quod  Corbarannus  ^  fines   Antiocbenos    appro- 


Guibert, 
Gesta  Dei 
per  Fran- 
cos, V.  2, 
col.  754. 
(Migne, 
clvi.) 


Iverboga  to 
Autioch 


Death  of 
Roger  de 
Barneville. 
p.  201. 


pinquasset,  die  altera  post  captam  urbem,  cum  circa  *  ejus  cus- 
todiam  et  pro  alimentis  inferendis  nimis  essent  solliciti,  ecce 
equites  trecenti  de  exercitu  Corbaranni  venientes  ^  ante  urbem 
satis  lascive,  ut  nostros  ad  esitum  provocarent.  Quod  videna 
Eogerus  de  Barnevilla,  miles  in  armis  strenuus  de  gente 
Eoberti  ducis  Normannici,  quindecim  sumptis  consortibus,  in 
prsedictos  irruit  animosius ;  sed  illi  dolose  fugientes  usque  ad 
socios,  quos  habebant  [in]  insidiis  constitutos,  dum  Eogerus 
illos  insequeretur,  consurgentibus  aliis  qui  [in]  insidiis  late- 
bant  et  in  nostros  ardenter  irruentibus,  eos  compulerunt  in 
fugam.  Nostri  quoque  numero  impares  et  viribus,  dum  ad 
urbem  fugere  contendissent,  equorum  hostilium  velocitate  prse- 
venti  sunt ;  ubi  Eogerus  sagitta  confossus  interiit,  cseteris  in 
urbem  reversis.  At  pagani,  viri  memorabilis  capite  amputato, 
ad  suos  venerunt  indemnes. 


Will,  of 
Tyre,  vi.  1, 
col,  352. 

Id.  vi.  2. 


De  nova  ohsidione  AntiocJiena  a  Corharanno  factd. 

The  cm-  Die  autem   tertia    ex   quo   capta  est   Antiochia,  Corbarannus  Id.  vi.  3, 

saders  be-    princeps  Persarum,  cum  militaribus  copiis  infinitis  ante  urbem  ^^^-  ^^^' 
castrametatus,  a  porta  orientali  usque  ad   occidentalem  univer- 


Antioch. 


sum  australe  latus  obsidione  vallavit.  Erat  autem  secus  por- 
tam  orientalem  prassidium  quoddam,  quod  Boamundo  traditum 
fuerat  ad  custodiendum.  Circa  illud  cum  hostes  castra  locas- 
sent  et  assultus  creberrimos  ibi  facerent,  Boamundus  non^  ferens 
eorum  insolentiam,  egressus  est  contra  eos ;  sed  egredienti 
duci  occurrit  Turcorum   multitudo,   quorum  impetum  dux  per- 


1  multitudinis']  multitudinem,  A. 
-  fugit']  confugit,  O.  W. 
3  "W.  ins,  ad. 


•*  circa]  circam,  A. 
*  venientes]  veniens,  A. 
^  non]  ne,  A. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  KUFI.     81 

Will,  of       fciTC  non  valcns,  iuita  fuga  sc   reccpit  in   urbcm,  ubi   liostibus  A.D.  1098. 
•7*1'.^'"  ^'  pi'oterv-c  instantibus,    dum    plebs    in    introitu    prassidii    compri-  Skirmishes 

j^j',.^  ■      mercfcur,  ducenti  ex  eis  ccciderunt.     Altera  vero  vice,  Turci  in  J" '^"^'^ 
quoddam     ])ra;sidium   de   novo    constructum    acriter    irruentes,  .^j.^  ^oj-st- 
nisi  ab  aliis  qui  in  urbe  crant  citius  subvenirctur,  illud  quan-  ed. 
tocius '  expugnasscnt.     Scd  advenicnte  Roberto    Normannorum 
duce  cum  suis  agminibus,  pluribus   ex  hostibus  interemptis  et 
captivatis,    residues   terga   dare    coegit.     Alia   die,  cum    Turci 
quidam  uostros  ad  conflictum  provocarent,  contigit  ut  ex  equis 
dcscendentes,  iis  qui  in  muro  stabant  acrius  instautes,  ad  viu- 
dictam  alios   excitarunt;    at  Tancredus  per   portam   orientalem 
egressus,  antequam  hostes  ad  equos  possent  habere  recursum, 
sex-  ex  eis  interemit,  aliis  per  fugam  elapsis. 

De  flagellis  Dei  quae  peregrinis  feccatis  exigentihus  acciderunt  in 

civitate? 

Id.  vi.  .5,  Crevib  interea  in  civitate  fames  miserabilis,  et  populus  gravi  Sufferings 

col.  355.      supra  raodum    inedia    fatigatur.     Factum   est   autem  hoc,  exi-  of  the 

gentibus    peccatis  multorum,  qui  in  dcsperationem  lapsi,  jura-      [flifi?/'' 

mentorum  ct  voti  immemores,  clam,  funibus  et   in   sportis  per  ^f  some. 

raurum   demissi,   relictis   in  periculo    fratribus,    aufugerunt  ad 

mare.      Erant    autem    qui    sic    recesserunt,    desperati '   do  Dei 

bonitate    et    misericordia,    non   solum    plebei   et   pauperes,   scd 

etiam  viri  nobiles    et   multa   generositate   insignes ;    Willelmus 

videlicet    de    Grantemenil    Apulus,    et    Albericus    frater    ejus, 

Willelmus  Carpentarius  et  Guido  frater  ejus,  Lambertus,  et  alii 

multi    cum    eis.      Alii   de    subventione    desperantes,   ad    hostes 

crucis   se    contulerunt,    Christi    fidem    facti   impii    denegantes. 

Erant  et  alii  multi,  qui   fugam   meditabantur  soilicite,  sed  per 

episcopum  Podiensem  et  ducem  Boamundum   fuerunt  revocati, 

et  quod  de    negotio    Christi    non   recederent,    per   juramentum 

constricti,  quousque  bellum  quod  futurum  sperabatur  esset  com- 

Id.  vi.  7,      pletum.     Fames  prasterea  adeo  in  civitate  omnes  afflixit,  ut  pras 

col.  358.       alimentorum  defectu  plebs  ad  turjjia   nimis"'  incommoda  decli- 

Hen.  Hunt,  narct.     Gallina  solidis  quindecim  vendebatur,  ovum  solidis  duo- 

vii.  f.  2156.  bus,  nux  pro  denario;  arborum  folia,  carduos,  equorum  et  asi- 

Will.  of       norum  coria,  devorabant;  morticina  quoque  et  carncs  mulorum, 

Tyre,  vi.  7,  ecji;orum,   asinorum,  canum,  et  immunda  qua;libet  absorbcntes, 

col.  359.      pj,Q  gyunjiig  deliciis  reputabant.     Erat  'autem  miserabilc  vidcrc. 


'  (juantocius']  quantotiens,  C 
-  sex]  sed,  A. ;  corrected  in  the 
margin  in  C.  D. 

^  in  civitate']  om.  W. 
VOL.    II. 


*  desperati .  .  viisericordia']  Added 
by  the  compiler. 

''  nimis  incommoda']  om.  W.,  ins. 
O. 


82 


MATTHiEI   rARISIENSIS   CHEONICA   MAJORA. 


A.D.  109S. 


Willium  do 
Graute- 
iDcnil  and 
Stephen  of 
Chart  res 
dissuade 
the  empe- 
ror from 
going  to 
their  assis- 
tance. 


Desperate 
condition 
of  the 
Christians, 


viros  pvius  robnsLos  ct  generis  nobilitato  prasclaros,  pra3  nimia  ^p  ?j.J  ",,  y 
nunc  debilitate  baculis    innixos   ct  anna  movere  iion    valentes.  col.  358. 
Willelmus  intcrea  dc  Grantemeisnil    ct  Stephanas  Carnotensinni  i(j_  y\^  lo, 
comes,  ct  alii*  qui  cum   ipsis   aufugcraut,  miscrias,  quas  a^rad  col.  361. 
Antiochiam   paticbautur    Christiani,    omnibus   cxponunt,  ct  ne 
ipsi  ob  levem  causam  ct  tanquam  timidi  socios  dcseruisse  vidc- 
rentur,  afflictionem   eorum,  licet  incomparabilis   esset,  studiosa 
tamcn    relatione    efficiunt  majorem,^    cum    de    magnis  majora 
loquuntur.     Yenientes  tandem  ad  imperatorem,  qui  cum  quad- 
raginta  milibus   Latinorum,  exceptis   copiis   quas  ex  nationibus 
universis    contraxerat,    Antiochiam    proficiscens,    nostris  subsi- 
dium   collaturus,    dissuaserunt   ne   procederet,  per   hsec  verba : 
"  Fideles    tui    priucipes,    imperator    potentissime,    cum   captald.vi.il, 
"  Antiochia,  rem  esse  crederent  consummatam  ;  urbe  ^  jam  re-  ^^'-  "^^^• 
"  cepta,  factus  est  error   novissimus   pejor   priore.     Yix   enim 
"  ab  urbe  capta  [tertia]  dies    elapsa  fuerat,   cum  ecce    Corba- 
"  rannus    Persarum    princeps    potentissimus  cum    orientalium 
"  copiis    infinitis,    quarum  multitude   omnem   numerum   exce- 
"  dere    videtur,    eandem    urbem    obsidione    vallavit.      Noster 
"  autem  populus    fame,    frigore,    cestu,    csedibus,    et  clade  in 
"  tantum   succumbit,  ut  nee   in   civitate   tantum    esse   dicatur 
"  alimentorum,    quae*  unius   diei  necessitati  valeant  subvenire. 
"  Unde  nos    qui    tic  sumus  viri  nobiles,  videntes  fratrum   ne- 
"  gotia  prosperari   non   posse,   eos   monuimus   saepius   ut   sibi 
"  consulerent,  et    rem  impossibilem  deserentes,  sibi  per  fugam 
"  absque    cunctamine   providerent.      Sed    cum  eos    a   sue    non 
"  possemus    revocare    proposito,    nostras   curavimus   prospicere 
"  saluti ;    et  nunc  si  placet,    si  ita  tuis  consiliariis  utile  visum 
"  fuerit,    procedere   desiste,  ne  tu£e  quas   tecum    trahis    expe- 
"  ditiones  paribus  periculis  involvantur.     Testis  est  eorum  quae 
"  loquimur  vir  prudens  Tatinus,  tuce  celsitudinis  fidelis,  quem 
"  nobiscum   direxisti,  qui  nostrorum  cognoscens  defectum,  ab 
"  eorum  se  subtraxit  coUegio,  ut  hsec  tu«  nota  faceret  majes- 
"  tati."     His  auditis  imperator  de  consilio  suorum,  retortis  um-  Id.  vi.  12. 
bonibus,  ad  propria  legionibus  licentiatis  cum  lacrimis  remeavit.  Hunt.f.2i56. 
Eumor  autem  de  recessu  imperatoris   cum  Antiochenis  devul-  W.  of  Tyre, 
gatus    fuisset,    spes   et    lastitia   crevit    paganis,    et    desperatio  ^^'}^^' 
Christianis.     Erat  enim  in  populo  Dei  tantus  alimentorum-de- 
fectus,  tanta  famis   afflictio,  talis  tarn  exterius   quam  interius 
hostium  importunitas,   ut  nusquam  remediuin,   nusquam  sola- 
tium appareret.    Majores  et  minores  paribus^  involuti  miseriis, 


'  alW]  aliis,  W. 

-  majorevi]  merorem,  A, 

^  urbcj  urbeui,  A. 


■•  qua']  quo,  W.,  q,  0. 
•'"'  paribus']  partibus,  A.  C. 
is  expuncted  in  D. 


The/ 


DE  TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.      83 

Will,  of       nnllam  sibi  consolationis  loetitiam  ad  inviccm  imiicndcbant ;   ct  A.D.  1098. 

Tyre,  VI.  niomorcs  uxoruin  nobilinm  ct  liberonim,  qnos  domi  rcliquc- 
'  •  •  •  j-ant,  aniplissinia,  qua;  ob  Christi  caritatem  dimiseraiit,  patri- 
monia  mente  recolunt,'  quasi  de  diviua  conquerentes  ingratitii- 
dine,  quod  labores  eorum  et  devotionis  sinceritatem  -  non 
respiciat,  sed  quasi  a  Deo  alienum  populum  tradi  in  maims 
hostium  patiatur. 

De  consolatione  peregrinis  desperatis  a  Deo  collata. 

Id.  vi.  14,  Cum  ergo  sic  aflSigeretur  Dei  populus,  respesit  ilium  Domimis  Vision  seen 
col.  SCj.      et  gemitus    eorum   audivit,   mittens   eis    consolationem  de  sede  ^Y  o°e  ol 
Baldric.        majestatis    su».     Venit    cnim   sacerdos   quidam    peregrinns    ct  '^  ^"r  P^  ' 
Hist.  Hie-    pauper   de    exercitu  ad   principes  et   peregrines  occidentis,  ita      ,^q^ 
col  1113      dicens :    "  Audite  fratres  mei,  audite,  et   amici    carissimi,  visi- 

(Migne,        "  onem  quam  vidi.      Cum  in  ecclesia  Dei  genitricis  pernoctare 

cl.xvi.)         "  decrevissem,     pro    nostris    calamitatibus     Deum     rogaturus, 

"  vigilans  vel  semisopitus  nescio,    Deus    scit ;   vidi    Dominura 

"  nostrum    Jesum   Christum,   nee  tameu  agnovi  Eum;    aderat 

*'  etiam    sanctissima    Ejus   genitrix,    et    princeps   Apostolorum 

"  Petnis,  quos  aspiciebam,  nee  ^  tameu  eos  cognoscebam.     Dixit 

"  autem  mihi  Dominus,    '  Agnoscis    me  ? '    inquit.      Cui    ego, 

"  '  Nequaquam,    Domine  mi.'      Interim   crux   splendida    super 

"  caput  ejus  resplenduit   apposita.     Iterum  interrogavit  me  ut 

"  prius ;  et  ego,  'Domine  mi,  si  bene  percipio  ex  signo  crucis 

"  '  capiti  Tuo  imposito,  Crucifixum   et  KedcmiDtorem  nostrum 

"  '  Te  esse  intelligo ; '  qui  respondit,  'Ita  est  plane    ut  dicis.' 

"  Et   ego   perfusus   genas   lacrimis,    ad  pedes   ejus  singultiens 

"  cecidi,  et   adjeci,    'Domine,   Domine,    miserere  nostri;    Do- 

"  '  mine,  memor  esto  populi  tui ;  Domine,  adjuva  nos.'    Et  Do- 

"  minus  ad  me,  '  Ego  hucusque  vos  juvi,  nam  ct  Nicaaam  vos 

"  obtinere    permisi,    et   in   multis   vos   prteliis  protexi,^    meqiie 

"  '  duce    vicistis,    et   Antiochise   pr£evaluistis,    et    in   obsidione 

"  '  ipsa  multa  pro  voto  vestro  vobis  indulsi;    vosque  beneficiis 

"  '  meis  ingrati   contra  me    intumuistis,  et  tanquam   ex   adipe 

"  '  iniquitas  vesti'a  prodiit,  meque  gens  injuriosa  gentiliter  ex- 

"  '  acerbastis,  dum  cum  mulieribus  vel  alienis  vel  vestra3  pro- 

"  '  fessionis,  sed  illicitis,  fornicati  estis.     Iste  quidem  singularis 

"  *  foetor    cffilos    ascendit,    et    oculos   meos    a    vobis    avertit; 

"  '  retribuam    igitur    ego    vestra)     ingratitudini,    nee    parcam 

"  '  prostituta)    et   lupananti    multitudini.'     Tunc  Mater  miseri- 

"  cordise  Petrusque    beatus   ad  pedes   miscricordis   ceciderunt 

'  W.  ins.  et.  I       •''  nee  .  ,  cognoscebani'}  cm.  O.  W. 

•  sinceritatem']  caritatcm,  W.         \      ^  protexi']  contexi,  A. 

p  2 


84 


MATTIIiEI   TARISIENSIS   CHRONICA  MAJOR  A. 


A.I).  1098. 
Vision  seen 
by  one  of 
tho  pil. 
grinis. 


Exhorta- 
tion of 
Bohemond, 


Kedemptoris,  ct  iis  supplicationibus  iram  mitigabant  mini- 
tautis  ;  '  Dominc,  tot  annis  gens  pagana  domum  istam,  qua) 
"  '  domus  orat  oi'ationis,  obtiuuit,  suisque  spurcitiis  earn,  proh 
"  '  dolor,  maculavit,  et  ecce  paucorum  cxigentibus  culpis, 
"  '  omui  Christianitati  tuse,  qua;  domum  istam  exiude  sauguino 
'•  '  suo  libcravit,  earn  deleturus'  irasceris;  parce,  Domine,  parce 
"  '  populo  tuo,  ct  ne  des  ba^rcditatem  tuam  in  loerditionem, 
"  '  ut  domineutui-  eis  nationes.'  Adquievit  igitur  sauctus  sanc- 
"  torum  Deus  supplicantis  Matris  et  Apostoli  precibus,  jam  quo 
"  Tultu  factus  jocuudior,  dixit  mibi :  '  Vade  et  die  populo  meo, 
"  *  lupanai'  ct  prostibulum,  et  omnem  a  vobis  removete  abusum, 
"  '  et  vestra  fletibus  abluite  facinora,  et  ad  me  revertimiui,  et 
"  '  ego  revertar  «d  vos,  et  infra  quinque  dies  opportunum 
"  'vobis  providebo  auxilium;  quia  Deus  nihil  habens  immi- 
"  '  sericordise  ego  sum;  decantent  cotidie  interim,  Congregatl 
"  'sunt  inimici  nostri  et  gloriantur  in  virtute  sua;  contere 
"  '  fortit^ldinem  illorum,  Domine,  et  disperge  illos,  ut  cognoscant 
"  '  quia  nonest  alius,  qui  pugnet  '-^  pro  nobis,  nisi  tu  Deus  noster.'  " 
H£EC  et  alia  sacerdos  cum  dixisset,  populus  omnis  statim  ad 
lamentum  convertitur,  et  de  reatus  sui  confessione  alius  alium 
coliortatur.  Videres  perfusas^  lacrimis  Cbristianorum  genas, 
capitibusque  cineratis  et  nudis  pedibus  passim  orationis  gratia 
omnis  £Btas  iter  per  ecclesias  maturabat.  Petunt  consilium,  rogant 
auxilium  de  supernis.  Dixit  ergo  Boamundus,*  vir  in  consilio  quasi 
singularis:  "  Optimates  incliti,  juremus  omnes  ad  invicem,  quod 
"  nullus  nostrum  de  isto  sancto,  quoad  vixerit,  subterfugiat  col- 
"  legio,  donee  sepulcro  Domini,  pro  quo  viam  banc  ingressi 
"  sumus,  deosculato."  Placuit  consilium  universis,  et  exjDleto 
juramento,  animata  est  tota  fidelium  fortitude,  et  magnificc 
confirmata. 


Baldric,  iii. 
col.  1114. 


Discovery 
of  the 
Lance. 


De  inventione  lancece  Salvatorie. 

Eadem   quoque   bora   clericus    quidam    nomine    Petrus,    de  Will,  of 
regione    quae   Provincia    nuncupatur,  accedens    ad    episcopum  Tyre,  vi. 
Podiensem   et    comitem    Tolosanum,    asserens     quod    beafcus  gg'g 
Apostolus  Andreas  sibi   in   somnis  apparuerat,  et  eum  ter  vel 
quater  commonuerat^  attentius,  quatinus  ad  principes  occidentis 
loquens  nunciaret,  ut  lanceam,  qua  Domini  nostri  Jesu  Christi 
latus     fuerat    perforatum,    in    ecclesia    principis    apostolorum 
occulte     repositam,    perquirerent,    locum    certissimis    indiciis 


1  deleturus']  delecturus,  C. 
-  quipugnet]  om.  W.,  though  in  0. 
'  perfusas]  perfusa,  A.  C. ;  pro- 
fusas,  W.    D,  has  been  corrected. 


■•  Boamundus  .  ,  singularis] 
quispiam  illorum,  Baldric. 

^  commonuerat]  commoverat,  A. 
C.    D.  has  been  corrected. 


DE  TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.      85 


Will,  of 
Tyre,  vi. 
14,col.365. 


manifestans.  Accedens  ergo  ad  viros  prasdictos,  vcrbum  sicut  A.D.  109S. 
ei  injnnctum  fixerat,  ex  ordiuc  revelavit ;  asserens  so  ab  codcm 
Apostolo  raultis  terroribus  ad  hoc  fuisse  compulsum,  nee  id 
posse  absque  mortis  pcriculo  declinare.  Hi  autem  cum  id 
caitcris  principibus  communicassent,  ad  locum,  quern  eis  in 
ccclesia  dcsignaverat,  convenerunt,  et  effossa  aliquantulum  terra 
iu  altum,  lanceam,  sicuti  proedixerat,  repperorunt.  Quod  audieus 
populus,  ad  ecclesiam  concurrit,  oblationibusque  et  osculis 
tarn  pretiosum  venerautes  iuventum,  coeperunt  a  suis  angustiis 
respirare,  et  fortiores  in  divinis  obsequiis  apparcrc. 


De  dispositione  acierum  et  exitu  nostrorum  ah  urhc. 

Id.  vi.  15,        Convenicutes  itaque  in  unum   principes   et  populi,  cum   sibi  Prepara- 
col.  366.      cognovissent '   immissum  divinitus  fervorem,  de    communi   de-  ti<'°s  for 
cernunt  consilio  bellum  indiccre   Corbaranuo  in  crastino  futu- 
rum;    quod  cum   ei   per    ministerium   Petri   heremitos   fuisset 
Id.  vi.  16,    indictum,    summo   diluculo    omnes   per   ecclesias  divinis  inter- 
col.  368.      fucrunt     obsequiis.        Quibus   cum   summa  devotione  peractis,  Confessio 
sacerdotes  peregrines  admonent,  ut  facta  omnium  peccatorum  ^{  -l^omi- 

.  .     .  711CI  COV" 

confessione  purissima,  Dominici  corporis  et-  sanguinis  pcrcep- „p,.j-^'      . 
tione  se  communiant,  et  sic  audaciter  contra  hostes   crucis   ad  ccptio. 
pugnam   procedere    non    formident.       Quarto    igitur   kalendas  Quarto 
Julii,    invocato    de    supernis   auxilio,    acies    instruunt,    et   pro-  ^"'-  Jtclii. 
cedendi  ordinem  instructis  assignant.     In  prima  acie  Hugonem  Acies 
magnum  ductorem  constituunt,  et  eidem  Anselmum  de  Riburgis  /'"'"«• 
Monte,  cum  aliis  nobilibus  multis,  quorum  uec   numerum   nee 
nomina  tenemus,  conjungunt.      Secundam  moderabantur  comes  Secunda, 
Flandrcnsis,  et  Robertus  Friso  ^  cum  aliis,  qui   ab   initio   ejus 
fuerant     castra     secuti.       Tertiam     rexit    dux    Normannorum  Tertia. 
Robertus,  cum  Stephano  comite  Albamarlensi,  et  potentes  qui 
in  ejus  advenerant  comitatu.      Quartan  praserant  Aimcrus   epi-  Quarta. 
Bcopus  Podiensis  et  *  comes  Tholosanus  cum  suis   familiis,  Do- 
minicam  secum  lanceam  deferentes.     Quintam  duxit  Reinardus  Quinta. 
comes   Tullensis   cum   Petro  de  Stadeneis,  Garnero  de  Greis, 
Henrico   de    Hascha,  Galterio*    de    Domedart,  et   aliis  multis. 
Sexta3    aciei    prajfecti    sunt    Reinbaldus    comes     do    Oringis,  Scxta. 


'  cognoinssent]  So  the  Ilist.  An- 
gler. ;  convenerunt,  A. 

-  t:l  sattiiuinis']  om.  Hist.  Angler. 

'  The  compiler  lias  made  two 
persons  out  of  one.  W.  of  Tyre  has 
"  Robertuni,  (jui  cognoniiiiatus  est 
"  Friso,  Flaudreusem  comitcm."  See 
Madden,  Hist.  Anglor.  iii.  p.  554. 


*  et  .  .familiis]  cum  sua  et  do- 
mini  comitis  Tholosani  familia,  W. 
of  Tyre.  The  compiler  has  intro- 
duced this  error  hy  trying  to  vary 
W.  of  Tyre's  language.  Raymond 
remained  in  the  city,  as  the  next 
page  shows. 

^  Galterio    Galterius,  A.  O.  W. 


86  MATTHJlI  PARISIE>'SIS  chboxica  majora. 

AJ).  109S.  Lodewicus  de  .  Mascoris/  Lambertus  filius   Cononis   de  Monte  WilL  of 
S<ptiMui.      Acuto.     Septimam  rexit  dnx  magnificus  Godefridus  cum  fratre  Tj-re,  n. 
Octara.       suo  Bustachio  venerabili  riro.      OctarjB  praefuit  miles  insiguis    '' 
Aoma.         Tancredus.    Xonam  dnxit  comes  Hugo  de   Sancto  Paulo  cum 
Eselramio  filio  sno  et  Thoma  de  Feria,  Baldewino  de  Burgo, 
p.  203.        Eoberto  filio  Gerardi.  Eeginaldo  Beluacensi  et  Galone  de  Cairo 
ilecoML      Monte.     Decimae  praefuerunt  Eotrodus  comes  Perticensis,  Ererar- 
dus  de  Pusato,  I>rogo  de  Monci,  Eadulfos  filius  Godefridi,  et 
Umdecima.  Conanus  Brito.     "Cndecimam  rexerrmt  Hvscardus  comes  Diensis, 
Eeimundus  Piletus,  G^stus  Bitemensis,  Girardus  de  Eosillone, 
Willelmus  de  Monte  Pessulano,  et  Willelmus  Amane.     In  acie 
Dmcde-       duodecima,  quae   novissima   erat   et  cseteris  fortior,  moderator 
cima.  fnit  dominus  Boamundus.  ut  iis,  qui  fortius   ab  hostibus   gra- 

Tholosa-      varentur,  anxilium  impenderet  oppwrtuntun.     Comitem    Tbolo- 
*«»•  santmi,  qui  valida  JEgritudine  gravabatur,  in  urbe  dimisemnt 

ad  ejus  cnstodiam,  ut  iis,  qui  erant  in  prassidio  snperiori  ad- 
huc  rebelles,  in  absentia  principimi  urbem  invenientes  vacuam.  Id.  vi.  19, 
super     debiles     et    infirmos     et    populum    imbecillem    irmp-  col.  372. 
tiones    facile    molirentur.      Erant    autem    pcrmixti    prasceden- 
Saeerdos.    tibus  turmis  sacerdotes   et  levita^  amicti  stolis   albis,   signum 
cmcis  mirabile  in  manibus  bajulantes ;  et  qui  in  urbe  reman- 
serant,   sacris  induti.  vestibus,   in  lacrimis  et  oratione  perseve-  Id,  coL 
rantes,   mnros   nrbis    ascendemnt,  pro   salute    populi    Domino  371. 
Bos  cales-  snpplicant«s.     Accidit  niminmi  in  exitu  nostrortmi  ab  urbe, 
^-  quod  ros  qnidam  stravissimus  de   snpemis  super  esercitum  ita 

placidus  descendit,  ut  quasi  in  eo  benedictionem  snam  et  gra- 
tiam  Tideretnr  Domintis  infudisse.  2^ec  soltmi  hominibus  sed 
et  equis  rigor  insolitus  ita  infusns  est,  nt  -  qtii  ante  ^  per  dies 
multos  non  nisi  folia  et  cortices  arborum  habuerant  pro  pabtilo, 
tota  die  Ula  eqtios  hostitmi  et  celeritate  vincerent  et  labore. 

De  prcElio  ffravissimo  et  victoria  gloriosa. 

Tn-ci  dis-       Corbarannus  interea  intellecto  nostrorum    egressn,    disponit  Id-  vi.  20, 

pommt        acies,  agmina  instruit,  praficiens  eis  amiralios  et  reges  viginti  '^^^-  ^~-- 

°"**"  novem.    quorum  nomina  b^c   fuerunt.   Meleduchac,   Amirsoli-  ^,  ^..fL** 

Barnes  of  i     •       i      j   •       »         v      -vi        »  '  *  i.       Chartres, 

theTmkish  ™^^'  Amirsolendais,  .Amyrhegihle.  AmTrmatoanc,  Amyrmahu-  i.  14,  coL 

chieftains.   ™et,    Camvath,    Cotoloseniar,    Magalgotelon,    Balttilfus,   Boes-  S45. 

sach,  Amirbatach,    .Xxian,    Sansodole,   Auursoian,    Ginabadole,  C^^^^» 

A m imdinguin,  Amyruathap,    Sogueman,   Boldagis,   Amirilias, 

Gelisassan,     Gygremis,     Amygogens,     Artabeih,     Amyrdalis, 

Amyrtacaor,  AmTrmosse.    Hos  omnes  Corbarannus  ad  pugnam  Will,  of 

animans,  districte  praecepit  sub  obtentu   ErratiaB  suae,  quatinns  Tyre,  vi. 

^  ^  °  ■   ^  20,coL372. 

1  JIascoris'\  ilascons,  W.  I       ^  emte]  antea,  W. 

'  Mt]  om.  A.  I 


DE  TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.     b7 


Will,  of      solitaj   virtutis   memores    frivolum   j-eputent   quicquid    incrmis  A.D.  1098. 
Tyre,  vK     populus,    vulffus    famclicus,   plebs    imbellis    efc   indocta    moliri 

20,  COl.372.     '  r-.      ^.  -KT-  ■  ,  T 

couatur.      Solimanuus    prajterca   JNicasnorum    princeps    studiosc 

dispoiiit  agmina,  et  qui  prtecedere  debeant  sive  obsequi/  dili-  Conyressio. 

genter  distinguit.      Occupaverunt  iuterim  principcs  uostri  uni- 

versa  ante  lubem  et  niontes  campestria,  qua)  a  civitatc  distare 

videbautiu-  quasi   luiliaribns   duobus,   ct    monentibus   lituis  ac 

tubis,   buccinisque   perstrepentibus,    gradatim   in   hostcs  proce- 

duut,  et  facto  impetu  tres  prima)  acies  in  eos  potenter  iiTuunt, 

lanceis  et  gladiis  cominus  instantes.     Sed  et  nostri  pedites,  qui 

arcubus  utebantur  et  balistis,  equitum  mauipulos  praecedeutes, 

votis-    ardentibus    hostes    arcere     studebant,    quos    sequcntes 

equitum    turma)    viriliter    in    agone    desudant.      Tandem    cum 

omncs    legioucs,    excepta    novissima   cui    prascrat    Boamundus, 

cum  hostibus  fortiter  decertarent,  ita  ut  jam  pluribus  interfec- 

tis,    pcene   agminibus   dissolutis,  Turci    in    fugam    verterentur,  Soliman- 

ecce   Solimannus   cum    duobus    milibus   ex  locis  maritimis  ad-  ""*'• 

veniens,  in  aciem  Boamundi  cum  multo  impetu  a  tergo  irruit, 

et   tantam   sagittarum   grandinem   immisit,   ita   ut   totam   fere 

aciem   operiret.      Moxque    arcubus  relictis,    malleis   instant   et 

gladiis  ita  ardeuter,  ut  cum   Boamundus   eorum   vix   impetum 

Bustineret,    dux    Godefridus    et   cum    eo    Tancredus   advolant, 

quoi-um   adventu   et   admiranda   iustantia   necem  ^   hostibus   et  Argumeii- 

vuluera  letifera  intulerunt.     Tunc  Solimannus  ad  alia  se  con-  ''"»  ""- 


vertens  argumenta,  fcenimi  multum  et  stipulam,  qua)  ad  artem 


cendi. 


nocendi   ex   adverso   congregaverat,    jussit    succendi ;    ct    licet 

flammam   darent   modicam,  tetram   tamen   atque   densam  fumi 

caliginem  ministrarunt.      In  hac   quoque   fumi  caligine   hostes  Nota  mi- 

(Not  in  W.  de  peditibus  nostris  occiderunt  nonnullos ;  sed  ^  tandem  ventorum  raculum, 

of  Tyre.)     moderator     Deus,    ventum   in    paganos    retorquens,    excsecavit 

eos    de    fumo    illo,    undo   in   fugam  praecipites   sunt   conversi. 

Baldric,  iii.  Quos   principes    militia)    Christi    acriter    insequentes,^    ad    sua 

coU  1123.    agmina  prius  dissoluta  violenter  recurrere  comiDulerunt,  caedeu- 

tes  eos  absque  pietate  usque   ad  eorum  tentoria,  ubi  majorem 

suonim    fortitudinem    esse   sciebant.      Obstabant  Turci  ibidem 

omni   qua   potcrant   virtute ;    fit   ibi   hinc  et  iude   gravissimus 

conflictus,  resonabant  a3nea3  cassides  tauquam  ijcrcussa)  incudes, 

scintilla)  ex  ictuum  collisionc  prorumpebant,  enses  velut  toni- 

truum  mugiebant,  homines  eliso  cerebro   humo  procumbebant, 

loricEB  rumpebantur,  exta   fundebantur,  equi   fatisccntes  suda- 


'  obserpii'l  suhsequi,  W.,  as 
William  of  Tyre. 

-  votis  .  .  hostes]  om.  W. 

*  necem']  necesse,  A.  C. ;  D.  is 
corrected. 


*  sed  .  .  conversi]  Introduced  by 
the  compiler. 

•'  insequetUes]  insequenter,  A. 


88  MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1098.  bant,   nulla    cquitibus    requics    pi'aistabatur ;  agmina    conserta  Baldric,  iii. 
tcnui  armonim  discrimine  vix  a  soipsis  jam  distabant,  alii  alios  ^o^-  1124. 
coniini;s  impctcbaut,  cb  manus  manibus,  pedes  pedibus,  corpora 

Puqna         corporibus   rcpcUobant.      Tandem   cum   utrinque   victoria   fluc- 

calestis.  tuarct  incerta,  cccc  ab  ipsis  montibus  visus  est  oxercitus  de-  Id.  col. 
sccndcrc  inviucibilis,  cujus  bellatores  equis  albis  insidentes  1123. 
vcxilla  in  manibus  Candida  pra3fcrebant.  Cognoverunt  ergo 
priucipcs  ex  inspectionc  vexillorum  sanctum  Gcorgium,  sanctum 
Dcmctrium,  ct  sanctum  Mercurium  sua  signa  soquentes  pra3- 
ccdcre ;  qua3  visio  sicut  Saracenis  incussit  terrorem,  ita  Christi- 
anis  spem  contulit  ampliorem.  Hoc  non  omnes  videre  potue- 
ruut,  sed  quibus  Deus  suum  arcanum  voluit  revelare.  Eevelavit 
autcm  Turcis  ad  confusionem,  aliis  ad  instantis  triumplii  osten- 
tionem.  Cognito  enim,  ut  diximus,  signo,  Turci  velociter 
aufugiebant  tremuli,  supellectilem  nimis  preciosam  relinquentes. 
Visi '  sunt  etiam  a  nonnuUis  angeli  in  aere  volitantes,  et  super  (Not  in 

Flight  of     Turcos  fugientes    ignem  flamineum-  jaculantes.      Corbarannus -"^^.'^pc.) 

Kerboga.     autcm  ab  initio  certamiuis  turbam  declinans,  in  colle  quodani  rr  '  '^™  ° 

T     .  .     .    -Lyre,  VI. 

constitutus,  cum  repente  dissipatas   conspicit  legiones,  relictis  21  col.374. 

[castris]  /  trans  Eufraten  fugit;  et  ut  sibi  consuleret  et  liberius 

fugere  posset,  equos  fatigatos   deserens,  novos  alternatim  mu- 

tavit.^     Nostri   vero  principes,  equorum    nietuentes   defectum, 

p.  204.         non  multum  insecuti  sunt  fugientes,  excepto  Tancredo  et  aliis, 

paucis,  qui  usque  ad  solis  occasum  sternendo  eos  persequuntur. 

Tantum  enim  pavorem  eis  virtus  divina  immiserat,  ut  ^  resistero 

ncc  a  se  insectantium  possent  injurias  propulsare.     Decem  enim 

ex  nostris  decem  milia  videbantur  eis. 


Be  spoliis  imp'etiabilibus  fugientium  Turcorum  et  tentorio 

admirando. 

Spoils  Consummato   itaque   gloriose    tanto   certamine,    reversi    sunt  Id.  vi.  22, 

taken  from  principes  nostri  ad  castra  hostium,  ubi  tantam  rerum  omnium  ^'^^-  ^^^* 
e  lurks,  j^  auro,  argento,  gemmis,  olosericis,  vestibus  preciosis  et  vasis 
inpreciabilibus  invenerunt  opulentiam,  ut  neque  numerus  esset 
inde  [neque]  mensura.  Equorum  etiam,  armentorum  et  gregum, 
annonse,  victualium,  servorum,  ancillarum,  et  puerorum  cum 
tentoriis  et  papilionibus  nimiam  invenerunt  abundantiam,  et 
secum  in  urbem  omnia  detulerunt.  Inter  castera  vero  admi- 
rabile  tabernaculum  reppererunt  in  modum  civitatis,  turribus  et 
moenibus  cum  propugnaculis  ex  optimo  serico  variis  coloribus 
contextum ;  a  cujus  medio,  quasi  a  triclinio  principali,  in  partes 


*  visi  .  .  jaculantes']  Introduced 
by  the  compiler. 

■^  flamineuin]  fulmineum,  W. 


3  casfris  is  from  W. 

*  mutavit]  mutuavit,  Hist.  Angl. 

"  W.  ins.  nee. 


DE   TEMPORE  WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFI.      89 

V\'ill.  of  diversas  dcfluebant  divcrsoria,  quasi  per  vicos  •  distincta,  in  A.D.  1098. 
ryre.vi.  22,  qnjijyg  gpatiosc  posseut  duo  milia  hominum  considcre.  Turci 
'°  •  '  '  autcm  qui  craut  in  prcesidio  superior i,  vidcntcs  quod  sui  omnes 
dcfccerant,  principibus  nostris  illud  tali  conditiono  rcsignant, 
ut  libcro  liccat  sibi  rcccdere  cum  salute.  Acta  autcm  sunt 
bmc  anno  Domini  millosuuo  uonagesimo  octavo,  mcuBe  Juuio, 
vicesima  die  mensis. 


td.  vi.  23, 
:ol.  376. 


Gcsta 
Franco- 
rum, 
xxxii.  p. 
23.   (Gcsta 
Dei  per 
Francos, 
Ilanov. 
1611.) 


De  ecclesiarum  reparatione  et  descrlptionc  Antiocliioi. 

Principibus  itaquc  de  prajlio  rcversis,  et  urbc  in  omni  tran- 
quillitatc  composita,  placuit  omnibus  et  pra3cipue  cpiscopo 
Podiensi,  ut  majorem  ecclesiam,  olim  in  bonorcm  principis 
Apostolorum  dedicatam,  cum  aliis  civitatis  ecclesiis  in  pris- 
tinum  reformarent  ^  decorem,  et  ministri  in  eis  instruerentur, 
qui  dicbus  et  noctibus  Domino  militarent.  Dominum  quoque 
patriarcham  nomine  Jobannem  in  sede  pristina  cum  bonoro 
maximo  locaverunt ;  per  urbes  finitimas,  quae  cathedralem 
habere  consueverant  dignitatem,  episcopos  statuentes.  Urbis 
autem  dominium  Boamundo  omnes  concesserunt,  qui  quoniam^ 
apud  8U03  nomine  et  dignitato  princeps  dictus  fuerat,  obtinuit 
consuetudo,  ut  de  caatero  Antiochia3  dominus  princeps  vocaretui-. 

Est  enim  civitas  pulcberrima  et  munitissima,  babens  intra  se 
quatuor  montes  satis  altos,  in  quorum  uno  castellum  est,  quod 
omni  prasmiuet  civitati  ;  deorsum  vero  civitas '  est  decenter 
ajdificata,  et  muro  duplici  circumcincta.  Murus  autem  interior 
amplus  et  in  aera  porrectus  est,  in  quo  turres  sunt  quadringentaj 
quinquaginta,  fonnosis  mceniis  et  proiDugnaculis  defensie. 
Murus  exterior  non  tantse  est  celsitudinis,  sed  tamen  admi- 
randae  venustatis.  Continet  in  se  trecentas  et  quadraginta 
ecclesias,  cujus  patriarcha  centum  quinquaginta  tres  episcopos 
habet  subjectos;  quatuor  montibus  ab  oriente  clauditur;  ab 
occidente  habet  flumen,  quod  quidam  FarjAar,  quidam  *  Orontem 
esse  contendunt.  Octoginta  et  quinque  *■  reges  eam  construxc- 
runt,  quorum  primus  Antiochus  fuit,  a  quo  cxtat  Antiocbia 
nuncupata.  Olisederant  eam  Christiani  antequam  comprehcn- 
derent  per  octo  menses  et  diem  unum  ;  qua  capta  obsederunt 
cam  iterum  gentiles  per  tres  septimanas,  priusquam  cxircnt 
ex  ca  ad  praslium  Christiani.     Requieverunt  igitur  in  ilia  mcn- 


The 

churches 
of  Antioch 
restored. 


Bohemond 
made 
prince  of 
Antioch. 
Descrip- 
tion of 
Antioch. 


'  vicos]  vices,  C.  ;  A.  has  been 
altered  from  aires  to  vicos. 

'-■  refiirmarctil]  refonnare,  A.  O. 
W. 

'  quoniani]  ipsum,  A, 


^  civilas']  civitiitis,  A. 

•'  This  mention  of  tho  name 
Orontes  is  insei'ted  by  the  c<)nij)ikM-. 

"^  vcloijiiila  cl.  (juiiKjiic]  sepluu- 
ginta  (juinque,  Gesta  Fraucorum. 


90 


MATTHvEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1098, 
Plague. 

Death  of 
Ad  ho  mar, 
bishop  of 
Le  Tiiy, 
and  other 
leaders. 


Capture  of 
Tel-Ama- 
nia  by 
Eaymond 
Pelet. 
His  defeat 
at  Marrah. 


sibus  quiuquo  ct  novcm  diebus ;  quo  tempore  ex  causis  occuUis  Will,  of 
tant.a  cladcs  pojuiluiu  adlixit,  quod  infra  dies  paucos  ad  quin-  1'ye,  vii. 
quaginta  milia  hominum   utriusque    scxus   deperirent.       Inter    '  ^°  " 
quos   ct   dominus  Aimerus  Podiensis  antistes,  qui    quasi  pater 
plcbis    crat   ct    moderator,  defunctus  ^ ;    cum   lacrimis  omnium 
iu  basilica  principis  Apostolorum,  in   loco  quo   inventa  fuerat 
lancea  Salvatoris,  scpelitur.     Ceciderunt  in  illius  cladis  acerbi- 
tatc  Henricus  de  Ascba,  Eeginaldus  de  Armesbach,  viri  generis 
nobilitate  prajclari ;   unde  principes  cceteri,  ut  instantis   cladis  Id.  vii.  2, 
declinarent  periculum,    ab   invicem   ea  conditione   divisi   sunt,  ^°^1'  ^^8, 9. 
ut   in  kalendis   Octobris    iterum    convenientes,   hominibus    re- 
crcatis  et  equis,  votum  peregrinationis  communiter  expedirent. 
luterea  Eeimundus   cognomento   Piletus,   cum   suis  legionibus  Hen.  Hunt, 
cquitationem  faciens,  cepit   castrum   quod  Thalamauia  est  vo-  '^i*-  f-  ^16. 
catum.     Inde  Marram  veniens,  ad  urbem   Saracenis  repletam, 
puguavit  contra  cives,  qui  obviam  ei  cum  impetu  exierunt ; 
qui   primo   a  nostris  in  fugam  compulsi,  in  fine"  vicerunt,  ct 
magnam  ^  ex  fidelibus  stragem  dederunt. 


Hugh  the 
Great  de- 
serts the 
army. 


Albara 
capitur. 


Marra  ob- 
sidetur. 


Qualiter  Iltigo  Magnus  ad  vmjperatorem^  missus  non  est  reversus. 

Cum  hsec  ibidem  agerentur,  Hugo  Magnus  a  larincipibus  ad  Will,  of 
imperatorem  Alexium  missus,  non  mediocriter  famam  prasteri-  Tyre,  vii. 
tam  denigravit;  dum  expleto  negotio,  ad  eos  qui  eum  miserant    '       ' 
nee  responsa    detulit,   nee   redire   curavit,   illud   Juvenalis    ad 
memoriam  non  reducens :  [viii.  140] 

"  Omne  animi  vitium  tanto  conspectius  in  se 

"  Crimen  babet,  quanto  major  qui  peccat  babetur." 

Comes  Tolosanus  interea  Albaram  urbem  ditissimam  obsedit  Id.  vii.  8, 
et  cepit,  atque  in   ea  Petrum   quendam  genere   Narbonensem  col.  385. 
episcopum   ordinari  fecit.       Deinde  kalendis  Novembris,   cum  Id.  vii.  9. 
jam  omnes  principes  ex  condicto  essent  congregati,  accingunt  Hen.  Hunt. 
se   ad  iter   Jerosolimitanum,  et   quarto^  kalendas  Octobris   ad  "^"' ^- ^l^* 
Marram   venientes,  obsederunt   earn.       Distabat  autem  ab  An-  Will,  of 
tiocMa   quasi   trium  dierum   itinere,  babens  cives   prse   multi-  Tyre,  vn. 
tudine  divitiarum  suarum  nimis  arrogantes.     Nam  cruces  super  j^  ^jj  g 
turres  et  moenia  civitatig   figentes,  sputis  et  aliis  modis  pro-  col.  386.' 


'  C.  ins.  est  above  the  line. 
"  Jine^  fiuem,  W. 
■'  A.  rep.eats  ct  mag?iam. 
■*  imperatoreiii]  imperatore,  A. 
^  quarto       kalendas       Octobris~\ 
This  blunder,  which  is  Huntingdon's, 


seems  to  be  derived  from  the  date 
given  in  the  Gesta  Francorum, 
xxxiii.  p.  23,  1.  50,  "  quarto  die,  ex- 
"  eunte  Novembrio."  Octobris  being 
an  error  for  Decembris. 


DE  TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.      91 

Will,  of       brosis  in  contumcliam   nostrorum    afBciebant.     Uncle  majorem  A.D.  1098. 
Tyre.vii.  9,  nostri  indignationem  concipientes,  urbem  aggrediuutur,  et  iwat  Mnrra 
CO .  dob.      multorum    dierum    infestationes,   applicatis   ad    murum    scalis,  capitur. 
mcenia  violenter  ascendunt,  urbemque  sine  omni  obstaculo  in- 
gressi,    earn  vacuam   invenerunt,  et  ejus   pbtinucrunt   clam   ct 
absque  tumultu  spolia  universa.     Gives  autem  ad  speluucas  sc 
subterraneas  oflferentes,'  suse  saluti  ^  ad  tempus  providerunt ;  sed 
mane  facto  nostri,  ad  speluncas  ignibus  applicatis,  eos  ad  dedi- 
tionem  compulerunt,  et  partim  capitibus  amputatis,  partim  vin-  Episcopus 
culis   manciparuut.       Undecimo  die  Decembris  moritur  ilndem  Aurasien- 
Aurasiensis  antistes,  vir  religiosus  ct  Justus,  ac  timens  Deum.  ?"     „,\ 
Ilcn.  Hunt.  Maneerunt  autem  in  urbe  ilia  peregrini  per  mensem  unum  et  obit.  ° 
vii.  1.216.   dies  quatuor.  p.  205. 


Id. 


Quomodo  rex  Willehmis  gentem  Anglorum  in  trihutis  (fravaverit. 

Eodem   anno    rex  Anglorum   Willelmus   cognomento    Eufus  Oppressive 
fuit  in  Normannia,    curis   deditus    hostilibus,   populos    interim  taxation  of 
Anglorum  exactionibus  et  tributis  non  abradens,  sed  excorians,  ^"^^"^ii^ll- 
omnibus^  infestus  et  molestus.     Eodem  tempore  obiit "Walkelinus  Obituary, 
episcopus  Wintoniensis  ;    ec   Hugo  Salopesbericnsis   ab  Hyber- 
nensibus    occisus   est,   cui   frater   ejus   Robertus  de  Bclcasmo 
successit. 


Id. 

Will,  of 
Tyre,  vii. 
11,  col. 
387. 


Id.  vii.  12, 
col.  .389. 


Quomodo  principes,*  poimlo  murmiirante,  ad  iter  inceptum  so 

accingunt. 

Anno  Domini  MXCix.     Principes  occidentis  et  i^eregrini  Cruci-  Christmas 
fixi  dies  Natalicios  apud  Marram  solemniter  celebrarunt.     Ubi  '^ept  at 
[inter]  Boamundum  et  comitem  Tolosanum  orta  est  dissensio;  Marrah. 
sed^   quia  non   multum  pertinet  ad   hoc   negotium,    ad  cfEtera  ^"^"f' 
transeamus,   ostendentes  qualiter  populus  nimis  moleste  tulit,  Bohemond 
quod  principes  moras  fecerunt  inutiles,  et  pro  singulis  civitatibus  and  Kay- 
captis  jurgia  inter  se  suscitarent,  quibus  principale  propositum  mond  of 
omnino  neglectum  videbatur.     Comes  igitur  Tholosanus  ut  po-  ^■^"^o"^'^- 
pulo  satisfaceret,  assumptis  decern  milibus  armatorum  et  equi-  Raymond 
tibus    trecentis    quinquaginta,    arripuit    iter    Jerosolimitanum,  begins  the 
sef|uentibus  eum  duce  Normannorum  Roberto  et  Tancrcdo,  cum  ™'"'<^'i  to 
quater    viginti "   equitibus   et   peditum    multitudinc    numerosa, 


Jerusalem. 


1  offercntes]  conferentes,  W. 

*  sululi']  salutis,  A. 

•'  omnibus    .    .    vwlcnl.us']    intro- 
duced by  the  compiler. 

*  principes']  princeps,  A. 


*  sed  .  .  qualHer']  introduced  by 
the  compiler. 

"  A.  C.  ins.  et.  It  has  been 
erased  in  D. ;  quadraginta,  W.  of 
Tyre. 


92 


MATTIIiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJOllA. 


A.D.  1099 
Media 
transcurri- 
lur. 

Arac/tctis. 


Lancea 
Domini 
probalur. 


Laodicia. 

Guencme- 
rus  a 
vinculis 
liberaiar. 


.  Post  dies  autom  aliqiTot,  media  rogione  transcursa,  in  campes- 
tria  urbis  non  longe  a  mari  sita,  Archis  nuncupata,  desconde- 
riint,  jnxta  candcm  castra  statuentes.  Est  autcm  una  ex  urbibus 
Fcuicls  rcgioiiis,  ad  radices  Libaui  sita,  qnam,  ut  habcnt  vctcrum 
traditioncs,  Araclicus  scptimus  filiorum  Chauaan  fundasse  dici- 
tur,  et  earn  do  suo  nomine  Archis  '  appellasse,  et  postmodum 
per  corrui)tionem  nominis  Anchis  -  dictam  fuisse.  Hauc  nostri 
longa  obsidiouo  prementes,  nihil  omnino  profecerunt.  Renovata 
est  ibiquc  quEestio  de  lancea  qua  Dominicum  latus  fuerat  perfo- 
ratum ;  aliis  dicentibus,  quod  ipsa  erat  in  veritate  et  per 
divinam  inspirationem  revelata  ad  consolationem  plebis ;  aliis 
coutendentibus  malitiose,  quod  versutia  esset  comitis  Tholosani, 
et  gro^tia  quasstus  inventio  ficta.  Accenso  igitur  rogo  copioso, 
cujus  incendii  magnitude  etiam  circumstantes  terrere  poterat, 
et  conveniente  populo  universo  in  sexta  feria  quee  sanctum 
Domini  Pascha  prEecedit,  clericus  quidam  nomine  Petrus,  cui-* 
inventio  illius  lanceee  fuerat  revelata,  examen  subiit  iDericulosum. 
Nam  facta  oratioue,  assumpta  secum  lancea,  per  medium  ignem 
transivit  illgesus.  Sed  quoniam  post  dies  paucos  idem  clericus 
vita  decessit,  non  plene  suis  semulis  satisfecit. 

Per  idem  tempus  dux  Godefridus  et  principes  alii,  qui  apud 
Antiochiam  remanserant,  ad  instantiam  plebis  se  ad  iter  ex- 
pedientes,  in  kalendis  Martiis  ad  Laodiciam  Syriae  cum  viginti 
quinque  milibus  armatorum  virorum  fortium  pervenerunt.  Ubi 
dux  Godefridus  a  preside  civitatis,  quae  Christianos  habuit  ha- 
bitatores,  Guenemerum  Boloniensem,  quem  tenebat  in  vinculis, 
sibi  petiit  restitui ;  sed  quia  verbis  ducis  non  ausi  sunt  con- 
traire,  reddidit  eum  illi  cum  sociis  universis,  et  classem''  ejus 
totara  duci  tradiderunt.  Nam  idem  Guinemerus  cruce  signatus, 
cum  armatorum  classe  valida  illuc  applicans  imprudenter, 
captus  ibi  fuerat  a  civibus,  et  vinculis  mancipatus.  Ilium 
dux  sua3  classi  prseficiens,  eum  alios  per  terrazn  gradientes  sequi 
praBcepit. 


Will,  of 
Tyre,  vii. 
13,col.391. 
Id.  vii.  14. 


Id.  vii,  17. 
Id.  vii.  18, 
col.  395. 


Id.  vii.  16, 
col.  393. 


Qiiomodo  princijjes  muUis  regionihus  transcursis  ad  Tri^olim 

'pervenerunt. 

The  crusa-       Principes   inde   maritima   legentes,    ad    urbem    Gabulensem,  Id.  vii.  17, 

plitJi'^^'^      qu£E    alio    nomine    Gibellum     dicitur,    pervenerunt.      Distabat  ^^^-  ^^^' 

autem  a  Laodicia  miliaribus  quasi  duodecim.     Ubi  [cum]  castris 

in  gyrum  locatis    urbem   aliquamdiu   obsedissent,  is  ^  qui  urbi 

prajerat  Soldani  ^gyptiorum  domini  procurator,  aureorum  sex 


Gebel. 


'  Archis'\  Aracheura,  W. 
-  Anchisl  Archis,  W. 
^  cui']  cujus,  A.  W. 


•'  classcm']  classere,  A. 
^  2s]  lis,  A.  D.  hiis,  W.     C.  has 
heen  altered  from  iis  to  is. 


DE   TEMPOHE   WTLLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.      93 


Will,  of       milia  duci  obtulit  cum  aliis  donariis  miiltis,  ita  vit  obsidioncm  A.D.  1099. 

,/^*'01"'     amovcret;    quern    cum    flectere   nequivisset,   ad   comitcm  Tho- 
'      '      '  losanum  dirigens,'  prjedictam  pecuniam  pollicens  per  intcrnuntios, 

si  eum,-  a  ducis  posset  raaiiibus  expcdire.     Ille  oblata  clam  sus-  Fraux. 
cepta  jjecunia,  misit  ad  ducem  Albariensem^  episcopum,  anx,ie 
sollicitans   eum,  ut  dimissa  obsidione  ad    se   non   differat  pro- 
perare,  significans  quod  hostium  multitude  a  tractu   adveuiret 
Persico,  ut  iujui-ias  ultum  irct,  quas  apud  Antiochiam  perpessa 
fuerat  sub  pra^side  Corbarauuo  ;  et  super  his  omnibus  dicebat  se 
recepisse   nuntios  fide    dignos.     Illo  et  principes  caeteri,    dictis 
cjnsfidem  adhibeutes,  soluta  protinus  obsidione,  et  urbera  Valen-  Valentin. 
tiara  transeuutes,  Maracleam,  qua3  jDrima  est  ex  urbibus  Fenicis  (Banias). 
provincias,"  similiter  siuistrantes,  Tortosam  pervenerunt,  et  indc      "^"'^  ^  • 
ad  urbem  Ai'chensem  progredientes,  castra  ibidem   locaverunt. 
Quibus  occurrens  Tancredus,  fraudem  comitis  Tholosani  detexit. 
Unde   et  ipsi    longe  a  tentoriis    ejus  seorsum    sua  tabernacula 
statuerunt.     Videns  autemi  comes  animos  priucipum  a  se  alie- 
nates, missis  muneribus,  omnes  prseter  Tancredum  sibi  recou- 

Id.  vii.  20,  ciliavit.       Deinde    principes,     relicto     in     obsidione     Archonsi  Archis. 

col.  398.  Albariensi  *  episcopo  aliisque  viris  nonnullis,  versus  Tripolim  TripoUs. 
agmina  direxerunt.  Quo  pervenientes,  pr^sidem  loci  illius 
cum  universa  multitudine  civitatis  ordinatis  agminibus  rep- 
pererunt ;  unde  indignantes  nostri  irruerunt  in  eos  acriter,  et 
in  primo  impetu  dissolutis  catervis,  eos  ad  urbem  redire  com- 
pellunt,  septingentis  ex  eis  gladio  interfectis.  Ibique  ante 
Tripolim   celebravcrunt  Pasclia  peregrini,  quarto  idus  Aj^rilis.  Pascha. 

Id.  vii.  21,  Tunc    praeses    Tripolitanus    cognoscens    quod   non    potuit  cum 

col.  399.  nostris  a  pari  contendere,  missa  Icgatione,  a  principibus  obtinuit, 
ut  datis  quindecim  aureorum  milibus,  cum  equis,  mulis,  sericis, 
et  vasis  preciosis,  greges  et  armenta  etiam  conferens  plurima,'' 
eorum  fines  pacifice  pertransirent.  Tunc  nostri  maritima 
sequentes,  juga  montis  Libani  a  sinistris  habentes,  Bibliumque  BihUum. 
percurrentes,  super  ripam  maris,  in  loco  cui  nomen  est  Emaus,  Emaus. 

Id.  vii.  22.  castra    statuerunt.      Inde    die    tertia    ante    urbem    Britensium  Britcsia. 
castrametati,  sequenti   die  Sydonem  attigerunt;  et  in  crastino  Si/do7i. 
percursa   Sarepta,  prophet»   Elyse  nutricia,  ad   illius   regionis  P;  ^o^- 
metropolim   Tyrum  pervenerunt,  et    dehinc  profecti  Achon,  et  f!i,f  "' 
ab    Achon   progressi,  Galila^am  a  laeva  deserentcs,'*   inter   Car-  Galila-n. 
melura    et   mare,    Cassaream    Palestina3    metropolim,    qute   et  Casarca. 
Turris  Strationis  alio  nomine  appellatur  [attigerunt].^     Quidam 


'   dirigms']  om.  W. 

-  cum]  earn,  W. 

'  I.e.  Peter  of  Narbonne. 

*  Albariensi]  Abariensi,  MSS. 

»  A.  W.  ins.  ut. 


"  deserenles]  deferentes,  A. 

?  altiycrunt]  is  from  the  Ilist. 
Anglor.  W.  of  Tyre  has  "per- 
"  venientcs  .  .  .  castrametati  sunt." 


94 


MATTmi^T   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1099.  aiitem  iivincipcs  per  castrum  Bethelon  transeuntcs,  appHcueruut  Hen.  Hunt. 
The  Cm-     ad  nrbcm  Barrnth,  in  die  Dominica)  Ascensiouis.     Inde  per  Sag-  ^'"-  ^-  ^^^* 
sudors  at      ittam  ad  Acram  et  Caipham  transeuntes,  diem  Pentecosten  omnes 
Siamr"nn<i  P'^^'it^r    congregati    apud    Csesaream    quarto    kalendas    Julii^  W.of  Tyre, 

*  col.  400. 


Sidon,  "and  .  „ 

Cfcsarea.     solemmter  celebrant.'' 


Thechurcli 

ofS. 

George  at 
Lvdda 
destroyed 
by  tlie 
Turks. 

Samula. 


JVovus 
episcopus. 


NicopoUs. 


Fons  salu- 
bris. 


Be  desolatione  ecclesice  Sancti  Georgii  martyris  a  Turds. 

Peracta  itaque  ibi  trium  mora  dierum,  relictis  a  dextra  Id. 
locis  maritimis  Antipatrida  et  Jope,  Eleutlieriam  transeuntes, 
Liddam,  qua3  ElioiJolis^  dicitur,  ubi  Georgii  martyris  egregii 
corpus  rcquiescit,  pervenerunt.  Cujiis  ecclesiam  hostes  fidei 
paulo  ante  adventum  peregrinorum  dejecerant,  metuentes  ne 
trabes  basilicce,  qu«  mult^  proceritatis  erant,  in  machinas 
vellent  convertere,  et  urbis  inde  moenia  espugnare.  Profectus 
inde  comes  Flandrensis  Robertus,  Ramulam  pervenit,  et  portas 
quas  patentes  inveniunt,  ingredientes,  urbem  vacuam  reppere- 
runt.  Nocte  sane  prsbterita,  Turci  nostrorum  cognoscentes 
adventum,  abeuntes  sibi  consulere  procurabant.  Principes 
vero  alii  in  crastino  illuc  venientes,  omnem  abundantiam  fru- 
menti,  vini,  et  olei  reppererunt,  atque  per  triduum  ibi  moram 
facientes,  Robertum  quendam  genere  Normannicum  ejusdem 
civitatis  episcopum  consecrarunt,  et  ei  Liddam  Eamulamque 
urbes  cum  suburbanis  adjacentibus  possidendas  jure  perpetuo 
contulerunt.  Inde  iter  prosequentes  nostri,  Nicopolim  perve-  Id.  vli.  24, 
nerunt.  Est  autem  Nicopolis  civitas  Palestinge,  quae  olim  dum  ^*^'-  '**^^- 
vicus  asset,  Emaus  dicebatur.  Ante  banc  urbem,  ubi  Christus 
cum  Cleopha  ambulasse  post  resurrectionem  cognoscitur,  fons 
quidam  est  salutaris,  in  quo  homines  infirmi  simul  et  jumenta 
abluti  a  diversis  languoribus  emundantur.  Nam  Christus  tem- 
pore quodam  cum  discipulis  suis.per  fontem  transiens,  dicitur 
in  eo  pedes  suos  lavasse,  ex  quo  facta  est  aqua  diversarum 
medicamen  passionum. 


Turci  civitatem  sandam  muniunt,  Christianos  spoUantes.* 

Prepara-  Turci   interim    qui   in   Jerusalem   habitabant,    peregrinorum  Id.  vii.  23, 

^onsof  the  cognoscentes  adventum,  urbem   communire  cum   omni  sollici- *^®^' *^^* 
Jerusalem    ^^^^^^^^    satagebant.    A  fidelibus    quoque  cunctis,    qui   in   urbe 
against  the  habitabant,  universa   quam  habebant   extorta  pecunia,  et  quic- 
Crusaders. 


^  Julii]  Junias,  W.  of  Tyre. 
2  celebrant']  celehrarunt,  0.    W. 
as  W.  of  Tyre. 
^  Eliopolis']  DiospolIs,W.  of  Tyre. 


■*  This  heading  is  from  W.  A.  C, 
insert  the  previous  heading.  D. 
gives  no  heading  at  all. 


DE   TEMPORE   WTLLELMT   SECUNDI,   SCILICET  RUFI,     95 


Will,  of 
Tyre,  vii. 
23,  co1.40l>. 

Id.  vii.  25, 
col.  404. 


Id.  viii.  5, 
col.  412. 


quid  habere   videbantnv,  tarn  a  patriarcha   qui '   urbi  prajcrat,  A.D.  1099. 
quam  a  populo  toto  quatiiordccim  aureornm  milia  abstulorunt. 
Qnibus    bonis   omnibus   spoliatis,  iiniversos   ab   urbe,    exceptis  Jerusalem 
senibus  et   infirmis,  mulieribus  efc  parvulis,  depulerunt.     Perc-  ""*"«'«'"•" 
grini    interea    quibus    mora    proccdendi   pcriculosa    videbatui", 
summo  diluculo  cum  fervore  pia3  devotionis  iter  aggredientes,  et 
e  vicino  urbem  sanctam  Jerusalem  contemplantes,  cum  gemitu 
et   lacrimis   pra3   gaudio   fusis,    nudis    vestigiis    coepto    itineri 
ferrentius   institerunt,  atque  subito    ante  urbem   convenieutes, 
octavo  idus  Junii  earn   obsidione  vallaverunt.     Dicitur   autem  Nimerus 
fuisse  nnmcrus  obsidentium  quasi  milia  quadraginta  pcditum,^  obsuten- 
equitum  vero  mille  quingcnti  [propter]  senes  et   valetudinarios  ^j  ^^'^-n^^ 
iuermeque  rulgus.     In  urbe  autem  dicebantur  esse    Turcorum 
fortium  et  optime  armatorum  qiiadi'aginta  milia,  tarn  ut  urbem 
regiam   ab    instantibus   tuerentur   periculis,    quam  ut   propria) 
cousulerent  et  suorum  saluti.     Principes  itaque  perspicue  cou- 
siderantes,  quod  neque  ab  oriente,  neque    ab  occidente,  neque 
ab  austro,  propter    quarundam  vallium   profunditatem  profice- 
rent,  a  septemtrione  earn  obsidere  deccrnunt.     Ab  ea  ergo  porta,  Dispositio 
qua3  Sancti  Stepbani  dicitur,  et   ad    aquilonem  respicit,  usque  '^«^''w"'"- 
ad  illam  quae    turris  David    dicitur    et  in  parte    civitatis  occi- 
dentali  sita  est,  castra  nostri  principes  locaverunt.     In  quorum 
oi-dine   dux  Godefridus   primus   sedit,  et  juxta  eum  dux    Nor- 
mannorum  Robertus  et  consul  Flandrensis.     Circa  turrim  qua) 
ab    angulo  quodam    dicitur  Angularis,    dominus   Tancredus   et 
alii  quidam  cum    co  nobilcs  consederunt.     Ab  ilia  autem  turri 
usque  ad  portam  occidentalem,  comes  Tolosanus  cum  suis  legio- 
nibus  urbem  obsedit,  partem  suorum  agminum  super  montem  ■* 
in   quo   civitas   aedificata   est,    inter   urbem   et  ecclesiam   qua) 
dicitur   Syon,  et  ab   urbe  distat   quantum  arcus    semel  jacere 
potest,  in  plaga  septemtrionali  locavit.     Is  enim  locus  erat   in  Ptura 
quo  Salvator  cum  discipulis  coenasse  asseritur,  et  eorum  pedes  'notabilni. 
lavisse.     Ibi  etiam  Spiritus  Sanctus  super  discipulos  descendit 
in  igneis  Unguis ;  ibique  Dei  genitrix  humanae  naturaj  debitum 
solvit,    et    beati     Stephani    prothomartyris    sepulcrum    usque 
hodie  ibidem  veneratur. 


'  O.  W.  ins.  tunc. 

-  Par.  has  at  the  foot  of  the  pre- 
vious page,  "  Willelmus  archiepi- 
"  Mcopiis    Tyrensiw.    Anno    gratia; 


"  sixcix.,  men.se  Julio  xix.  die 
"  mensis  obsessa  est  Jerusalem." 

•'  peditum']  om.  C. 

■'  A.  ins.  el.  It  is  not  in  W. 
The  Hist.  Angl.  has  stiper  quam. 


96 


MATTHiEI   rARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1099. 


Dc  j'ruJki  ct  impehiosa  tirhls  invasione. 


salem. 


The  first 
attack. 


Investment  Locatis  '  igitur  in  gyrum  castris,  die  quinta  post  adventum 
of  Jeru-  coruni,  lituis,-  buccinis,  ct  tuLis  perstrepcntibus,  omnes  ut  iiibis 
invadant  mcciiia  iuvitantur.  Qui  armis  omniraodis  ^  instructi, 
a  majorc  usque  ad  minimum  convolantes  ad  murum,  tanta 
instantia  ct  virtute  continuabant  cougressum,  ut  civibus  invitis, 
autcmuralibus  confractis,  cogerent  defensores  intt^a  muros 
intcriores  se  recipere,  et  de  resistendo  desperare.  Et  si  in  illo 
pugnandi  fervore  scalas  aut  macbinas  habuissent,  proculdubio 
die  ilia  ncgotium  consummassent.  Videntes  tandem  cum  per 
septem  diei  boras  in  ijoso  ardore  perstetissent,  et  quod  absque 
macbinis  non  multum  proficere  potuissent,  distulerunt  opus 
ad  tempus,  et  cum  immense  labore  ligna  ad  hoc  idonea  et 
artifices  invenerunt.     Quibus  cum  sumptu  gravissimo  ad  urbem 


Will,  of 
Tyre,  viii. 
G,  col.  413. 


Machintv 
paraiitur. 

Diversa 


genera  ma-  delatis,  ex  subjecta  materia  castella,  petrarias,  tribunculos  *  et 
c  una?  urn.  j^^jg^gg^  g^jjj  gcrophis  ad  murum  suffodiendum,  construxerunt. 
Pro  nihilo  enim  reputabant  quicquid  antea  actum  fuerat, 
si  in  hoc  negotio,  pro  quo  tam  laboriosam  peregrinationem 
assumpserant,  deficere  cogerentur.  Cum  igitur  circa  macbinas 
construendas  cratesque  et  scalas  connectendas  totus  noster 
Locus  desudaret  exercitus,  protrabitur  obsidio;  et  cum  locus  civitati 
aridus.  adjacens  aridus  esset  et  inaquosus,  rivos  vel  fontes  aut  puteos 
non  babens  nisi  remotes,  ab  urbe  quinque  vel  sex  miliaribus 
Sitis  affile-  distantes,  siti  intolerabili  populus  fatigatur.  Turci  autem 
Christianorum  audientes  adventum,  si  quae  fuerunt  aqu»,  jactu 
pulveris  et  aliis  modis  eas  opilaverant,  ut  obsidio  ineptior^ 
redderetur.  Sed  et  cisternas  et  pluvialium  aquarum  recep- 
tacula  aut  dissipaverant,  ut  aquas  non  valerent  retinere,  aut 
occultaverant,  ut  remedium  subtraherent  populo  sitienti.  Dis- 
persus  itaque  populus  per  loca  diversa,  ut  aquas  qusereret ; 
dum  exierunt  cum  paucis  ut  latices  reportarent,  alii  idem 
habentes  propositum  multo  plures  supervenerunt ;  et  inventis 
fontibus  litem  adeo  contestati  sunt,  ut  nonnunquam  inter  eos 
seditio  oriretur.  Equi  prseterea  et  muli  et  asini,  gregcs  et 
armenta,  siti  ariditateque  consumpta,  moriebantur,  interius  lique- 


Id.  viii.  8, 
col.  415. 

Id.  viii.  7, 
col.  414. 


tio. 


p.  207. 


^  Locatis]  Vocatis,  A.,  the 
initial  letter  being  wrongly  inserted 
by  the  scribe.  D.  follows  A.,  C.  is 
correct. 

2  lituis  .  .  perstrepentibus]  an 
enlargement  of  "  voce  significatum 
"  prceconia  "  in  W.  of  Tyre.  The 
Hist.  Anglor.  has  both. 


^  omnimodis']  so  the  Hist.  Anglor. 
A.  0.  W.  have  omnibus.  It  is  not 
in  W.  of  Tyre. 

*  tribunculos']  added  by  the  com- 
piler. 

5  ineplior]  iuemptior,  A.  0.  D. 
has  been  altered. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDT,   SCILICET   RUFI.,    97 

Will  of 

Tyre  viii     f^cta ;    iinde    in    castris    fcetor    erat    intolerabilis    et   pestilens  A.D.  1099. 

7,  col.  415.  nimis  aeris  corruptela.  Fcetor  in- 

Id.  viii.  9,        Venit   interea  nunciua  ad   obsidionem,  qui  classem    Januen-  tolerabilis. 

col.  417.       sium  in    portu  Jopensi   applicuisse   nuntians,  petiit  a   principi-  Classis 

bus,  ut  militia  dirigeretur  ad  eos,  sub  cujus  conductu  accedere  ^^-^^ 

possent  ad  urbem.     Mittitur '  igitur  a  domino  Tholosano  Galde- 

marus   quidam,     in   armis    strenuus,     cum    triginta  equitibus 

&   peditibus    quinquaginta,    conjungens    eis    ne  deficerent  Rei- 

mundum   Pilctum    et     Willelmum   de    Sabulo,    cum   equitibus 

quinquaginta.     Qui  venientes  ad   campestria  Liddae  et  Ramulse 

civitatum,    habuerunt    obviam     Turcos   secentos,    qui  protinus 

in   nostros  irruentes,    quatuor  equites    et   pedites  plures    ex  eis  Insidia. 

peremerunt.       Sed  nostri    demum   prsevalentes,    cassis    ducentis  ^frages. 

ex   numero   Turcorum,    in    fugam   caeteros  compulerunt.     Oeci- 

derunt  tamen  ex  nostris    viri    nobiles,  Gilcbertus   de  Treva  et 

AicarduR    de  Monte  Merla.     Alii   autem   apud  Jopen  incolumes 

pervenerunt,  et  sic  inde  cum  omni  substantia  sua  Jerosolimam 

sunt  conducti,  ubi  a  legionibus  gaudenter  excepti  consolationem 

castris  non  modicam  attulerunt. 


Machinis  constructis,  civitas  iterum  impugnatur. 

Id.  viii.  10,      Cumque    per   mensem   unum    circa   macbinas   laborantes,    ad  Second  at- 
11,  col.        negotii    consummationem     pervenerunt,     lolacuit     episcopis     et  *^^^' "^*®"' 
sapientibus    de    exercitu,    ut    inter     omnes    pax    reformaretur,    ^"""Siu^s 
jejunia    fierent,    processiones    etiam    cum    orationibus    devotis ;  erected. 
Id.  viii.  13,  et  sic    die  statuto  his   omnibus^  rite  peractis,  aflPuit  peregrino- 
col.  421.      j,yjj^  armis    instructa  ad   urbem   inpugnandam^  copiosa  multi- 
tudo,  unum  omnes  habentes  propositum,  aut  animas  pro  Christo 
ponere,  aut  urbem  Cbristianse  restituere   libertati.     Accedentes 
igitur    ad    pugnam    universi,  muro    nitebantur   machinas  appli- 
care,  ut    facilius    Turcos,  qui  in  turribus    et  propugnaculis  re-  Cives  re- 
bellabant,  possent    liberius   impugnare.     At    cives   .viriliter   re-  pugnant. 
sistentes,  telorum  jactu,  sagittarum  imbre,  lapidum  contorsione 
ex   machinis    jaculatoriis    cum    horrendo    impetu    retorquebant.  Nostri  in- 
Nostri    e    contra    protecti    clipeis     et    cratibus    objectis,    tarn  ^adunt. 
arcubus    quam     balistis     tela    remittebant,     frequentia    et  pu- 
gillaria  contorquentes  saxa,  ad  murum  accedere  nitebantur,  iis 
qui    in   turribus    erant  requiem   subtrahentes    et   audaciam   rc- 
sistendi.     Alii  vero   infra  machinas  et  castella  con.stituti,  cum 


'  mittitur']  mittatur,  A. 


inpugnanda,  D. 


2  his  omnibus]  orationibus,  Hist. 
Angler. 

VOL.  XL  a 


3 


ijipugnandam"]  repugnanda,  C. ; 


98 


MATTHyEl   TARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1099.  petrariis  ct  trubuculis  molai'es  maximos  et  lapidcs  damnosos  Will,  of 
Second  ad  mcenia  dirigeutes,  ipsa  Collisione  assidua  et  ictibus  ingemina-  Tyre,  viii. 
attack.  ^jg  debilitarc  et  ad  casum  impellere  satagebaiit.  Alii  cum  13,col.422. 
minoribus  macliiuis  lajjides  leviores  ad  illos,  qui  in  propug- 
naculis  stabant,  contorquentes,  a  nostrorum  infestatione  com- 
pescere  nitebautur,  sed  nee  sic  multum  proficere  comprobantur. 
Nam  Turci,  qui  intus  erant,  a  propugnaculis  saccos  stramine 
et  palea  plenos,  restes  et  tapetia,  trabes  ingentes,  culcitras 
bombice  refertas,  a  turribus  et  muro  aliquantulum  demiserant, 
ut  per  eorum  mollitiem  et  mobilitatem  contortorum  molarium 
ictus  eluderent  et  nostrorum  laborem  inauirent.  Lapides  etiam 
ex  machinis  damnosos  et  tela  ex  arcubus  non  segniter  retor- 
quentes,  nostros  ab  opere  deterrebant  incepto.  Nostris  vero, 
ut  vallum  jactu  ruderum,  lapidum,  fructicum,  et  terrse  imple- 
rent,  et  ad  mcenia  pararent  accessum,^  cura  erat  propensior ;  sed 
inclusi  e  converso/  ut  eorum  propositum  irritarent,  in  ipsas 
machinas  torres  incensos,  tela  ignita  sulphui'e  et  oleo  pasta, 
ut  eas  exurerent,  jaculabantur  certatim.  Principes  autem  nos- 
tri  injectis  ignibus  occurrentes,  sabulum  desuper  et  aquas 
copiose  fundebant,  ut  incendiorum  reprimerent  actionem.  Erat 
quidem  nostris  par  ^  labor  et  idem  periculum  in  tribus  partibus 
civitatis,  sub  duce  videlicet  Grodefrido,  sub  duce  Normannorum 
Roberto,  ac  demum  sub  comite  Tholosano.  Continuabant  quo- 
que  conflictum  a  mane  usque  ad  vesperam,  atque  ancipitem  id.  viii.  14 
utriusque  partis  laborem  superveniens  nox  dirempsit.  col.  423. 


Third  at- 
tack and 
capture  of 
the  city. 


De  tertio  impetu  peregrmorum  et  captione  civitatis. 

Mane  autem  facto,  cum  jam  diei  aspirantis  aurora  nuntiaret  Id.  viii.  15, 
exortum,  cum  omni  aviditate  excitus^  est  populus  ad  conflictum,  col.  423. 
revertentibus  ad  officium  singulis,  cui  besterna  die  fuerat 
deputatus.  Quidam  enim  ex  machinis  molas  asinarias  ad 
mcenia  contorquebant,  quidam  castella  ad  murum  dirigere 
satagebant,  alii  arcubus  et  balistis  Turcos  qui  in  turribus  erant 
[lacessentes]  ^  ne  manum  possent  exerere,  indefesso  studio  ope- 
ram  dabant,  aliis  agittis  et  jactu  lapidum  cives  a  propugnaculis 
repellebant.  Cives  sequipollenter  tela  remittebant  et  lapides, 
atque  ignem  in  ollis  fragilibus  cum  sulphure  et  pice,  arvina 
et  adipe,  stuppa,  cera,   lignis   aridis   et   stipula  impositis,^   ut 


'  accessum']  accensum,  C. 

^  e  converso']  e  contrario,  W. 

^  par"]  impar,  Hist.  Anglor. 
■where  the  following  sentence  is 
altered. 


'  excitus^   exitus,  A. 
5  lacessentes^  om.  also  W.     It  is 
from  W.  of  Tyre. 

8  impositts']  inposito,  A.  O.  W. 


DE   TEMPORE  WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.     99 

Will,  of      nostras    machinas    incenderent,    efc    alia    instnimenta    bellica  A.D.  1099. 
Tyre,  viii.  retorquebant-     Fiebat    itaque   ex   utroque   populo    strages  non  Slaughter 
^^'     •'*^'*"modica,  diim  alii  lapidum   jactu   conterebantui'  in  frusta,    alii  on  both 
trans  loricas    et   clipeos  confodiebantnr  telis,  alii  in  funda   et  si"^^. 
lapide   sternebautur ;   nee  erat  facile  discei'nere  uter  cuna    ma- 
jore   studio   populus   decertaret.     Erat  tamen  una  ex  machinis 
nostris,  quae  saxa  miri  ponderis  in    urbem  multa  violentia  re- 
mittebat,  contra  quam  cum  nulla  arte  possent   proficere,  duas 
adduxeruBt  maleficas,  ut   earn  fascinarent   et  artibus   magicis  Malefica. 
redderent   impotentem.      Quae   dum   suis    instareut  pra3stigiis 
super  naurum   et   iacantationibus,  ex  eadem  machina    molaris 
emissus  utramque  illarum,  cum   tribus    ancillis     qute    illarum 
fuerant  gressum  comitatae,^  repente  contrivit,  et    ex   muro    in- 
ferius  exanimes  in  fossatum  dejecit.     Unde  in  castris  factus  est 
plausus  ingens  et  exultatio,  et  econtra  civibus  moestitia  ingens  Exultatio. 
accrevit. 
Id.  viii.  16,      Cum  igitur  usque  in  horam   diei   septimam   sine    certa   vic- 
col.  424.      toria  protractum  esset  negotium,  desperantes  nostri   et  supra 
vires  fatigati,  habuerunt  propositum,  castella  et  machinas  alias 
jam  igne   recepto   fumantes    longius   a  muris   arcere,  et  usque 
in  diem  crastinum  conflictum  differre ;  cum  ecce  virtus  divina  Virtus 
affuit,  et  rebus  desperatis    solamen  donavit.      Nam   de  monte  divina. 
Oliveti  miles  quidam,  splendidum   et   satis  refulgentem   venti-  p.  208. 
lando  clipeum,  signum  dedit  nostris  legionibus,  ut  redircnt  ad 
conflictum    et  congressionem  iterarent.      Hoc  signo  dux  Gode- 
fridus   exhilaratus,  magnis  clamoribus   populum    revocavit,  qui 
tanto  fervore  ad  pugnam  reversus  est,  ut  de  novo  praelium  in- 
Id.  viii.  17,  cipere  videretur.       Auxit  prseterea   vires    omnium  et  Icetitiam 
col.  426.      solitarius    quidam,    qui   in    monte    Oliveti   babitabat,  qui    con-  SoUtarius. 
fidenter  promiserat  peregrinis,  ilia  die  urbem  fore   capiendam. 
Haec  quoque  signa  omnes  accenderant^    fideles   vehementer,  et 
Id.  viii.  18,  securiores   reddiderant^   de   victoria    obtinenda.      Ducis  igitur 
col.  246.      Godefridi  et   comitum   legiones    praevia    Dei   gratia   eo   usque 
profecerant,  ut  vallo  repente  complanato,  ad  murum   baberent, 
civibus  defatigatis,  accessum.      Hortante  itaque  duce,  in  cul- 
citras  bombice  plenas    et  saccos  stramine  refertas,  qui   in  cas- 
tello    erant,    [ignem]    injecerunt,    qui    flante    Borea   accensus  lynis, 
fumum  infra  urbem  caliginosum  *  retorsit.     Quo  protervius  in- 
stante,  qui  murum  intus  tenebantur  defendere,  ora  vel  oculos 


3 


accenderav.t\  accederant,  A. 


'  comitata']   ho  O.,  om.  W.     A. 

ha.s  civitate  altered   into    comitate.  -       , ,. ,         ^      , ,. , 

--,.              ,,-.-_xi-        1^  reddiderantl  reddiderat,  A. 

C  has  comitate    inserted    in   what  '                    ' 

was  a  blank  space.     D.  has  civitate  ,       *  caliginosum']  calinosum,  A.  O. 

expuncted,  with  secnte  over  it. 

G   2 


100 


MATTH^I   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


P(»IS. 


i  lit  rat. 


Fuga. 


A.D.  1099.  non  valentes  aperire,  muri  cvistodiam  reliquerunt.      Quo    com- 

perto,  dux  sub  omni  celeritate  trabes,   quas '    hostes   in    muris 

ad   nostrum   appenderant    uocumeutum,    assumpsit,    et    caput 

unum  in  machina   positum  et  firmiter  clavatum,^   aliud    super 

civitatis  raurum  locavit.     Deinde  pontem,  qui  in  macMna  erat, 

super   ipsas    trabes   demittens,    ipse   dux   primus    omnium    ut 

Dux  urbem  xmles  strenuus^  urbem   audaciter    intravit.     Quern    frater    ejus 

Eustachius,  dux  Normannorum  Robertus,    et   comes  Flandren- 

sis,  cum  Litolfo  et  Gilleberto   fratribus   sunt  secuti,  et    conse- 

quenter  infinita  multitudo  tarn  equitum   quam  peditum,  ita  ut 

pons  sustinere  non  posset.     Videntes  autem  Turci  quod  nostri 

jam   murum    occupaverant,    et    dux    etiam    suum   introduxerat 

vexillum/  turres  deserunt  et  moenia,  ad  vicorum  sese  angustias 

conferentes.     Porro  alii   cognoscentes,  quod  maxima  pars  nobi- 

Scala.  lium  turres   occupaverant   civitatis,  scalas   ad  murum  certatim 

applicant,  per  quas  ascendentes  murum  ceeteris  se  conjungunt. 

Tunc  dux  Godefridus  quosdam  ad  portam  septemtrionalem,  quae 

bodie   Sancti  Pauli "  dicitur,  dirigens,*^  ut  cam  aperientes,  popu- 

lum  introducaut  deforis  exjiectantem.     Qua  sub  omni  celeritate 

reserata,  ingressus  est  exercitus  universus,  sexta  feria,  bora  nona, 

Capitur       mense  Julio,  decima"  die  mensis.     Capta*  igitur  est  civitas  Jeru- 

Jerusalem,  galem  anno  gratise  millesimo   nonagesimo  nono,   mense   Julio 

decima^    die    mensis,  sexta    feria    circa  horam    nonam, 

anno  tertio  ex  quo  fidelis  populus  tantse  peregrinationis 

sibi    onus     assumpsit ;     prsesidente      sanctse     Romanse 

ecclesise  domino  Urbano   secundo,    Romanorum   imperium  ad- 

ministrante   Henrico,    Grjecorum    vero    imperatore   Alexio ;    in 

Francia  regnante  Pbilippo,  in  ^  Anglia  Willelmo  Rufo,  regnante 

in   perpetuum   in    omnes  et    super  omnia  domino   nostro  Jesu 

Christo,  cui  honor  et  gloria  per  sfficula  infinita. 


Will,  of 
Tyre,  viii. 
18, col. 246. 


Id.  viii.  24, 
col.  434. 


1  guns']  quos,  A.  W. 

^  The  Hist.  Anglor.  inserts 
aptavit  et. 

2  st7-enuus']  strenum,  A. 

^  vexilluni]  exercitum,  Will,  of 
Tyre. 

^  Pauli]  an  error  for  Stephani, 
which  W.  of  Tyre  has. 

^  diri gens']  sic.  Will,  of  Tyre  has 
dirigit.     The  compiler  has  omitted 


to  insert  a  verb  at  the  end  of  the 
sentence.  The  Hist.  Anglor.  alters 
the  construction  correctly. 

^  decima]  an  error  for  quinta 
decima. 

^  Capta  ....  ecclesicB  domino 
is  in  the  St.  Alban's  hand  over 
an  erasure. 

^  in  Anglia  Willelmo  Rufo]  Added 
by  the  compiler. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFI.    101 


De  occisione  Turcorum  et  mundificatione  sanctoe  civitatis.        A.D.  1099. 

Will,  of  Capta  igitur  civitate   sanctissima,  dux   Godefridus  et  fideles  Frightful 

TjTe,  viii.    omnes,  [qui] '  cum  eo  erant,  per  plateas  strictis  gladiis  discur-  slaughter 
19,col.427.  rentes,  quotquot  de  hostibus  repperiunt  in  ore  gladii  indifferenter  ^^^.^  ^^^' 
prosternunt.     Tanta  quoque  interemptorum  strages  erat,  et  prae-  city, 
cisorum^  acervus    capitum,  ut   jam    nemini    via    pateret    aut 
transitus,   nisi   super   corpora   pereraptorum.     Latebant    autem 
adhuc  hsec  omnia  comitem  Tholosanum  et  principes  alios,  qui 
circa  montem  Syon  viriliter  decertabant ;  sed  audito  nostrorum 
et  Turcorum  clamore  et  civium  strage,  cognoverunt  urbem  \'io- 
lenter  effractam  e  nostrarum'  victoriam  legionum.     Qui  statim 
scalas  ad  mui'um  aptantes,  nemine  obstante,  urbis  moenia  tran- 
sierunt,  stragem  in  ilia  parte  non  modicam  operantes ;  [portam 
itaque  australem,  quae  illis  erat   contermina,  aperientes]  ^  cum 
impetu  populum  universum  quantocius  introducunt.   Factum  est 
autem,  quod  Turci,   qui  a  duce  et   suis  agminibus  aufugerant, 
ad  partes   illas  declinantes,  hos  obviam  habuerunt,  et  Scillam  Scilla. 
evitantes  Charibdim  multo  periculosius  inciderunt.     Nam  tanta  Caribdis. 
exinde  per  urbem   strages  facta  est,  ut   etiam   ipsis   victoribus 
tarn  borrenda  sanguinis  effusio  tsedium  ingereret   et  horrorem. 
Id.  viii.  20,  Audiens  autem  Tancredus,  quod  intra  septa  templi   Turcorum 
se    incluserat   multitudo,  contulit   se    illuc    cum    ingenti    copia 
armatorum,    et     templum    violenter    ingressus,    post    stragem 
multiplicem,  infinitas  auri  et  argenti  copias  inde  secum  dicitur 
abstulisse.     Quod  reliqui  principes"  audientes,  intromissa  equi- 
tum  et  peditum  multitudine,  quotquot  ibi  reppererunt    gladiis 
trucidantes,  universa  sanguine  repleverunt.     Cecidisse  referun-  Strages  in 
tur  intra  templi  ambitum  ad  decem   milia  Turcorum,  exceptis  templo. 
aliis,  qui  passim  per   urbem   truncabantur,  quorum  minor  non 
fuisse  numerus  ferebatur.     Nam  nostri  per  vicos  et  diverticula 
discurrentes,   occulta  et  perlustrantes   universa,  patremfamilias  Paterfami- 
cum  uxore  et  liberis  et  familia  tota  ex  secretis   domiciliis    et       ' 
coenaculis  occultis  extrahentes   in   publicum,  aut  gladiis  trans- 
verberabant,  aut  praecipitio  dabant,  ita  ut  confractis  cervicibus 
interirent.     Et  quicumque  domum  vel  palatium  confringere  vel  Per^grmi 
prius  intrare  poterat,    earn"  sibi  cum  universa    substantia  jure  ^-,1^^' 
perpetuo  vendicabat.      Sic  enim  inter  principes  convenerat,  ut  pyiant. 
urbe  expugnata,  id,  quod  quilibet  adquirerct,  jure  basreditario 
possideret.    Undo  quicunque  prius  domum  vel  aedificium  quod- 


col.  428. 


'  qui  is  also  omitted  iu  O.  W. 
18  interlined  in  C.  D. 

^  prcecisorum']  pretiosorum,  C. 
^  nostrarumi  nostrorum,  A. 


It 


••  These    omitted   words    are  in 
O.  W.,  and  the  Hist.  Anglor. 

*  principes^  princeps,  A. 

*  earn]  ea,  Hist.  Anglor. 


102 


MATTH^I    PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1099.  cunque  occupavit,  vexillum  vel  clipeum  vel  quodlibet  annorum  Will  of 

genus  in  intxoitu  configebat,  ut  esset  signum   accedentibus,  ne  Tjre,  viii. 
gressum  ibi  figerent,   sed   domum   praeterirent,  quasi   ab   aliis  ^^'  col-429. 
occnpatam. 


Devotio 
populi. 


Spes  retri' 
btitionis. 
p.  209. 


Ts.  cxsa.  3, 
Civitas  a 
cadaveri- 
bus  mun- 
dattir. 

Aymerus 
Podiensis 
episcopus- 
vivus  ap- 
paruit. 


Petrus  hc- 
remita  re- 
cognosci' 
tur. 


Principes  loca  sancta  petunt. 

Civitate  itaque  subjugata,  et  spoliis  a  peregrinis  victoribus  Id.  viii.  21, 
collectis,  sedatoque  tumultu,  coeperunt  depositis  annis,  in  spiiitu  ^^''  ^^^* 
hnmilitatis  cum  geniitu  et  lacrimis,  nudis  pedibus,  loca  venera- 
bilia,  quae  Salvator  propria  est  dignatus  sanctificare  pragsentia, 
cum  omni  devotions  cii'cuire,  et  specialiter  ecclesiam  sanctse 
resuiTectionis  et  DominicEe  jjassiouis.  lutueri  erat  sane  jocun- 
dissimum  quanta  devotione  fideles  populi  utriusque  sexus,  quanta 
mentis  esultatione  et  dulcedine  spirituali,  fusis  ubertim  lacrimis, 
ad  loca  sancta  accederent,'  quantas  gratias  Deo  agerent,  qui  tantse 
eis  peregrinationis  consummatiouem  ad  effectum  perducere  con- 
cessit, et  es  fructu  laborum  suorum  et  exbibitse  mUitise 
dignatus  est  illis  supra  merita  stipendia  numerare.  Fuit  autem 
omnibus  ima  in  ai'ram  futurae  retributionis  fiducia,  quod  per 
collationeni  donorum  prgesentium  finna  sit  eis  expectatio  futu- 
rorum,  et  per  eam,  quae  hie  peregrinatur  Jerusalem,  ad  eam 
iperxeniimt,  cujiis  extat  paHicipatio  in  id  ipsum.  Porro  episcopi 
et  sacerdotes,  ecclesias"  ciritatis  et  prsecipue  templi  ambitum  a 
cadareribus  occisorum  et  sordibus  universis  mundantes,  et  loca 
veuerabilia  Domino  consecrantes,  et  sacra  missarum  solemnia 
populo  celebrantes  pro  collate  sibi  beneficio,  omnibus  gi*atias  exhi- 
bebant.  Yisus  est  autem  ea  die  vii'  ia  omnibus  commendabUis,  Id.  viii.  22, 
Aimer  us  Podiensis  episcopus,  qui  apud  Antiochiam,  ut  prjeli- 
bavimus,  obierat,  in  sancta  civitate  a  multis,  ita  quod  viri 
plurimi  de  exercitu  fide  dignissimi  eum  super  murum  primum 
omnium  viderunt  ascendisse  civitatis,  et  ca^t^ros  ad  ingressum 
animasse.  Qui  etiam  oculis  corporeis  se  ipsum  vidisse  asserentes, 
et  cum  priucipibus  loca  sancta  circumeuntem  manifestissime 
conspexerunt.  Alii  autem  plures,  qui  in  peregrinatione  piam  in 
Chi'isto  donnitionem  acceperant,  in  eadem  civitate  apparuerunt 
multis,  loca  sancta  cum  aliis  devotissime  requirentes.  Petrus  ^^:  "^^i-  23, 
quoque  heremita  venerabilis,  qui  quinto  antea  anno  ^  a  patriarcha 
civitatis  et  clero  populoque  fideli  visus  fuerat,  et  per  cujus  sollici- 
tudinem  principes  occidentis  ad  banc  peregrinationem  inducti 
extiterant,  cum  esset  modo'*  a  cunctis  recognitus,  flexis  geni- 


col.  431. 


1  accederent]  accedent,  A. 

-  ecclesias    .     .    .    consecrantes'] 


Added  by  the  compiler. 


^  "W.  and  the  Hist.  Anglor.  insert 
obierat, 

*  modo]  modus,  A. 


DE   TEMPORE   WILLELill   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.    108 

Will,  of       bus  et  cum  lacrimis  ^  ilium  venerabantur,  gratias  ei  multiplices  A,D.  1099. 
Tyre,  viii.   exsolventes,  quod  tarn  sedulo  et  fideliter  eorum  legationem  fuerat 
23,  col.431.  executus,  quodque  principes  et  regna  induxerat  ad  tantos  labores 

pro  Christ!  nomine  toleraudos. 
Id.  viii.  -24,      His  igitur  omnibus  rite  peractis,  principes   ad  domos  et  hos-  Spoils 
CO  .    3_.      pitia,   quae  interim   eis  sua  familia  prajparaverat  reversi,  urbem  found  in 
reppererunt  omnibus  bonis   refertam,  unde  a  majore  usque  ad        ^^^^' 
minimum  coeperunt  copiosius    abundare.     Eepperiebantur  enim 
in  sedificiis  et  domibus  confractis  auri  et   argenti,  gemmarum 
et  preciosarum  vestium,  frumenti,  vini,  et  olei,  sed  et  aquarum, 
imde   in    obsidione    maximam   fuerant    penuriam   perpessi,    in- 
gentes  copiae,  unde  et  ipsi  qui  sibi  domos  vendicaverant,  poterant 
indigentibus  ad  sufRcieutiam  fratribus  ministrare.     Factum  est 
autem  ut  secimda  '  post  victoriam  die  et  deinceps,  in  foro  publico 
rerum   venalium     optimis     conditionibus     exbiberentm' ^    com- 
mercia,  ita  quidem,  ut  plebs  inferior^  necessariis  omnibus  abun- 
daret. 

Quomodo  priiicipes  regera  et  'patriarcham  constituunt. 

Id.  ix.  1,         Cumque  per  dies  septem  principes  in  sancta  civitate  in  quiete  Election  of 
col.  433.      laetitiaque    spirituali   tempus  exegissent,  convenerunt    principes  Godfrey  as 

octava  die,  tractatm'i  per  gratiam  Sancti   Spiritus,  ut  aliquem       °' 

de  suo  eligerent  collegio,  qui  prsesit  regioni,  et  in  sancta  civitate 
Id.  ix.  2,  regiam  obtineat  dignitatem.*  Qui  omnes  unanimiter  post  multas 
col.  435.      ]^jxc  et  inde  disceptationes,"  in  ducem  Godefridum  consonantes, 

ipsum   eligunt,  et  electum   sepulchro  Domini    cum  laudibus  et  Election  of 
Id.  ix.  4,     hymnis   et   canticis  repraesentant.     De  patriarcha   quoque  con-p  "^^*^® 
col.  436.      stituendo  in  sancta  civitate  principes  tractatum  habentes,  favore  patriarch 

ducis   Normannorum   Eoberti,  episcopus   quidam    Matm'anensis  by  the 
Id.  ix.  1,      de   Calabria    Arnulfum     sibi    familiarem     quendam    sacerdotis  influence  of 
col.  433.      fiiium^  et  inter  peregrines  incontinentia  et  nimia  levitate  nota-  ^he  bishop 

turn,  in  sede  patriarchali  contrusit.      Sed  idem  Arnulfus,'  cita  j-ano. 
Id.  ix.  4.      morte    interveniente,   temere    susceptam   coactus   est  deponcre  His  death. 
Id.  ix.  15,    dignitatem.     Post  ilium  autem,  vacante  sede  per  menses  quin- Daibert 
coL  447.      q.jg^   principes,   qui  praesentes   fuerunt,  post   multam   delibera-  archbishop 

tionem,  virnm  venerabilem   Daibertum  in   throno  patriarchali  °f  ^^^^» 

et  in   cura  coUocant  pastorali.      Fuit   autem   antea   episcopus  patriarch 

*  et   cum    lacrimis^     cum    omni  ,  manner  in  which  Robert  was  chosen 
hamilitate.  Will,  of  Tyre.  king  of  Jerusalem.     It  is  not  in  O. 

'  ut  secundal  aut  secundum,  A.  ''  A.  ins.  et. 

^  exhiberentur']  exbentur,  A.           !  ^  cita  morte  interveniente']  mors 

*  inferior]  inferiorum,  A.  vicina  prsevenit,  Will,  of  Tyre. 

*  W.  inserts  here  ii  legend  of  the 


104 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1099.  Pisana3  ecclesiae,  vir  ad  plenum  eruditus,  et  ^  in  agendis  ecclesias-  Will,  of 

ticis  a  puero  enutritus.  Tyre,  ix. 

^  14,col.447. 

Quomodo  exeroitus  Soldani   ^gijftiorum  prmeipis   a   nostris 

vincitur. 

Expedition      Urbe  autem  sancta  recenter  adhuc"^  fidelibus  subjugata,   Sol- Id.  ix.  10, 
of  Afdhal    danus  •'  ^gyptiorum   et  Damascenorum,  princeps  inter   omnes  col.  441. 
against  the  orientales   potentissimus,  cum   civitatem   sanctam  Jerusalem   a 
fidclibus    captam   cognovisset,    vocato  ad'*  se  principe    militise 
sua)  Elafdaiio,  praacepit  ut  universum  robur  ^gypti  et  omnes 
imperii   sui  vires   colligens,    in   Syriam   ascendat,  et   populum 
temerarium    de    superficie    terrjB    deleat,    ut    non    memoretur 
nomen  ejus  vxltra.      Erat  quidem   Elafdalius  iste    natione  Ar- 
menius,    a   Christianis    parentibus    originem   habens,  sed   prae 
immensitate  divitiarum   apostataverat  a  fide  ;    et  qui  in   fonte 
regenerationis  Emyreyus  dicebatur,  factus  apostata,  Elafdalius 
nuncupabatur.     Assumptis  igitur,  hie  crucis  inimicus,^  universis 
viribus  ^gypti,  Arabiee,  et  Damasci,  venit  Ascalonem,  et  ibi 
cum    copiis    suis   universis    castra   locavit,    inde    Jerosolimam 
profecturus.     Proposuit  enim  ut  fideles  in  Jerusalem  obsideret,  Malmesb. 
et  post  victoriam  Dominicum  funditus  dilapidaret  sepulchrum.  ^-  ^-  ^^• 
Tunc  peregrini   crucis,  qui   nihil   minus   optabant   quam   obsi-       '^' 
dionis  «rumnas  denuo  experiri,  convenerunt  ad  invicem  clerus  Will,  of 
et  populus  universus,  et   arma  spiritualia  prius  bajulantes,  ad  Tyre,  ix. 
sepulcrum    Domini   corde    contrito    et   cum    fletibus    humiliato  JVq 
profecti,  et  orantes  in  terram  prostrati,  a  Domino  postulabant, 
ut   populum    suum   misericorditer   ab   imminentibus    periculis 
Battle  of     liberaret.     Deinde  sumpta  ex  Dei  parte  audacia,  ab  urbe  versus  Malmesb. 
Ascalon,      Ascalonem   procedunt,  audaciter   hostibus   occurrentes.     Porta-  G.  R.  iv, 
of  the  bant  autem  secum  partem  ligni   Dominicse   crucis,  quam  civis        'P-    '  • 

Crusaders,   quidam  Jerosolimitanus   nomine  Syrus  principibus  nuper  pro- 

palaverat,  ab  antiquis  a  se  temporibus  custoditam.     Dux  vero.  Will,  of 
qui  et  rex  erat  Jerosolimitanus,  cum  cseteris  principibus  pere-  Tyre,  ix. 
grinis    Eamulam    perveniens,    edoctus     est    ibi    plenius,  quod  . . ' 
prffidictus   Emyreius   apud   Ascalonem  cum    suis   copiis   conse- 
disset.      Preemisit   itaque   dux    equites   ducentos,  qui   viam   et  Id.  ix.  12, 
statum  hostium  explorarent  ;    sed  cum  aliquantulum  processis-  col.  443. 
sent,  invenerunt  armenta  boum,  equorum,  et  camelorum,  cum 
pastoribus    animalibus    curam    prsestantibus.       Ad    quos    cum 


^  et  .  .  enutritus']  Introduced  by 
the  compiler. 
^  W.  ins.  a. 
^  Mostali. 


"•  ad]  ab,  A. 

^  inimicus      universis]       inimicis 


universisque.  Hist.  Anglor. 


DE  TELMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFI.  105 


Will,  of       noster  pervenisset  exercitus,  fugerunt  tarn   pastores  quam  qui  A.D.  1099. 

TjTc,  IX.     pastoribus   praeerant   equitcs,   gregibus    et   armentis    sine   cus-  Battle  of 

12,  col.443.  ^Q^g  relictis.  Capti  sunt  tamcn  quidam  ex  eis,  quorum  rela- -'^^*^^^°°- 
tione  de  hostium  pvoposito  edocti,  cognoverunt,  quod  princeps 
prtedictus,  qui  juxta  eos  ad  septem  miliai'ia  castra  statuerat, 
post  biduum  [accedere]  et  nostrum  delere  exercitum  cogitabat. 
Erant  autem  nostri  numero  quasi  mille  equites  et  ducenti,  pe- 
dites  vero  quasi  sex  milia  numerati,  qui  omnes  de  praelio  certi 
novem  acies  insti'uunt;  quarum  tres  prasponunt,'  tres  locant 
in  medio,  et  tres  sequi  prascipiunt,  ut  undecumque  ad  eos 
hostium  fiat  accessus,  triplicem  ibi  reperiant  ordinem  aci- 
erum  objcctum.  Sic  itaque  obtenta  sine  contradictioue  pra^da  P-  210. 
memorata,  quce  prae  nimia  multitudine  numerum  excedebat, 
noctem  illam  ibi  transegerunt  gaudentes.  Mane  autem  facto, 
lituis  ^  et  tubis  bellum  indicitur,  et  instructis  ordinibus, 
Domino  rei  exitum  commendantes,  in  hostes  quasi  vir  unus 
procedunt,  spem  in  Eo  victoriae  collocantes.  Procedentibus 
igitur  legionibus  juxta  militaris  ordinis  disciplinam  lento 
gradu  ad  pugnam,  visa    sunt    superno,    ut   creditur,  instinctu 

371,p.  570.  pggQpg^   cornibus    erectis  et  caudis    acierum   lateribus  a  dextris 
et  a   sinistris    comitari,    nee   ulla    posse    violentia    praepediri. 
Quod  hostes  eminus  intuentes,  solaribus  radiis  hebetatis  lumi- 
nibus,  ante  praelium   animis  conciderunt,  credentes  innumeram 
esse  multitudinem  armatorum,  quamvis  et  ipsis  multa  militaris 
copia   non   deesset.      Comes    quoque    Normannorum   Eobertus,  The  stand- 
qui  'dux   erat   et   signifer   acierum,    pro    re    bene   gesta    saepe  ^^    ^P' 
dicendus,  admiravisi  standardum  a  longe  considerans,  quod  in  Robert  of 
summitate  hastae  pomum  •''  habebat  aureum,  hasta  vero  argento  Normandy, 
cooperta    albicabat,    ipsum    deprehendit   ibi   esse,   et   audaciter 
per  medias  acies  super  eum  irruens,  ad  mortem  graviter  vul- 
neravit.       Quod    factum    non    mediocrem    Gentilibus    incussit 
timorem. 


Malmesb. 
G.  R.  iv. . 


Baldric, 
Hist. 

Hieros.  iv. 
col.  1150. 


Id. 


De  planctu  amiravisi  et  vidorice   consummatione  et  spoliis 

reportatis. 

Admiravisus   autem  vix   palpitans,  letaliter  "•  vulueratus,    alte  Lament  of 
ingemuit,  et  hujusmodi  planctum  emisit;  "0  omnium  Creator,  A.fdhal 
"  quid  hoc    est?  Quid    accidit?    Quod    fatum '^    nobis   infestum  j^^^^^ 
"  nocuit?    Heu  mihi  quam  ineflfabile  dedecus,  quam  diuturnum 


'  preeponunt']  proponunt,  A. 
2  liluin  et  tubisl  ''O^e  prajconia 
W.  of  Tyre. 
^  pomum']  tolum,  Hist.  Anglor. 


••  letaliter  vulneratus]  Added  by 
the  compiler. 

^  fatum']  D.  has  ftm,  perhaps 
intended  tor  factum. 


106 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1099, 

Lament  of 
Alfdhal. 


Spoils 
taken. 


.  "  improperium  genti  nostras  contigit !    Gens   misera,  gens  mo-  Baldric. 
"  dica'  genti  nostrfB  prevaluit.      Unde  hoc  ?    Conventione,  proh  Hist. 
"  dolor !  facta,  adduxi   hue  militum  duceuta  milia,  et  peditum  ^^f^^fc^* 
"  quorum  multitudo  numerum  excedit,  quos  toti  muudo    prse- 
"  valituros  credebam;  nunc  autem,  ut  non  mentiar,  a   minus 
"  quam  mille  militibus    et  paucis  peditum   milibus,  tam   inde- 
"  center  sunt  superati.     Aut  procul   dubio  illorum  Deus  omni- 
"  poteus  est,    et  pro   eis  pugnat,   aut  npster  nobis   iratus  est, 
"  et  nos  nimis  austero  furore  redarguit  et    castigat.      Quicquid 
"  contiugat,  hoc    erit,  quod  in  eos   denuo   non    erigar,  sed  ad 
"  patriam  meam  ignominiosus,    donee   vixero,  revertar."     His 
dictis   luctuose   conquerebatur,    et  lamentabatur   suspiriis  lacri- 
mosis.     Turcis  igitur    fugam   meditantibus,    eques  quidam  Lo-  Malmesb. 
tharingus,  qui  in  agmine  extremo  cum  duce  erat  Godefrido,  a 
lateribus   equitans,  libertatem    fugas  et  campos   abstulit  pmnes. 
Unde  ipsi  a  duce  Normannorum,  qui  in  prima   acie  erat,  cum 
equitibus   et   sagittariis,  penetrati  et   ab    extremis   inclusi,  csesi 
sunt  ad  fidelium    voluntatem.     Admiravisus  ^  autem   super  dro-  (^^* '° 
medarium  positus,    rapido   cursu    ejus    evasit.      Collata    igitur  -^y,  '\ 
fidelibus   de   supernis   victoria,    in  hostium    castra  noster    per-  Tyre,  ix. 
venit   exercitus;   ubi   tantam  auri,    argenti,  variae  supellectilis,  12,  col.444, 
et    gemmarum,     divitiarumque    pregrinarum,    quarum  cognitio 
nostris    regionibus    est  ignota,    copiam    invenit,    ut  usque    ad 
nausiam  satiati,  mella  fastidirent  et  placentas,  et  minimus  dicere 
possit:    "Inopem^  me  copia  facit."     Dux  autem  Eobertus  emit  Baldric, 
standardum   ab    iis    qui   illud   retinuerunt  dum    ille   hostes  in- 
sequeretur,  viginti  marcis  argenti,  et  dux[it]''  illud  in''   sejjul- 
crum   Domini    ad    monumentum     tam     memorandi    triumphi. 
Alius  quoque  ensem  ejusdem  emit  Admiravisi,  bizantiis  quadra- 
ginta.®     Sic  igitur  fugientibus  adversariis,  palma  nostris  caslitus  Will,  of 
concessa,  cum  ingenti  gaudio  reversi  sunt  in  Jerusalem,  ma- 
nubiis  onerati,  praedam  inauditam  secum  trahentes. 


G.  R.  iv. 
371,p.571 


Hist. 
Hieros.  iv. 
col,  1152. 


TjTC,  ix. 
12,  col.444. 


Quod  dux  Normannorum  Bohertus  et  comes  Flandrensis  ad 
propria  sunt  reversi. 

Robert  of        His  ita  bene  gestis,   dux  Normannorum  Eobertus  et  comes  Id.  ix.  13, 
Normandy  piandrensis,  consummato  feliciter  peregrinationis  voto,  ad  pro-  col.  445. 
and  Robert  ^^,^^  ^^^^  reversi.    Tradunt  autem  quidam,  quod  dux  Eobertus 


*  W.  adds  ge7is  mendica. 

2  Admiravisus  .  .  erasit]  Inserted 
by  tbe  compiler. 

3  Ovid.  Met.  iii.  466,  where /ecj7 
i6v  facit. 

*  C.  D.   follow  A.  as   usual  in 


reading  dux.  In  D.  a  later  hand 
has  inserted  statuit  in  the  margin 
to  make  up  the  sense. 

5  in]  juxta,  W. 

'^  quadragintaj  sexaginta,  Baldric, 
col.  1152. 


DE  TEMPORE  WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUFI.   107 

Hen.  Hunt,  eo  quod  regnum  Jerosolimitanum  sibi   oblatum  recipere  nolu- A.D.  1099. 

vii.  f.  216.    erit,  offensus  in   eum  Deus,  nihil   ei   deinceps  prosperum   dum  Count  of 

vixit  contulit,  sicut '  sequens   historia  declarabit.      Principibus  Flanders 

Will  of       igitur  ad  propria  revertentibus,  rex  Godefridus  detento  sccum  ^^^ 

TjTe,  ix.      yii-Q  nobUi  Tancredo,  et  de  Gres  comite  Gar[n]ero,  et  aliis  qui- 

'^^*'  bnsdam  viris  occidentis,    conimissum  sibi  a  Deo  regnum   ad-     ^°^^? 

..,  ,,  ^  •,,•!  2iid  others 

ministrabat  strenue  et  prudenter.      Concessit  autem  jure  naere-  remain 

ditario  possidendam  urbem  Tyberiadensem,  super  lacum  Genesar  vrith  God- 

sitam,  cum  comitatu  toto  Galileae,  et  Caypham,  quae  alio  nomine  frey. 

Porphiria  dicitur,  ui'bem  maritimam  domino  Tancredo,  in  quo  "^'^^5!^?^ 

principatu  ita  Deo  placere   studuit,  quod  usque   in  prassentem  g^^nted  to 

diem    ecclesiae    regionis    illius    de    ejus    patrocinio    gloriantur.  Tancred, 

Qui  infra  biennium   post,  meritis   exigentibus,  ad  principatum  who  after- 

vocatus  Antiochenum,  illam  nobilitavit  ecclesiam  a  temporibus  ""'^•'ds  be- 

C0016S 

gloriosam,  plurima  largiendo.  Sed  et  principatum,  pluribus  pj-j^gg  ^f 
subjugatis  urbibus  et  castellis,  longe  lateque  finibus  dilatatis  Antioch. 
ampliavit. 

De  sihi,  sanctcB  civitatis  et  urhihxis  cwcumpositis. 

Id.  viii.  1,       Civitatem    sanctam  Jeinasalem  in  sullimibus   esse   montibus  Descrip- 
col.  405.      sitam,    et    in    sorte    Benjamia    novimus    constitutam.      Habet  tion  of 

autem  ab  occidente  tribum  Symeon,  Philistinorum  [regionem]  -,  J^^u?^lem 
et  mare  mediterraneum,  a  quo,  [ubi]  ^  prope  est  Jopen  oppidum,  gj^g^ 
viginti  quatuor  miliaribus  distat,  inter  se  et  praedictum  mare  ha- 
bens  castellum  Emaus.  Modin  etiam  sanctorum  Machabajorum 
praesidium,  et  Noben  viculum  sacerdotum,  et  Diospolim  quae  est 
Lidda,  ubi  Petrus  -^neam  paraliticum  saluti  restituit,  et  ubi 
apud  Symonem  coriarium  hospitatus,  Cornelii  nuntium  suscepit, 
sicut  apud  Jopen  discipulam  Tabitam  nomine  suscitavit.  Ab 
oriente  quoque  Jordanis  habet  fluenta,  et  solitudinem  filiorum 
prophetarum  quasi  ad  miliaria  quatuordecim,  et  vallem  silves- 
trem,  et  mare  mortuum.  Citra  Jordanem  vero  Jericho  habet, 
et  Galgala  domicilium  Helysasi.  Ultra  vero  Jordanem  Galaad, 
Basan,  Am  on,  et  Moab,  quae  postmodum  Euben,  Gad,  et  dimi- 
dia  tribus  Manasse  susceperunt  in  sortem,  quae  hodie  regio  ge- 
nerali  appellatione  Arabia  nuncupatur.  Ab  austro  vero  habet 
sortem  Judae,  in  qua  est  Bethleem,  felix  Dominica>  nativitatis 
locus,  et  Thecua  urbs  prophetarum  Abacuo  et  Amos,  et  Ebron 
quae  est  Cariatharbc,  sanctorum  ■»  patriarcharum  sepulcrum.    A 

>  sicut  ....  declarahif]  Added  i      ^  ubi  is  also  omitted  in  O.  W. 
by  the  compiler.  "  ubi   propius   est   juxta  Joppen," 

2  regionem,  which  is  also  omitted  I  Will,  of  Tyre, 
by  W.,  is  from  Will,  of  Tjtc.  |      *  sanctoruni]  Judaeorum,  W. 


108 


RLA-TTHiEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1099, 
Site  of 
Jerusalem. 


p.  211. 


Origin  of 
the  name 
Jerusalem. 


Its  siege  by 
Titus ; 


restored  by- 
Adrian  and 
called 
-(Elia. 


septemtrione  quoque  habet  Gabaon,  Josue  filii  Nun  victoria ' 
insignem,  et  tribum  EfFraim,  et  Sylo ;  Sychar  quoque  et  Sa- 
marias  regionem  et  Bethel  peccati  Jeroboam  testem,  sed  et 
Sebasteam,  Ilelysasi  et  Abdi^  sepulcrum,  et  baptistae  Jobannis 
martyrium ;  hsec  dim  a  monte  Somer  dicta  est  Samaria,  sicut 
et  regio  tota,  quae  et  tbronus  fuit  regum  Israel.  Habet  etiam 
et  Neopolin  vel  Nicopolim,  ubi  filii  Jacob,  Symeon  et  Levi,  in 
ultiouem  stupri  quod  Sycbem  filius  Emor  sorori  eorum  Dinas 
intulerat,  ipsum  et  filios  ejus  in  ore  gladii  percusserunt,  urbem 
eorum  igne  succendentes.^ 

Est  autem  Jerusalem  Judaeae  metropolis,  qu«  juxta  veteres 
historias  primum  dicta  est  Salem,  a  ^  Sem  filio  Noe  primo- 
geuito,  qui  earn  fundavit,  et  in  ea  regnavit.  Hie  postmodum 
dictus  est  Melcbisedecb,  qui  revertenti  Abrahae  a  caede 
quatuor  regum  offerens  ei  panem  et  vijium.  Melchisedech 
autem  rex  justitice  interpretatur,  quern  Deus  a  diluvio  reser- 
vavit,  ut  Cbristus  ex  ejus  semine  nasceretur.  Erat  quidem  eo 
tempore  alia  civitas,  juxta  Jeronimum  Salem  appellata,  in 
qua  idem  Melcbisedecb  sicut  et  alia  regnavit,*  cujus  ruinae 
usque  bodie  juxta  fluenta  Jordanis  cernuntur.  Deinceps  re- 
gnante  in  ea  Jebuseeo,  dicta  ^  Jebus,  et  sic  ex  Jebus  et  Salem 
dicta  est  Jebussalem.  Unde  post  dempta  b  littera  et  addita  r, 
dicta  est  Jerusalem;  postea  expulso  Jebus  a  David,  dicta  est 
civitas  David.  Deinde  regnante  vero  Salomone  filio  ejus,  vo- 
cata  est  Jerosolima,  quasi  Jerusalem  Salomonis.  Hanc  postea 
quadragesimo  secundo  anno  post  passionem  Domini,  Judeeorum 
exigentibus  peccatis,  Tytus  Yespasiani  filius,  Romanorum 
princeps  magnificus,  obsedit,  et  expugnatam  dejecit;  ita  ut 
juxta  verbum  Domini  non  remaneret  in  ea  lapis  super  lapidem. 
Illam  vero  postea  ^lius  Adrianus,  quartus  ab  ipso  Romano- 
rum  Augustus,  reparavit,  et  de  suo^  ^liam  nuncupavit.  Et 
cum  prius  in  clivo  praecipiti  montis  esset  sita,  ita  ut  partim 
in  orientem  et  in  austrum  tota  devexa  respiceret,®  in  latere 
tam  montis  Syon  quam  Morise  montis  constituta,  et  solum 
templum  et  castellum  cui  nomen  erat  Antonia  in  sui  haberet 
fastigio,  ab  eodem  imjaeratore  in  montis  verticem  tota  translata 
est,  ita  ut  Dominicae  passionis  et  resurrectionis  locus,  qui  prius 
extra  urbem  fuerat,  urbe  reaedificata,  infra  murorum  ambitum 
clauderetur. 


Will,  of 
Tyre,viii.l, 
col.  405. 


Id.  viii.  2, 
col.  406. 

(Not  inW. 
of  Tyre.) 


Robertas 
mon.  Hist. 
Hier.  ix.  5, 

col.  757. 
(Migne, 
civ.) 
Will,  of 
Tyre,  viii. 
2,  col.  406. 


•    1  victoria']   victoriam,  A.  W. 

"  succendentes']  succedentes,  A. 

■*  a  Sem  ....  cernuntur.']    This 
is  from  some  other  source. 


■•  alia]   alias,  Hist.  Anglor. 
*  The  Hist.  Anglor.  ins.  7wmine. 
^  respiceret]      despiceret.     Hist. 
Anglor. 


DE   TEMPORE   WILLELMT   SECUNDI,    SCILICET   RUFT.  109 


He  locis  venerdbilihus  infra  sanctum  civitatem. 


A.D,  1099. 


Will,  of  Haec  autem  sancta  et  Deo   dilecta  civitas    et  minor  maximis  The  holy 

Tyre,  viii.   est   et  mediocribus    major,    forma     quidem   oblonga,    et   parte  places. 

2,  col.  407.  a||;gj,a  longiore  tetragona,  vallibus  profundis  in  tribus  parti  bus 

circumsepta.     Nam  ab  oriente  vallem  habet  Josaphat,  in  cujus 

imo  sita  est  ecclesia  sanctae  Dei  Genitricis,  ubi  sepulta  creditur, 

et  gloriosum  ejus  monstratur  sepulcrum.     Sub  qua  est  torrens 

Cedron,  ex  aquis  pluvialibus  ortus,  de  quo  dicitur,  "  Egressus 

"  ejus'  trans  torrentem  Cedron,"  et  caetera.     Ah  austro  habet 

vallem  Ennon,  praedictas  valli  contiguam,  quae  sortis  Benjamin 

et  Juda  fuit  in  funiculo  distributionis.     Et  inde  se  erigens  ad 

verticem  montis,  qui   est    contra    Beennon    ad   occidentem,  in 

qua  est  Acbeldemach,  hoc  est,  ager  sanguinis,  emptus  de  pretio 

Domini     in     sepulturam     peregrinorum.     Ab    occidente    vero 

ejusdem   vallis    habet    partem,  in    qua    sita   est   vetus  piscina, 

quae  -  Celebris  fuit  temporibus  regum  Juda,  et  inde  protenditur 

ad  piscinam  superiorem,    quae  Patriarchge    dicitur,  juxta   cimi- 

terium,    quod   est   in   spelunca   quEe    cognominatur  Leonis.    A 

septentrione    vero   piano   itinere    ad  urbem    acceditur,  in    quo 

locus  est  ubi  prothomartyr  Stephanus  dicitur  lapidatus. 

Patriarcha  quoque  hujus  sancta  civitatis  quatuor  habet  archi-  Jurisdic- 

episcopos,  unum  Caesariensem,  alium  Tyrensem,  tertium  Naza- ^^'^  P^  ^l^* 

rensem,  quartum  Petracensem,  id^  est,  Montis  Eesralis.     Primus  "^^^^^' 
F.  i-'i  I.  .  .  -n  1       •  T        •  cnate. 

(GestaDei  ^^*'  ^^    regione    Palaestmae,  alius   in   regione    Phoenicis,  tertius 

per  Fran-     Galileaj,   quartus  in  provincia   Moabitarum.      Cffisariensis   suf- 

cos.  Hanov.  fraganeum  habet  episcopum  Sebastenum,  Tyrensis  sufFraganeos 

habet    episcopos    Achonensem,     Sydonensem,     Beritensem,    et 

Bellinacensem,  quae   est  Cassarea  Philippi.      Nazarenus    habet 

suffraganeum  Tyberiadensem ;  et  Petracensis  unum  habet  suffra- 

ganeum,  Graecum  in  monte  Synai.     Habet  praeterea  patriarcha 

nullo      mediante      episcopos       sufiraganeos,     Bethleemitanum, 

Liddensem,   et  ilium  de  Ebron,  ubi  sepulti ''  fuerunt  Adam  et 

Eva,  cum  Abraham,  Ysaac,  et  Jacob. 

Sunt  autem  in   urbe  loca  venerabilia,    ut   ecclesia   Dominicae  Orders  of 

resurrectionis    in   Calvaria    sive    in  Golgota,  ubi  sunt  canonici  ™o°^^s  and 

nigri  sub  Priore  ;  templum  Domini,  in  quo  sunt  milites ;  aliud  p^estine 

templum    in  quo    sunt    cleHci.     In  ecclesia  montis   Syon  sunt 

canonici    regulares    sub    abbate.     In    ecclesia    montis    Oliveti 

sunt  canonici  regulares  sub   abbate.     In  ecclesia   vallis    Josa- 


Jac.  de 
Vitriaco, 
Iv.  Ivi. 
p.  1077 


1611.) 


Id.  Ivii. 


Id.  Iviii. 
p.  1078. 


'  ejus']  Jesus,  0.  W.,  and  so  the 
Hist.  Anglor. 
*  qvce']  qua,  A. 


Begalis]  Added  by  the 


^  id.  . 
compiler. 

■•  sepulti]  sepultum,  A. 


110         MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


iu  Pales 
tine. 


A,D.  1099.  phat  monaclii  nigri  sunt  sub   abbate.     In^  ecclesia   de  Latina  Jac.  de  Vi 
sunt    monachi   nigri  sub   abbate.    Isti  omnes  mitrati  sunt,  et  t'^'^'^^»  ^^ui 
cum    episcopis    prasdictis   in    ministerio   patriarchas    assistunt.  ^" 
Chief  cities  Sunt  prasterea    alife    civitates,    quis  non   babent   episcopos,  ut 
and  places  Ascalona,^  qu89  est  sub  episcopo  Betbleexn  ;  Joppe,  quae  est  sub 
canonicis    Dominici    sepulcri ;   Neapolis,    quee   est  sub   clericis 
templi ;     Cayphas,     qute    est     sub    arcbiepiscopo    Caesariensi ; 
Nazaretb  locus  est  in  quo  Maria  mater  Domini  nata  est,  et  in  quo  Id.  lix. 
Filius  Altissimi  in  uterum  Virginis  descendit ;  Betbleem  in  qua 
natus   est  Panis  c^lestis ;  Jordanis  locus  est,   in  cujus  flumine  Cf.  Id.  Hi.- 
Cbristus    baptizatus    apparuit ;    locus    alius,    in    quo   Cbristus  ""^-  PP- 
jejunavit   et   a  Diabolo   temptatus   est;    stagnum   Genesaretb,         ' 
ubi  Cbristus  discipulos  vocavit,  et  multa  miracula  fecit;  mons 
Thabor,  in    quo    idem  Cbristus  transfiguratus  apparuit.     Infra 
sanctam  civitatem  templum   est,  in   quo  Cbristus    extitit    prae- 
sentatus ;  mons  Syon,  in  quo  Salvator  cum  discipulis  coenavit, 
et  Spiritus  Sanctus    super    discipulos  venit,    materque   Domini 
ex   boc    mundo    migravit;  Calvaria,   ubi     crucem    et    naortem 
sustinuit;     sepulcrum,^    in    quo    quievit,    et    unde     tertia    die 
surrexit.     Mons  Oliveti,  ubi  in  asinam   sedens    a  pueris  bono- 
ratur,  et  imde   in  caelum  ascendit ;  Betbania,  ubi  Lazarum  re-  Id.  Ixii.  p. 
suscitavit.     Siloe,  ubi  c^co   nato  visum  restituit;  Getbsemani,  J'?      ... 
id  est,  vallis  Josapbat,  ubi  Cbristus  a  Jud^is  captus,  et  Maria 
sepulta  fuit;    ecclesia  Sancti   Stepbani,  ubi  lapidatus  occubuit. 
Sebastea,    ubi   Johannes    Baptista  sepultus  fuit  cum  prophetis  Id.  Ivi.  p. 
Helysseo  et  Abdia.     Et  bsec  de  terra  Jerosolimitana  et  civitate  i^' '• 
sancta  dicta  sufficiant. 


Quomodo^  rex  Willelmus  in  nova  aula   apud  Westmonasterium 

prima  tenuit  curiam. 

William  II.  Eodem  anno,  id  est,  Dominicse  Nativitatis  M.xcix.,  rex  An-Hen.  Huni 
holds  his  glorum  Willelmus  a  Normannia  in  Angliam  rediens,  tenuit  primo  vii-  f-  216  i 
curiam  suam  apud  Westmonasterium  in  nova  aula.  Quam  cum 
inspectm-us  cum  *  multa  militias  [turba]  introisset,  cum  alii  earn 
dicerent  magnam  nimis  esse  et  aequo  majorem ;  dixit  rex  earn 
debitae  magnitudinis  dimidia  parte  carere,  nee  ®  eam  esse  nisi 
thalamum  ad  palatium  quod  erat  facturus.     Deinde  paulo  post 


court  in 
Westmin- 
ster Hall, 


'  In  ...  abbate]  om.  Hist.  Angler. 

"  Ascalon  is  not  mentioned  in 
Ja.  de  Vitriaco. 

*  sepulcrurn}  sepulcro,  A. 

''  In  the  margin  is  a  drawing  of 
an  arm  holding  a  torch. 


^  cum  .  .  .  turba']  Introduced  by 
the  compiler ;  turba  is  from  W. 

•^  wee  .  .  .  Jactvrus]    Introduced 
by  the  compiler. 


DE  TEMPORE.  WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   RUFI.  Ill 

Hen.  Ilimt.  cum  venarehir  in  Nova  foresta,  venit  ei  nuntius  a  Cenomannia  A.D.  1099. 
^'    ""^^     dicens  suam  ibi  familiam  obsideri.     Qui  protiuus  ad  mare  veni- He  hears  of 
ens,  navem  festinus  introivit ;    cui  nautae,  "  Cur,  regum  maxime,  l  ^^1^^^  ^^ 
"  in  tanta  tempestate  maris  alta  peuetras,  ct  mortis  periculum  and  crosses 
"  non  formidas  ?"     Quibus  rex;  "  De  rege  fluctibus   submerso  in  a  storm. 
"  loqui  non  audivi."     Mare  itaque  transieus,  nihil  dum  viveret  Le  Mans 
egit,   undo   tantam   famam    tantumque    glorite   decus  haberet.  taken. 
Cenomanniam  enim  petens,  Helyam  consul  em   inde  fugavit,  et  p-  212. 
obtenta  civitate,   ad  Angliam  transfretavit.      Eodem   anno   rex  Eauulph 
Willelmus  de#it  episcopatum  Dmielmensem  placitatori '  Kanulfo,  Flambard, 
viro  pessimo,  et  Osmundus   Saresberiensis  antistes  diem  clausit  j-?^  ?^  ° 
Diceto,  col.  extremum.     Sigisbertus  Gemblacensis  monachus  cronica  sua  hsec  Sigibert. 
A    A  usque   digessit.     Hoc  quoque   anno  in    aestate   visus  est  sanguis  Bloody 

Chron.  a.     ebullire  de  terra  apud  Fischamstede  in  pago  Bercensi,  et  post  spring  at 
1098.  hsec  apparuit  CEelum  tota  nocte  rubeum,  tanquam  arderet.  .^"^  arap- 

De  morte  regis  Willelmi  Bufi,  et  quibusdam  signis  cjiis  mortem 

prcBvenientibus. 

Hen.  Hunt.      Anno  Domini  M.c.      Eex  Anglorum   "Willelmus,   cognomento  Death  of 
vu.  .21     .  p,|ifQg^  cum  gloriose  curiam  suam  ad  Xatale  apud  Gloverniam,  William  II. 
ad  Pascha  apud  "Wintoniam,  et  apud  Londonias  in  ^  Pentecosten 
tenuisset,  in  crastino  Sancti  Petri  ad  Yincula  perrexit  venatum  Aug.  2. 
in  nova  foresta ;  ubi   Waltems  Tyrel  cum  sagitta  cervo    inten- 
dens,  inscius  regem  percussit.      Bex  autem  in  corde  percussus, 
corruit  in  terram,  nee  verbum  edidit,  sed^  vitam  crudelem  fine 
Matoesb.     misero  terminavit.     Ejus  quoque   mortem   signa  plurima   pr«-  Signs  fore- 
<jQQ  '  ^Ja7  venerunt.     Nam  idem   rex  pridie  ante   necem   suam.  vidit  per  telling  his 
somnum  sese  fleubotomise  ictu  sangumem  emittere,   et  radium  ^*    ' 
cruoris  in  caelum  usque  extentum  lucem  obnubilare,  et  diei  *  in- 
terpolare  claritatem.    Eex  autem,  Sancta  Maria  invocata  et  somno 
excussus,  lumen  inferri  prsecepit,  et  cubicularios  a  se  discedere 
non  permittens,  residuum  noctis  insomne  *  peregit.     Mane  vero 
cum  aurora  illuxisset,  monachus  quidam  transmarinus,  qui  pro 
ecclesiae  suaa   negotiis  regis    curiam    sequebatur,    Eoberto  filio 
Hamonis,  viro  potenti  et  regi  familiari,  somnium  retulit,  quod 
nocte  eadem  viderat,  mirificum  et  horrendum,     Vidit  enim  per 

1  placitatori]  pacitatori,  A.  O.  W.  i  words,  "  Corona  et  clipeus  Wilellmi 

*  in]  ad,  C.  O.  W.  "  secundi  videlicet  Kufi  sagittati." 

^  sed    .    .    .    terminavit']    Intro-  *  diei]  Dei,  A.D.     C.    has  been 

daced    by  the    compiler.      In  the  |  altered. 

margin   are  the  crown  and  shield  '  insomne]    insomnis,  O.   W.,  it 

of  the  king   reversed,  with  a   bow  i  is  altered  by  Paris  in  A. 

and  arrow  pointing  to  it,  and  the  , 


112  MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1099.  somnum  i-egem  in  quandam  venire  ecclesiam,  gestuque  superbo  Malmesb. 
Dream         ©t    insolenti,    nt   solebat,    coepit   despicere    circunastantes,    ubi  ^-  -^-  ''^• 
portending  Crucifixum    dentibus  apprehendens,    brachia   illius   corrosit,    et        '  P' 
the  death  of  gj.^^j.j^  pajne  detruncavit.     Quod    Crucifixus  cum   diu  tolerasset, 
"  regem  demum  dextro  pede  ita  depulit,  ut  caderet  in  pavimen- 
tum  supinus;  et  ex  ore  jacentis  tantam  exire  flammam  conspexit, 
et  ita  diffusam,  ut  funiorum  nebula  quasi  cbaos  magnum  usque 
ad  sydera  volitaret.'     Hanc  visionem  cum  Eobertus  regi  retulis- 
set,   cachiunos  ingemimans    ait;  "  Monachus    est,"    inquit,  "  et 
lucri   causa  monachiliter    somniavit  :    da  ei  centiftn  solidos,  ne 
videatur  inaniter  somniasse." 

The  king's      Item  ^  videbatur    regi  per    somnium    nocte    proxima  cf.  Girald. 

own  dream.  ^^^^     ^^^^^      mortis     SUSS,     QUOd     vidit    unum    infantem  Cambrens. 

.  .  de  Instruc- 

pulcnerriraum     super    altare    quoddam,    et    cupiens    et  tione  Prin- 

esuriens     super     mod  am,     adiit    et    corrosit    de    carne  ^'P^'^' 

.  .  Ill-  30, 

infantis,  et   videbatur    ei    prsedulce,   quod    gustaverat ;  p.  173  (ed. 

et  volens   plus  avidius  sumere,  infans  torvo  aspectu  et  •^''^'^6'')- 

voce  minaci  ait ;   "  Desiste,  nimis  accepisti."     Experge- 

factus  a  somno  rex,  consuluit   mane    super   hsec   quen- 

dam  episcopum.       Episcopus  autem   suspicans  judicium 

vindictse   ait :    "  Desiste,  rex  bone,  a  persecutione   ec- 

"  clesise ;    prsemunitio    enim    hffic  Dei    est    et    benigna 

"  castigatio  ;    nee  ut  proposuisti,  venatum    eas."      Rex   . 

contemnens  salutaria  monita,  in  silvas  venatum  ivit. 

Account  of      Et  ecce  casu,  cervus  mamus  cum  per  eum  transiret, 
his  death.  ..... 

ait  rex  cuidam   militi,  scilicet  Waltero  Tyrel ;  "  Trahe, 

"  Diabole."     Exiit  ergo  telum  volatile,  de  quo  bene  et 

vere  potuit  dici  et  vaticinio  denotari, 

"  Et  ^  semel  emissum  volat  irrevocable  telum." 

Et  obstante  arbore,  in  obliquum  reflexum  faciens,  per 
medium  cordis  regem  sauciavit,  qui  subito  mortuus 
corruit.  Sui  autem,  et  prsecipue  miles  ille,  in  partes 
fugerunt.  Aliqui  tamen  redeuntes  corpus  in  sanguine 
suo  circumvolutum  et  tabefactum  supra  bigam  cujus- 
dam  carbonatoris   imposuerunt   fragilem,  et  macilentis- 


'  W.   adds    et  obfuscaret.     It  is  I       ^  Hor.   Ep.    1.    xviii.    71,  -where 
not  in  O.  I  verbum  instead  of  telum. 


DE   TEMPORE   WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET   llUFl.  113 

simo  jumento  imo  tractam.       Rusticulus   igitur  coactus  A.D.  iioo. 
corpus    ad    civitatem    transportare,  dum    transiret    pei' 
quandara    profundain  et  lutosam  viam,  fracta  biga  sua 
debili,  corpus,  immo  cadaver  rigidum  et  foetens,  in  luto 
circumvolutum,  volentibus  asportare,  dereliquit.     Eadem  Legend  of 
liora   comes  CornubiiTe  in    silva,    ab  ilia    qua   hoc  acci-  tjon  to  the 
derat    per  duas  dietas  distante,  dum  venatum    iret,    et  ^^^'^  ^^ 
solus  casu  a  suis  sodalibus  relinqueretur,  obvium  habuit  [William 
unum    magnum   pilosum    et   nigTum   hircum,    ferentem  °{ ^"^" 
unum    regem  nigrum    et   nudum  per    medium    pectoris 
sauciatum.      Et  adjuratus   hircus  per  Deum  trinum    et 
unum    quid    hoc   esset,  respondit  ;    "  Fero  ad  judicium 
"  suum    regem    vestrum,    immo    tyrannum    Willelmum 
"  Rufum.     Malignus  enim  spiritus  sum,  et  ultor  mali- 
"  cise  sua?,  qua  dessevit   in  ecclesiam  Christi ;  et  banc 
"  suam     necem     procuravi,     imperante     prothomartyre 
"  Anglise  beato  Albano,  qui  questus  est  Domino,  quod 
"  in  insula  Britannise,  cujus  ipse  fuit  primus   sacrator, 
"  supra  moduin    grassaretur."     Comes  igitur  hsec  sociis 
statim  narravit.     Infra  triduum  autem  hsec  omnia  vera 
reperit,  per  mediatores  est  oculata  ^  fide  expertus. 
Hen.  Hunt.      Ejus  praeterea  mortem  miseram,  ut  prsedictum  est,  sanguis  de  His  death 
vii.  f.  2166.  terra  ebulliens  praesignavit  j    licet-    experimenta   alia    non    de- ^^^*^^^^^  to 
Eadmer,      essent.      Nam  Anselmus  Cantuariensis  archiepiscopus,  ob  illius      ""g". 
Vit.  S.         tyrannidem  per  triennium  trans  mare  pulsus,  a  Koma  Marcen- 
••  f^««''      niacum  venit  circa  kalendas  Augusti,  ut  Sancti  Hugonis  Clunia- 
col.  107'.      censis  abbatis  colloquio  frueretur.      Ubi  cum  de  rege  Willelmo 
(Migne       inter  eos   sermo  haberetur,  abbas  ille  venerabilis  archiepiscopo 
clviii.)         respondens,  sub  testimonio   intulit   veritatis  ;    "  Proxima  nocto 
"  praeterita  vidi   regem  ilium  ante  thronum  Dei  adductum  et 
"  accusatum,  et  a  justo  Judice  damnationis  in  ilium  sententiam 
Malmesb.     "  promulgatam."      Sed    quomodo    illud    sciret,   uec   ipse   tunc 
iv.  332,        exposuit,  nee  '  archiepiscopus  propter  illius   eminentiam   sancti- 
P-  '*^'-        tatis,  nee  alius  audientium  quilibet  [requisivit].'' 
Eadmer,  Item  sequenti  die  cum  archiepiscopus  indc  progressus  Lug- 

Vit.  S.  An-  dunum  venisset,  et  nocte  sequenti  monachi,  qui  cum  Anselmo 


•  oculata^  ocula,  A.,  and  so,  as 
usual,  C.  D.  who  insert  this  pas- 
sage in  the  text. 

-  licet  .  .  .  dee8se7U']  This  is  the 
compiler's. 

VOL.    IL 


^  nee  .  .  .  sanctitatis'\  intro- 
duced by  the  compiler. 

••  requisivit  is  from  Malmesbury. 
It  is  also  omitted  iu  0.  W. 


114         JIATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


revelation 
respecting 
his  death. 


A.D.  1100.  erant,  matutiuos  ipso  prseseute  decantassent,  ecce  juvenis  quidam 
Another  oruatu  serenus  ac  vultu  clei'ico  cuidam  ipsius  archiepiscopi,  qui 
prope  ostium  thalami  in  lecto  jacebat,  et  necdum  dormiens 
oculos  tamen  clauses  tenebat,  astitit,  et  vocans  eum  nomine 
suo  dixit;  "Adam,"  inquit,  "  dormis?"  cui  cum  clericus  re- 
sponderet,  "Non,"  ait;  "  Yis  audire  nova?"  "  Libenter,"  re- 
spondit.  Et  ille  :  "  Pro  certo,"  inquit,  "  noveris,  quod  totum 
"  discidium  inter  archiepiscopum  et  regem  Willelmum  exor- 
"  tum  jam  penitus  est  sopitum."  Ad  boo  clericus  alacrior 
factus  caput  erexit ;  sed  oculis  apertis  neminem  vidit.  Item 
cum  nocte  proximo '  sequente  unus  ex  monachis  ejusdem  arcbi- 
episcopi  ad  matutinos  staret  et  cantaret,  ecce  quidam  illi  car- 
tulam  admodum  parvam  exbibuit  ad  legendum,  quam  intuens 
monacbus,  "  Obiit  rex  Willelmus "  in  ea  scriptum  invenit. 
Qui  confestim  oculos  aperiens,  prater  socios  nullum  vidit. 
Nee  multo  post  elapso  termino,  duo  ex  monacbis  ejus  ad 
ipsum  venientes,  et  regis  mortem  nunciantes,  bortati  sunt 
attentius,  \\t  illico  sedem  suam  repetere  dignaretur. 


selmi,  ii.  6. 
56,  col. 
107. 


Id.  ii.  G. 
58,  col. 
108. 


Infamy  of 
his  cha- 
racter. 


His  burial 
at  Win- 
chester. 


De  vitiis  regis  Willelmi. 

Jure^  autem  rex  in  medio  totius  injustitise  suae  prgereptus 
occubuit,  qui  supra  bominem  erat,  et  consilio  perversorum, 
quicquid  mali  poterat,  id  semper  agebat.  Et  suis  nequam, 
alienis  nequior,  sibi  nequissimus,  subjectos  omnes  continuis 
geldis  et  tallagiis  vexabat,  vicinos  werris  et  exactionibus  assi- 
duis  provocabat,  nee  respirare  poterat  Anglia,  sub  ipso  misera- 
biliter  suffocata.  Ipse  namque,  et  qui  ei  famulabantur,  omnia 
rapiebant,  omnia  conterebant  et  subvertebant,  adulteria  vio- 
lenter  et  impune  committebant ;  quicquid  fraudis  ^  et  nequitise 
antea  non  erat,  bis  temporibus  pullulavit.  Invisus  namque 
rex  nequissimus  Deo  et  populo,  die  qua  obiit,  in  proprio  tene- 
bat arcbiepiscopatum  Oantuariensem,  episcopatus  Wintonien- 
sem  et  Saresberiensem,  cum  duodecim  abbatiis,  quas  aut  veu- 
debat,  aut  ad  firmam  dabat,  aut  in  manu  sua  tenebat.  Nee 
luxuriffi  scelus  exercebat  occulte,  sed  ex  impudentia  coram 
sole.  Quid  plura  ?  Quicquid  Deo  Deumque  diligentibus 
placebat,  boc  regi  regemque  diligentibus  displicebat.  Sepultus 
est  autem  in  crastino  perditionis  suae,  apud  Wintoniam,  in"* 
cujus  sepultura  lacrim^  locum  prse  gaudio  non  babebant. 
Obiit  cum  regnasset  annis  tredecim. 


Hen.  Hunt, 
vii.  f.  216i. 


Flor.  Wig. 
ii.  p.  46. 


'  proxime]  proxima,  C.  D.,  altered 
from  proxime. 

2  This  first  sentence  is  the  com- 
piler's. 


^  fraudis  is  the  compiler's. 
^  in  .  .  hahebant]  Introduced  by 
the  compiler. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   PRIMI. 


115 


Be '  coronatione  Henrici  primi  regis  Anglorum. 

Defuncto  itaque  rege  Willelmo,  cum  magnates  Anglise  igno- 
rarent  quid  actum  esset  de  Eoberto  duce  Normamiorum,  regis 
defuncti  fratre  primogenito,  qui  jam  per  quinquennium  in 
expeditione  Jerosolimitana  moram  protraxerat,  timuerunt  diu 
sine  regimine  vacillare.  Quod  Henricus  fratrum  ultimus  et 
juvenis  sapientissimus,  cum  callide  cognovisset,  congregato 
Londoniis  clero  Anglias  et  populo  universe,  promisit  emenda- 
tionem  legum,  quibus  oppressa  fuerat  Anglia  tempore  patris 
sui  et  fratris  nuper  defuncti,  ut  animos  omnium  in  sui  promo- 
tionem  acceuderet  et  amorem,  ita  ut  ilium  in  regem  susci- 
perent  et  patronum.  Ad-  haec  clero  respondente  et  magnatibus 
cunctis,  quod  si  auimo  volenti  ipsis  vellet  concedere  et  carta 
sua  communire  illas  libertates  et  consuetudines  antiquas,  qu» 
floruerunt  in  regno  tempore  sancti  regis  Eadwardi,  in  ipsum 
consentirent  et  in  regem  unanimiter  consecrarent.  Henrico 
autem  hoc  libenter  annuente,  et  se  id  facturum  cum  juramento 
affirmante,  consecratus  est  in  regem  apud  Westmonasterium, 
in  ^  die  Assumptionis  beata3  Marise,  favente  clero  et  populo,  qui 
continue  a  Mauricio  Londoniensi  episcopo,  cum  quo 
Thomas  Eboracensis  archiepiscopus  coronam  capiti  re- 
gis imposuit,  cum  fuerat  diademate  insignitus,  has  libertates 
subscriptas  in  regno  ad  exaltationem  sancta;  ccclesia)  et  pacem 
populi  tenendas  concessit. 

Hoc  tempore  apud  Berkesire  in  quodam  pago,  in 
3i,p. 506,  "^ill^  Humestede,  sanguis  emanavit  de  terra,  continuis 
quindecim  diebus,  tam  copiose,  ut  amplum  stagnum 
tingeret  et  inficeret.^ 


A.D.  1100. 

Election 
and  conse- 
cration of 
Henry  I. 


p.  213. 


Bloody 
spring  at 
Finchamp- 
stead. 


De  libertatibus  quas  rex  m  regno  tenendas  concessit. 

"  Henricus    Dei   gratia   rex    Angliae    Hugoni    de    Boclande  Charter  of 
vicecomiti,    et    omnibus    fidelibus    suis,    tam  Francis   quam  "Gerties 
Anglicis,  in  Herefordscire  *  salutem.     Sciatis  me  Dei  miseri-  fj^^yy  j  ^ 
cordia  et  communi    consilio   baronum   regni  Angliaa   regem 
esse  coronatum.     Et   quia  regnum  oppressum  erat  injustis 
exactionibus,    ego   respectu   Dei     et   amore   quem   erga  vos 
omnes  habeo,  sanctam  Dei  ecclesiam  liberam  facio,  ita  quod 


•  In  the  margin  is  a  crown,  and 
at  the  foot  of  the  page  the  shield  of 
Henry  I.,  -with  the  words,  "  Clipeus 
"  et  corona  regis  Henrici  I." 

-  ad]  at,  A. 


-*  An  error.     He  was  crowned 
Aug.  5. 

"  This  is  in  the  text  in  C.  D. 
*  Sic,  for  Hertfordscire. 

H    2 


ilemy  I. 


11 G         MATTH^I    PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1100.  "  nee  earn  vcndam,  nee  ad  firmam  ponara,  nee  mortuo  arehi- 
Charter  of  •'  episeopo,  vel  cpiscopo,  vel  abbate,  aliquid  aecipiam  de  do- 
libcrties  <<  n^jj^jo  eeelcsia3  vel  de  hominibus,  donee  suceessor  in  earn 
Tlpiirv  T  ingrediatur.     Et  omnes  malas  consuetudines,  quibus  reguum 

Angliae  injuste   opprimebatur,'  inde   aufero,  quas  malas  con- 
suetudines in  parte  hie  pono. 

"  Si  quis  baronum  meorum,  comitum,  vel  aliorum  qui  de 
me  teuent,  mortuus  fuerit,  liasres  suus  non  redimet  terram 
suam,  sicut  facere  consueverat  tempore  patris  mei,  sed  justa 
et  legitima  relevatione  relevabit  earn.  Similiter  et  homines 
baronum  meorum  legitima  et  justa  relevatione  relevabunt 
terras  suas  de  dominis  snis.  Et  si  quis  baronum  vel  aliorum 
hominum  meorum  filiam  suam  tradere  voluerit,  sive  sororem, 
sive  neptem,  sive  cognatam,  [nuptiis]- mecum  inde  loquatur, 
sed  neque  ego  aliquid  de  suo  pro  bac  licentia  aecipiam,  ne- 
que  defendam  ei,  quin  eam  det,  excepto  si  eam  dare  voluerit 
inimico  meo.  Et  si  mortuo  barone  vel  alio  bomine  meo, 
filia  bEeres  remanserit,  dabo  illam  cum  eonsilio  baronum 
meorum  cum  terra  sua.  Et  si  mortuo  marito  uxor  ejus 
remanserit  et  sine  liberis  fuerit,  dotem  suam  et  maritagium 
babebit,  et  eam  non  dabo  marito,  nisi  secundum  velle  suum. 
Si  vero  uxor  cum  liberis  remanserit,  dotem  suam  et  mari- 
tagium babebit,  dum  corpus  suum  legitime  servabit,  et  eam 
non  dabo  nisi  secundum  velle  suum ;  et  terrae  liberorum 
custos  erit  sive  uxor  sive  alius  propinquior,  qui  Justus  esse 
'  debet.  Et  prascipio,  ut  homines  naei  similiter  se  contineant 
■  erga  filios  et  filias  et  uxores  bominum  suorum. 

"Monetagium  commune,  quod  capiebatur  per  civitatesvel  co- 
'  mitatus,  quod  non  fuit  tempore  Eadwardi  regis,  hoc  ne  amodo 
'  fiat,  omnino  defendo.  Si  quis  captus  fuerit  sive  monetarius 
'  sive  alius  cum  falsa  moneta,  justitia  recta  inde  fiat.  Omnia 
'  plaeita  et  omnia  debita,  qua?  regi  fratri  meo  debebantur,  con- 
'  dono,  exceptis  firmis  meis,  et  exceptis  illis  quee  pacta  erant 
•  pro  aliorum  hsereditatibus,  vel  pro  illis  rebus  quae  justius  alios 
'  contingebant.^  Et  si  quis  aliquid  pro  bsereditate  sua  pepi- 
'  gerat,  illud  condone,  et  omnes  relevationes,  quae  pro  rectis 
'  hsereditatibus  pactas  erant.  Et  si  quis  baronum  vel  homi- 
'  num  meorum  infirmabitur,  sicut  ipse  dabit  vel  dare  dispo- 
'  suerit  pecuniam  suam,  ita  datam  esse  concede.  Quod  si 
'  ipse  prasventus  vel  armis  vel  infirmitate,  pecuniam  suam 
'  nee   dederit  nee    dare   disposuerit,  uxor   sua  sive   liberi  aut 


'  opprimebatur  ]    opprimebantur, 
A. 


^  nuptiis^   This  is  from  O. ;  om. 
W.     The  Hist.  Angl.  has  nuptui. 
^  contingebant]  contingebat,  A. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   PRIMI.  117 

"  parentes  et  legitimi   homines   sui    pro  anima  ejus  earn  divi-  A.D.  1100. 
"  dant,  sicut    eis  '  melius  visum   fucrit.     Si  quis  baronum  vel  Charter  of 

I'K       f*      - 

"  hominum    meorum    forisfecerit,  non  dabit  vadium  in  miseri-  '  ^^/j**, 

,  .  crraDied  by 

"  ricordia  pecuniEe  suae,  sicut  faciebat  tempore  patris  vel  fratris  Henry  I. 

"  mei,  sed  secimdum  forisfacturas  modum,  nee  ita  emeudabit 
"  sicut  emendasset  retro  tempore  patris  mei  vel  fratris.  Quod 
"  si  perfiditE  vel  sceleris  convictus  fuerit,  sicut  culpa  sic 
"  emendet.  Murdra  etiam  retro  ab  ilia  die,  qua  in  regem 
"  coronatus  fui,  omnia  condono,  et  ea  quae  amodo  facta  fue- 
"  rint,  juste  emendentur,  secundum  lagam  regis  Eadwardi. 
"  Forestas  communi  consilio  baronum  meorum  in  manu  mea 
"  ita  retinui,  sicut  pater  mens  eas  babuit.  Militibus  qui  per 
"  loricas  terras  suas  defendunt,  terras  dominicarum  carucarum 
"  suarum  quietas  ab  omnibus  geldis  et  omni  [opere]  -  proprio 
"  dono  meo  concede ;  ut  sicut  tarn  magno  gravamine  alleviati 
"  sunt,  et  equis  et  armis  bene  se  instruant,  ut  apti  et  parati  sint 
"  ad  servitium  meum,  et  ad  defensionem  regni  mei.  Paceni 
"  firmam  pono  in  toto  regno  meo,  et  teneri  amodo  prEeciiJio. 
"  Lagam  regis  Eadwardi  vobis  reddo,  cum  illis  emendationibus 
"  quibus  pater  mens  eam  emendavit,  consilio  baronum  suorum. 
"  Si  quis  aliquid  de  meo  vel  de  rebus  alicujus  post  obitum 
"  regis  Willelmi  fratris  mei  cepit,  totum  cito  reddatur  absque 
"  cmeudatione;  et  si  quis  inde  aliquid  retinuerit,  ille  super 
"  quern  inventum  fuerit,  graviter  mihi  emendabit.  His  testi- 
"  bus,  Mauricio  Londoniensi  episcopo,  Willelmo  Wiutouiensi 
"  electo,  Girardo  Herefordensi  episcopo,  Henrico  ^  comite,  Sy- 
"  mone  ■'  comite,  Waltero  Giffard  comite,  Roberto  de  Monte 
'*  Forti,  Rogero  Bigod,  et  aliis  multis."  Factaj  sunt  tot  cartas 
quot  sunt  comitatus  in  Anglia,  et  rege  jubente,  positaj  in 
abbatiis  singulorum  comitatuum  ad  monimentum. 

Idem    rex    Henricus    desponsavit     Matildein     filiam  Marriage 
Malcolaii    regis    Scotise,  ex    qua   genuit  Willelmum   et  ^nd  Mar- 
filiam  unam  nomine  et  lionestate  matrem  repraesentan-  garet: 
tern.    Quam  virginem  quinquennem  imperator  Henricus  drcn.^  ^' 
petiit  et  accepit.^ 


'  eis}  ei,  A.  1       4    gimon    de   St.    Liz,    earl    of 

-  opere  is  from  (J.  W.    The  Hist.      Huntingdon. 
Anglor.  has  tempore  condono  ct  for  \       ^  In  the  margin  above  this  is  in 


opere. 

^  Earl  of  Warwick,  Henry  de 
Newburgh,  second  son  of  Koger  de 
Bellomont. 


rubrick,  "  Vertc  folium  et  invenies 
"  hoc  melius."  The  addition  is  in 
the  text  in  C.  D, 


lis 


MATTHiEI   PARTSIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1100. 

W.  GiflFard 
luadc 
Itishop  of 
Winches- 
ter. 

Kecall  of 
Ansebn. 


Dc  reditu 
Hoberti 
diicis  Nor- 
mannorum 
a  Terra 
Sancta. 

Imprison- 
ment and 
escape  of 
Eanulf 
Flambard, 
who  excites 
Robert 
against  his 
brother. 


Robert 
tampers 
with  the 
Enghsh 
nobles. 
p.  214. 


Gerard, 
archbishop 
of  York. 
Sigibert. 


Be  redditii  Amehni  Ganhiariensis  archiepiscopi  in  Angliam. 

Res   itaque  Henricus   in  regem,  ut   dictum  est,   coronatus,  Robert  de 
dedit  cpiscopatum  AVintoniensem  Willelmo  Giffard,  et  continuo  Monte, 
de  possessionibus  cunctis  ad  episcopatum  pertinentibus   iUutn,  col-  42.5. 
contra  novi  statuta   concilii,  de  quo   superius   mentionem  feci-  \    Rjonte ' 
mus,  investivit.     Deinde  de  consilio  totius  ecclesi^  Anglicaua^,  a.  S. 
misit  ad  partes  transmarinas  nuncios   solennes    ad  Anselmum  Chron., 
Cantuariensem    archiepiscopum,    summopere  ilium   sollicitans,  ^-  HOO. 
ut  cum    festinatione    ab   exilio   rediens,    sedem   suam    repetere 
non    raoraretur.      Rediit    interea    dux    Kobei'tus    frater    regis,  r,  ^q 
expleta   magnifice    peregrinatione    Jerosolitnitana,  in  Norman-  Monte, 
niam,  in '  qua  jam  per  quinquennium   fere   fuerat  demoratus,  ^o^-  ^25. 
ubi  cum   Icetitia    et  honore    susceptus  est    ab  universo  populo 
regionis,  prsecipue  tamen   Normannipe.     Tenuit  autem  eo 
tempore  rex  in  custodia  Ranulfum   Duuelmensem   episcopum, 
bominem  perversum  et  ad  omne  scelus  paratum,  quem    frater  (Not  in 
ejus  rex  Willelmus  episcopum   fecerat   Dunelmensem  et    regni  R-  de  M.) 
Anglorum  subversorem.     Qui   cum  regi  jam  dicto  nimis   esset  ^    r^ 
familiaris,  coustituerat  eum    rex  procuratorem  suiim  in  regno,  q.  g'  jy_ 
ut  evelleret,   destrueret,  raperet,    et  disperderet,  et  omnia  om-  314. 
nium  -  bona  ad  fisci  commodum  comportaret.     Sed  mortuo  rege  R-  de 
iniquo,  et  Henrico    coronato,  de   communi   consilio   gentis  An-     ?^fAr 
glorum,  posuit   eum  rex  in  vinculis,  a  quibus  cum  custodibus'' 
suis   pecunia   corruptis     evasisset,    transfretavit   clam   in    ISTor- 
manuiam,  et  sua  exbortatione   ducem   Eobertum   commovit   in 
regem  fratrem    suum.      At*   dux   Robertus  litteras    occulte  ad  (Not.  in  I 
Anglise    magnates   transmittens,    allegavit,    quod    esset  primo-  de  M.) 
genitus  filiorum  regis  Willelmi  primi,  qui  Angliam  armis  sub- 
egerat,  et  hac   ratione  de  jure   sibi   regnum   competere   affir- 
mabat.     His''    auditis,  multi   nobiles   de  regno  Anglise   causae 
illius  favorem  prsebentes,  fidele  consilium  ei  pariter  et  auxilium 
promiserunt.     Robertus  vero  interim  paravit  viam,  ut  jus  suum 
prosequeretur ;   sed  quia  nuper  de  peregrinatione  Terra3  Sanct» 
pauper  redierat,  distulit  ad  tempus  negotium  mente  conceptum, 
ut  tempore  congruo  illud  effectui  manciparet.     Eodem  tempore  R.  de 
defuncto  Thoma  Eboracensi  arcbiepiscopo,  Grerardus  successit ;  Monte, 
et  Sigisbertus  Gemblacensis  monachus  bucusque  chronica  sua  S?  •      \ 
satis  eleganter  digessit.  fromabov 


^  in  .  ,  demoratus^  Introduced 
by  the  compiler ;  qua  refers  to 
peregr,  Jerosol, 

2  omnium']  hominum,  W.,  though 
O.  has  omnium. 

•*  custodibus  .  .  corruptis']  a  car- 
cere,  R.  de  Monte ;   and  so  Hen. 


Hunt.,  whom  he  is  copying.  The 
whole  of  this  is  greatly  enlarged. 

''  This  seems  the  only  authority 
for  this  statement. 

*  W.  ins.  igitur,  and  so  the  Hist. 
Anglor. 


p.  111. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   PRIMI. 


119 


De  virtnte  regis  Godefridi  et  morte  immaUira. 


A.D.  1100. 


Eodem  anno  defuncto  Papa  Urbano,  Paschalis  sedit  in  cathe-  Pope  Pas- 
Will,  of      dra  Bomana  post  eum,  annis  decern  et  octo.    Eodem  anno  rex  ctal  II. 
Tyre,  ix.^     Jerosolimorum  Godefridus,  ad  instantiam  quorimdam  baroniun  ■'^^P^^^*^'^ 
'^°  suorum  Jordanis    flumine  transito,  in    regione  Ammonitarnm,  pj.^^^^/^' 

quam  tunc  Arabes  inhabitabant,  ingentem  gregum  et  armeu-  his  per- 
torum  contrahens  prsedam,  cum  manubiis  infinitis  feliciter  sonal 
remeavit.  Quo  audito,  princeps  quidam  de  gente  Arabum  prae-  strength, 
clarus  et  potens,  atque  in  disciplina  militari  ferventissimus, 
per  internuntios  pace  impetrata,  ad  regem  Godefridum  cum 
ejusdem  gentis  nobili  comitatu  accessit.  Audierat  enim  mul- 
toinim  relatione  de  regis  et  populi  occidentis  viribus  et  magni- 
ficentia,  qui  per  tot  terrarum  spatia  universum  sibi  subegerant ' 
orientem.  Unde  studio  eum  ferventissimo  videre  gestiens,  ad 
regis  prajsentiam  adductus,  reverenter  ilium  salutavit.  Et  cum 
diu  regem  intuitus,  corporis  ejus  dispositionem  admiraretur, 
coepit  eum  multa  precum"  instantia  rogitare,  ut  in  conspectu 
ejus  gladio  suo  camelum  maximum,  quem  ad  ilium  usum 
adduxerat,  percutere  dignaretui*.  Eex  vero  uon  ad  jactantiam, 
bed  ut  barbaris  nationibus  timorem  incuteret,  evaginato  gladio 
camelum  percussit,  et  caput  belua3,  tanquam  res  esset  per- 
fragilis,  amputavit.  Quo  viso  Arabs  obstupuit;  sed  in  mentc 
sua  id  ensis  acumini  ascribebat.  Undo  impetrata  licentia,  ut 
confideutius  loqueretur,  quaesivit  propensius,  si  id  posset  cum 
alterius  gladio  opcrari.  At  rex  surridens  ejusdem  gladiuni 
.  sibi  dari  praBcepit.  Quo  arrepto,  alium  camelum  sibi  prsesen- 
tatum  percussit,  et  caput  illius  sine  difficultate  pi'aecidit,  Sicquc 
Ai-abs,  quod  de  regis  virtute  audierat,  verum  esse  comperiens, 
multis  [regi]  ^  in  auro,  argento,  equis,  ac  rebus  preciosis 
muueribus  collatis,  ejus  sibi  gratiam  comparavit,  et  reversus 
Id.  ix.  2.3,  ad  propria,  regis  fortitudinem  omnibus  prgedicavit.  Deinde  Death  of 
col.  454.  idem  rex  Jerosolimorum  magnificus  mense  Julio  incurabili  Godfrey, 
morbo  correptus,  segrotare  coepit,  et  assumpto  humanaa  salutis 
viatico,  confessor  Christi  diem  clausit  extremum,  cum  beatis 
spiritibus  vitam  possessurus  asternam.  Obiit  autem  decima 
quinta  kalendas  Augusti  anni  praesentis,  et  sepultus  est  in 
ecclesia  Dominici  sepulcri,  sub  loco  Calvari»,  ubi  et  suc- 
cessoribus  ejus  usque  in  praesentem  diem  pro  sepultura  locus 
est  deputatus.  Tandem  cum  per  tres  menses  regnum  vacasset 
Jerosolimitanum,  judicio   principum  universorum  et  cleri  cita- 


Id.  X.  1, 
col.  455. 


'  subegerant']  subjugare  niteban- 
tur,  Hist.  Anglor.,  where  this  sen- 
tence is  enlarged.      , 


■*  precuin]  precium,  A. 
•'  rcgi  is  from  0.  W.,  and  so  fhe 
Hist.  Anglor. 


120 


MATTHiEI    PARISIENSTS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1100.  tus   est    dominus    Baldewinus,    frater'    ex  utroquc  parcutc   de- Will,  of 
Baldwin      fuucti "  reffis,  ut  post  eum   cum   festinatione    accederet,   sicut '^y''^' ^- ^  > 
f .  jus  dictaverat,  regnaturus. 


col.  455. 


Baldeivimis  ■'  coro7iatur  in  regem  JerosoUmorum. 

Coronation      Auuo  Domino   sic.  primoi!     Baldewinus    comes   Edessanus  et  Id.  x.  9, 
of  Baldwin,  frater   regis    Godefridi   uterinus   Jerosolimam    veniens,    in    die  ^^^-  '^^'^-  ■ 
sancto  Nativitatis  Dominica,  per  manum    patriarclias  Diaberti 
in   regem    Jerosolimorum    inunctus    est,    [et]   regio   diademate 
Tancred       laureatus.     Tancredus  autemvir  nobilis  et  omni  laude  dignissi-  Id.  x.  10, 
resigns        mus,  veteris  injuriae,  de  qua  superius  dictum  est,  a  Baldewino  '^^^-  '^^'^• 
and^HaY     -i*™  ^^   regem  coronato   sibi    illatEe    non    immemor,  sumpta  ab 
and  o-oes  to  ^^    recedeudi    licentia,     reddidit     ei   urbes    Tyberiadensem    et 
Antioch.      Caypham,  quas  ex  dono    regis  Godefridi   susceperat,  et  Autio- 
chiam  veniens,  a  populo  civitatis  benigne  susceptus  est;  fuerat 
enim  paulo  ante  Boamundus  princeps  civitatis  apud  Meletemiam  Id.  ix.  21, 
Mesopotamia    urbem     a    Danisma    Turco   quodam    captus,    et  col.  453. 
nondum  a  vinculis  deliberatus;  unde  et  Tancredus  a  principibus  Id.  x.  10, 
Antiochenis  saepe  vocatus,  nt  prasesset  eis,  donee  Boamundus  a  col.  463. 
vinculis  solveretur,  adquievit  petitionibus  eorum,  et  tam  urbis  Id.  x.  11, 
Expedition  quam    regionis  administrationem    suscepit.     Contigit  autem  eo  col.  463. 
and  huma-  tempore  regem  Baldewinum  Jordanem  transire,  et  ut  regionum 
finitimarum    exploraret   infirma,    descendere   in  Arabiam    ejus- 
demque  provincise   intima  bostiliter  perlustrare.     Ubi  de  nocte 
subito    super    Turcos  ruens   non   pr^meditatos,   in  ipsis  eorum 
tabernaculis,  de  viris  multos,''  mulieres  cum  parvulis  universas,* 
et    omnem    eorum    substantiam   sibi   fecit    in  prsedam,  trahens 
secum  spolia  infinita,  camelorum  quoque  et  asinorum   multitu- 
dinem  inauditam.     Viri   autem  velocitate    equorum     fugientes 
iixores  et  liberos  cum  manubiis  inpretiabilibus  nostris  relique- 
runt    in   prsedam.     Rex   autem    rediens   cum    spoliis,  feminam 
quandam,  uxorem   cujusdam  principis  potentis,  prjegnantem  et 
in  partu  jacentem  invenit.     Quod   videns  rex,    fecit    de  spoliis 
lectum  parari   pro   tempore    idoneum,  datoque    cibo  et  utribus 
aqua  plenis   lactisque    copia,    et    ancillis    ad     ejus     custodiam 
assignatis,    mantelio,    quo  erat   rex    indutus,   involvit    earn,    et 


nity  of 
Baldwin 


'  0.  W.  ins.  ejus. 

•  defuncW]  defunctius,  A. 

3  This  is  the  title  iu  rubrick.  On 
the  top  of  the  column  is  in  black,  in 
the  St.  Alban's  hand,  "  De  corona- 
"  tione  regis  Baldewini  et  ejusdem 


"  pietate,"  as  in  W.,  and  at  the  side 
a  drawing  of  a  crown. 

4  The  Hist.  Anglor.  inserts  tru- 
cidavit. 

^  universas']  universis,W.,  though 
0.  has  universas. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   PRIMI.  121 

Will,  of       exercitu    hide    transivit.     Die  vero  sequent!,  magnus  ille  Ara- A.D.  1101. 

Tjre,  X.  1 1 ,  jj^^j^    princeps  do    iixore    admodum    tristis,    de   more    uoshro-  Humanity 

col.  464.  f  f  ....  of  Baldwin. 

rum  sequens   exercitum,  in   uxorem    casu  mcidit  sic  jacentem. 

Videns  ergo  princeps  ille  et  stupens  humanitatem,  quatn    rex 

erga   earn   exhibuerat,    coepit    nomeu    regis     usque    ad    sydera 

extoUere,  et  eidem  se  spopondit  omnibus  diebus  vitse  suae 

obligatum.' 

Quod  reoi  Henricus  2Iatlldam  duxerit  fiUam  regis  Scotorum. 

H.  de  Eodem  -    aiino     Anselinus    Cantuax'iensis     archiepiscopus    in  Marriage 

Monte,        Angliam  veniens,  desponsavit  Matildam  filiam  Malcolmi    regis  °^  Pf^^y I- 

col.  425.       Q^  4.    o        t.        -\jr  ^  •  -av      ^^^  Ma- 

bcotorum     et    banctae    Margaretse   regmee    novo    regi   Anglia;  ^j^.^ 

Henrico. 

Ipsa'^  vero  invita  nupsit  ei,  sed  parentum  et  amico- 
rum  consiliis  vix  adquiescens  ;  tandem  taedio  affecta, 
adquievit.  Instantes  enim  importune,  dicebant  :  "  O 
"  raulierum  generosissima  ac  gi-atissima,  per  te  repa- 
"  rabitur  Anglorum  genealis  nobilitas,  quje  diu  de- 
"  generavit,  et  foedus  magnorum  principum  redintegra- 
"  bitur,  si  matiimonio  praelocuto  consentias.  Quod  si 
"  non  feceris,  causa  eris  perennis  inimicitise  gentium 
"  diversaruni,  et  sanguinis  humani  efFnsionis  irrestaura- 
"  bilis."  Videns  igitur  virgo  clementissima,  quod  tot  Her  unwil- 
et  tantorum  consiliis  urgentibus  adquiescere  oportiiit,  and  m-o-' 
quse  cum  Christiana  matertera  sancta  sanctissime  *  in  phecy  of 
claustro  religionis  educata  fuerat,  et  votum  virginitatis 
Deo  spoponderat,  et  ut  multi  perliibent,  velum  susceperat 
professee  ^  religionis,  irata  in  mentis  dixit  amaritudine  ; 
"  Ex  quo  sic  oportet  fieri,  utcunque  consentio,  sed 
"  fructum  ventris  mei,  quod  est  horribile  dictu,  diabolo 
"  commendo.     Me  enim  Deo    vovi,   quod   non  sinistis, 

'  eidem  .  .  .  ohllgatuni]  Written  the  page  in  the  MS.  is  in  the  St. 

in   the   St.  Alban's  hand  over  an  Alban's  hand. 

erasure.     A.  had  probably  what  is  ^  This  addition  is  inserted  in  the 

found  in  W.:  "  ei  de  cajtero  obliga-  text  in  C.     It  is  not  in  D.,  which 

"  tus  in  necessariis  articulis  coepit  here  follows  W. 
"  fideliter  adha;rere."     D.  has  this.   :       *  sanctissime']  sanctissima,  A. 

C.  follows  A.  ^  professcc]  professa,  A. 

-  The  whole  of  this  to  the  end  of 


122 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1101.  "  immo  sponsum  meum,  quern  elegi,  ausu  temerario, 
"  immemores  causae  Sancti  Matthsei  ^  Apostoli,  zeloti- 
"  patis." 


Robert  of 
Normandy 
lands  at 
Ports- 
mouth. 


p.  215. 

The  treaty 
between 
the  bro- 
thers. 


Henry  V. 
emperor. 

Reinehn 
bishop  of 
Hereford. 


ContuvhatuT  regnv/ni,  sed  per  fcedus  conquievit. 

Sic  ^  igitur  nuptife  magnifice,  ut  decuit,  celebrabantur, 
et  tanto  ardentius  exarsit  rex  in  ipsius  amorem,  quanto 
scelestius  adamavit.     Secundum  illud  poeticum 

"  Nitimur  in  vetitum  semper."^ 

Peccato  igitur  exigente,  facta  est  commotio  subito  in  regno,  R.  de 
causa  Eoberti  ducis  Normanni»,  non  modica ;  qui,  ut  rumor  M:onte, 
asserebat  ventilatus,  ad  hoc  venit  cum  exercitu  copioso,  ut  sibi  ^°  ' 
Angliam  subjugaret.  Quo  cognito,  rex  Henricus  conscientiain 
habens  multipliciter  cauteriatam,  misit  navalem  expedi- 
tiouem  contra  fratrem  venientem,  sed  pars  major  exercitus, 
quia  rex  jam  tyrannizaverat,  Eoberto  adbsesit^  venienti. 
Cum  ergo  apud  Portesmutbam  ante  kalendas  Augusti  applicu- 
isset,  et  rex  obviaret  ei  hostiliter,^  principes  utrinque  fra- 
trum  non  ferentes  discidium,  colloquium  inierunt,  cum 
pio  ac  circumspect©  consilio,  mutuum  ac  generale ;  et 
concordige  foedus  inter  eos  tali  pacto  firmaverunt,^  quod  rex  < 
Roberto  annis  singulis  tria  milia  marcas  argenti  daret  ab 
Anglia,  et  quis  eorum  diutius  viveret,  heeres  esset  alterius 
si  absque  filio  moreretur.  Hoc  autem  cum  ^  per  duodecim 
magnates  juratum  esset  utrimque,  dux  Robertus  perendinavit 
cum  fratre  usque  ad  festum  Sancti  Michaelis,  et  postea  ad 
propria  transfretavit. 

Eodem  ^  anno,  Hem'icus  Eomanum  adeptus  imperium,  impe- 
ravit  annis  triginta  quinque.  Eodemque  tempore  rex  Hen- 
ricus dedit  episcopatum  Herefordensem  Eeinelmo  cuidam,  sine 
elections  facta,  et  contra  novi  decreta  concilii  ipsum  publice 
investivit. 


1  Matihm']  Mithei,  A. 

2  Sic  .  .  exigente]  For  this  W. 
has  only,  "  et  sic  nuptiis  magnifice 
"  celebratis." 

^  Ovid.  Amor.  iii.  4.  17. 
■•  adhasif]  se  subdidit,  W. 
*  obviaret  ei  hostiliter']    tenderet 
contra  eum  cum  exercitu  copioso, 


W.  These  additions  of  Paris  are 
not  in  R.  de  Monte. 

^  firmaverunt]  statuerunt,  W. 

7  Here  the  St.  Alban's  hand  ends, 
at  the  bottom  of  the  page. 

^  cum]  om.  W. 

"  This  paragraph  is  the  com- 
piler's own. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   PRIMI. 


123 


R.  de 

Monte, 
col.  426. 


Id. 


(Not  in  K. 
de  Monte.) 


Diceto, 
col.  499. 


Ohsidetur  castrum  de  Harundel. 


A.D.  1102. 


Anno  Domini  MCli.    Eex   Anglorum   Henricus  obsedifc   cas-  Henry 
tellum  Ai'undel,   quod    erat  juris  Koberti  de  Beleasmo   contra  takes 
regem  illud  rctinentis.     Sed  cum  grave  esset  ad  cxpugnandum,  ^"^g^* 
castellum  aliud   ligneum'  contra   illud   construxit,    et   interim  Arundel 
castellum    de  Bruges   obsedit  et   cepit,    donee    redditum   erat  castles, 
ei    castellum  Arundel ;  ct  capto    municipio,  rex   Eobertum    de  ^^^  exiles 


Beleasmo  ab  Anglia  exulavit. 


Robert  de 
Belesme, 


De  concilio  ajpud  Londonias  hahito  et  degradatione  quorii/nidam 

ahhatum. 

Eodem  anno  Anselmus  Cantuariensis  archiepiscopus  concilium  Council 
tenuit  Londoniis  in  -   ecclesia   Sancti  Pauli,   praesente  rege   et  "uder  An 


suffraganeis 


circa  festum   Sancti   Michaelis.    In  hoc 


selm  in  St. 


concilio  sacerdotcs  concubinarios  excommunicavit,  nisi  eas  de 
cajtero  amoverent.  Hoc  autem  bonum  quibusdam  visum  est, 
et  quibusdam  periculosum,  ne  dum  mundicias  viribus  majores 
cxpetcrent,  in  immunditias  laberentur  deteriores.  Deinde 
regi,  quae  Eomae  decreta  in  concilio  general!  acceperit  de  in- 
vestituris  ecclesiarum,  piano  sermone  descripsit,  quod  videlicet 
nullus  ecclesiarum  praelatus,  episcopus,  vel  abbas,  vel  clericus, 
investituras  alicujus  ecclesiasticae  dignitatis  de  manu  suscipiant 
laicorura.  Unde  idem  arcbiepiscopus  degradavit  abbates  Abbats 
quosdam,  qui  de  manu  laicorum,  et  data  pecunia,  abbatias  obti-  degraded 
nuerant ;  qui  hi  fuerunt :  Kicardus  ^  Elyensis,  Aldwinus '  Eemesi-  simony, 
ensis,  Burgensis,  Tavistokensis,"*  Cernelensis,  et  Middeltunensis, 
quorum  nomina  non  tenemus.  Et  quoniam  ad  jussiouem  regis 
quosdam  episcopos,  qui  institutiones  a  rcgc  susceperant,  con- 
secrare  noluit,  vel  eis  communicare,  rex  vehementer  iratus 
praecepit  Girardo  Eboracensi  archiepiscopo,  ut  eos  consecraret ; 
sed  Willelmus  Giffardus  Wintoniensis  electus,  quem  consecrarc 
debuit,  Gerardi  sprevit  consecrationem ;  quare  regis  judicio 
eliminatur   a  regno.     Eeinelmus   vero   Herefordensis   antistes. 


•  ligneum  is  the  compiler's. 

2  IB  .  .  episcopis']  Added  by  the 
compiler.  Eadmer  (Hist.  Novor., 
iii.  col.  437)  has  "  in  ecclesia  beati 
Petri." 

•*  These    two    names    are    from 

Diceto,  a.  1103,  col.  499.  The 
others  are  given  under  the  year 
1102,  without  the  names  of  the 
abbats,  which  may  account  for 
the    "  quorum   nomina  non    tene- 


"  mus."  I  suspect,  however,  that 
the  introduction  in  the  Hist.  Anglor. 
"  et  quidam  alii,"  after  Middeltu- 
nensis, gives  the  true  reading,  espe- 
cially as  the  names  are  given  in 
Florence,  ii.  p.  51,  and  also  in  Ead- 
mer's  Historia  Novoruui,  iii.  col.  438 
(Migne,  clix).  D.  omits  JRemesien- 
sis. 

■*  Tavislokensis  ]    Tamstokensis, 
A.  O.  W. 


124 


MATTII^l   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1102.  CO  quod  a  rcgc  institutionera  acceperat,  ei  suum  rediddit  prse- Diceto,  col. 
sulatum.     Hoc'    anno  Rogerus    ad    episcopatum    Sarum  Maim. Gest. 

,      ,  ,  ^  Pontif.  i.57. 

electus  est.  pp.  109,  no. 


Roger 
hishop  of 
Salisbury. 


Anselm 
goes  to 
Rome  with 
the  degra- 
ded abbats 
and  the 
elect  of 
Winches- 
ter. 

The  king's 
cause 
pleaded  by 
W.de 
Warelwast. 


Robert 
gives  up 
the  pay- 
ment due 
to  him. 
Pestilence. 


Arrival  of 
a  fresh 
body  of 


Anselmus  Cantuariensis  arcJdepiscopus  Bomam  profedus  abbates 
degradatos  secum  duxit. 

Anno  Domini  M.cili.  Anselmas  Cantuariensis  archiepiscopus, 
post  multas  tribulationes  et  injurias,  quas  a^  rege  perpessus 
fucrat,  Eomam  perrexit,  sicut  inter  ipsum  et  regem  conve- 
nerat.  duceus  secum  degradatos  abbates,^  et  Willelmum  Win- 
toniensem  electum.  Quo  ^  Romam  veniente,  a  Papa  Paschali 
susceptus  est  reverenter.  Dehinc  die  pro  regiis  constituto 
negotiis,  Willelmus  de  Wareuast  clericus  et  procurator  regis 
Anglorum  causam  ipsius  in  medio  tulit,  ac  inter  alia  constanter 
allegavit,  quod  nee  ipse  pro  regni  amissione  investituras  eccle- 
siarum  amittere  vellet ;  et  hoc  verbis  minacibiis  afRrmavit. 
Ad  lisec  Papa;  "  Si  quemadmodum  dicis,  rex  tuus  nee  pro 
"  regni  amissione  donationes  ecclesiarum  amittere  pateretur, 
"  scias  precise,  coram  Deo  dico,  quia  uec  pro  mei  capitis 
"  redemptione  eas  illi  impune  permitterem  obtinere."  In  his 
ergo  regis  negotio  terminato,  Anselmus  arcMepiscopus  pro 
cpiscopis  et  abbatibus  degradatis  multa  precum  instantia  do- 
minum  Papam  rogare  coepit,  ut  cum  illis  misericorditer  dis- 
pensaret,  ut  possent  amissas  recipere  dignitates.  Tunc  sedes 
clementissima,  qu.se  nulli  deesse  consuevit,  dummodo  albi  aliquid 
vel  rubei  intercedat,  prasscriptos  pontifices  et  abbates  ad  pris- 
tinas  dignitates  misericorditer  revocavit,  et  cum  gaudio  ad 
proprias  sedes  remisit.  Eodem  anno  Eobertus  dux  Normanno- 
rum,  cauta^  fratris  sui  et  regis  versutia,  tria  milia  marcas 
argenti,  quas  rex  illi  singulis  annis  reddiderat,  condonavit. 

In  Anglia  pestifera  mortalitas  animalium,  maxima 
quoque  ®  hominum. 


Diceto, 
col.  499. 


(Not  in 
Diceto.) 
Eadmer, 
Vit.  S.  An- 
selmi,  ii.  6. 
59,col.l09. 


(Not  in 
Eadmer.) 


R.  de 

Monte,  col. 
426. 

Cf.  A.-S. 
Chion. 
a.  1103. 


Qiwd  multi  nohiles   Jerusolimam  profecti   imperatoris    dolo 

periemnt. 

Circa  dies   istos,   multi    nobiles   de   finibus   occidentis    cruce  Will,  of 
signati   ad  iter  se  accingentes,  duces  habuerunt  nobiles  viros  Tyre,x.  12, 
et  poteutes,  Willelmum  Aquitannise  ducem,  Hugonem  magnum 


col.  465, 


1  This  in  the  text  in  C.  D. 

2  a  rege']  Introduced  by  the  com- 
piler. 

*  Diceto  adds  "  Ric.  Elyens.  et 
Aldw.  Rames.,"  implying  that  they 
only  went  to  Rome. 


*  This  sentence  is  added  by  the 
compiler. 

•'  cauta"]  ca,  A. 

^  fuit  et  is  interlined  in  C.  The 
passage  is  not  in  D. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   PRIMI. 


12; 


col.  4C5. 


Id.  X.  13, 
col.  46.'). 


Will,  of       comitem  Viromadensem,    qui  nuper   ab   eadem    peregrinationc  A.D.  1103. 
,  ^'il"  ^"' redierat,  Stephanus'  Carnotensis   et  Blesensis  comes,  cum  Ste- crusaders 
phauo  comite  Burgundensi."    Hi  omnes  uno  eodemquc  desiderio  atconstan- 
accensi,  cum  turba  non  modica  Constantinopolim  pervenerunt.   '°^P  ^' 
Ubi  ab  imperatore  Alexio  reverenter,    sed  dolose,'*  suscepti,  in- 
venerunt    ibi    comitem    Tholosauum,  qui  semel  peregriuatione 
incepta  [perseverare]  ■*  et  uunquam  ad  propria  redire  proposuit. 
Qui  omnes,  sumpta  ab  imperatore  licentia,  comitem  Tholosanum. 
quasi    pro  ductore    habentes,  transito   Hellesponto,    Nichesem 
Bithiniae  urbem   attigerunt.     Tunc   imperator  Alexius    et   pro-  Prodiiio. 
ditor  nequissimus,  nostrorum  invidens  successibus,  principibus 
Turcorum  iufidelium  per  quos  peregriui  transituri  erant,*  cre- 
bras  transmisit  epistolas,  exbortans  attentius  ne  tantum  Chris- 
tianorum  populum  libere  transire  in  suam  perniciem  paterentur. 
Nostri  autem  nimis  iuconsulte  agentes,  et  nihil  sinistrum  sus- 
picantes,  divisis  agiminibus  incedebant,  vinculum  caritatis  non 
habentes  ;    unde   dati   sunt  in   manus  insidiantium  Turcorum,  Their  de- 
ita  quod   ex  eis  una   die  ceciderunt    in  ore   gladii   plus    quam  struction. 
quingenta  milia  peremptorum.     Quibus    autem    concessum    est 
hostium  manus  effugere,  amissis  omnibus,  apud  TharsumCilicise 
convenerunt,    et   defuncto    ibi   Hugone   magno    et    in    ecclesia  Death  of 
doctoris    gentium    sepulto,    Antiochiam   profecti    sunt,    indequo  Hugh  of 
Jerosolimam  festinantes  Tortosam  pervenerunt,  urbemque  obsi-  ^ei-man- 
dione   vallantes,    infra   dies    paucos    obtinuerunt    cam,    civibus 
interemptis  aut  mancipatis  perpetuae  servituti. 


dois. 


Id.  X.  14, 
col.  466. 


Id.  X.  15, 
col,  468. 

Id.  X.  16, 
col.  469. 


Quod  rex  Jerusalem  tres  civitatcs  suhegit. 

Sub  his  quoque  diebus  in  portu  Jopensi  magna  Januensium  The  Geno- 
classe  appulsa,  et "  in  Paschali  solemuitate  Jerosolimam  ascen-  ese  fleet  at 
derunt.     Horum  rex  Jerusalem  Baldewinus  fultus  auxilio,  Assur  Jaffa- 
oppidum  maritimum   obsedit,  et  illud  potenter   subjugavit,  et  Capture  of 
in   eo    custodibus   relictis,  Csesaream    usque   pervenit.      Quam  -^'^^^  and 
rex  cum  magno  labore  suorum  effractam   ingressus  interfectis  ^*^^"^^^" 
civibus,  spolia  ibidem  impretiabilia  obtinuit,  quce '  suis  auxilia- 
riis  largiter  erogavit.     Erat  autem  in  una  parte  bujus  civitatis 
tcmplum    deorum,  ad    quod   populus    causa   obtinendai    salutis 
confugerat ;    sed  illo  confracto,  tanta  ibi   strages   facta  est,  ut 


'  Sic,  the  compiler  altering  the 
construction  of  the  first  part  of  the 
sentence,  and  leaving  that  of  the 
latter. 

-  i.e.  Stephen,  count  of  Macou. 

'  sed  dolose^  Introduced  by  the 
compiler. 


^  perseverare  is  from  W.  It  is  in 
Will,  of  Tyre. 

^  erant']  erat,  A. 

"  et']  om.  W. 

"  (jucE  .  .  .  erogavW]  Introduced 
by  the  compiler. 


126  MATTH.EI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1103.  horror  csset  occisorum    miiltitudinem   iutueri.    In    Illo    autem  Will,  of 
p.  21G.         oratorio  vas  viridissimi  coloris  repertum  est,  ad'  modam  per- Tj'ie.x.  16, 
Emerald      apsidis    formatum,    quod    Januenses  smaragdinum  reputantes,  ^°''  ^*''^' 
vase  found  pro  magna  pecuniae  summa  receperunt,  et  pro  ornatu  pretioso 
at  Cajsa-     g^^j    nixid    ecclcsias   obtulerunt.      Adducti  sunt  autem    coram 
^"'  rege  procurator  civitatis,  qui    lingua   eorum  Emyr  dicitur,  et 

juridicus  qui  Cadius"  appellatur,  qui  spe  magnaa  redemptionis 
sunt   compedibus   mancipati.      Rex   vero   constituit   ibi   arcbi- 
Baldwin       episcopum    Baldewinum    quendam,    qui    cum    duce    Godefrido 
archbishop,  illuc  advenerat,  et  relicto  ad  custodiam  civitatis  prtesidio  mi- 
An  Egyp-    litari,    ad    Eamulam    festinavit.       Misit    eo    tempore   Calipbus  Id.  x.  17, 
tian  army    _^gypti    principem    militiae    suae    contra   regem    Baldewinum,  col-  470. 
B'Ud^^n"*  cum   undecim^    milibus   equitum   et   viginti  milibus   peditum, 
pr^ecipiens  ut  populum   inopem  et  mendicum  a  suis,  ut  dice- 
bant,  finibus  propulsarent.     Quos  cum  rex  advenire  cognovisset, 
obviavit  illis  intrepidus   cum  equitibus    ducentis   et   sexaginta 
et  peditibus  nongentis ;  et  invocato  de  supernis  auxilio,  viriliter 
Its  defeat,    irruerunt  in  bostes,  quibus  in  fugam  compulsis,  insecuti   sunt 
eos  fideles  usque  Ascalonam,  stragem  operantes  non    modicam 
per  octo  miliaria;   et  nocte  ilia  victores  in  campestribus  quie- 
verunt.     Ceciderunt  quoque  ex  hostibus  quinque  milia  virorum,  • 

et  ex  nostris  equites  septuaginta,  pedites  autem  plures,  quorum 
tamen  certus  numerus  non  babetur.     Principibus  interim  occi-  id.  x.  19 
dentis,  de   quibus   supra  retulimus,  Jerosolimam   festinantibus,  col.  472. 
rex  Jerusalem  obviam  eis  adveniens  in  sanctam  civitatem  cum 
gaudio  introduxit. 

Quod  rex  Henricus  terra  Boherti  fratris  sui  depopulatur. 

War  in  Anno    Domini    M.civ.      Surrexit  inter  regem   Henricum   et  r.  de 

Normandy.  Robertum  Normanniffi    ducem    fratres,    causis   intercedentibus,  Monte, 
discordia ;  unde  rex  missa  in  Normanniam  expeditione  militari,  ^'^^-  ^^^' 
a   quibusdam    proditoribus    ducis    recepti,    pra^dis   et   combus- 
tionibus  non  modicam  cladem  rebus   ducis   subito  intulerunt. 
Sed  Willelmus  comes  Moretonii  causa  perfidise  nuper  a  rege 
proscriptus  ab  Anglia,  animo  perfecto,  ut  vir  strenuus,  regali- 
bus  turmis  audaciter  bellum  indixit.     Sed''  dux  Robertus  fratris  /jsTq^  j^  j^ 
Hoc  in         sui  divitias  metuens,  castella  sua  et  terras  infirmiora  in  quan-  de  Monte.) 
pagtna         ^^^^  potuit  communivit.      Eodem  anno  apparuerunt  in  meridie  ^  _g 
sequen  i.       ^.^j^^g^  solem   quatuor   circuli    albi   coloris ;    et    quatuor    picti  Chron. 
nomenou.    mirabiliter  et  in  se   multiplicati.     Cometa  etiam  appa-a.  ii04. 
Comet.       mit  mense  Februarii. 


1  ad']  in,  W. 

2  Cadius]  Cadmis,  A.  0.  W. 
•^  undecim]  xii.,  C. 


4 


This  sentence  is  introduced  by 


the  compiler. 


DE   TEMPORE   REGIS    HENRICI    PRIMI. 


127 


Qx(od  Ansehno  archiepiscopo  interdichim  est  ne  redwet  in     a.D.  1104. 

Angliam. 

Eadmer,  -Hoc  quoque  tempore,  Anselmus  Cantuariensis  archiepiscopus  Threaten- 

Vit.  S.  An-  a  Eoma  rediens,  cum  Lugduno  appropinquasset,  Willelmus  de  ^"g  ™^s- 
selini,  ii.  6.  "Warcuast  regis  Anglorum   procurator,  de  quo   superius  men- ^^^^     j"' 
jjQ      ■        tionem   fecimus,  interdisit  ex  parte  domini  sui,  ne   rediret  in  Anselni. 
Angliam,   nisi  omnes  patris  ac  fratris  ipsius   consuetudines   se 
ei  fideliter  promitteret  servaturum.      Quod  ille  audiens  admi- 
ratus  est,  sciens  se  alia  conditione  ab  Anglia  recessisse.    Per- 
veniens  autem   Lugdunum,  resedit  cum  Hugone   archiepiscopo 
Id.  ii.  6. 63,  civitatis,    omnibus    quae    Dei    sunt   diligenter    intendens.      Rex 
col.  111.      autem  Henricus,  ut  comperit  tarn  Papam  quam  arcbiepiscopum 
in  sua  perstare  sententia,  mox  arcbiepiscopatum  in  dominium 
suum  redegit,  et  Anselmum  bonis  omnibus  spoliavit. 


col.  47.3. 


Be  Turco  quodam  qui  regem  Jerosolimorum  satis  curialiter 

liberavit. 

Will,  of  Circa  dies  istos  Arabitae  >  cum  -lEgyptiis  fines  Cbristianorum  Expedition 

T}T£,x.20,  apud  Liddam,  Sauronam,  et  Eamulam  ingressi,  ad  numerum  and  danger 
viginti  milium,  praedis  ibi  instabant  et  rapinis.      Quod  ut  regi  ofBaldwin. 
Jerusalem  Baldewino  nuntiatum  fuisset,  praeter  morem  nimis 
inconsulte  agens,  non  convocatis  ex  uj-bibus  finitimis  militari- 
bus  copiis,  sed  de  sua  virtute  praesumens,  vix  ducentos  secum 
habens  equites,  contra  bostes  prorupit.      Sed  nostrorum  pau- 
citas  a  tanta  infidelium  multitudine  oppressa,  csesis  pluribus, 
in  fugam  est^  compulsa.      Qui  autem   evadere  potuerunt,  ad 
Eamulam  oppidum  confugerunt.     Ceciderunt  ibidem   uterque'* 
comes  Stephanus,  qui  nuper  advenerant,  et  alii  nobiles  multi, 
quorum  nomina   scripta  babentur   in   libro   vitjE.      Eex   vero  His  deli- 
licet  de   oppidi  securitate   non   multum   consideret,'*  tamen  ut  verance  by 
mortis  dispendium  declinaret,   illud   ingreditur,  spem   non  ba-  ^^  ^^^\' 
bens  aliam  evadendi.      Cumque  do  vita  desperans,  in  crastino  i^g  ha^  pro, 
metueret  ab  bostibus  obsideri,  ecce  intempestae  noctis  silentio  tected. 
affuit  supradictus  ille  princeps  nobilis  de  Arabia,  cujus  uxori, 
ut  praemisimus,  rex  tantam  exbibuerat  humanitatem    dum   in 
partu   laboraret ;    et   voce     suppressa  iis    qui   in   muro   crant 
siccine  loquebatur :  "  Verba  babeo,"  inquit,  "ad  regem  secre- 


Id.  X.  21, 
col.  474. 


1  Arabitce  ]  Ascalonita;,  Will,  of 
Tyre. 

-  est']  esse,  A. 

3  i.e.  Stephen  of  Blois,  and 
Stephen  of  Burgundy. 


*  considcrctl  confideret,  W.  and 
the  Hist.  Angler.  0.  has  consideret. 
pra?sumeret.  Will,  of  Tyre. 


128 


MATTHiEI    TARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1104, 
Escape  of 
Baldwin. 


Hugh  of 
S.  Omer 
brings  aid, 
and  the 
Arabs  are 
defeated. 


Apamea 
and 

Loadicea 
taken  by 
Tancred. 


"  tiora,  qua?  pcrfcro ;  facite  ut  introducar  ad  ipsum."  Qui 
coram  rege  adductus,  instruit  eura,  ut  de  oppido  egrediatur, 
promittcns  secure,  quod  ipsum  sub  tuto  constituet,  si  sine  tu- 
multu  exeat  et  cum  paucis.  Consilium  enim  inierant  Arabes, 
ut  testatur,  quod  suramo  diluculo  castrum  debeant  obsidere.' 
Tandemquc  egressus  rex  cum  paucis,  amicum  sequens,  ad 
montana  conscendit.  At  vir  nobilis  ille  ab  eo  digrediens, 
opportunum  regi  tempore  congruo  promisit  obsequium.  Rex 
vero  a  duobus  sociis  comitatus,  per  medias  bostium  insidias 
Assur  usque  pervenit ;  ubi  a  suis  gaudenter  exceptus  est,  et 
sumpto  cibario  confortatus.  Hostes  autem  victoria  potiti  in 
crastino  Ramulam  obsederunt ;  quam  violenter "  subjugantes, 
fideles  qui  in  prgesidio  erant,  partim  neci,''  partim  tradiderunt 
perpetujB  servituti. 

Vault  interea  Hugo  de  Sancto  Audemaro,  cui  rex  dederat 
urbem  Tyberiadensem,  ajoud  Assur  ad  regem  cum  equitibus 
octoginta.  Quorum  rex  fretus  auxilio,  assumptis  secum  Jopitis 
cum  equitibus  nonaginta,  in  spem  bonam  erectus,  decrevit 
bostibus  occurrere,  et  injurias  eis  refundere  cum  usuris. 
Erant  autem  prope  quasi  ad  tria  miliaria ;  et  ecce  rex  cum 
suis,  infusa  de  supernis  virtute  et  divina  gratia  prgeeunte, 
in  bostes  potenter  irruens,  eorum  agmina  dissolvit,  et  inter- 
fectis  ex  eis  non  paucis,  cseteros  compulit  fugam  inire.  Deinde 
in  castra  bostium  reversi  fideles,  spolia  cum  asinis,  camelis, 
papilionibus,  et  tentoriis,  alimentorumque  copiis  colligentes, 
quasi'*  per  menses  septem  imbelles  postea  quieverunt.  Eodem 
tempore  dominus  Tancredus,  Appamiam  Caelessyri^  metropolim 
obsedit  et  cepit.  lude  Laodiciam  transiens,  illam  recepit  in 
suam .  His  autem  urbibus  ampla  nimis  cum  oppidis  ^  suburbanis 
multis  territoria  adjacebant.  Eodem  etiam  tempore  Boamun- 
dus,  Antiochenorum  princeps,  post  annos  quatuor  suee  captionis, 
pretio  interveniente  redemptus,  Antiocbiam  est  reversus. 


Will,  of 
Tyre,  X.  21, 
col.  474. 


Id.  x.  22, 

col.  475. 


Id.  X.  21, 

col.  475. 


Id.  X.  22, 
col.  476. 


Id.  X.  23, 

col.  477. 


Id.  X.  25, 
col.  478. 


Acre 
taken. 

p.  217. 


Quod  Achon  redditur  regi  Baldewino. 

Eodem     anno     rex     Jerusalem     Baldewinus,     Ptolomaidam  Id.  x.  26, 
civitatem    maritimam,    provincise    Fenicis,    obsidione    vallavit.  "^^^-  ^''^' 
Hasc  autem  urbs  portum  habeus    infra    mujuia    et   extra,  tran- 
quillam    praebere    potest    navibus     stationem.      Hanc     gemini 
fratres  fundasse  Ptolomseus  et  Acbon  perbibentur,  quam   inter 
se    dividentes,    et   muris   earn    solidis   per   gyrum    vallantes,  a 


^  ohsidere]  obsideri,  A. 
2  violenter]  violanter,  A. 
^  neci,  partim']  om.  W. 


*  quasi]  quas,  A.  ;  om.  W. 

^  W.  and  the  Hist.  Anglor.  ins. 


et. 


DE   TEMPORE  REGIS   HENRICI   PraMI.  129 

Will,  of       Ptolomaio  Ptolomaidam,   et   ab    Achone    Achon    sivc   Acharon  A.D.  1104. 
Tyre.x. 26,  vocabulum  iudiderunt.     Obsessa   igitur   civitate    per    tcrram  a 
^^  '    '   '      rego  suisque  principibus,  et  a  classe  Januensi  navibiisque  ros- 
tratis,  quas  galeias  appellant,  per  mare,  introitum    civibus   et 
exitum  aufcrebant.     Machinis  tandem  clrcumpositis,  crebris  as- 
sultibus,  tarn  a  rege  per  terram,  quam  a  classe  per  oram  mariti- 
mam,  multos  ex  civibus  variis  eventibus  peremerunt.     Camque 
per  dies  viginti  continues,   nostri  oppugnando,  illique   injurias 
a  se   propulsando   desudassent,  hac   conditione   regi    civitatem 
tradiderunt,  ut  qui  egredi  vellent,  cum    uxoribus  et  liberis   et 
rebus  omnibus,  liberum  baberent  exitum  ;    et   qui  in   domibus 
manere    eligerent,  data  regi  singulis  annis  bonis  conditionibus 
pecunia,  sub  illius  protectione  manerent  securi.      Hie   primum 
per  mare  accedentibus  '  ad  Terram  Sanctam  patuit  secura  tran- 
quillitas,  litore  ab  hostibus  aliquautulum  expedito. 

Eodem  anno  Boamundus,  et  Baldewinus  comes,  cum  Tancredo  Attack  of 
et  Jocelino  eorumque  legionibus  universis,  Eufraten  transeuntes,  ^oj'^^'^oud 
Carram  civitatem,  de  qua   in   gestis  Abrahoe    legitur,    obsede-  qjj  ohoj. 
runt.     Gives  autem  de  subventione  diffidentes  nostris  civitatem  run. 
cbtulerunt ;  sed  stimulante  invidia,  efifusa  est  contentio  inter  Boa- 
mundum  et  Baldewinum,  quis  eorum  urbem  obtineret  in  suara. 
Et    differentes    usque    mane   urbem   oblatam    occupare,    donee 
de  ilia  qutcstione   frivola  plenius  discuteretur,  antequam   dies 
illucesceret    tanta  hostium  affuit  multitudo,  ut   nostri  de  vita 
etiam  desperarent.     Patri£\rchce  autem  qui  affuerunt,  verbis  ex- 
hortatoriis  nostris   animos   addero  nituntur  ;    sod   gratia  desti- 
tuti  divina,  nee  verbis  nee   admonitionibus   adjuvantur.     Nam  Their  de- 
statim  in  primo  conflictu  nostri  ignomiuiose  terga  ostendentes,  ^^^^^ 
castraque   cum    sarcinis    deserentes,    fuga   salutem    queerebant, 
quam  non  poteraut  invenire.     Capti  sunt  ibi   comes  Edessanus  Capture  of 
Baldewinus,     et     cousanguineus     ejus     Jocclinus,     fugientibus  I^^l^^win, 
Boamundo    et    Tancredo    cum    duobus    patriarcbis,    donee    ad  ?|^""* 
urbem  Edessam  incolumes  pervenerunt.     Tunc  tradita  est  civi-  and  Jocc- 
tas   Edessana  et  provincia  tota  sub  custodia   domini   Tancredi,  b'»  <^e 
donee  Baldewinus  a  carcere  solvcretur.  Courtenay. 

De  facto  quodam  memorahili  Matildi  reginco. 

Amio   Domini  Mcv.     Rex  Anglorum    Henricus    transfretavit  Henry  I. 
in   Normanniam,  contra   fratrem    suum    ducem   Normannicum  '"^'"^^^s 
certaturus.    Conquajsivit  igitur  Cadomum  et  Baiocum  consulis  -     °^^^"'^  J'* 
auxilio  Andegavensis,  cum  aliis  castellis  multis  ;  et  omucs  fere  Its  submis- 
sese  regi  Normannia)  principcs  subdiderunt.  ®'°"- 


'  accedentibus']  accidentibus,  A.        |      '  Fulk  IV. 
VOL.    II. 


130 


MATTH^I   rARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  lioj.      Eodem    tempore    David    frater    rcgiiise    Anglorum  Matildls,  Aelied,  D( 
p^  I  „,        venit  in  Angliam,  lit  sororem  suam  visitaret.     Qui  cum  nocte  g^^nealog. 


regum 


incmora-       quadam  in  thalamum    ejus    ab    ipsa  vocatus    venisset,  domum  ^Vno-lorum 
hilc.  invcuit  Icprosis   plenam ;   et    regina   in   medio    stans,  deposito  coir368, 

Chanty  of  p^Hio,    lintheo   se   prtecinxit,    et   aqua  imposita,    coepit   lavare  (Twys- 
m!uM-i       pedes  corum,    et   cxtergere    lintheo,    et  utrisque  manibus  con-  ^^°)- 
strictos    coepit    devotissime    oscular i.      Cui    frater;    "Quid  est 
"  quod    agis,   o  domina  mea?     Qerte    si   rex  eciret  ista,  nun- 
"  quam  dignaretur  os  tuum,  leprosorum  pedum  tabe  pollutum, 
"  suis  labiis  osculari."     Et  ilia  sm-ridens  ait :  "  Pedes,"  inquit, 
"  Eegis    aaterni    quis  nescit    labiis    regis   morituri    esse   prae- 
"  ferendos?^     Ecce,  ego  iccirco  vocavi  te,  frater  carissime,  ut 
"  esemplo  mei  talia  discas    operari;    fac  rogo  quod  me  facere 
"  intueris."     Cui  cum  frater  respondisset,  se  nullo  modo  talia 
facturum,    ilia    coeptis    insistente,    David    surridens    remeavit. 
Eodem    anno    rex     Henricus    dispositis   in    Norniannia    rebus  Hen.  Hunt 
necessariis  ad  Angliam  transfretavit,  ut  ^    multiplicatis  viri- vii.  f.  217. 
bus  fortior  remearet. 


Qrtomodo  rex  Henricus  Roherium  Curtlietise  fratrem  suum  in 
proelio  campestri  apud  Arclienhrai  in  Normannia  ceperit, 
incarceraverit,  et  oculorivm  luce  privaverit. 

Failure  of       Anno   Domini   Mcvi.      Dux  Normannorum  Robertus  venit  ad  Id. 
the  attempt  fratrem  suum  apud  Norbamtonam,  amicabiliter  petens  ab  eo,  ut 
°  ,   °  ^^      ablata   sibi    fraterna   redderet    gratia:,   sed    Deus    eorum    con- 

to  Dt3  rGCOH"  •  t~>  ^ 

ciled  -with    cordise'  non  consensit. 

Henry.  Rex  ^  itaque  Henricus  sentiens  conscientiam  suam  in 

dulentam''  optentu  regui  cauteriatam,  erat  quippe  eleganter  lite- 
i-eyis  Hen-  ratus,  utpote  a  primseva  setate  praecepto  patris  addictus 
missionem  literis,  et  jam  in  jure  quod  audierat  secreto  expeditus, 
iinde  magni  coepit  in  semetipso  impetus  insurgentium  formidare,  et 

mail  semi-     ^...  .^.  n  -,      •  ^    j?      ,    • 

narium  -Uei  judicium  in  ipsum  lulmmare,  eo  quod  Iratri  sue 
primogenito,  cui  jus  regni  manifeste  competebat,  temere 
usurpando  in  juste  nimis  abstulerat.  Sed  plus  timens 
homines  quam  Deum,  regni  nobiles  primo  sibi  sub- 
dolis    pollicitis   inclinando    conciliavit,   cogitans    postea 


postea 
ortuni  est. 


^  praferendos']    prseferendas,   A. 
0.  W. 

-  Written  over  an  erasure. 

3  This  passage,  with  considerable 


variations,  wUl  be  found  in  the  Hist. 
Anglor.,  i.  pp.  202,  203.  See  also 
under  a.  1099,  pp.  163,  164.  It  is 
in  the  text  in  C.  D. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   PRIMI.  131 

per  fundationem  abbatire,  quam  construere  proposuerat,  a.]),  hog. 

de  tanta   injuria    Deo    satisfacere.      Magnatibus    igitur  Crafty 

reo-ni  ob    hoc   Londoniis   edicto   regio    convocatis,    rex  ^peech  of 

talibus  alloquiis  super  mel  et  favum  oleumque^  mcllitis  the  English 

et  mcllitis  blandiens,  dixit ;    "  Amici  et  fideles  mei  in-  '^^'^^^s- 

"  digenjB    ac    naturales,  nostis,    veraci   fama   referente, 

"  qualiter  frater  meus  R[obertus]  electus  et  per  Deum 

"  voeatus    est    ad    regnum    Jerosolimitanum    feliciter 

"  gubernandum,  et  quam  frontose    illud    infeliciter   re- 

"  futaverit,  merito  propterea  a  Deo  reprobandus.     Nos- 

"  tis    etiam    in   multis    aliis   superbiam    et   ferocitatem 

"  illius  ;  quia  vir  belli cosus  pacis  ^  impatiens  est,  vosque 

"  sitienter,  quasi  contemptibiles    et  quos  desides  vocat 

"  et    glutones,    conculcarc    desiderat.      Ego    vero    rex 

"  humilis  et  pacificus,  vos  in  pace  in   antiquis   vestris 

"  libertatibus,  prout    crebrius   jurando    promisi,    gestio 

""  confovere,    et   vestris    inclinando   consiliis,   consultius 

"  ac  mitius    more  mansueti  principis,  sapienter   guber- 

"  nare,    et  super  his,    si    provideritis,  scripta   subarrata 

"  roborare,   et   iteratis  juramcntis   prcedicta    certissime 

"  confirmare  ;  omnia  videlicet,  quae  sanctus  rex  iEdwar- 

"  dus,   Deo   inspirante,   provide   sancivit,    inviolabiliter 

"  jubeo    observari.     Ut  mecum  fideliter  stantes,  fratris 

"  mei,    immo    et    mei    et    totius    regni    Anglise   hostis 

"  cruentissimi  injuria»   potenter,  animose,  ac  voluntarie 

"  propulsetis.     Si  enim  fortitudine   Anglorum   roborer, 

"  inanes  Normannorum  rainas  nequaquam   censeo   for- 

"  midandas/'     Talibus  igitur  promissis,  qu?e    taraen  in 

fine  impudenter  violavit,  omnium  corda  sibi  inclinavit, 

ut  pro  ipso  contra   quemlibet  usque  ad  capitis   exposi- 

tionera  dimicarent. 

lob.  (If  Dux  autem    in   Normanniam   iratus    pcrrexit,  et    rex   ipsum  Battle  of 

loiitc,^       secutus    est'  usque  in    Herchebrai  castellum,  trahens  secum  ^inchebrai. 
°  ■    " '        omnes  fere  proceres  Normanniac  ct  Andegavia;,  robur  Anglia3 


'  oleumque]  oleum  quoque,  A.  ^  est  .  .  .  caslclhim]  Tenherche- 

2  pads]  pacisque,  Hist.  Anglor.        brai  castellum  obsedit,  W. 

I  2 


132 


MATTH.EI   TARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D. 1106. 

Battle  of 

Tinche- 

brai. 


Prowess  of 
William  of 
Albiui. 


Capture  of 
Robert  of 
Normandy 
and  Wil- 
liam of 
Mortain. 


Comet. 

Two 

moons. 

Fulfilment 
of  Wil- 
liam's pro- 
phecy of 
Henry. 


ct  Britannia?,  ut  fratrera  debellaret,  ubi^  fautores  ducis 
in  castellum  munitissinium  sese  receperunt.  Duce  vero 
dcclinante,  railites  ipsius  obsidionem  regis  imperterriti 
expectarunt,    se    viriliter    defendentes.    Venit  itaque  dux  Kob.  de 

Robertas  Normannicus,  efc  cum   eo   Eobertus  de    Beleasmo,  efc  ^'^?'^*!' 

col   4   i 
consiil  Moretonii,  efc  alii  fautores  ejus,  ut  -  obsidionem  solvcrent 

incboatam,  et  bucciuis  perstrepentibus,  cum  paucis  multos  au- 
dacitcr  invasit.     Erat  enim  espertus  in  Jerosolimitanis  congres- 
sionibus,  unde  regales  aggressus  acies,  fortiter   eas  repulifc   et 
horrende.       Willelmus     nihilominus    comes    Moretonii,    aciem 
Anglorum  de.loco  in  locum    perturbans,  promovit,  et'"*  fere  in 
fugam  compulit ;    sed  rex  Henricus  cum   suis  aciebus   eques- 
tribus,^  et  aliis  iufinitis,  qui   pedites   eraut,  ut   constantius 
pugnarent,  fugam  prohibuit  ^  omnium,  et  eos  ad  pugnam  soli- 
davit. °     Tandem  acies  equestris  Britonum    in    aciem    ducis   ex 
adverse  irruens,  eam  potenter   diffidit,  et   quasi    mole   magni- 
tudinis   oppressa,  gens   ducis    dissoluta   est  et  victa.      In "  hoc  (^ot  io  K. 
opere   potissime,  potentissimus   laudandus    fuit  Willelmus    de  '^^  Monte.) 
Albeneio  Brito,  qui  gladio  discurrens  inter  acies  exti-acto,"  belli 
negotium  cousummavit.     Capti  sunt  itaque  dux  ISTormannorum  R-  de 
fortissimus,  et  consul  Moretonii   Willelmus ;   Eobertus  vero  de     ?°!^'„ 

.  T     .  COi    4^1 

Beleasmo    fuga   sibi   consuluit,    cum    complices    suos    retentos 
conspexit,    octavo  ^  kalendas    Maii.     In   boc    quoque    facto 
reddidit  Deus  vicem  Roberto,  quern  cum  in  actibus  Jerosolimi- 
tanis   gloriosum     reddidisset,     oblatum    sibi    respuit    regnum, 
magis  eligens  quieti  et  desidiae  in  Normarmia  deservire,  quam 
Domino  regum  omnium  in  sancta  civitate  famulari.      In  hujus 
rei  siguum  eodem  anno  cometa  apparuerat,  a  sole  distans  quasi  W-  cob 
cubito  uno,  ab  bora  tertia  usque  ad  boram  nonam,  radium   ex 
se  longum  emittens.     Yisse  sunt  etiam   in   Coena  Domini  lunae  Id.  col. 
binge  et  pleuse,  una  in   oriente  et  altera  in  occidente.     Sicque  *-"• 
impletum  est    quod   rex   Willelmus  Henrico    filio   suo  moriens 
dixit.     iXam  cum  Roberto  K'ormanniam    et    Willelmo  Angliam 


1  These  additions  are  also  in  the 
Hist.  Anglor.,  i.  p.  204.  They  are 
not  in  Rob.  de  Monte  or  Hunting- 
don, whom  R.  de  Monte  is  here 
copying. 

"  ut .  .  inchoatam'j  Introduced  by 
the  compiler. 

^  etfere  .  .  solidavit]  Introduced 
by  the  compiler. 

■*  prohibuit  omnium']  cohibuit  cse- 
terorum,  W. 


^  solidavit']  Par.  has  vel  animavit 
over  this  word. 

^  In  .  .  cousummavit]  Peculiar  to 
the  compiler.  WiUiam  of  Albini 
was  lord  of  Tynemouth,  a  cell  of 
St.  Alban's. 

"  extracto]  Written  over  an  era- 
sure ;  excerto,  W. ;  cruentato,  Hist. 
Anglor. 

^  This  date  is  introduced  by  Paris 
in  error.  The  battle  was  fought  on 
Sept.  28. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   PRIMI. 


133 


legaret,  cum    lacrimis    ad    patrem   ait;    "  Et  mihi,  pater,  quid  A.D.  1106. 
tribuis  ? "   Cui  pater :    "  Quinque   milia  libras   argenti   do  the- 
"  sauris  meis  tibi  dabo." '     Ad   hcec    Hcnricus ;    "  Quid  faciam 
"  de  thesauro,  si  locum  habitatiouis  uoii  habuero  ? "     Cui  rex; 
"ajquaiiimis  csto,  fili,  et  confortare    in   Domino;   pacifice   sus- 
"  tine,  ut  fratres   tui  majores  te  praecedant ;  tu  autem  tempore  p.  21 8, 
"  tuo  honorem    totum,    quem    adquisivi,    habcbis,    et    fratribus  Order  of 
"  tuis  divitiis  et  potestatc  pvfecelles.'     Hic^   COnstitutus  est  canons  at 
ordo  canonicorum  Saresbirije.  Salisbury. 


Quod  rex  Henricus  et  Anselmus  archiepisco2)us  concordatl  sunt. 

Anno  Domini  mcvii.  Cum  rex  Henricus,  deletis  vel  sub- 
jectis  hostibus,  pro  voluntate  Normauniam  disposuisset,  venit 
apud  Beccum  ad  Anselraum  Cantuariensem  archiepiscopum ; 
ubi''  intervenientibus  utrorumque  aqiicis,  in  pacem  et  concor- 
diam  convenerunt.  Et  archiepiscopus  rogatu  regis  in  Angliam 
rediens,  pristinam '  ab  eo  obtinuit  dignitatem.  Rex  autem 
archiepiscopum  secutus  in  Angliam,  Robertum  fratrem  suum 
et  Willelmum  Moretonii  consulem  perpetuo  carceri  mancipavit. 


QualUer  dux  Jlohertus  orhatus  est  luce  oculorum. 


Reconcili- 
ation of 
Henry  with 
Anselm. 


Robert  of 

Kormaudy 

imprisoned. 


Eo  '^   tempore    dux    Robertus,   immemor    illius    boni  lie  at- 
consilii/  Hurailiamini  sub  potenti  onanu,  in  ampulosa  e^cap^e  *° 
verba  et   minas   prorupit,    falsis    pollicitis    et   prsecipue  but  is  cap- 
eomiti.s  Cestrensis  animatus.     Deceptis  igitur  custodibus,  bHnded°"^ 
conatus  est  evadere ;    sed  fugiens  ab  eisdem  captus  est, 
incidens  ^    suo    manno    in  bitumine  profundo.      Fuerat 
enim    reverenter   in   libera   custodia.      Quod  cum  regi 
nunciaretur,  jussit    eum    arctiori    carceri    et    custodise 
mancipatum,  fulgenti    obstaculo  oculorum   luce  privari. 
Mutatoria   autem   quasi    sua    ei    non    subtraxit.      Dux 


>  dabo^  do, 0.  AV.  , 

2  pracelles'}  So  Par.  in  the  mar- 
gin.    The  text  has  prestabis,  as  W. 

••  Hie']  Altered  to  Hoc  anno  in 
C.  SaresbiricB  is  probably  an  error 
for  Southwerke.  See  MS.  apud  Le- 
laud,  Collectanea,  iv.  p.  73  (1770). 

*  ubi  .  .  amicis]  Introduced  by  the  , 
compiler.  1 


*  pristinam  .  .  .  diynitatem]  added 
by  the  compiler. 

^  This  is  given  at  much  greater 
length  in  the  liistoriu  Anglorum 
under  the  year  1109,  i.  p.  212.  It 
is  in  the  text  in  C.  D. 

''  A.  repeats  consilii. 

^  incidens]  insidens,  A. 


134 


iMATTJI/EI   TARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D,  1107.  vero  ex  ilLa  boi'ca  usque  ad  mortem  mente  efc  corpore 
incousolabili  dolore  contabuit.  Rex  vero  ex  omni 
suspicione  liberatus,  dedignabatur  qua3  promiserat 
magnatibus  suis  adimplere,  minas  minis  accumulando, 
qui  omnes  eonquesti  suntcoram  Deo  ultionum  Domino. 
Glory  of  Dedit  autem  Deus  Eex  omuipotens  regi  Henrico  tria  munera,  Rob.  de 

Henry  I.      sapientiam  scilicet,  ■\^ctoriam,  et  divitias,  quibus  ad  omnia  pro-  Moute, 

•  1     •        1  •  col    429 

spcrans,   omnes    suos   antecessores  prascessit,  sea  in  Ins  om- 

Settlement  nibus  factus  est  Deo  ingratissinms.     Eodem  anno   factus  Diceto, 

01  the  ques-  ^g^  conventus  episcoporum   et    abbatum    pariter  et  magnatum  '^ol.  500. 

vestitures     Loudoniis  in  palatio  regis,  praesidente  arcbiepiscopo  Anselmo, 

cui  ^  annuit  rex  Hcnricus  et   statuit,  ut^ab  eo  tempore  in  reli- 

quum    nunquam    per    donationem   baculi   pastoralis   vel   anuli 

quisquam  de   episcopatu  vel   abbatia  per  regem  vel  quamlibet 

laicam  manum  investiretur  in  Anglia ;  concedente  archiepiscopo, 

nt    nullus    ad    praslationem    electus    pro    homagio    quod    regi 

faceret,  consecratione  suscepti  honoris  privaretur.     Eodem  anno 

,       eonsecrati     sunt    episcopi,    "Willelmus    Wintoniensis,     Eogerus 

cpiscopo-      Saresberiensis,     Eeinelmus     Herefordensis,    Willelmus    Exoni- 

rum.  ensis,  et  Urbanus   Olammorganensis,   ab  Anselmo  Cantuariensi 

11  August,  archiepiscopo    apud    Doroberniam,    die    Dominica,    tertio    idus 

I    M    ^      Augusti.      Obiit    etiam    eodem    tempore    Mauricius    episcopus  Hen.  Hunt. 

and  king      Londoniensis,  ecclesise  Sancti  Pauli  fundator,  et  res  Scotorum  ^- 217  6. 

Eadgar.       Eadgarus,  cui  successit  frater  ejus  Alexander  I.^     Normannus  MS.  ap.Le- 

Christ        prior    fundavit     ecclesiam    Christi    Londoniensis,   sub  ^ '^^*^'."''*' 
Church,        ^     ,.  o        J,-     A  a-    •  •  n  •<  O.e.iv.73). 

London,      ordmeque  bancti  Augustmi  canomcos  coilocavit. 
founded. 


De  conse 
cratione 


Quod  Girardo  Eloracensi  archiepiscojpo  Thomas  successit. 

-j-j    ,,     r.         Anno   Domini    mcviii.     Defuncto    Girardo   Eboracensi    archi-  Hen.  Hunt, 
archbishop  episcopo,  Thomas    regis  ^  capellanus  ad  illius  ecclesi^  eligitur  f- 217  Z». 
Gii-ard.        praesulatum.     Sed  continue,  facta  electione,  Anselmus  Cantua-  Diceto 
Election  of  riensis    archiepiscopus    interdixit   ei,  ne    curam   pastoralem   in  col.  500. 
Thomas.      aliquo   exerceret,  donee    sibi    et    ecclesite    Cantuariensi  subjec- 
Subjection  tionem    faceret  et   obedientiam  canonicam,  quam  sibi  fecerant 
from  liim     praedecessores    ejus,     Thomas    et     Girardus,     ex    consuetudine 
required  by  ^jg^-^g^    et    antiqua.     "Quod  si   hoc,"  inquit,  "  facere  nolueris, 
"  omnibus   Britanniaa   episcopis   sub   anathemate  interdicimus. 


1  cui]  ubi,  W.     Diceto  has  ibi. 

2  There  are  drawings  of  five 
pastoral  staves  and  a  cro^yn  in  the 
margin. 

3  sub  ,  ,  collocavW]  This  clause 


is  not  in  the  authority  given  in  the 
margin. 

*  regis  capellanus']  Introduced  by 
the  compiler. 


DE    TEMPORE   REGIS   HENRICI   PRIMI. 


1" 


oo 


Diceto,        "  ne  ullus  corum   tibi    manus   ad   promotionem   imponat,  nee,  A.D.  llo8. 
col.  501.       "si   ab    exteris   promotus    fueris,  pro    episcopo   te    suscipiant, 

"  vel   pro   episcopo  tibi    communicando   te    habeant."     Eodem  K.de  Beau- 
Id.  col.oOO.  anno  Eicardus  '  de  Beaumeis,  Londoniensis  electus,  consecratur  meis,  bp.  of 
ab  Anselmo   Cantuariensi   archiepiscopo    apud   Pageham,  prae-  ^^^.  °"' 
sentibus  sufFragaueis  multis.     Eodem  tempore  regi  Francorum  guccppHc  * 
Philippo  defuncto,  Lodewicus  successit.  Philip  I. 


Diceto, 
col.  501 


De  morte  heati  Anselmi  Cantuaviensis  archieplscopi. 

Hen.  Hunt.      Anno  Domini  MCIX.    Anselmus  ^  Cantuariensis  archiepiscopus  Death  of 
f.  217  i.       et  Christi  philosophus,  in  Quadragesima,  septimo  ^  kalendas  Anselm, 
Mali,  scilicet   die  Sancti   Marci,   diem   clausit   supremum ;     P     ^^" 
cujus  vitam    laudabilem,    cujus  actus  eximios,  cujus  transitum 
ab    hac   luce    cajlestem   ad   patriam,  crebra   ejus   miraculorum 
insignia  persequuntur  ^  et  ad  opera  misericordiae   ejus  succes- 
sores  invitant. 

Anno  quoque  eodem  Celebris  liabebatur  epistola,  quai  ^Mysterious 
dicebatur  ctelitus  fuisse  missa  in  manus  cuiusdam  prse-        V^' 

J  ^  spectmg 

lati,  dum    missam    celebraret,    ad    temperandas    Eoma-  the  condi- 

norum    enormitates,  qure    diatim   succreverunt.     "^^ci- fJj^^jl^'^Qf 

"  tabitur  Roma  contra  Romanum,  et  Romanus   substi-  Rome. 

"  stutus    Romam    Romano    imminuet.      Alleviabuntur 

"  vires  pastorum,  et  solatium  eorum  erit  in  otio.     Tur- 

"  babuntur  seduli  et  orabunt,  et  in  lacrimis  multorum 

"  erit  requies,  humilis  alludet  fm'ibundo,  et  furor  extin- 

"  guens    palpabitur.      Novus  grex  serpet  ad  cumulum, 

"  et  qui  intitulantur,  tenui  cibo  cibabuntur.     Frustrata 

"  est  spes  sperantium,  et    requiescet    solatium,  in   quo 

"  parat  fiduciani.     Qui  in  tenebris  ambulant,  ad  lucem 

"  redibunt  ;    quse   erant   divisa   ct   dispersa,   consolida- 

"  buntur.      Non    modica    nubes   incipiet    pluere,    quia 

"  natus  immutator  sseculi,  leoni   substituitur  agnus,   et 

"  agni  in  leones  depr?edabuntur.     Surgct   furor   contra 


'  A  pastoral  staff  is  drawn  in  the 
margin. 

^  An  inverted  crozier  and  pasto- 
ral staff  are  drawn  in  the  margin. 

^  This  date  is  an  erroneous  intro- 
duction of  Paris.     S.  Auselm  died 


April  21.  The  error  seems  to  arise 
from  the  mention  in  R.  de  Monte 
that  Easter  this  year  fell  on  April  2.'5. 
^  persequuntur']  prosecuntur,  O. 
\V.  as  Diceto  ;  protestantur,  Hist. 
Anglor. 


136 


MATTII.EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1109. "  simpliccm,  et  simplicitas  attenuata   spirabit.      Decor 

in  dedecus,  et    gaudium    iimltorum    erit 


Marriage 
of  Matilda 
to  the 
emperor. 
Ilenrv  V. 


Thomas 
consecra- 
ted arch- 
bishop of 
York. 


Ely  made 
an  episco- 
pal see. 


Imperti- 
nens  sed 
ventm. 


"  convertetur 
"  luctus/' 

Eodom  anno  missi  sunt  nuntii  solemnes    ab   imperatore  Ro-  Hen.  Hunt, 
manorum    Henrico   in    Angliara,     filiam    regis   Matildidem    in  f- 217  6. 
domini  sni  conjugium    postulantes.      Tenuit   itaque   rex    ajDud 
"Wcstmonastcrium  in    Pentecosten  curiam   suam,  qua  nunquam 
tenucrat  splcudidiorem ;    et   sacramenta   de    conjugio  filia3  suee 
ab  imperatoris    legatis  petiifc   et   accepit.     Data  est  igitur  filia 
regis  imperatori,  sicut  decuit,  ut  breviter  dicatur ;  et  rex  cepit 
ab    uuaquaquG    hyda    terra3  totius  Anglite    tres   solidos,  sicut 
mos  erat  regibus  Anglorum.'      Eodem  anno  convenerunt,  rege  Diceto, 
jubente,  Loudoniis   in-  ecclesia  beati  Pauli,  Ricardus  Londoni-  ^°^-  ^^'• 
eusis,  AVillelmus  "Wintoniensis,  Radulfus   Rofensis,    Herebertus 
Norvicensis,  Eadulfus    Cicestrensis,    Ranulfus    Dunelmensis,    et 
Herveus   Bagornensis    episcopi,  quinto  kalendas   Julii,  die  Do- 
minica,   ad    consecrationem    Thoma?    Eboracensis    electi ;    ubi 
ecclesia?  Cantuariensi  et  episcopis  ejus  catholice  ordinatis  facta 
canonica    obedientia,    consecratus    est   a    Eicardo  Londoniensi. 
Eodem  anno  rex  Henricus  Helyensem  abbatiam  ad  episcopalem 
transtulit    sedem,    et   Herveum   ibi   fecit  episcopum    ordinari. 
Nam  defuucto  Eicardo,   qui   ultimus   fuit  abbas   in   insula,    et  R.de Monte, 
comitatu  de  Cantebregge  episcopo  Lincolniensi  subtracto,  huic  col.  433. 
novo  i3ontifici  lege  diocesana  subicitm'  comitatus.    Eodem  "  tem-  Id.  a.  1109, 
pore  in  parochia  Legiensi  porca  porcellum  enixa  est,  sed  faciem  col.  430. 
hominis  babentem;  et  pullus  gallinse  quadrupes  natus  est. 


Invasion  of 
Epirus  by 
Bohemond. 


Quod  Boamundus  terram  Alexii  imperatoris  depopulatur. 

Circa  bos  denique  dies,  Boamundus  Antiocbenorum  jarinceps,  Will,  of 
memor  injuriarum    quas  Alexius   imperator,  vir  maliciosus   et  "^ -YF^' ^^- ^» 
nequam,    peregrinis 


Jerosolimam   transire  volentibus  sine    in-  ,„„'        ' 


termissione  irrogabat,  communem  volens  ulcisci  querimoniam, 
equitum  quinque  milia  et  peditum  quadraginta  milia  virorum 
fortium  congregavit,  et  terram  dicti  imperatoris  bostiliter  in- 
gressus,  universas  p^ne  maritimas  urbes  in  direptionem  dedit ; 


490. 


'  sicut  .  .  Anglorum']  Very  nearly 
erased  in  A.  It  is  omitted  in  C, 
but  given  in  D.  It  is  introduced 
by  the  compiler ;  not  being  in  Hunt- 
ingdon or  R.  de  Monte,  who  here 
copies  Huntingdon. 


2  This  sentence  is  nearly  erased 
in  A.  It  is  not  in  the  Hist.  Anglor. 
It  is  given  in  D.,  but  omitted  in  C., 
though  the  marginal  reference  to  it 
is  retained. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI    TRIMI, 


137 


col.  491. 


Alexius. 


Will,  of       deindcque'  Epyrum  depopulatus  est,  tam  primam  qiiam  secun- A.D.  1109. 

Tyre,  xi.  6,  dam.     Et  tandem  Dm-acbium  -  obsidcns,  Epiri  i^rimas  motropo-  Siege  of 
lim,  regioncm  imdiquc  iuceudiis  consumpsit  et  rapinis.      Quod  Durazzo. 
audiens    imperator,    cum    ingenti   militia    in    succursum  venit; 
sed    intervenientibus    amicis,    imiierator   fojdus   iniit   cum   co,  Treaty 
interpositis  juramentis,  quod  ultra  Christi  fidelibvis  in  orientem  "^^^^ 
transire  volentibus  sine  fraude  consilium  ad  iter  peragendum  et 
auxilium  ministraret.    Et  sic  fcedere  confirmato,  idem  Boamundus 
in  Apuliam  descendit,  familiaribus  negotiis  evocatus.     Sequente  Death  of 
vero     testate    dum    Antiocbiam    redire    disponeret    cum   coi^iis  Bohemond, 
militaribus    uudique    collectis,  valida   tegritudine    correptus,  in 
fata  concessit,  relicto   filio   nomine    Boamundo,  quem    ex  Con- 
stautia  genuerat,  filia  regis  Pbilippi   Francorum.     Obiit  autem  p^4  .^^ 
eodem  tempore  idem  rex   Francorum   Pbilippus,    vir   illustris,         '^ 
et  successit  ei  filius  ejus   Lodewicus,  viginti  octo  ^   annis.     Per  Louis  "VI. 
idem   tempus   Baldcwinus    comes   Edessanus    et  Jocelinus  con-  Release  of 
sanguineus  ejus,  datis  pro  redemptione ''  obsidibus,  a  Turcorum  Baldwin, 
viuculis  liberantur ;    et  post  dies    paucos   idem  obsides  ad  pro-  ^^^  ^     , 
pria   sunt   reversi,    custodibus   iiiterfectis.      Eodem   anno    Ber-  Joceiyn. 
trannus  comes  Tholosanus,  comitis  Eeimundi  filius,  apud  urbem  Byblus 
Tripolitanam  cum  classe  Januensium  applicans,  Biblium  urbem  taken, 
maritimam    Fenicis   regionis   obsedit    et    cepit    et    Cbristiauce  ?•  -^^• 
restituit    unitati.      Deinde    post    dies    paucos,    rex    Jerusalem 
Baldewinus    auxilio  ejusdem   comitis   et  classis   praedicta;  Tri-  Tripoli 
polim  subjugavit,  ct  earn  comiti  Bartranno  donavit.  subdued. 


E.de  Monte, 
col.  130. 

WUl.  of 

T)re,  xi.  8, 

col.  493. 

Id.  xi.  9. 


Id. 

col 


xi.  10, 
49.-). 


Hen.  Hunt, 
f.  217  ^. 


A.-S. 
Chron. 
a.  1110. 


Quod  rex  Ucnricus  qziosdam  inimicos  siios  iJroscrijpsit. 

Anno   Domini   Mcx.      Bex    Anglorum    Henricus    exha^redavit  Philip  de 
Philip2)um    de   Brausia,  Willelmum    quoque    Malet,    et  Willel-  Brause  and 
mum    Binard,    et '  alios  proditores   suos,  atque    Helyam    Ceno-  ?*J^^''f  <^is- 
manniaj  comitem,    qui  comitatum  ilium    de    rege    tencbat,  vita       ^"  ^  ' 
privavit.      Quod    audiens    comes  Andegavensis  Gaufridus*'  sus- 
cepit  filiam  *■  ejusdem  Elyae  cum  comitatu  illo,  et  tenuit  ilium  ^ 
contra   regem    Henricum.      Luna  ^    quoque  quasi  extincta  The  moon 
facta  ei5t.  eclipsed. 


'  deindeque']    oranemquc,   O.  W., 
and  so  the  Hist.  Anglor. 

2  Durachium]  Brachium,  A.C.  D. 

'  viginti  0010"]  viginti  novem,  R. 
de  Monte. 

<  0.  W.  and   the   Hist.   Anglor. 
ins.  sua. 


^  et  .  .  suos}  Introduced  by  the 
compiler. 

«  Gaufridus]  Sic  aU  the  MSS., 
erroneously  for  Fulco. 

'  Ermengarde. 

^  ilium'}  illud,  A. 

'  This  addition  is  in  the  text  in 
CD. 


13S  MATTILEI    PAKISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1110, 

S.  Oswin's 
nlicks 
trau  slated 
at  Tyno- 
uiouth. 


Marriiijji' 
of  Mal'ilda, 


Sanvttis 

Godrictis 

vitam  here 

7niticain 

iiichvavit. 

Conuta:' 

Beyrout 
taken  by 
Baldwin. 


Be  translatione  Sandi  Osw'ini  regis. 

Eodem  anno  Ricardus  abbas  ccclcsiaj  Sancti  Albani  pretiosas 
bcatissimi  regis  ct  martyris  Oswiiii  reliquias,  cum  magno  cleri 
ct  populi  tripudio,  iu  novam  Dei  genitricis  Mariae  transtulit 
basilicam  apud  Tynemutham  ab  autiquo  ejusdem  Dei  geni- 
tricis oratorio,  in  quo  corpus  ejus  sauctissimum  fuerat  prius 
iuYcntum  et  in  noyo  feretro  coUocatum.  Facta  est  autem 
hsec  ti-auslatio  in  die  passionis  ejusdem  martyris,  decimo  ka- 
lendas  Septcmbris,  secundum  ^  rotulum  cancellarii.  Rex  A.-s. 
Henricus  dedit  filiam  suam  Matildem  imperatori  Ale-  ^^"'^^^ 
marmo,  amio  eodem,/ 

Eodem  etiam  anno    Sanctus  Godricus    apud   Fincbale   vitam 
heremeticam  inchoavit,  quam  per  annos  sexaginta^  laudabiliter 
complens,    carne    tandem    solutus,    cseli    palatium    conscendit, 
a^ternalibus  deliciis  ibidem  fruiturus  cum  Sanctis.     Hoc   etiam  Hen.  Hunt, 
anno   cometa    apparuit    more    insolito,    nam    cum    ab    oriente  ^- 217  6. 
sm-gens  in  firmamentum  ascendisset,  non  progredi,  sed  regredi 
videbatur.     Eodem    vero  tempore    rex    Jerusalem    Baldewinus  Will,  of 
Beritum,   civitatem  Feuicis  regionis  maritimam  poteuter   sub-  Tyre,  xi, 
jugatam,    catholica3    restituit    unitati.      Est    autem    sita    inter  13,  col.499. 
Biblium  et  Sydonem  civitates. 


Anjou 
ravaged  by 
Henrv. 


Famine. 


Pope  Pas- 
chal II.  im- 
prisoned. 


Quod  rex  Henricus  tervam  comitis  Andegavensis  gravi  depopula- 

tione  contrivit. 

Anno  Domini    Mcxi.      Rex    Anglorum  Henricus  pergens   in  Hen.  Hunt, 
Normanniam  contra  comitem  Andegavensem,  qui  Cenomanniam^  f-  217  b. 
eo   tenebat  invito,  werras  leges  contra   eum  ferro  simul  et  in- 
cendio    constanter    exercuit,    ipsumque    et    terram    ejus   totam 
gravi  depopulatione  contrivit,     Mortalitas^  tunc  erat  ani- A.-S. 
malium  maxima,  fames  ^   valida  in   Normannia.     Hen-  ^^'^^f; 

^  ^  a.  1  vi  1 . 

nous  rex  Theutonicus  Paschalem  Papam  in  custodiam  ^  J)iceto, 
posuit.  '°^-  ^02- 


1  These  additions  are  in  the  text 
in  CD. 

2  sexaginta  ■]     quadraginta,    W., 
though  0.  has  Ix. 

^  Above   Par.   has   vel  -tes,  i.  e. 
cometes. 


^  W.  ins.  ah.     It  is  not  in  0. 

^  fames  .  .  in  Normannia]    This 
is  iu  no  other  chronicler, 

^  custodiam]  cusdodiam,  A. 


DE  TEilPORE  REGIS   HENRICI   PRIMI. 


139 


Be  Sanda  Fretliesiiitha  et  ejus  ecdesice  fundatione. 


A.D.  nil. 


Malmesb.        Eodem    tempore    Rogerus     Saresberiensis    episcopus    dedit  Founda- 
Gest^  Pont,  locum  in  Oxonia,  in   quo    corpus  beataj  Fretbeswitlias   virginis '^"P  of  S. 


iv.  1 
316 


'  '  PP'  requiescit,  cuidam  canonico  nomine  Wimundo,  qui    multos    ibi  ^^"•l^s- 


ide's, 


canonicos  regulariter  viyentes  Deoque  famulantes  devotissime  Oxford, 
instituens,  super  illos  vices  gerebat  prioris.  Fuerat  autem  Legend  of 
antiquitus  pro  reverentia  beataa  virginis  sanctimonialibus  de-  S.  Frides- 
putatus,  qusQ  sponsi  caelestis  amore  sponsum  contempsit  ter-  '*^''de. 
renum.  Nam  cum  regis  cujusdam  filius  ad  virginis  nuptias 
animum  applicuisset,  precibus  tandem  et  blanditiis  inaniter 
consumptis,  violenter  contendit  rem  agerc  cum  puella.  Quo 
comperto,  Fretheswitba  ^  in  silvam  quandam  latenter  confugit ; 
nee  tamen  latibulum  latere  potuit  amatorem,  quia  desidia  non 
defuit,-  quin  diligentius  qusereret  fugientem.  Yirgo  igitur, 
iterate  juvenis  furore  comperto,  per  occultos  tramites,  Deo 
comitante,  Oxoniam  de  nocte  fugiens  pervenit.  Cumque  mane 
illuc  curiosus  amator  advolasset,  puella  de  fuga  jam  desperans, 
simulque  de  lassitudine  nusquam  progredi  valens,  Dei  tutelam 
sibi  et  persecutori  pojnam  anxia  imprecatur  ;  jamque  juvenis 
ille  cum  comitibus  portas  urbis  subibat,  cum  caelesti  plaga 
irruente  csecitatem  incurrit.  Intellecto  igitur  pertinacia3  suae 
delicto,  juvenis  luce  privatus,  et  Fretheswitha  ut  misereretur 
per  nuntios  exhOrtata,  eadem  facilitate  lumen  rccepit,  qua  im- 
precante  puella,  incurrerat  ca;citatem.  Hinc  regibus  Angliae 
timor  inolevit,  illius  urbis  ingressum  et  bospitium  cavere, 
quod  feratur  pestifer  esse  illis,  cum  non  velint  rei  veritatem 
suo  damno  periculum  experiri.  Tunc  A"irgo  beata  constructo 
(Not  in  ibidem  monasterio,  virginibus  ^  congregatis,  usque  ad  exitum 
Malmesb.)  yitao  sua3  Deo  placens,  illis  prcefuit  nomine  abbatissa?.  Hoc 
Malmesb.  autem  monasterium  tempore  Anglorum  regis  Etbelredi,  Danis 
neci  adjudicatis  et  causa  salutis  in  illud  confugientibus,  dis- 
currcntibus  flammis,  cuna  eis  consumptum  est;  sed  non  multo 
post  ab  eodem  rege  constructum,  et  competentibus  est  prajdiis 
ampliatum. 

Obiit    hoc     anno    Eobertus   comes  Flandrensis,    qui    itineri  Death  of 
Jerosolimitano    prajclarissime   interfuit ;    unde   memoria  ■*    non  Robert  of 
transiet  in  a;tcrnum ;  factus    est  autem  consul    post  cum  filius  ^^'^^d^rs- 
ejus  Baldewinus.      Eodem  anno  Sydon,  civitas  in  maris  mar-  Sidon 
'  ^^  ■      ■  gine  posita,  obsidetur   et  capitur   a  rege   Jerusalem  magnifico  taken  by 
Baldewino.  Baldwin. 


iv.  178, 
p.  315. 


Hen.  Ilunt 
f,  217  6. 

Will,  of 
Tyre,  xi. 


'  Fretheswitha  ]    Fretheswitham, 
2  defuiq  affuit,  O.  W. 


'  virginibus  .   .  abbatisso'']  Intro- 
duced by  the  compiler. 
*  W.  ins.  ejus. 


140         MATTH.EI   PARISIENSIS  CHllONICA  MAJORA. 


A.l).  1112.      Quod  (lisscnsio  oritur  inter  dominum  Fafam  el  imperatorem. 


Quarrel 
between 
Tasehal  II. 
and  IK'urv 
V.  respect- 
ing inves- 
titures. 


Death  of 
Taucred. 

Succession 

of  Roger 

Fitz- 

Richard. 

Great 

mortality. 


Anuo  Domini  Mcxii.     Facta  est  coutentio  Eomaj  inter  Papam  R.  de 
Paschalcm  et  Henricum  impcratorcm,  hac  dc  causa.     Imperator  Monte, 
uti  Yoluit  privilcgio  antccessorum,'  babito    annis  trecentis    sub 
llomanis  pontificibus  scxaginta,"  qui  licite  dederant  episcopatus 
ct  abbatias  per  anulum  et  baculum  pastoralem.     Econtra  cen- 
sebant  Eomani  pontifices  nee  posse  ncG,  debere  dari  per  virgam 
vel   anulum   episcopatum,  vel  aliquam  institutionem  ecclesias- 
ticam  a  manu  recipere  laicali.      Facta    est   pax   inter   impera- 
torem  Henricum  et  Papam  Pascbalem,  ita  ut  episcopi  deinceps 
ct  abbates  institutionem  accii^iant    ab    imperatore  et    suis  suc- 
cessoribus  per  virgam  et  anulum,  et   post  faciant  episcopo,  ad 
quern   pertinuerit,    canonicam   obedientiam,  et   consecrationem 
accipiant  consuctam.     Acta  vero  sunt  hgec  ante  altare  Aposto- 
lorum  Petri   et  Pauli  in  oculis    omnium,  et   sic    Papa    coi'pus 
Cliristi    dedit    imperatori.      Obiit    eodem    anno    Tancredus,  vir  Will,  of 
illustris  et^  in  actibus  Jerosolimitanis  magnificus,  qui  princeps  Tyre,  xi. 
erat  Antiocliiae    et   comes    Edessanus ;    cui    successit    Eogerus    '«"^^-^^S. 
filius    Kicardi,    vir    uobilis,  •  ea    conditione,    ut    quandocunque 
■Boamundus  junior  Antiocbiam   reposceret,  illi    sine   contradic- 

tione  resignaret.    Hoc  anno  facta  est  hominum  mortalitas  A.-s, 

Chron, 
a.  1112. 


maxima. 


Italph  of 
Escures, 
archbp.  of 
Canter- 
bury. 
Thurstan, 
archbishop 
of  York, 
p.  220. 


Reduction 
of  Wales. 

Comet. 


De  discordia  inter  arclile;pisco;pos  Ehoracensem  et  Cantuariensem. 

Anno  Domini  mcxiii.  Eex  Henricus  dedit  archiepiscopatum  Heu.  Hun 
Cantuariensem  Eadulfo  Londoniensi^  episcopo,  et^  ilium  per  f- 217  6. 
anulum  et  pastoralem  baculum  investivit.  Obiit  eodem  anno 
Thomas  Eboracensis  arcbiepiscopus,  et  ei  Tburstannus  suc- 
cessit. Orta  est  autem  inter  Eadulfum  Cantuariensem  et 
Thurstannum  Eboracensem  arcbiepiscopos  magna  dissensio,  eo 
quod  Eboracensis  subici  noluit  arcbiepiscopo  Cantuariensi  de 
more,  sicut''  ejus  antecessores  facere  solebant.  Causa  autem 
ssepe  coram  rege  et  domino  Papa  ventilata  est,  sed  nondum 
fine  debito  terminata.  Eodem  anno  rex  Henricus  exercitum 
ducens  in  Walliam,  subdidit  sibi  Walenses  pro  arbitrio  regise 
voluntatis.    Eodem  anno  mense  Maio  cometa  ingens  ■  apparuit ; 


^  0.  W.  and  the  Hist.  Angl.  ins. 
suorum. 

2  sexaginta]  sexaginta  tribus,  R 
deM. 

^  et  .  .  Edessanus]  added  by  the 
compiler. 

■*  Londoniensi]  Sic,  and  so  O.W. 


and  the  Hist.  Anglor.  erroneously 
for  Roffensi. 

^  et  ,  .  investivii]  Introduced  by 
the  compiler. 

^  sicut .  .  solebant']  added  by  the 
compiler. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI    TRIMI. 


141 


R.  de  M. 
a.  1114. 
col.  433. 
Will,  of 
Tyre,  xi. 
19,  col.505. 


(Not  in 
WiU.  of 
Tyre.) 


et  post  paiilulurn,  terrae  motus  partem  urbis  Mamistra;  pro- 
stravit,  non  longe  ab  Antiochia,  cum  duobus  castellis,  Triplialeg 
scilicet  et  Mariscum.  Ipso  etiam  anno  Meuduc  Pcrsarum 
princeps,  fines  Christianorum  ingressns,  tantam  sccum  traxit 
armatorum  copiam,  ut  nequircnt  sub  numero  comprehendi. 
Qui,  regionibus  multis  transcursis,  circa  pontem  sub  quo 
Jordanis  effluit  castra  composuifc.  Quod  audiens  rex  Jerusalem 
Baldewinus,  Kogerum  priucipem  Antiochcnum  in  suum  sub- 
sidium  evocavit;  sed  rex  temerarius,  antequam  ejus  auxilia 
conrenissent,  impetuose  nimis  eC  de  sua  virtute  prresumptuosc 
confidens,  hostibus  obviam  cum  paucis  processit.  Nam '  insidiis, 
quas  ei  paraverant,  nescienter  intrusus,  ex  bostium  multitudine 
repente  oppressus,  in  fugam  compellitur,  et  necessitate  com- 
pulsus,  in  loco  certaminis  rclicto  vexillo,  aufugit.  Arnulfus 
quoque  patriarcha  et  alii  priucipes  qiii  cum  illo  erant,  relictis 
castris  ac  rebus  omnibus,  turpiter  quoqiie  aufugerunt.  Ceci- 
derimt  ibi  ex  nostris  equites  triginta  et  pedites  mille  quin- 
genti.  Turci  vero  scientcs  reliquas  regni  partes  militia  carere, 
missis  de  suis  copiis,  coeperunt  in  variis  partibus  universam 
terram  perlustrare,  c^des  passim  et  inccndia  operari,  efFringere 
suburbana,  caj^tirare  colonos,  in  villis  et  oppidis  pra;das  secum 
et  manubia  contrahentes.  Eex  autem  Baldewinus  castellum 
quoddam,  quod  sui  juris  erat,  fugiens  ingressus,  tam  diu  in 
eo  ab  hostibus  obsidione  vallatus  est,  quousque  eo  pacto 
redderet  illud  eis,  ut  cum  suis  ad  propria  liber  sineretur 
abire. 


A.D.  1113. 
Earth- 
quake. 
Invasion  of 
the  king- 
dom of 
Jerusalem 
hyMenduc, 
prince  of 
the  Per- 
sians. 

Defeat  of 
Baldwin. 


Flight  of 
the  patri- 
arch 
Arnulf. 


Ravages  of 
the  Turks. 


Escape  of 
BaldAvin. 


A.-S. 
Chron. 
a.  1115. 
R.  de  n. 
a.  1117, 
coL  435. 

Cf.  A.  S. 
Chron. 
a.  IIU. 

Diceto, 

col.  502. 

Hen.  Hunt, 
f.  218. 
Id.  f.  217/>. 


Quod  rex  Henrlcus  fecit  fidelitatem  jurare  filio  suo  Willdmo. 

Anno  Domini  iicxiy.  Rex  Anglorum  Henricus-  fecit  omnes 
suae  potestatis  magnates  fidelitatem  jurare  Willelmo  filio  suo, 
quem  pepererat  ci  Matildis  regina  sua.  Eodem  anno,  mense 
Decembris,  caelum  repente  rubens  apparuit,  ac  si  arderet,  et 
luna  eclipsim  passa  est.  Quarto  kalendis  Aprilis  Tamisia 
exiccata  est,  et  mare  [per]  duodecim  miliaria,  per  duos 
dies.  Radulfus  episcopus  Rofensis  eligitur  ad  archiepi- 
scopatum  Cantuariensem,  sexto  kalcndas  Maii.  Eodem 
quoque  tempore  tempestates  multpe  personuerunt ;  co- 
meta  quoque  apparuit  mense  Maii ;  dedicatur  '^  ccclesia 
Cantuariensis. 


Homage 

sworn  to 

William. 

Aurora. 

Echpse. 

The 

Thames 

dried. 

Ralph, 

archhp. 

Tempests. 

Comet. 

Canterhury 

dedicated. 


'  W.  and  the  Hist.  Angl.  ins.  in. 
'  A.  repeats  Anglorum. 


^  This  clause  is  peculiar  to  the 
compiler. 


H-2 


MATTII.EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  11 IJ.  Dc  consccratione  Itadulfi  Cantuarlensis  archiepiscopus. 


Archbp. 
Kalph  con- 
secrated. 

Bishops  of 

Worcester 

and  St. 

David's. 

Archbp. 

Thnrstan 

refuses  to 

make  his 

profession 

to  archbp. 

Ralph. 


Anno    Domini    mcxv.      Obiit^  Willelmus    Cantuariensis 
arcliiepiscopus.      Consecratus  -  est  Radulfus  Cantuariensis  ar-  Diceto, 
chiepiscopiis  Cantuarife  ab  Anselmo  domini  Pap^  legato,  quinto  col.  502. 
kalcndas  Julii,  et  jjallium  ab  eo  susccpit.     Efc  eodem  die   idem 
archiepiscopus  Tbcophum  Wigorniensem  et   Bernardum  Mene- 
vensem  antistites  consecravit.     Delude   post   dies   paucos,  cum 
Turstanuus  Eboracensis    electus  ab   arcbiepiscopo  Cantuariensi 
moneretur,  ut  more    solito   benedictionem   ab  eo   susciperet   et 
sibi  obcdieutiam  foccret  et  ecclesisB  Cantuariensi,  respondit,  se 
benedictionem  ab   ipso  suscepturum  libenter,  sed  professionem 
quam    exigebat   se   nullo   modo  facturum.      Quod   audiens  rex 
Henricus  protestatus  est  manifesto,  quod  nisi  ecclesiffi  Cantua- 
riensi juxta  morem  antecessorum  suorum  faceret  quod  debebat, 
ipsum  Eboracensi  episcopatu  cum  benedictione  funditus   cari- 
turum.      Sicque  ab   arcbiepiscopo  Cantuariensi   interposita  ap-  /-^q^  [^ 
pellatione,  ne  ab  alio  quam  a  se  consecrationem  acciperet,^  ab  Diceto). 
invicem  recesserunt. 


De  dedicatione  ecclesice  Sancti  Alhani. 


Dedication 
of  S.  Al- 
ban's. 


Anno  Domini  mcxvi.  In  contermino  prseteriti  et  sub- 
sequentis  anni,  rex  Henricus  cum  regina  sua  ad  ]Sratale 
Domini,  die  scilicet'*  Innocentium,  interfuit  dedicationi  ecclesiaj 
Sancti  Albani,  quam  dedicavit  archiepiscopus  Rothomagen- 
sis  Gaufridus.  Sed  ^  cum  prse  magnitudine  ecclesise  fati- 
garetur,  subiit  onus  Robertus  Lincolniensis,  sub "  abbate  ^ 
ejusdem  loci  Eicardo  viro  venerabili  requisitus.  Interfuerunt 
autem  buic  dedicationi  cum  rege  et  regina  ejus  Matilde, 
Rotbomagensis  archiepiscopus  Gaufridus,  Londoniensis  episco- 
pus   Eicardus,  Saresberyensis    Eogerus,  Dunelmensis  Eanulfus, 


Hen.  Hunt, 
f.  217  b. 
Diceto, 
col.  502. 
(Not  in 
Diceto.) 


Diceto, 
col.  502. 


'  This  is  partially  erased,  as 
being  in  error.  It  is  not  in  C. ;  in 
D.  in  the  margin.  The  other  addi- 
tions are  in  the  text  in  C.  D. 

'^  This  mention  of  the  consecra- 
tion of  the  archbishop  is  introduced 
into  Diceto's  account. 

^ — ^  acciperet  .  .  abbate']  This  Is 
written  in  the  St.   Alban's  hand, 


over  an  erasure,  made  to  admit  of 
Paris's  additions. 

*  scilicet']  sanctorum,  O.W. ;  om. 
Hist.  Anglor. 

^  This  statement,  introduced  by 
Paris,  is  not  in  the  Gesta  Abbatum, 
V.  i.  p.  71.    It  is  in  the  Hist.  Angl. 

*  sub]  ab,  Hist.  Anglor. 


DE   TEMPORE   REGIS   HEXRICI    PRIMF. 


143 


Diccto, 
col.  502. 


Ileii.  Ifuu' 
f.  -2]:  b. 


cum  comitibus  Anglias  et  Nonnannia3  multis,  Ricardo  abbate 
ipsi  regi  et  aliis  omnibus  necessaria  largiter  procurante.  Et 
rex  Henricus  dedit  ecclesioe  prjefata)  BissoiDCscote  in  dotem 
perpetuam,  et  *  carta  sua  solenniter  confirmavit. 

Eodem  anno  surrexit  discordia  magna  inter  reges  Francorum 
ct  Anglorum,  hac  de  causa;  Theodbaldus  comes  Blesensis,  nepos 
Henrici  regis,  contra  regem  Francorum  arma  promoverat,  in 
cujus  auxilium  rex  Henricus  militiam  suam  misit,  et  regem  Lo- 
dowicum  non  mediocriter  afflixit.  Turbatus  ergo  rex  Francorum 
convocaAnt  in  suum  auxilium  comites  Andegavensem  et  Flan- 
drensem,  qui  pariter  juraverunt  se  regi  Henrico  Normanniam 
ablaturos,  et  earn  "VVillelmo  filio  ducis  Eoberti  fratris  Henrici 
regis  daturos,  cui- justius  competebat.  Rex  autem  Anglorum, 
ut  vir  sapiens  et  providus,  adscivit  in  suum  jorEesidium  comitem 
Britanniee  et  Theobaldum  praedictum,  cum  Anglis,  Normannis, 
et  Britannis,  et  adversariorum  suorum  praestolabatur  adventum. 
Res  vero  Francorum  cum  praefatis  conjuratoribus  ^  et  exercitu 
copioso  Normanniam  iugressus,  cum  in  ea  vix  pernoctasset, 
regis  Anglorum  formidans  adventum,  imbellis  ad  propria  re- 
meavit.  Eodem  anno,  pro  necessitate  regia,  Anglia  fuit  variis 
exactionibus  depressa,  cura  eleraentorum  perturbationibus. 


A.D.  IIIG. 

Gift  of  Bis- 
ect to  St. 
Alban's. 

War 
between 
Henry  I. 
and  Louis 
VI. 

Fulk  V. 
Bald«-in 
VII. 


Conan  III. 

Louis  in- 
vades Nor- 
mandy, but 
is  forced  to 
retire. 

Exactions 
in  Eng- 
land. 


De  commotione  elementorum. 

Id.  f.  218.        Anno  Domini  mcxtii.     Tonitrua,  grandines,   et  terr»   motus 

in  Longobardia  ecclesias,  turres,  arbores,  a^dificia,  et  homines 

A.-s.chroii.  contrivcrunt.      Lima    facta    est    quasi    sano-uinea,    tertio 

a.  1117.  .  . 

(Xot  in  the  idus  Decembris.'*  Robertus  prior  cum  paucis  fratribus, 
R_  (!(.  ■  Meretonam  primo  liabitare  coepit.  Eodem  anno  vcnera- 
Monte,  bilis  vir  vitas  Yvo,  Carnotensis  antistes,  ct  in  scripturis 
col.  4.3f>.      sacris  ad  plenum  eruditus,  diem  clausit  extremum. 


Storms  and 
earthquake. 


Merton  first 
inhabited. 
Death  of 
S.  Ivo  of 
Chartres. 


Id. 


Scisma  orta  est  Roma  'prompter  Gelasium  Antipapam. 

Anno   Domini   Mcxviii.      Defuncto   Papa    Paschali,    Gelasius  Pope  Ge- 
antipapa '"     anno    uno     succcssit,    cui     successit     orthodoxe  lasius  II. 


^  et  .  .  confirmavit]  Added  by 
the  compiler.  The  place  is  Biscot, 
near  Luton,  Beds.  Compare  the 
Gesta  Abbatum  S.  Albani,  i.  p.  68. 

-  cui  .  .  competebat]  Added  by 
the  compiler. 


^  conjuratoribus']  procuratoribus, 
Hist.  Angl. 

■•  Decembris]  Septembris,  Hist. 
Angl.,  though  the  Chronicle  has 
December. 

5  antipnpa]  This  error  is  intro- 
duced by  the  compiler. 


144-  MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1118.  Calixtvis.    Obiit  ^  ctiam  eodem  anuo  Matildis  rcgina  Anglorura,  1^-  <ie 
Death  of     cujus   corpus   apiid   "Wcstmonastcrium    qiiictem    scpulturje    ac-      f"!^'» 
(lueen  ccpit,  et  auima  ejus  sc  cajlum  possidere  cvideutibus    signis   ct  (jjot  in  R 

Matilda.      mivaculis    crebris     osteudit.       Ha-c    autem   regina   beatissima  de  Moute.) 
Her  house   apud  urbem  Londouiarum  domum   asdificavit  leprosorum    cum 
of  lepers,     oratorio    ct   icdificio    competenti,    quod    usque    bodie   bospitale 
Death  of     Matildis    nuucupatur.-       Obiit     quoque     Baldewiiius     rex  J^i'^4g^/°°*®' 
Baldwin  I.  Jerusalem.     Obiit  Petrus,  primus  prior  Bermundesheie.  (>fot  hi  r. 

'■  -^  clc  Monte.) 


Origin  of 
the  order 
of  the 
Templars. 


p.  221. 


Their  rule 
fixed  at 
the  council 
at  Troyes. 


De  origine  orcUnis  mil'dke  Temiill. 

Circa  dies  istos  viri  quidam  nobiles  de  equestri  ordine,  re-  \Yi\\.  of 
ligiosi  ac  Deum  timentes,  in  manus  patriarchiE  Jerosolimitani  Tyre,  xii.  7. 
Christi  se  servitio  maucipantes,  more  canonicorum  regularium.  ^^'^-  ^^^^ 
iu  castitate  et  obedientia  propri^que  voluntati  renuntiantes, 
perpetuo  vivere  sunt  professi.  Quorum  primi  fuerunt  viri  '^ 
venerabiles,  Hugo  de  Paganis,  et  Godefridus  de  Sancto  Aude- 
marc*  Qui  cum  certe^  non  baberent  domicilium,  rex  Balde- 
■\vinus  iu  palatio  suo,  quod  secus  templum  Domini  ad  australem 
habuit  plagam,  eis  babitaculum  concessit.  Canonici  vero 
templi  Domini  plateam,  quam  circa  prasdictum  habebant 
palatium,  ad  oflficinas  construendas  concesserunt.  Patriarcba 
quoque  et  rex  cum  suis  proceribus  et  aliis  ecclesiarum  prjB- 
latis  de  propriis  dominicis  suis  pro  victu  et  vestitu  certa  eis 
beneficia  contulerunt.  Prima  eorum  professio  erat,  ut  in  re- 
missionem  peccatorum  suorum  vias  et  itinera  ad  salutem 
peregrinorum  contra  latronum  insidias  pro  viribus  conservarent." 
Tandem  post  novem  annos  in  concilio  [apud]  ^"  Trecas  celebrate 
instituta  est  eis  regula,  et  habitus  albus  a  Papa  Honorio 
assignatus ;  et  decursis  fere  novem  annis,  qui  prius  novem  fue- 
runt  tantummodo,  coepit    eorum    numerus  augere  ^   et    posses- 


1  A  crown  is  drawn  in  the  mar- 
gin. 

-  This  is  an  insertion  of  the  com- 
piler. At  the  foot  of  the  page  is  a 
drawing  of  the  hospital,  with  "  Ma- 
"  tildis  regina  fundavit  hospitale 
"  Londoniac,"  above;  and  below  in 
rubrick,  "Memoriale  Matildis  re- 
"  ginse,  scilicet  hospitale  Sancti 
"  Egldii  quod  est  Londonite." 

'  viri  venerabiles']  om.W.,  though 
in  0.    It  is  not  in  the  Hist.  Anglor. 

*  At  the  foot  of  the  page  is  a 


drawing  of  two  Templars  on  the 
same  horse,  apparently  illustrating 
the  passage  in  the  Hist.  Anglor.  i. 
p.  223,  though  this  is  not  given 
here. 

5  certe']  certum,  0.,  as  "Will,  of 
Tyre. 

''  conservarent  ]  conservaverunt, 
A. 

'  apud]  So  W.  of  Tyre ;  om.  A. 
O.  W.  and  the  Hist.  Angl. 

^  augere]  augeri,  W.,  as  Will,  of 
Tyre;  multiplcari,  Hist.  Anglor. 


DE   TEMPORE    REGIS   TTENRICI    PRTMI. 


145 


AViU.  of 
Tvre,  xii, " 
col.  527. 


R.  de 
Monte, 
col.  437. 


Will,  of 
Tyre,  xii. 
4,  col.  o25. 


sioncs  in  immensnm.'  Postmodiim  voro  tempore  Eiigenii 
»  Papte  cruces  de  panno  rubeo  suis  assuerunt  maiitellis,  ut  a 
cajteris  possent  hoc  sigiio  discerni.  Numerus  autem  corum  in 
brevi  ita  multiplicatus  est,  [ut]  -  in  couventu  plusquam  tre- 
ceutos  habeant  equites,  exceptis  fratribus  aliis,  quorum  fere 
numerus  cemitur  infinitus.  Possessiones  vero  tam  citra  quam 
ultra  mare  adeo  immensas  habere  dicuntur,  ufc  jam  non  sit  in 
orbe  Christiano  provincia,  quaj  eis  bonorum  suorura  portionem 
non  contulerit,  et  regiis  hodie  di\atiis  pra^stantiores  existant. 
Qui  quoniam  juxta  templum  Domini  mausionem  habent, 
fratres  militias  Templi  dicuntur ;  et  cum  diu  in  honesto  starent 
proposito,  nunc  adeo  professionis  sua;  humilitate  neglccta,  do- 
mino^ patriarchae,  a  quo  et  ordinis  institutionem  et  prima 
beneficia  susceperant,  se  subtraxerunt,  obedientiam  et  ecclesiis 
Dei  decimas  subtrahentes,  facti  sunt  cunctis  valde  molesti. 

Eodem  anno  obiit  ^  rex  Jerusalem  Baldewinus  jirimus,  vir 
magnificus,  qui  urbes  Achon,  Caesaream,  Beritum,  Sydonem, 
Tripolim,  Arsuth/  cum  terris  Arabum  usque  ad  Mare  Kubrum, 
suo  imperio  potentcr  adjecit.  Succcssit  ei  alius  Baldewinus 
comes  Edessanus,  et  coronatus  est  in  regem,  mensc  Aprilis, 
secunda  die  mensis. 


A.D.  1118. 

Increase  of 
the  order. 


Its  degene- 
racy. 


Death  of 
Baldwin  I. 
His  con- 
quests. 
15aldwinII. 


Quod  defuncto  Papa  Gclasio  Calh:lns  successit. 

Vit.  Pontif.  Anno  Domini  Mcxix.  Defuncto  Papa  Gelasio,  successit  ei 
Calixtus  annis  decem,''  mensibus  totidem,  et  diebus  tredecim. 
Fuerat  autem  episcopus  Viennensis,  Wido  prius  vocatus,  et  in 
Papam  consecratus,  vocatus  est  Calixtus.  Hie  Remis  conci- 
lium tenuit,  ad  quod  rex  Henricus  quosdam  Anglioa  et  Nor- 
manniaa  episcopos  destinavit.  Turstanus  quoque  Eboracensis 
electus  illuc  veniendi  a  rege  licentiam  impetravit,  iuterpo- 
sita  fide  quod  benedictionem  ab  eo  non  reciperet.  Qui  ad 
concilium  veniens,  Romanos,  sicut^  mos  est,  in  suum  favorem 
largitatis  beneficio  transtulit,  et  per  cos,  ut  a  Papa  consccra- 
retur,  impetravit.  Quod  ut  rcgi  Anglorum  innotuit,  omnem 
ei  locum  sua3  dominationis  interdixit. 


R.de 
Monte, 
col.  438 
Diceto, 
col.  503 


Pope  Ca- 
lixtus II. 


Council  at 
Rheims. 

Archbp. 
Thurstau 
consecra- 
ted by  the 
Pope. 


'  in  immensum']  So  W.  and  the 
Ili.st.  Anglor. ;  in  vulnensium,  A.  C. 
D. ;  invalescere,  Parker.  The  words 
occur  just  below  in  W.  of  Tyre. 

-  0.  W.  ;  Hist.  Anglor.  ins.  hodle, 
as  W.  of  Tyre. 

■''  The  Hist.  Anglor.  has  "  a  do- 
"  mini  patriarcha;  .  .  obedieutia." 

VOL.   II. 


''  In  the  margin  is  (y  and  a  crown 
reversed. 

6  Arsuth;}    Arluth,  W. ;    Arbath, 
Ilist.  Anglor. 

"  An  error  for  (juatiwr. 

7  sicut  mos  est}    Introduced   by 
the  compiler. 


U(J 


MATTHyEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1110.       In    hoc'     coucilio   idem    Papa    crrorcm    niagistri    Gilcbcrti 

Errors  of      Poretiu,  qui  in  cajiitiilis    quatuov  crrassc   dicitur,  condcmuavit. 

(.iilbert  de     j>j.i,jjQ  dixit,  quod  divina    natura,   qujc  divinitas    dicitur,  Dcus 

hi  I  orot'         ■ '    ■*  '  ^  ^ 

coiidomned.  "O"  sit,  scd  forma,  qua  Deus  est,  sicut  humanitas  uon  est  homo, 

sed  forma,  quce  -  est  homo.  Concilium  :  credimus  simplicem 
naturam  divinitatis  esse  Deum,  uec  aliquo  sensu  catholico  posse 
uegari,  quiu  divinitas  sit  Deus.  Sic  vcro  ubi  dicitur  Deum 
sapientia  saiiientcm,  magnitudinc  magnum,  ajternitate  ster- 
num, unitate  unum,  divinitate  esse  DciTm;  credimus  non  nisi 
ea  sapientia,  quas  est  ipse  Deus,  sapientem  esse,  non  nisi  ea 
magnitudine  quiB  est  ipse  Deus,  magnum  esse,  non  nisi 
ea  a;ternitato,  qua)  est  ipse  Deus,  SBternum  esse,  non  nisi  ea 
unitate,  quae  est  ipse,  esse  unum,  non  nisi  ea  divinitate 
Deum,  qua3  in  ipso  est,  id  est,  in  se  ipso  sapientem,  magnum, 
ajternum,  unum,  Deum.  Secundo  dixit,  quod  non  unus  Deus, 
vel  una  substantia,  aut  unum  aliquid  sit  ^  personee,  id  est. 
Pater,  et  Filius,  et  Spiritus  Sanctus.  Ips«  vero  tres  personge 
tria  sunt  diflferentia  et  numero,  ac  si  tres  homines  humani- 
tatem  unam  numero  habere  invenirentur.  Concilium :  cum  de 
tribus  personis  loquimur,  Patre,  Filio,  et  Spiritu  Sancto,  ipsas 
unum  Deum,  unam  divinam  substantiam  esse  fatemur,  et  e 
converso.  Cum  enim  de  uno  Deo,  una  divina  substantia 
loquimm',  ipsum  unum  Deum,  et  unam  divinam  substantiam 
esse  tres  personas  profitemur.  Tertio  dixit  Cilebertus,  quod  ad '' 
proprietates  personarum  relationes  queedam  eetemae  sint,  qase 
non  sunt,  quod  ipsEe  persons,  sed^  divis^  numero,  et  divisa 
substantia,  et  habeant  tres  unitates,  et  sic  multa  seterna  sint 
quorum  nullum  sit  Deus.  Concilium  :  credimus  solum  Deum 
Patrem,  et  Filium,  et  Spiritum  Sanctum  asternum  esse,  nee 
aliquas  omnino  res,®  sive  relationes,  sive  proprietates,  vel  uni- 
tates dicantur,  adesse  Deo,  qas3  sunt  ab  asterno,  qnss  non  sint 
Deus.  Quarto  dixit,  quod  divina  natura -non  sit  incarnata. 
Concilium  :  Credimus  ipsam  divinitatem  sive  ^  substantiam  di- 
vinam, sive^  naturam  divinam  dicas,  incarnatam  esse,  sed  in 
Filio. 


Cf.  otto  Pri- 
siiiK.  do  (tes- 
tis Frid.  1. 
iiiiI)or.  i.  50, 
GC).    (Ursti- 
sius,  pp. 430, 
440.) 

Sec  also  the 
Concilia, 
under  the 
year  1148. 
Mansi  (1770) 
xxi.  coll.  711, 
scqf|. 


Battle 
between 
Louis  VI. 


Be  proelio  campestri  inter  veges  Francorum  et  Anglorum. 

Eodem    anno     actum    est    campestre  prgelium,    inter   Lode-  Hen.  Hunt, 
"wicum  regem  Francorum    et  Henricum  regem  Anglorum,  in  '^ii-  ^-  218. 


'  This  which  took  place  at  the 
.J»*^  council  of  Rheims  in  1146,  is  erro- 
neously introduced  here  by  the  com- 
piler. 

2  qiice']  qua,  O.  W. 

^  The  Hist.  Angl.  ins.  tres. 


4  ad]  cm.  O.  W. 

5  sed]  O.W.  ins.  res;  Hist.  Angl. 
ins.  ires. 

®  res]  tres.  Hist.  Anglor. 
7  sive]  om.  O. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRTC'I   PRIMI.  147 

ir^""- IT"i>t- liunc  modum.     Rex  autcm  Francorum,  duabus  aciebiis  ordina-  A.D.  1119. 

Ml.  1. -IS,  ^^g^  posuit  iu  prima  acie  Willelmiim  filium  ducis  Robert!  fra-  and  Henry 
tris  regis  Henrici ;   ipse  vero  rex  cum  viribus  maximis  erat  in  I- 
sequenti  agmine   coustitutus.     Rex  vero   Anglorum   Hcnricus, 
tribus  aciebus  dispositis,  in  prima  proceres  Normanniee  colloca- 
vit,  iu  secunda  ipse  rex  cum  propria  resideus  familia,  in  tertia 
nlios  suos  cum  summis  viribus  pedites '  ordinavit.    Coucurren- 
tibus   igitur  bine   inde    catervis,  prima  Francorum   acies  pro- 
ceres  Normannorum   penetrans,  ab    equis    eos   depellens,   dis- 
persit.      Deinde    in    aciem    cui    rex  Henricus   prseerafc    irrum- 
pens,   ipsam    etiam  potenter    dissipavit.      Sed  rex  Anglorum 
agminibus    suis   potenter  resarcitis,    respiravit  - ;     fit    conflic- 
tus   gravissimus,   concurrentibus  hinc    inde    regalibus    turmis ; 
hastae   confringuntur,    mutuo    gladiis    res    agitur.      Willelmus  Henry 
Crispinus  consul '  Ebroicensis,    quem,  culpis    suis    exigentibus,  'wounded 
paulo    ante    rex    Henricus    exulaverat,    caput     ejusdem     regis  jy.Wmiam 
gladio  bis  percussit.     Et  licet  lorica  et  galea  essent  impenetra- 
biles,  ictuum  tamen   pondere   lorica    ipsa   capiti   regis   inserta 
est,  ita  ut  sanguis  erumperet  abundanter.    Rex  vero  Isesum  se 
sentiens,  ira    incanduit    vehementi,    et   percussorem    suum   ita  ?•  222. 
repercussit,    quod   equum   et  equitera  uno  ictu  in  terram  pro- 
stravit,  et  mox  ante  pedes  regies  captus  est  et^  vinculis  man- 
cipatus.     Tunc   acies    pedestris,  in    qua   filii   regis    erant,  quse 
intacta  adbuc  fuerat,  lanceis  inclinatis,  ex  adverso  prorupit  in 
hostcs    cum    impetu    adeo    ponderoso,    quod    Galligenas   acies 
omncs  coegit  in  fugam.     At   illi  subito  liquefacti,  terga  osten-  Victory  of 
dcntes,  regi  Henrico  victoriam  concesserunt.     Qui  potenter  in  Henrj- 1., 
campo    perstitit,    donee    optimates   bostium,    rege    Francorum 
fugiente,  capti    sunt,  et   regi  victori  prssentati.     Gomes'"  vero 
Flandi'ensis  letaliter  vulneratus  ad  sua  est  in  lectica  adductus. 
Rex   vero    Henricus    Rotbomagum    reversus,    in    signorum    so-  who  re- 
nitii  et  cleri  concentu  receptus,  devotissimo  Deum  exercituum  turns  to 
benedixit.  ^^""^°- 

He  morte  Bicardi  abhatis  Sancti  Alhani. 

Diceto,  Eodcm    anno,  Ricardus   de   Albeneio,  abbas   ecclesise   Sancti  r>eath  of 

CO .  j03.      Albani,  diem    clausit  extremum,     Cui   successit   Gaufridus   de  ^'f^i"'*l' 

abbat  of 

S.Alban's. 


'  pedites']  pedituni,  Hist.  Angler.  |    pin  was  nephew  of  Amauri,  count  of 

Evreux. 

■•  ct  .  .  .  mancipatus']  Inserted  by 


2  respiravW]  Inserted  by  Paris. 
It  is  also  omitted  in  O.  W. 

^  consul .  .  exulaverat]  Introduced 
in  error,  from  blundering  over 
Hunt.  f.  2176.  1.  35.     WiUiam  Cris- 


the  compiler. 

■^  This  is  introduced  here  in  error 
from  Huntingdon's  account  of  the 
previous  year,  vii.  f.  218,  1.  12. 

K   2 


14S 


MATTTI;RI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJOKA. 


Gorham,     prior'     ojnsdcm     ecclesia;,     abbas     decimus    sextns.  Dicelo, 
Eodcm   anno  obiib-  Herebertus  Norwicensis  antistes,  et  comes  'J^^j^j^  ^^^^ 
Flandrcnsis   Baldcwinus    per  vulnus,  quod  cepit  apud^  AiTCum  Wiir.  p.  72. 
in    Normannia ;    cui    successit    Karolus,    Cnutonis   filins 
Danorum.       Eodem  temjiore  Papa   Calixtus  venit  in  Norman- 
niam   ad  regem   Henricum,  et    collocuti  sunt   apud   Gisortiura 


A.D.  1110 
Deaths  of 
the  bp.  of 
Norwich 
and  the 
c.  of  Flau- 
ders. 

Pope  Ca-     niagnns  rex  ct  snnimus  sacerdos. 

lixtus  II.  in 

Normaudy. 


vr.o-i«   lit'"-  IIlKlt. 

^^&'^  vii.  f.  218. 


Death  of 

Roger 

Fitz- 

Eichard, 

prince  of 

Antioch. 

Ccrepum 
and  Sardo- 
nas  taken 
by  the 
Turks,  but 
recovered 
by  Bald- 
Min  II. 


Quod  2^rinceps  Antiochenus  interjicitur. 

Per    idem     tempus    EogeruS    princeps    Antiochenus,     cum  Will,  of 
equitibus   trecentis     et  peditibus    tribus    milibus    contra    trcs  Tyre,  xu. 
principes,  Turcorum   scilicet,  Damascenorum,    et  Arabum,  qui  ^'gg  ^ 
secum    trahebant    armatorum    sexaginta   milia,   praglium   nimis 
inajquale   committens,    interfectus    est   cum    suis    omnibus,  ita  Id.  xii.  10, 
quod  nee  unus  evasit,  qui  casum  fidelibus  nunciaret.     Indeque      ' 
progredientes,    Turci    oppida    Cerepum    et    Sardonas   potenter  Id.  xii.  1 1 . 
ceperunt.       Hoc    quoque    factum    cum     fuisset     a    Baldewino  Id.  xii.  12, 
Jerosolimorum    rege    Qpmpertum,    hostibus    obviam     audacter       ' 
processit,  atque  in  loco    qui    Mons  Dani  dicitur  contra  multos 
cum  paucis  decertans,  ex  hostibus   quatuor  milia  peremit,  et 
tres  principes  prtedictos  in  fugam  compellens,  oppida  Cerepum 
et  Sardonas  in  suis  usibus  revocavit.     Hostesque  fugientes  in- 
secutus,  usque  ad  noctis  initium  prosternere  non  cessavit. 


The  king's 
children 
and  others 
drowned, 
Nov.  25. 


Multi  de  familia  *  regis  Henrici  summersi  sunt  in  mare. 

Anno  Domini  Mcxx.  Eex  Henricus,  omnibus  in  Gallia  domi-  Hen.  Hunt, 
tis  et  cunctis  in  Normannia  pacificatis,  cum  gaudio  ad  An- vii.  f.  218i. 
gliam  transfretavit.  Sed  filii  ejus  Willelmus  et  Ricardus,  et 
filia  ejus  ac  neptis,^  Ricardus  quoque  consul  Oestrensis,  dapiferi, 
camerarii,  pincernas  regis,  ac  multi  proceres  cum  eis,  in  mare 
naufragium  pertulerunt,  septimo  ^  kalendas  Decembris,  qui 
omnes  vel   fere  omnes  Sodomitana   labe    impliciti    dicebantur.' 


^  prior  ejusdem  ecclesice']  Inserted 
by  the  compiler.  He  is  not  men- 
tioned as  prior  in  the  Gesta  Abba- 
tum. 

2  There  is  a  pastoral  staff  re- 
versed in  the  margin. 

^  apud  Aucum']  Introduced  by  the 
compiler,  from  the  previous  passage 
in  Huntingdon.     See  n.  5,  p.  147. 

*  In  the  margin  is  a  drawing  of 
the  shipwreck,  and  "  Nota  pericu- 
"  lum  in  mari "  in  rubrick. 


*  Matilda,  countess  of  Perche, 
and  Matilda  of  Blois. 

''  The  date  is  introduced  from 
Malmesbury,  G.  R.,  v.  419,  p.  653. 

''  In  the  margin,  on  one  side,  is 
"  Hos  appellavit  Merlinus  calamis- 
"  tratos,  id  est,  effeminatos,"  and 
on  the  other,  "  Hos  vocat  Merlinus, 
"  scilicet  alios  Normannos,  quasi 
"  rasos  et  recokillatos." 


DE  TE-MPOKE   REGIS  HENRICl   PRIMI. 


140 


Hen. limit.  Ita  igitur  niiserabiliter    cuncti  perieruut,  quod  communi   fulc-  A.I).  1120. 
vii.  f.  218/*.  Hum    sepultura    carucrunt,    atque    mora    improvida   immundos 
-'^■-^-  absorbuit,  mari  tranquillissimo  cxistcnto.      Hoc  quoqiie  anno  Li^'^lt  at 

^^[j"y       xiv.  kal.  Mail  ^  bis  vonit  cseleste  lumen  ad  sepulchrum  «.'.nnMlrn 
Domini. 


Sepulchre. 


Quod  rex  Henricus  uxorem  duxii. 

lien. Hunt.      Aimo   Domini   mcxxi.     Bex   Henricus   dusit   Adeliciam,    vel  Maniajrc 
"*'''■  ^•-•^''- Adelisam,  ducis  Lovanioe  filiam,  causa  pulchritudinis  ef-  ex- j     .|j"''y 
Diccto,  col.    ccllentis    dccoris,    qua3     Kadulfo     Cantuariensi      archiepiscopo  Adelai.s  of 
Hen.  Hunt,  rcgina  consecrata  in  Pentecoste  apud  Londonias  cum  rege  ad  Louvain. 
\n.  f.  2186.  mcnsam  resedit,  magnifice  coronata.     Inde  autem  cum  rex  ad  The  Welsh 

Walliam    tcndcret    cum    exercitu    copioso,  Wallenses  ei  suppli-  submit. 

citer  obviantes,    concordati  sunt  cum  ipso   juxta   suae    magnifi- 
Diceto,        centiam  voluntatis.     Eodem    anno  Papa    Calixtus    Mauricium  Maurice 
col.  503.      quendam,    quem  Henricus   imperator   Antipapam   constituerat,  »D'i-popc. 
.\.-S.  Chron.  cepit,  et   cum   monachum   ordinavit.     Luna  hoc  anno  obte- 
cf.  MS.       nebrata   est.     Apud   Radinggum   monachi  ordinem   in-  Monks  at 
Coii."iiL°74  cepcrunt  observaro   monasticum,  et  ecclesia   constructa  ^'^^^'^fc'- 
('•  e.  iv.      est.^ 

73). 

Be  morte  Badulfi  Cantuariensis  arcliiepiscoin. 

lien.  Hunt.      Anno    Domini    mcxxii.     Kadulfus    Cantuariensis    archiepisco-  Deaths, 
vii.  f.  2184.  pug  et  Johannes  Bathoniensis  antistes  humana;    natural   debita 
Will,  of       persolvcrunt.     Et  eodem  tempore,  Balac  amiralius  cepit  Joce-  Joscelin 
lyre,  xn.     jinum  comitem  Edessanum  et  ejus  consanguineum  Galerannum.  "'  E(les.sa 


17,  col.33(!. 


captured. 


Quod  quidam  regis  cancellarhis  male  mortmis  est. 

Hen.  Hunt.      Anno  Domini    Mcxxiii.     Rex  Anglorum  Henricus  ad  Natale  Henry  I.  at 
vii.  f.  21 8Z>.  Domini  apud   Dunestapliam    festo  celebrato,    apud  Berechamc- ^""^^-'^'^ 
stude  indc  perrexit.     Erat   autem  ibi  cum   rege    quidam  can-  ^"      'jVj 
cellarius    ejus,    nomine    Ranulfus,   per  annos  jam  viginti  gravi  ^^pa^h  of 
infirmitate    decoctus ;    scd  tamen   ad   omnia  scelera   promptus,  Kanulpli, 
qui   innocentcs   libcnter  opprimens,    terras  multorum  diripicus  the  chau- 
occupabat.     Erat  ei   pro   magno,    quod    dum  corporc    languit,  <^'-''^"'"- 


*  i.e.  on  Easter  day,  that  year 
April  18,  as  stated  in  the  Chronicle  : 
the  day  on  Avhich  the  hght  was  seen 
the  second  time  (Aug.  15),  though 
given  in  the  Chronicle,  is  omitted 
by  Paris. 

^  ct  .  .  ,  decoris']  added  by  the 
compiler. 


^  The  sentence,  "  Kadulfo  succes- 
"  sit  Willelmus  de  Curboil  in  archi- 
"  episcopatum  Cantuariae,"  which 
is  given  in  D.  and  in  the  Hist. 
Angl.,  is  erased  in  A.,  all  but  the 
word  "  Radulfo."  It  is  not  in  C. 
It  is  from  Diceto,  col.  504. 


150 


MATTIIiEI  PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.l).  1123. 


New 
bishops. 


Tont- 

Audcmer 

captured. 

Various 

towns  in 

Normandy 

fortified. 


Capture  of 
Baldwin  11. 
hy  Balac. 


Eustace 
Grenet  ap- 
pointed 
protector 
of  the 
kingdom, 
p.  223. 


Hen.  Hunt, 
vii.  f.  218/>. 
(Not  in 
Hunt.) 

Hen.  Hunt, 
vii.  f.  2186. 

Id.  f.  219. 


R.de 

Monte, 
coll.  439, 
440. 


auimo  desosviret.'  Cum  igitur  regem  duceret  ad  secum  hos- 
pitandum,  et  iu  ipso  mentis  vertice,  undo  castellum  regis  ^  pro- 
spicicbatiir,  clatus  nicute,  ex  cquo  corruit,  et  monachus  quidam^ 
do  Sancto  Albano,  cujus  posscssiones  male  occupaverat,  impro- 
vido  cquitavit  super  eum,  ita  quod  miser  ille  post  dies  paucos 
vitam  flagitiosam  termiuavit.  Eodem  anno  Bobertus  Lincolni- 
cnsis  episcopus  obiit,  et  Alexander  successit.  Eodem  anno  rex 
Henricus  dedit  archiepiscopatum  Cantuariensem  Willelmo  de 
Corbolio  priori  de  Chicche,  et  episcopatum  Batboniensem  Gode- 
frido,  regin39  capellano.''  Quo  etiam  tempore  Eobertus*  de 
Medlent  comes  recessit  a  rege,  et  rex  obsedit  et  cepit  castellum 
ejus,  quod  Punt-Audemer  appellatur.  Et  tempore  eodem  circa 
turrem  Rotbomagensem  murum  latum  efc  altum  cum  propug- 
naculis  coustruxit,  turrem  castri  Cadomensis  firmavit.  Castra 
etiam  de  Arcbis,"  de  Gisortio,  de  Falesia,  de  Argentomo,''  de 
Danfronte,  de  Oximo,*  de  Ambretas,**  do  Wauerei,^"  de  Vira,  et 
turrem  Vernonis  inespugnabiliter  communivit. 

Quod  rex  Jerusalem  cajotus  est  a  Balac  princi;pe  Turcorum. 

Eodem  anno,  rex  Jerosolimorum  Baldewinus  cum  exercitu  in  Will,  of 
terram  comitis  Edessani  descendens,  dum  nocte  quadam  incautus  Tyre,  xii. 
et   agmine    incederet   dissoluto,    Balac   princeps   Turcorum    in      '^^ ' 
insidiis  constitutus,  in  eum  subito  irruit  et  ipsum  cepit,  et  in 
castro,  cui  Quartapi  ^^  nomen  erat,  vinculis  mancipavit.     Detine- 
batui'  ^'  etiam  in   eodem  presidio  comes  Jocelinus  Edessse  civi- 
tatis,  et  ejus  consanguineus  Galerannus,  pro  quorum  liberatione 
ad  partes   illas  rex    descendit.      Principes    autem   regni    Jero- 
solimitani,   audito    casu  miserabili     capti    regis,    constituerunt 
regni  procuratorem    quendam  Eustacbium  Grenet,  virum  pro- 
vidum  et  discretum,  qui  in  regis   absentia  regni  negotia  ordi- 
uaret.     Balac    interea  princeps  prsedictus  cum  sedecim  arma-  Id.  xii.  21, 
torum   milibus    Jopen    obsidione   vallavit.      Quo   audito  patri-  col.  540. 
arcba^^   Jerosolimitanus   et    regni   procurator  Eustacbius  cum 


'  desceviref]  deservire,  A.,  the  t 
being  erased ;  deservire,  C. ;  deser- 
•viret,  D. 

2  reyis'\   ejus,  Hunt. 

^  quidam  .  .  .  improvide\  Intro- 
duced by  the  compiler. 

*  capellano']  cancellario,  Hunt, 
and  E.  de  Monte. 

*  Rohertus]  This  error  for  Wale- 
rannus  seemingly  arises  from  the 
mention  of  Robert  of  Normandy  in 


R.  de  Monte,  col.  439.  Hunt,  has 
only  "  comes  de  Mellend." 

^  Arques. 

7  Argentan. 

^  Exmes  or  Hiesmes. 

"  Ambrieres. 

1°  Waure. 

"  Kart-Birt. 

12  detinehatur]  detinebantur,  O. 
W. 

1*  Gormond. 


DE   TEMPORE  REGIS   HENRICI   PRIMI. 


151 


Will  of 
Tyre,  xii. 
21,  col. 
540. 

Diceto, 
col.  504. 

(Not  in 
Diceto.) 


aliis  principibus,  pra3via  Domini  misericordia,  cum  septem 
milibus  armatorum  superveuieutes,  hostes  omnes  in  fugam 
coegerunt,  et  ex  eis  septem  milia  peremerunt,  atque  spolia 
impretiabilia  ibidem  obtinentes,  inter  se  asqualiter  diviserunt. 
Eodem  anno  Willelmus  Cantuariensis  electus,'  Komam  pro- 
fcctus,  pallium  suscepit,  et  reversus  in  Angliam,  consecratus - 
apud  Cantuariam  a  Willelmo  Wintonieusi  episcopo;  quia^  paulo 
ante  obierat  Ricardus  Londonicnsis  antistes,  ad  quern  ilia 
cousecratio  dc  jiu'e  spectabat. 


A.D.  1123. 
Relief  of 
Joppa. 

William  of 
Corbueil 
consecra-  ' 
ted  archbp. 
of  Canter- 
bury. 


lien.  Hunt, 
vii.  f  21 'J. 


Will,  of 
Tyre,  xii. 
22,  24. 

Id.  xiii.  14. 

Id.  xiii.  15, 
col.  562. 


Cont.  Flor. 
Wig.  p.  79. 
A.-S. 
CliroD. 


Quod  quidam  regis  i7iimici  capiuntur. 

Anno  Domini  Mcxxiv.  Robertus'*  de  Medlent  comes,  associatis 
sibi  Hugone  do  Muntfort,  sororio  suo,  et  Hugone  Gervasii 
filio,  hostiliter  Normanniam  intravit.  Willelmus  vero  de 
Tankarvilla  regis  camerarius,  aciebus  dispositis,  contra  illos 
decertans,  cepit  cos,  et  regi  Henrico  et  rex  carceri  prajsenta- 
vit.  Eodem  anno  defuncti  sunt  Theophus  Wigornensis,  et 
Emulfus  Rofensis  episcopi. 

Eodem  anno  Tyrus,  Syriaa  metropolis,  a  Michaele  duce 
Venetia3  obsidione  vallata  est  per  mare  atque  per  terram  a 
principibus  regni  Jerosolimorum,  [decimo]  quinto  kalendas 
Martii,  et  tertio  kalendas  Julii  capta  est,  et  Christianitati  feli- 
citcr  restituta.  Eodem  anno  rex  Jerusalem  Baldewinus,  datis 
obsidibus,*  a  vinculis  Turcorum  liberatus  est,  et  incolumis  ad 
propria  remeavit. 

Calixtus  Papa  obiit ;  successit  Honorius.  Sol  '^  novi- 
lunio  similis  factus  est.  Justitia  de  monetariis  fit 
Wintoniae. 


Capture 
and  iuipri- 
sonment  of 
Waleran 
de  Mellent 
and  others. 

Deaths  of 
bishops. 

Tyre  taken. 


Baldwin  II. 
released. 


Pope  Ho- 
norius II. 
Eclipse. 


Dg  legato  quodam  in  fornicatione  de^rehenso. 

Hen.  Hunt.      Anno  Domini  Mcxxv.     Johannes  Cremensis,  Apostolicae  sedis 

vii.  f.  219.    cardinalis,  dc    licentia  regis   Anglorum    veniens    in    Angliam, 

pcreudinavit  per   episcopatus  et  abbatias,  et  non  sine  magnis 


'  A  crosier  and  pastoral  staflf  are 
drawn  in  the  margin. 

-  W.  ins.  est. 

'•*  This  insertion  of  the  compiler 
seems  to  come  from  the  mention  of 
the  bishop  of  London's  illness  in 
Diceto.  The  Chron.  expressly  says 
he  was  one  of  the  consecrators. 
Just  before  the  compiler  has  made 


Scandalous 
behiiviour 
of  the  le- 
gate, John 
of  Crema. 


the  archbishop  receive  the  pall  be- 
fore consecration,  by  altering  Di- 
ceto's  order. 

*  Roberlus']  An  error  repeated 
from  above.  See  n.5,  p.  1 50.  The  pas- 
sage is  enlarged  from  Huntingdon, 

■'  (ibsidil)Hs']  obsidiouibus,  A. 

"  «o/  .  .  .  esf]  This  is  not  else- 
where mentioned. 


152  MATTIIiEI   rARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA, 


A.D.  1125.  donnriis  ncl  Nativitatom  bcata3  Marifo  apud  Londonias  solcnnc  Hen.  Hunt, 
concilium  cclebravit.  Ubi  igitiir^  de  concubinis  sacerdotum  vii.f-2l9. 
scvcrissimc  tractassct,  dicons  snmmum  esse  scelus  de  latere 
Burgcro  mcrctricis  ad  corpus  Christi  conficicndum ;  ipse  cum 
die  ilia  corpus  Christi  cousecrasset,  post  vesperam  fuit  in  me- 
retricio  intcrccptus  ;  res  notissima  negari  non  potuit,  dum 
New  magnum  decus  in  summum  dedecus  commutavit.     Eodem  anno 

bishops.       YQx    Honricus     dodit    Symoni    clerico     reginse    Wigornensem, 
Johanni-    arcbidiacono  Cantuariensi,  Rofensem,  Sifredo  abbati 
Glastonicnsi,  Cicestrias  pra3sulatum.     Quo''  utique  anno  discep-  (Not  in 
tati  sunt  Willelmus   Cantuariensis  et   Turstannus  Eboracensis     ^^  '^ 
archipra)sulcs   de    primatu,  quis  eorum  esse  dignior  videretur. 
Obiif  eodem  anno  rex   Scotorum  Alexander  I.,  et  successit  ei  R.de  Monte, 
David  frater  ejus,  vir  magnas  sanctitatis  et  mirific»  largitatis.      '    - 
Illo  pra3terea  anno  rex  Henricus  omnes  Anglise  monetarios,  eo  Hen.  Hunt, 
quod  monetam   furtive   corruperant/  fecit   turpiter  ementulari  f-  219. 
ct  manus  dextras  praecidi.® 


Quarrel  be- 
tween tlie 
:irelib])s.  of 
Canterbury 
and  York. 
David  I.  k. 
ofSeotlaud. 
The  mo- 
ueyers 
mutilated. 


Capture  of 
Caphardan 
by  Borse- 
quin. 

He  be- 
sieges Har- 
sad. 

His  defeat 
by  Bald- 
win II. 


Baldwin's 

daughter 

ransomed. 


Bex  Jerusalem  Baldeivinus  contra  Turcos  dimicans  feliciter 

triumphavit. 

Circa    eosdem    dies,  Borsequinus  princeps    quidam    Orientis  Will,  of 
potentissimus,    adjuncto   sibi  Damascenorum    rege    Doldequino,  Tyre,  xiii. 
transito  Eufrate  fluvio,  partes  depopulans  Antiochenas,  Caphar-      '  °  ' 
dan  castrum    obsedit    et    cepit.     Indeque   progressus,   Harsad 
oppidum  obsidione  vallavit.     Quo    audito    rex   Baldewinus,  qui 
tam   regni  Jerosolimitani  quam   Antiocbigj   principatus   curam 
gerebat,  cum  copiis  militaribus  illuc  cum  festinatione  descendit. 
Eepertisque  in  obsidione  preefata  bostibus  memoratis,  dispositis 
aciebus   in  ipsos    irruit   vebementer,    et  divina   annuente   de- 
mentia,   omnibus    in    fugam    compulsis,   feliciter   triumphavit. 
Ceciderunt  autem  ibi  ex   bostibus   ad    duo    milia  virorum,  et^ 
sepulti  sunt  in  inferno.     Rex   autem    de    pecunia    illic  viribus 
obtenta  filiam   suam    quinquennem,  quam  pro   sua  liberatione 
prius   obsidem  ^    posuerat,    a  Turcorum   vinculis   liberavit ;    et 
inde  reversus,  circa  Ascaloniam    prasdas  egit ;  ubi  Turcos  non  Id.  xiii.  17, 
paucos,    quos   obviam  habuit,  interfecit,  et    victor  ad   propria  co'-  565. 
remeavit. 


1  iffUur']  cum,  W. 

*  Both  Hunt,  and  R.  de  Monte 
state  that  the  archbishop  gave  the 
see  of  Rochester  to  John. 

^  This  sentence  is  introduced  by 
the  compiler. 

'  In  the  margin  arc  two  crowns, 
one  reversed,  and  a  portrait.     At 


the  foot  of  the  page  is,  "  Nota  de 
"  rege  Scotise  Alexandro  I." 

*  corruperant]  corrumperant,  A. 
^  pracidi']  prescindi,  W. 

^  et  .  .  inferno]   Inserted  by  the 
compiler. 

*  obsidem]  obsidere,  A. 


DE  TELMPOUE   REGIS  HENRICI   PRIMI. 


153 


Quod  mortuo  imperatore  imperatrlx  reversa  est  ad  patrem  suum. 


A.D.  1126. 


K.  dc 
Monte, 
col.  442 


col.  504. 


Anno  Domini  mcxxvt.  Hcnricus '  Eomanorum  imperator  Lothair 
diem  clausib  extremum  j  cui  succedens  Lotharius,  qui  auuis  -  I^-'  '-'"i- 
duodecim  imperavit.  ^ 

Tunc^  imperatrix  Matildis  ad  patrem  snum  rcgem  Hem-icum  Matilda 
reversa,     habitavit    in    thalamo    ejus   cum  regina.      Quia    cle  P*^"x"'l  ^° 
morte   viri    suspecta  habebatur,  vir  enim  ejus  clam  de  j^^     ^^ 
nocte  fugerat  et  paupertatem  elegit.     Diligebat  enim  earn  as  to  the 
rex  valde,    quia    unicam    illara    habebat    haeredem.      Et   circa  ';niPJ^'""i'  ^ 
lien.  Hunt,  fcstum    Sancti   Michaelis,   rcdiens   in  Angliam,    duxit    secum^ 
f.  219.         filiam  suam,  tanto  viro,  ut  prffidictum  est,  viduatara.     Et  con- 
0.  n-T  "^'*"  tinuo  jussu  regis  omnes  Angliae  et  Normannia3  optimates,  tarn 
Diceto,        ad  regnum  Angliee   quam  ducatum  Normannire,  juraverunt  ei 
fidelitatem  facientes,  et   primus  omnium  comes  Blesensis^ 
Stephanus,     ex     Adala    sorore    regis     Henrici    et    Bleseutiio  ^ 
coraite  generatus. 

Quod  contentio  facta  est  inter  Cantuariensem  et  Ehoracensem 

archiepiscojyos. 

Anno    Domini    mcxxvii.     Eex    Henricus    ad    Natale    tenuib  Repulse  of 

curiam    suam    apud  Windleshoram ;  ubi   cum  Turstanus    Ebo-  the  archbp. 

racensis  archiepiscopus  in  prasjudicium  Willelmi  Cantuariensis  Windsor 

archiepiscopi  regem  vellet  coronarc,    judicio  omnium  rcpulsus 

est,  cb  lator  crucis  ejus,  quam   in  capellam  regis   ante    se  fecit 

Ikn.  Hunt,  deferri,  extra  capellam  cum  cruce  cjectus  est.     Vcnerunt  autem  Message 

f.  219.         j\y[  ad  regem  legati  dicentes ;  "  Karolus  comes  Flandrensis  tibi ''^\'P'^'^^'°S 

"  dilectissimus  a  proceribus  suis  proditione  nefanda  est  occisus,  vj.',mi^,i.s 

"  in  templo  apud  Breges.     Et  rex  Francorum  dedit  comitatum 

"  Willelmo  filio  fratris  tui,  nepoti  tuo  et  inimico,  in  quo  jam 

*'  valde  roboratus  divcrsis  cruciatibus  omnes  proditores  Karoli 

"  interfccit."     Super    bis    itaque   rex    Ilenricus    nimis    anxius 

(Not  in        crat,  co^   quod  esset    juvcnis  ille  strenuus  satis  et  animosus, 
Hunt.)  .  n  J 


Id 


'  There  is  a  reversed  crown  in 
the  margin. 

-  armis']  om.  D. 

'  This  account  of  the  empress 
Bccms  original.  With  the  addition 
of  I'aris  compare  the  account  in 
the  Hist.  Angl.,  i,  p.  237,  and  IIo- 
veden,  i.  p.  181.  Paris's  addition  is 
not  in  D. 


*  secum']  om.  D. 

*  So  Par.  for  licmonuc,  which  A. 
W.  have,  as  Diceto. 

«  Blesentice'\  Blesensi,  O.W.  The 
clause,  ex  .  .  </encrulus,  is  due  to 
the  compiler. 

'  eo  .  .  deOebantur']  Introduced 
by  the  compiler. 


154  MATTlIiEI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1127.  ot   oommiuaretur   so    rcgi   Henrico    tarn  Angliam    quam  Nor- 
manniam   ablaturum,    quas   sibi,    ut    diccbat,  jure  ha)rcditario 
Gilbert,       dobcbautur.      Eodem    tempore    defuncto   Bicardo   Londoniensi  Diceto, 
hishoj)  of     cpiscopo,  Gilobcrtus  Universalis  successit,  ct   a  Willclmo  Can-  ^°'-  ^^■^• 
tuariousi  arcliicpiscopo  munus  consccrationis  suscepit.^ 


Loudon. 


Quod  Matildis  imperatrix  comiti  Andogavensi  Galfrido  nupsit. 


Fulk  V.  of 
Anjou 
arrives  ut 
Jerusalem, 
and  mar- 
ries Meli- 
sent. 

Marriage 
of  Matilda 


Eodem-  anno,  Fnlco  comes  Andcgavensis,  Jerosolimam  sine 
auimo  revertendi  profecturus,  dedit  comitatum  suum  Gaufrido 
filio,*  cognomento  Plantegenest,  adolescenti  elegantissimo ;  et 
peregre  profectus,  Jerosolimam  cum  prosperitate  pervenit. 
De  cujus  adventu  rex  Jerusalem  valde  listus,  dedit  ei  filiam  W.of  Tyre, 
suam  primogenitam  cum  spe  regni  postmortem  suam.  Quod-*  xiii. 24. 
cum  a  rege  Anglorum  Henrico  compertum  fuisset,  transfretavit  Hon.  Hunt. 

and  Geof-    in   Normanniam,    et   filiam    suam    imperatricem  pra3fato   Gau- vii.  f.  219Z). 

frey  of        frido  Andegavensium  comiti  matrimonio  copulavit.     Tunc  obiit 

Eicardus    Herefordensis    antistes.      Eodem  anno  [et]  ^  tempore  Will,  of 
Boamundus  magni  Boamundi  filius,  in  Syriam  transiens,  a  rege  Tyre,  xiii. 
Jerosolimorum  Baldewino  Antiochiam  paternam   baareditatem  ^l>col.50J. 

Bohemond  g^scepit,  et  rex  dedit  ei  filiam "  suam  secundam  matrimonio 
copulatam.  Deinde  idem  Boamundus  Capbardan  castrum 
obsidens,  cepit,  ct  Turcos  omnes  in  illo  inventos  trucidavit. 


Anjou 
p.  224. 
Autioch 
given  to 


He  takes 
Capbar- 
dan. 


Founda- 
tion of  the 
abbey  of 
Fountains, 


De  ahhatia  de  Fontihus. 

Circa  eadem  annorum  tempora,  die  Sancti  Johannis 
Evangelistse    scilicet    in    Natali,    exierunt    ab    abbatia 
Sanctoe  Marise    Eboraci  licentia    abbatis   prior  et   sup- 
prior   ejusdem  domus   cum    plurimis    obedientiariis,  ita 
quod  tredecim ''   erant,  quairentes  sibi  mansionem  ido- 
neam,  volentes  vitam  arctare,  et  habitum  mutare,  si  cut 
fecerunt  illi  uigri  monaclii,  qui  Cisterciensem   ordinem  Cf.  MS. 
inchoaverunt,  quibus  dictum  est  desuper,  "  Ci  esta  ^  vus,''  ^^^^j  jj?'^^ 
quod  est  dictum  "Hie  manete;"et  cum  dicti  tredecim  («.e.iv. 73) 
venissent   ad    quendam   locum    horroris  et  vastse   soli- 


1  Two  pastoral  staves,   one  re- 
versed, are  drawn  in  the  margin. 

-  This  paragraph    is    the   com- 
piler's. 

'  O.  W.  ins.  et. 


■*  Quod .  .  .  fuisset]  Introduced 
by  the  compiler. 

^  et  is  from  C.  ;  it  is  not  in  D. 
"  Alice. 

7  tj-edecirti]  xii..  Hist.  Angl. 

8  esta]  este,  MS.  ap.  Leland. 


DE  TEMPORE  REGIS  HENRICI   PRIMI. 


15e5 


tiulinis,    scilicet    in    convallem    profundam    et    opacam,  A.D.  1127. 
qiia3  fere    tribus    niiliaribus    distat  a    Ripun,  ccBperunt  Fouiuia- 
ibidem    liabitare    in    summa   jiaupertate,    et    ecclesiam  *'""  °^  ^J'*^ 
fabricare,   et  propter    quosdara  fontcs  quos    rcpererunt,  Fouutains, 
nomen    imposuerunt  de    Fontibus ;   et   diatini    numero 
et  possessiouibus  mirabiliter  creverunt. 


De  transfretdtione  regis  Henrici  et  morte  Willelmi  comitis 

Flandrice. 


Anno  Domini  Mcxxviii,     Ees  Anglorum  Henricus  hostiliter  H^nry  I.  in 
perrexit    in    Franciam,    eo    quod    rex    Francorum    Lodowicus  France, 
tuebatur    comitem   Flandrenscm,    nepotem    regis    et    liostem. 
Perendinansque  apud  Hespardum^  octo  diebus,  tarn  secure  ac 
si    in   regno   proprio   fuisset,    regem   Francorum   comiti   Flan- 
drcnsium    auxilia  negaro    cocgit.     Ubi  cum  a    quodam  clerico  Genealogy 


de    gente    Francorum    perito 


regis  of  t^<^ 
Kegum  potentissime,"  inquit,  •'^^^^^'i 


et    procui'sum 


Lode-wici  quaereret,  respondit;       ^.^^^^  j^^^^^^.^^^^y.,     ^j^^^^^^,  ,. 

"  sicut  plerajque  gentes  Euroiaae,  ita  Franci  a  Trojanis  originem       "  ' 

"  duxerunt."     Et/  cum  a  gemino  ovo  omnem  regum  Fraucia3 

genealogiam  texendo  replicasset,'' ad  ultimum  subjuusit;  "Phi- 

"  lippus  rex  Francorum  genuit  Lodewicum,  qui  regnat  in  praa- 

"  senti,  qui  si  probitatis  antecessorum  suorum  vestigia  tenerct, 

"  tam  secui'e  in  regno  ejus  non  quiesceres  ;"  tunc  rex  surridens'' 

in  Normanniam    remeavit.     Advenit    autem  eodem    tempore  a  Battle 

partibus    Germanise   dux     quidam   Theodoricus,    rege    Henrico  between 

procurante,    hostiliter    in    Flandriam,  quosdam   proceres  Flan-  Thierry  of 

drenses    secum  trahens.     Sed    comes  Willelmus    obviam    venit  wUl'^'^nr'of 

cum    paucis    agminibus    ordinatis.      Pugnatum    est    utrimque  Flanders. 

viriliter;  sed -consul  Flandrensis  numerum  suorum,    cum  pauci 

fuissent,*  invincibili    probitate    supplebat.     Cruentus    enim    in 

armis,    ense  fulmineo   cuneos    hostium  findebat,  nee   potucrunt 

hostes  perferre  terribile  pondus  bracbii   juvenilis,  fugje  dediti 

et   horribiliter  dissipati.     Victoriosus  igitur    comes  "Willelmus,  Death  of 

dum   castrum  Augi"  contra  regem  Henricum  obscdisset,  et  in  William, 

count  of 


'  fipemon. 

-  Et  .  .  sufijun.vit']  This  is  the 
compiler's  abridgement  of  the  long 
genealogy  given  in  Huntingdon. 

*  replicasset']  explicasset.  Hist. 
Anglor. 

■•  surridens']  Added  by  the  com- 
piler. 

■'  fiiisserit]  essent,  \V.,  though  0. 
h'dtifuisscjil. 


^  Auf/i]  e.e.Eu.  Introduced  by  the 
compiler,  apparently  from  blunder- 
ing over  "  Theodericum  de  Auseis  " 
(Alsace)  in  Diceto,  504.  Hunting- 
don and  R.  de  Monte  have  only 
"  castrum  hostile ."  The  place  wa-s 
Alost.  See  Sir  F.  Madden's  note, 
Matt.  Par.  Ilist.  Anglor.,  Add.  et 
Corr.,  iii.  p.  555. 


Flanders 


loG         MATTHyEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  11:28.  crastino  rcddi  dcbuissct,  hostibus  jam  pa3nc  subjugatis,  parvo  Hen. Hunt, 
vulncrc   idem   juvonis    iu   manu    tclo   percussus  '  intcriit ;    sed  vii- f- -'!"''• 
Deaths  of    tamcn     mortuus     famam    promcruit    a}tcriiam.      Eodem    anno 
bishops.       Ramilfus     Dunclmcusis    ct    Willclmus    Wiiitonicnsis     cpiscopi  Id.  f.  220. 
lluph  of     obicrmit,"'^   et   magistcr  Hugo  do   Saiicto   Victorc   crouica   sua  Diceto, 
S.  Victor's  i^yp  usque  digcssit.  col.  504. 


Chrouicle. 


Voyv  llo- 
noriiis  II. 

Innoccut 
II. 

Council  in 
London. 


Focarisc  of 
tiic  priests. 


New 
bishops. 


Quod  rex  Henricus  concilium  tenuit  de  concuhinis  sacerdotum. 

Amio  Domini  Mcxxix.     Honorius  sodit  in  cathedra  Romana,  Vit.  Tontif. 
annis  quinque   et  mensibus  duobus.     Obiit  Honorius  Papa  ; 
Succcssit  Innocentius.    Eodem  anno  rex  Anglorum  Henricus  Hen. Hunt, 
tenuit   concilium   magnum    apud    Londonias,    iu  kalendis   Au-  vii.  f.  220. 
gusti,  do  sacerdotum  focariis^  prohibendis.     Affuerunt  concilio 
illi  Willelmus   Cantuariensis  et   Turstanus    Eboracensis   archi- 
episcopi,  cum  suis  suffraganeis,  quos   omnes    simplicitate  Can- 
tuariensis   archiepiscopi   rex  Henricus    decepit.     Concesserunt 
namque  rcgi  justitiam  de  focariis^  sacerdotum,  c^use  res  postca 
cum  summo  dedecore  terminavit.    Accepit  enim  rex  pecuniam 
infinitam  de  presbyteris  pro   suis  focariis    redimendis.      Tunc, 
sod  tarde,  poenituit  episcopos  de  concessa  licentia,  cum  paterct 
in   oculis   omnium   deceptio    prEelatorum    et   depressio    subjec- 
torum.      Eodem    anno    Henricus    abbas    Glastoniensis,    nepos  Diceto, 
Henrici    regis,    creatus   est  episcopus  Wintoniensis,  Robertus  ^oH.  504, 
Herefordensis,  et  Robertus  Lincolniensis.^  ^°^'  '^^^* 


Death  of 
Philip,  son 
of  Louis 
VI. 

Tresage 
from  a 
battle  of 
birds  in 
Normandy 


Be  morte  Philippi  regis  Francorum. 

Eodem  anno   Philippus  ^   filius  regis   Francorum,  qui    nupcr  Hen.  Hunt, 
patre"    defuncto    diademate    fuerat    insignitus,    dum    cquum  f.  220. 
ludens   agitaret,  obvium    habuit    porcum,  qui  cum   joedes  equi 
currentis  offenderet,    cecidit  rex    novus   in  terram,    et   fractis 
cervicibas    exspiravit.       Eodem    anno    venit    in     Normanniam  i^.  ^c 
avium    innumerabilis    multitude,    quse    gregatim    volantes     et  Monte, 
longissima    aeris    spatia     occupantes    liorribiliter    sese    deplu-  ^^^-  ^'^^• 
mantes  pugnabant,  portendentes  fortasse  scisma  '^  futurum  inter  (Not  in  K. 
duos  paulo  post  Apostolicos,  de  papatu  contendentes.  de  Monte.) 


'  percussus']  ut  creditur,  toxicato, 
Hist.  Angl. 

"  There  are  two  pastoral  staves 
reversed  in  the  margin. 

"  focariis]  uxoribus,  Hen.  Hunt. 

■*  Three  pastoral  staves  in  the 
margin.  The  appointments  of  these 
three  bishops  are  thus  joined  toge- 
ther incorrectly,  as  if  they  belonged 
to  the  same  year. 


•^  In  the  margin  is_  a  crown  re- 
versed. 

*  patre  defuncto]  An  erroneous 
introduction  of  the  compiler. 

7  scisma  .  .  contendentes]  This  is 
the  compiler's,  instead  of  R.  de 
Monte's  "  innumera  mala  post  mor- 
"  tem  regis  Henrici  ventura." 


DE   TEMPORE    REOIS   nENRTCI    TRIMI. 


157 


De  scismate  inter  duos  Apostollcos. 


A.D. 1130. 


{.  de 
loate, 
ol.  445 

d.  col. 
46. 


len.  Hunt.      Anno   Domini  Mcxxx.     Defuncto  Papa    Honorio,    Eomani  in  Schism  in 

.220.         duo     divisi     duos     clcgerunt ;    quidam    Innocentium,     et    alii  ^'^^P^P'i^y- 

Anacletum.     Sed    Anacletus    propter    fratrcs    suos,    qui    erant 

viri    potentes  ct  castri  Crescentionis  liabebaut  priucipatum,  iu 

urbe    remansit.      Inuoccntius    vero    ad    Cisalpinos    transivit, 

cxpulsus  a  Romanis.     Qui  veniens  in  Galliam,  apud  Carnotum 

a   rege   Anglorum    Henrico  bonorifice   receptus  est.     Et    post 

Pascba  iterum   recepit  Papam  eundem    apud   Rotbomagum,  efc 

auxilio  ejus  per  totam  Galliam  admissus  est,  et  Papa  ab  omnibus 

acclamatus.     Et    sic   rege   Anglorum   procuranto,    Lodowicum,  Coronation 

fratrem   Pbilijipi  Francorum    regis   defuncti,  Remis   coronavit  of  Louis 

in   regem.      Dedicata  est    ecclesia  Christi  Cantuariensis.  Q]^J.•^^^  qj, 

r.deiionte,  Hugo    abbas    Redingcnsis  in  archiepiscopum  Rothoma- Canterbury. 

mensem  elicjitur.     Deinde  in  Nativitate  beata3  Maria3  reddidit  Hugh  arch- 
*       „,.         °  .  ,   .  .  •.•AT  •  Ijishopof 

rex   nham   suam    imperatricem    viro   suo    comiti   Andegavensi  Rouen 

Gaufrido. 


)icoto 
ol.  5(^1. 


De  viorte  Boamimdi  principis  Antiocheni. 

iVill.  of  Eodem   anno,  Rodoam  Halapias   princeps,  fines   Antiocbenos  Death  of 

Pyre,  xiH.   hostiliter    ingressus,    Boamundum    Antiocbia)    principem    sibi  Boheraond 
'  '*^"  ■  '   ■  occurrentem,  ut  ipsum  reprimeret,'  gladio  confossum  peremit.-  H-'  prince 
Rex  Jerusalem    ab   Antiochenis    vocatus,    ut   tantaj   calamitati  °      "  '°^  ' 
ferat    auxilium,    festinato  itinere    illuc  pervenit;    et    Rodoam  Victory  of 
potenter  fugato,  dedit  filia)  ^  sua)  pro  dote  Laodiciam  ct  Gabu-  Baldwin  II. 
lum   civitates ;    filias  ^    vero   Boamundi    parvulce   post    mortem 
d.  xiii.  28,  suam  fecit  jurare  Antiochite  principatum,  et   sic  Jerosolimam 
remeavit. 


De  morte  Baldeioini  regis  Jerosolimorum. 

Anno  Domini  Mcxxxi.    Sinodus  generalis    liabita  Remis.  S^-nod  at 
Obiit  Innocentius  primus  Papa ;    successit   Innocentius  inn^oceut 
Papa  sccundus ;  dcdicatur  ab  eodem  ecclesia  Cluniacen-  H- 
sis.      Rex   Jerusalem   Baldewinus  miles   cgregius,    in    gravem^,"  / 
Jj'"'^'  '"'••   eegritudinem   prolapsus,  cum    sensisset    sibi    diem    mortis   im-  Death  of 
i;y     '        minere,  vocatis  ad  se  gcnero''  suo  et  filia  cum  filio  eorum  jam  Baldwin  II. 
bimulo,  nomine  Baldewino,  regni  curam  et  plenam  eis  tradidit 
potcstatem.     Ipse  vero  executis   omnibus  qua)  Cbristiani   sunt, 


WiW.  of 


'  0.  W.  ins.  in  Cilkia. 

^  There  is  a  crown  reversed  in  the 
raargiu. 


^  i.  c.  Alice,  widow  of  Bohemond 
II.,  of  Antioch. 
■•  Constance. 
''  i.e.  Fulkof  AnjouandMelisent. 


loS  MATTII/EI   PARTSTENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1131.  tradidit   spiritum,  cum  piis   prjcdccessoribus   suis  prajmia   per- W-of  Tyre, 
Coronation  cepturus  a^tcrna.     Covonatus  est  autcm  in  rcgem  Fulco,  gencr  ^i"-  28.  ^ 
ofFiilk,       ejus,    miles    magnificus,  et  in    die  E-xaltationis    sanctas    Crucis  ^.^j  ^gj  "' 
"^  *"'*'■  '"*■      rcgni  diadcma  suscopit. 


Soi 


Fouiida- 
tiou  of  the 
see  of 
Carlisle. 


Birth  of 
Henry  IT. 


See  of 
Coventry. 


London 
burnt. 


Defeat  of 
the  Turks, 
near  An- 
tioch. 


Raymond 
of  Poitou, 
prince  of 
Antioch. 
Beersheba 
rebuilt  by 
Fulk. 


Quod  rex  Angloriim  fecit  novum  episcoimtum  apiul  Karleolum. 

Anno  Domini  Mcxxxil.  Rex  Henricus  novum  fecit  episco- 
jiatum  apud  Carleolum  in  limbo  •  Anglia;  ct  Galwallia^,"  et 
posuit  ibi  primum  episcopum  nomine  Athelulfum,  Sancti 
Oswaldi  priorem,  cui  peccata  erat  solitus  confiteri.  Hie 
autem  creatus  antistcs,  in  ecclesia  sedis  suee  canonicos  posuit 
regulares,  et  earn  multis  honoribus  ampliavit.  Eodem  anno 
natus  est  Gaufrido,  cognomento  Plantegenest,  comiti  An- 
degavensi,  ex  filia  regis  Henrici  I.  filius,  et  vocatus  est  Hen- 
ricus. Quod  cum  rex  cognovisset,  convocatis  regni  princij)ibus, 
filiam  suam  et  hteredes  ex  ea  nascituros  sibi  constituit  succes- 
sores.  Eodem  anno  defunctus  est  Robertus  Cestrensis  episcopus 
cognomento  Peccatum,  qui  rege  Henrico  concedente  sedem 
cathedralem  transtulit  ad  Coventreiam,  et  locum  ilium 
caput  constituit  Merciorum ;  successit  ei  Eogerus  arctidia- 
couus  Lincolniensis.^  Habet  autem  episcopatus  ille  usque 
odie  ti'es  sedes,  Cestrensem,  Lichesfeldensem,  et  Coventren- 
sem.     Londonia  pro  maxima  parte  combusta  est. 

Quod  Fulco  rex  JerusoUmorum  tria  Turcorum  milia  interfecit. 

Eodem  anno  infinita  Turcorum  copia,  transito  Eufrate  flnvio.  Will,  of 
castra  statuerunt  in  partibus  Antiochenis.     Contra  quos  Fulco  Tyre,  xiv. 
rex     Jerusalem    ab    Antiochenis    vocatus,    exercitum    ducens,    '  ^"  •  ' 
subito    impetu  in   hostes  facto,  tria  ex    eis  milia  interfecit,  et  Id.  xiv.  7, 
qui    vivi   evaserant  in    fugam    sunt   compulsi.      Nostri  igitur  ^^^-  ^^^^ 
victores   ex    hostium    spoliis   usque    ad   nauseam    sunt    onusti, 
Antiocbiam  remeantes.     Patriarcha  vero   Jerosolimitanus     in-  Id.  xiv.  8, 
terea  cum  civibus  suis  juxta   Nobe,    quae  vulgari  appellatione  *'°'-  ^^^* 
Betonoble   dicitur,  castrum  Bernardi ''   construxit.      Per    idem  Id.  xiv.  20, 
tempus    Reimundus    Pictavensium    comes,    Constantiam    Boa-  ^^^'  ^^^" 
mundi  junioris  filiam  ducens,  effectus  est  princeps  Antiochenus. 
Et    eodem  tempore    resedificatur    a  rege   Jerusalem   Fulcone  Id.  xiv.  22, 
Bersabee  urbs  antiqua,  quae  ab  Ascalona  duodecim  miliaribns        ^^•'' 
distare  videtur. 


R.  de 
Monte, 
col.  448. 


Diceto, 
col.  505. 


R.  de 

Monte, 
col.  447. 


Cont.  Flor. 
Wig.  p.  93. 


^  limbo]  finibus,  R.  de  Monte. 
2  GalwaUicel  Scotia3,R.de  Monte. 
^  There  are  two  pastoral  staves, 
one  reversed,  in  the  margin. 


■*  Bernardi']    Arnaldi,    Will,     of 
Tyre.    This  sentence  is  not  in  the 


Hist.  Anglor. 


DE   TEMPORE   REGIS   ITENRICI    PRIMI. 


159 


A..-S. 

Chron. 
a.  1135. 
Cont.  Flor, 
Wig.  p.  94, 
R.  de 
Monte, 
a.  1132, 
col.  44C. 


(Not  in  R. 
id  Jlonte.) 
R.  de  Monte, 
Dol.  US. 
Hen.  Hunt. 
vii.p.2206. 


Be  qtiodam  clerico  per  Dei  Genitricem  curato. 

Anno  Domini  mcxxxiii.  Tenebra?  faetaa  sunt  in  Anglia, 
cfc  terra  mota  est ;  sol  similis  factus  luiise  tertiae. 
Rex  Hem-icus  extremo  transfretavit,  et '  manum  Sancti 
Jacobi  misit  Radingas.  Eodem  anno  scholaris  -  quidam 
gravi  jegi-itudine  afflictus  diebus  ac  noctibus,  ut  mulier  par- 
turiens,  flens  et  ejulans,  beatam  Dei  Genitricem  anxius  jugiter 
invocavit.  Qui  nocte  dum  quadam  gi-aviter  angeretur,  vidit 
sibi  assistere  beatam  Virgincm  Dei  Matrem;  quam  quia  in- 
vocaverat,  affuit  ei  albis  induta  vcstimentis,  et  manum  porrigens 
laboranti,  tetigit  membra  paventis,^  et  pristine  eum  restituit 
sanitati.  Interfecti  sunt^  omnes  milites  Templi  Domini. 
Natus  est  priraogenitus  Galfridi  Plantegenet  et  Ma- 
tildis  imperatricis  scilicet  Henricus.^  Eodem  anno,  defuucto 
Herveo  Elyensi  episcopo,  dedit  rex  episcopatum  Nigello,  et 
Dunelmensem  Gaufrido  cancellario. 


A.D. 1133. 

Eclipse  and 
earthquake. 

Henry  I.  in 
Normandy. 
A  scholar 
cured  by 
the  B.  V. 
Mary. 


Birth  of 
Henry  11. 
Bishops  of 
Ely  and 
Durham. 


R.  do  Monte, 

Hen.  Hunt, 
vii.  p.  22U  6. 


R.  de 

Monte, 
col.  448. 


Quod   Matlldls   imperatrix  peperit  filhim   quern   vocavlt 

Galfriduvi. 

Anno  Domini  Mcxxxiv.  Matildis  imperatrix  peperit  filiura, 
quem  vocavit  Gaufridum.  Unde  rex  Henricus  primus  in 
Normanniam  transiens,  moratus  est  ibi  pras  gaudio  ncpotum 
suorum.''  Eodem  tempore  defuncti  sunt  in  itinere  Eomano 
cpiscopus  Landavensis  et  Gilebertus  episcopus  Londonicnsis. 
Obiit  eodem  anno  Robertas  Curtebose,  frater  regis  Henrici,  et 
apud  Gloverniam  sepulturam  accepit. 

Qualiter  obiit  Rohertus  Curtheuse. 

Et  ^  eodem  anno,  cum  Dominus  noster  Jesus  Cliristus, 
qui   neminem   perire  desiderat,  jam  duci  Roberto   satis 


Birth  of 
Geoffrey. 

Deaths  of 
Urban  bp. 
ofLlandaff", 
Gilbert  bp. 
of  London, 
and  Robert 
of  Nor- 
mandy. 

Last  daj-s 
of  Robert 
of  Nor- 
mandy. 


J  ei  .  .  Radingas']  This  is  due  to 
Paris. 

-  In  the  margin  Paris  has  inserted 
"  impertinens,  ideo  vacat." 

•'  paventis]  patientis,  O.  W. 

*  etiam  is  interlined  in  C. 

■>  Henricus']  After  this  Par.  has 
il.  Henric,  and  so  C.  D, 

•*  nepotum  suorum]  Par.  inserts 
above  these  words,  vcl  -is  -/,  i.e. 
nepotis  sui. 

'  This  is  in  the  margin,  with  a 


reference  to  it  in  red,  **  Hoc  evideu- 
"  tins  in  margine  libri."  In  the 
margin,  opposite  the  beginning  of 
the  inserted  paragraph,  are  the. 
words,  "  Secundum  Ilenricum  archi- 
"  diaconum  Ilimtundunensem  "  (in 
black)  ;    "  Hie  annus  est  ab  initio 

quies  nua        tenufi  man 

mundi  v  m  et  ccc  et  xvii "  (in 
red).  It  is  in  C,  but  not  in  D., 
though  the  marginal  references  to 
it  are  in  D.,  and  not  in  C. 


IfiO  MATTTTyEI    PARTSTENSTS   CnRONTCA   MAJORA. 

A.D.  U34,  ampluin   spatlum   paniitcntioe   et  livmiiliationis   coiices- 
East  days    sovat,  vidcHcot  jiiiu    fevc  triginta   annorum    in  orbitate 
of  Nor-'*    tviuisactorum   ct  carcere,  abusus   est  illo  Dei  beneficio, 
niaiidy.       intiunuit  eniin  superbia,  minis,  et  dctractionibus,  male- 
dictionibus  et  querimoniis,  cum    potius    divinis  jugiter 
obsequiis   et  prccibus  assiduis  incubuisse  teneretur,  ut- 
pote  diu  afflictus   et  jam  senex,  quem    frequenter  cum 
lacrimis   diccre   potius  decuisset  ;   "  Merito  hsec  patior, 
"  immo  graviora   promerui,  qui   procaciter  jugum   Do- 
"  mini  quod  est  suave,  et  onus  ejus  quod  est  leve,  de 
"  collo  meo  in  Terra  Sancta  excussi,  et  oblatum  cselitus 
"  honorem  refutavi."     Sed  nil  horum  in  ore  arrogant! s 
personuit.     Contigit  igitur  una  dierum  festivorum,  cum 
rex  novam  robam  de  scarleto  sumens,  assuetus  de  eodem 
panno  quotiens  et  ille  sumpserat  fratri    suo  reverenter 
transmittere,    capam    conabatur    induere ;    sed   invenit 
introitum  capucii,   qui  gulerun   vulgariter  Gallice   ap- 
pellatur,   nimis    arctum  ;    inde-'^    contigit,   quod    unam 
suturpe   puncturam  tantum   confringens,  earn  deposuit, 
et  ait ;  "  Hsec  capa  deferatur  danda  fratri  meo  duci,  qui 
"  argutius    me   caput   habet."      Quae    cum   ipsi   delata 
fuisset  induenda,  invenit  illam  jam  dictam  puncturam, 
qu8e  per  incuriam  csesoris,^  quia  minima,  relinquebatur 
non  resuta.     Ait  dux  ;   "  Unde  hsec,  quam  sentio,  frac- 
"  tura  ? "      Et  nuntius   quse  contigerant   seriatim    duci 
referebat.      Et  dux  quasi  alto  vulnere  saucius,  irrugiit 
dicens;  "  Heu  heu,  nunc  nimis  vivo ;  quid  adliuc  infe- 
"  licem  vitam   pertraho  ?     Ecce  frater  meus,  immo  pro- 
"  ditor  meus  et   supplantator,  minor   natu,  et   ignavus 
"  clericulus,  ac  injuriosus  regni  mei  possessor,  qui   me 
*'  incarceravit  et  incarceratum  obcsecavit,  qui  tot  armo- 
"  rum  titulis  clarui,  jam  adeo  spernit  et  vilem    habet, 
"  ut    mihi    tanquam    prsebendario   suo     pro    elemosina 
"  suos    veteres     transmittit    et     dissutos    panniculos," 
Flens  igitur  et  ejulans  devovit  manducare,  nee  unquam 
postea  voluit  manducare  vel  bibere,  in  semetipso  desse- 

^  inde']  unde,  Hist.  Anglor.  |       ^  ccEsoris']  cessoris,  C.  D. 


DE   TEjrPORE  REGIS   HENRICT   PKIMI.  161 

viens  et  deficiens.     Quod  cum  rex  audisset,  non  multum  A.D.  1134. 

condolens,  jussit  corpus  in  ecclesia  conventual!  Glover-  i{ob<?rt*at 
1{.  de  l^jfg  reverenter  sepeliri.     Jacuit   autem   eo    tempore  impera-  Gloucester, 

col  44''       '•^^^  ^^'^  regis,  graviter  infirmata,  propter  difficultatem  partus  Danger  of 

filii  sui  quern  uuper   geiiuerat ;    sed  matrona  prudens,  thesau-  *'^<^  ex-em- 

ros'  suos  viduis,  orplianis,  ecclesiis,  ac  monasteriis  larga  maiui  Py^^     ^" 

distribuens,  periculum  mortis  cvasit. 

De  morte  Henrici  regis  Anglorum. 

Id.col.449.      Anno   Domini  Mcxxxv.     Eex"  moratus  iu  Normamiiam,  cum  illness  and 

die  quadam  a  venatu  redisset,  apud  Sanctum  Dionisium  in  silva  death  of 

Leouum_  carncs  comedit   murenarum,  quos   ei  ^   semper   noce-  "^°0'  -f- 

bant,  et  eas   semper  supra  '  modum  amabat.     Et    cum   medici 

eas  comedere   probiberent,  non  adquievit  rex  consilio  salutari. 

Hfec  igitur  comestio,  pessimi  bumoris  illatrix,  et  consimilium 

vebemens  excitatrix,  senile  corpus  letaliter  refrigidans,  subitam 

et  summam   perturbationem   effecit.      Contra  quam   natura  re- 

nitens    febrem  excitavit  acutam,  ad  impetum  materiei  gravis- 

simae  dissolvendum.      Cum  autem  resisterc  vi  nulla  potuisset,  Dc  morte 

decessit  rex  magnus,  cum  regnasset  triginta  quiuque  anuis  ac  ''fi//-^  Hcn- 

tribu.s  mensibus,   prima  die  Deccmbris.      Illius  autem  obitum  ""  ^"*     . 

ventus    vehemens     prEesignavit,    qui    in    vigil! a    Apostolorum  rcipiaverat 

Symonis  et  Juda3  turres  et  ajdificia  dejecit,  ct  arbores    usque- 

quaque  subvertit,  ita  ^  ut  mundus  solvi  putaretur.     Luna  Stoi-ms  aud 

etiam  eclipsim  passa  est  eodem  anno,  quarto"  kalendas  Augusti.  f'^l'P'^^, . 

Ccenobia  fecit  rex  de  Kadingis,  de  Cirencestre,  de  Prato   ante  ^|ej,(jj 

(XotinR.     Rothomagum,    et    de   Mortuo    Mari.      Municipia  vero,  praster' 
de  Monto.  ......  . 

turres  et  castella,  vigmti  quinquo   operc  sumptuoso  construxit. 

Hen.  Hunt.  Corpus  autem  regis  apud  Rothomagum  diu  jacebat  insepultum,  Horrible 

'^'"  •  ubi  viscera  ejus,  cerebrum,    et   oculi    sunt  humata.     Reliquum  condition 

vero  corpus   cultellis  incisum    et  multo  sale  respersum,  causa  ?  j?'^ 

foetoris   qui   magnus   erat   et  circumstantes   inficiebat,  in  coriis 

reconditum    est   taurinis  ;     undo    et    medicus**    ille,  qui  magno 

pretio    conductus    caput    ejus    securi     diffiderat,    ut    cerebrum 

'  thesauros  xuos]  om.  W.,  though  bury's  account  of  the  storra  when 

in  O.  I   Stephen    landed.     H.  N.    i.  11,   p. 

-  Tliere  are  drawings  of  an  in-  |   703. 

verted  crown  and  sword,  and  of  the  ^  quarto    kal.    Au(jnsti'\   4   Non. 

shield  reversed,  in  the  margin.  '   Jan.,  R.  de  Monte. 

^  «■]  eis,  A.  '  pratcr'\  inter,  O.W.,  aud  so  A., 

*  supra  modum]    Added  by  the  1   but  it  has  been  altered.     This  sen- 
compiler.  I  tence  is  the  compiler's. 

*  ita  .  .  pularelur]   Inserted    by  "  medicus   is   introduced    by   the 
Paris  iu  the  margin  from  Malmes-  :  compiler. 

VOL.    II,  L 


1G2  MATTirvFJ   PABTSTENSIS   CIIKONICA  MAJOllA. 


Caon. 


A.D.  1135.  cxtrahovct  iiimio  jam  fontoro    corrnptnm,  quamvis  lintheamini-  Hen.  Hunt, 
bu.'^  mnlti-s    iin-olutnm    csscfc  caput  ejus,  causa   tamcu    foetoris  ^"'•^•''^^^"■ 
cxtinctns  est,  ])rctio  sibi  pacto  male  gavisus.     Hie  autem  ulti- 
Theboily     nius  fuit   ex  multia  quos    rex  Ilciiricus   occidit.       Inde  quoque 
of  Henry  I.  corjius  vegium  doportatnm  est  apud  Cadomum,  ubi   jiatei'  ejus 
fiikeu  to       voiiuicscit.      Cum    cssct   in    ccclosia   positum  ante    patris  tum- 
bam,   ca5pit   continuo    humor    niger    et    borribilis    coria  tauri 
penetrare,  qui    in  vasis  sub  ferctro  a  minlstris  susceptus  mag- 
Ilis  burial    ""i"  intiicntibus   inculcavit  horrorem.      Tandem  cadaver  regis 
at  Heading,  in  Angliam  allatum,  in  dicbus   Nataliciis,  ajiud   Radingum,  in 
ecclesia   ilia  nobili  quam  ipse  fundaverat,  regaliter  est  sepul- 
tum,  pra^scnti1)us  archiepiscoiiis/  episcopis,  et  magnatibiis  regni. 

Qnod  St(i2')ha7iits  filiits  Theohaldi  comitis  BIcscnsis  coronatur 

vex  AiigJorum. 

Succession       Defuncto,-   ut   dictum    est,    rege  Henrico  primo,  antequam  ^  Id.  f.  221. 

of  v^teplien.  corpus    ejus    sepultnra3    traderetur,    Stephanus,  neiws    ejusdem 
regis  ex  sorore  Adala,  uxore  scilicet  Theobaldi  comitis  Bononiaj, 
et    frater    Thcol^aldi     junioris    comitis    Blesensis,    vir    magna? 
strennitatis    et    audacia),   quamvis    sacramentum    fidelitatis   im- 
peratrici    do    regno    Anglice   jurasset,    diadema    tamen,    Deum 
temptans,  invasit.    Congregatis  ■*  enim  Londoniis  regni  magna-  (Not  in 
tibus,  meliorationem  legum  promisit  juxta  voluntatem  et  arbi-  Hunt.) 
trium   singulorum.      Willelmns  quoque  Cantuariensis  arcbiepi-  Hen.  Hunt. 
Scopus,  qui  primus  sacramentum  ex  omnibus^  imperatrici  fecerat  viii.f.  2216. 
do  regno  Anglite,  Stephanum  in  regem  consecravit,  vigesimo  ^ 
secundo    die    post    mortem    avunculi    ,sui.      Quid  ergo  ? 
omnes,    ut    breviter   dicatur,    tarn    praesules    quam   comites    et 
barones,  qui  filia?  regis  et  suis  hseredibus  juraverant  fidelitatem, 
consensum  ''    Stcphano  prfebuerunt ;  dicentes  ^  fore  nimis  turjje,  (Not  in 

p.  22G.  si    tot    nobiles   fasminaj    subderentur.      Hugo    prteterea    Bigot,  Huiit-) 

Henrici   senescallus   regis,  prcestito  juramento,  probavit  coram     \'''^!nV 
archiepiscopo  Cantuariensi,  quod  dum   rex  ageret   in  extremis. 


'  Hunt,  only  mentions  William, 
archbishop  of  Canterbury. 

-  In  the  margin  are  the  "  Scutum 
"  et  corona  regis  Stephani." 

■'  antcquam  .  .  Bononice}  Intro- 
duced by  the  compiler.  "  Theo- 
"  baldi  comitis  Bononise,"  is  an 
error  for  "  Stephani  comitis  Ble- 
"  sensis." 

■•  CojKjreiialis  ,  .  stnguloruni]  In- 
troduced by  the  compiler.  Cf.Will. 
of  Newburgh,  i.  4,   p.  23  (Hamil- 


ton) ;  Gesta  Stephani,  pp.  3,  4, 
(Seweli). 

^  The  Hist.  Anglor.  ins.  prcelatis. 
Ex  omnibus  is  not  in  Hunt. 

"  This  introduction  of  Paris  is 
from  Malmesbury,  Hist.  Novell,  i. 
12,  p.  704. 

'  The  Hist.  Anglor.  ins.  ttnani- 
mem. 

^  dicentes  .  .  suhderentiir'\  Pecu- 
liar to  the  compiler. 


DE  TEMPORE   EEGIS   STEPHAXI. 


163 


3t  in 
■eto.) 


eto,        irapcratricem   exhferedavit  ct    Stephanum  sibi   constituit  buc-  A.D.  1133. 
^^•^-       cessorem. 

Igitur  in   die   Sancti    Stephani,'    omnium    favorc    Stephanus  His  coro- 
saepe    dictus    per    ministerium    Willelmi    Cantuariensis    archi-  "''*'^n  ^^ 
episcopi  apud  Westmonasterium  diadema  snscepit,  et"  rex  est  ab  ^.j^j,'  ^g^. 
omnibus    acclamatu;:,     et    regale    festum    splendide    celebravit.  December. 
Coronatione     itaque    magnifice    completa,    homagiis     receptis, 
II.  Hunt,  perrexit    rex    Stephanus    ad    Oxoniam,    ibi    confirmavit    pacta,  His  vows 
•'■--'"•  qua3  Deo   et  populo   atqiie  ecclesiaj  sanctte   in  die  coronationis  of  good 
sure    concesserat,    qua3   hjec    fiieruut  :     Primo,    cum  juramento  g""^^in- 
vovit,  quod  defunctis  episcopis  non  retineret  ecclesias  in  manu 
sua,  .«ed  statim  clectioni  canonicfe  consentiens   electos  continue 
iuvestiret.      Secundo  vovit,  quod  nuUius  clerici  vel  laici  silvas 
in  manu  sua  retineret,  sicnt  rex  Henricus  fecerat,  qui  .singulis 
annis  eos   inplacitaverat,  si  vel  venationem   cepissent   in   silvis 
proprii.s,  vel    si   eas   ad   propria.s    necessitates    distraherent   vel 
miuucrent;^  quod  nefandi  genus  placiti  adeo  fuerit^  execrabile, 
quod  si  visores  alicujus  silvam,  quern  esse  pecnniosum  sciebant, 
a  longe   conspicerent,  statim  vastum    in    ea    pcrbiberent,    sivc 
csset,  sive  non,  ut  cum  sine  merito  redimere  potuissent.     Tcrtio 
vovit,  quod  Danegeld,  id  est,  de  qualibet  liyda  terra;  duos  solidos 
quos  antecessores  ejus  accipere  consueverant,  in  aiternum  annis 
singulis    condonaret.       IlEec    autcm    .specialiter,    et    alia    multa  which  are 
gencraliter,  so  sei-vatnrum  juravit;    sed  nihil  horum,  qua?  Deo  not  kept, 
promiserat,  observavit. 

Eodem "''    anno  combii.sta    est    ecclesia    Sancti    Pauli  St.  Paul's 

,:  burnt. 


Londonien.sis  ab  igne  qui  accen.sus   est  ad  pontem,  qui 
perrexit  usque  ad  ecclesiam  Danorum.     Die  quo  appli- 


rvascap 
and,  i. 
!C.3. 
Irnesb. 

1, p. 70.3.  cuit    idem    Stephanus,  contra    naturam  biemis  borren-  Great 
dum  intonuit  super  omnem  terram  tonitruum  cum  ful-  ^torm. 
gure  borribili,  ita  ut  mundns  in  antiquum  chaos  redigi 
videretur.    Stephanus    quoque    rex,    ])rresentibus    archi-  Stephen 
episcopo*^    cum    (hiobus   episcopis,    scilicet,  Wintoniensi  ^^^^^^^^^g^^^f 
et    Sarisbei'iensi,    totum     thesaurum,    quern   avuncuhis  Henry  r. 


'  W.  inserts  prolhomartyris.  This 
date  is  from  Hoveden,  i.  p.  189; 
omnium  favore  is  the  compiler's. 

-  et  rex  .  .  receptis]  Introduced 
by  the  compiler. 

'  vel  inlnuerciit'\  Inserted  in  the 
margin  in  A.  It  is  in  W.,  but  not 
in  the  Hist.  Anglor. 


^  fucrit']  fuit,W.,  as  Huntingdon. 

■'  This,  whicli  is  in  the  margin,  is 
referred  to  by  the  words  "  Ilic  in- 
"  trabit  (juod  deest."  It  is  in  the 
text  in  C.  D.  as  usual. 

'"'  arr/tippisrnpol  archiepiscopis, 
Hist.  Anglor.  Cf.  Gesta  Stepliani, 
p.  G. 

L    2 


1G4 


MATTHiiEI  PAEISTENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


Burial  of 
Henry  I. 

Death  of 
arclil 


AT),  iinr,.  suuR  congesserat,  occupavit,  scilicet  centum  milia  libras,  Cf.Maimei 
exceptis  vasis  aureis  et  argenteis  et  gemmis.  p.' tog! 

Anno   Domini   Mcxxxvi.      Corpus    regis    Hemici    in  id.  i,  13, 
mausoleo     regali    conditum    reponitur,    praesente    regc  P-  ^^^^ 
Steplio.no.    Obiit  Willelmus  Cantuariensis  archiepiscopus.  ^J^«t°'  ^°^- 
■ciibishop  Henricus  Wintoniensis  episcopus  abstulit  manum  Sancti  (Not  in 

William.  Dioeto.) 

.    •    ,  f  Jacobi  (le  Kadinois.     Eodem  anno,  post  Pascha,  comes  Maimesb. 

Arrival  01  o  .  /    ^^  .  .       H  N  i   1' 

Robert,       GlovemiaD    Robertus    nomine    venit    in   Angliam,  cuius  „  '705 ' 

Gioncester  pi'"dentiam    et  ^  potentiam    rex  Stepbanus    verebatur  ; 

■who  does    post   cujus   adventum,  episcopi  juraverunt  fidelitatem  ^  Id.  i.is, 

honiasre  to  .        ,  .  -j.     ti       j.    j.  i      •      j.'  j.     t  P-  ''^~' 

Stephen.     ^'^g^>  et  rex  juravit    libertates    ecclesiasticas    et    bonas 

leges  sc   observaturum,  et   inde    cartam    suam   fecit,  et 

comes  R[obertus]    sibi   homagium   fecit  sub  conditione,  Id.  i.  u. 

scilicet,    si   dignitatem    suam    sibi    servaret    illibatara, 

secundum    illud    antiquum    proverbium;    "  Quam    diu(^°*>°, 
111-  i  ,  ,  •  ,         ,)  Maimesb. 

"  nabebis  me   pro  senatore,  et  ego  te  pro  imperatore. 


De  Concordia  facta  inter  regem  Stepliamim  et  regem  Scotorum. 

Carlisle  P^^"  ^  idem  tempus  David  rex  Scotorum,  qui  imperatrici  fide-  Hen.  Hun 

and  New-    litatem   fecerat,    in   Angliam    hostiliter   veniens,   Carleolum  et  ^"'    — 
castle  Novum  Castellum  super  Tynam  cepit,  et  suos  imposuit.     Pro- 

Divkl  kme  i^ovit  igitur  rex   Stephanus  contra    eum.   exercitum   copiosum, 
of  Scots.      et  regi  Scotorum  apud  Dunelmum   occurrens,  concordatus  est 
Peace  at      c^t^  eo,  quia  reddidit  ei  rex  David  Novum  Castellum,  et  Car- 
Durham,     leolum  retinuit  regis  Stephani  voluntate.     Rex  tamen  Scotorum 
homagium   regi    Stephano   non    fecit,   quia   fidelitatem    fecerat 
His  son        filial  regis  Heni'ici  et  nepti   suae.     Filius    autem   regis    David 
Henrj-does  homo  regis  Stephani  efiectus  est,  et  dedit  ei  rex  jure  perpetuo 
nomage.       Huntendonam  de  se  tenendum.''     Eediens  vero  rex  ad  propria, 
tenuit  curiam  suam   apud  Londonias  in  soleninitate  Paschali, 
qua  nunquam    in   Anglia  fuerat   splendidior,  tam   in   auro    et 
Report  of    argento,  quam   in  gemmis  et  vestibus  pretiosis.      Deinde    in  ^ 
d  ."^^h  "  ^j    fssto    Dominicaj    Ascensionis    divulgatum    fuit    per    Angliam, 


^  et  potentiam']  An  addition  of 
Paris's  own. 

-  episcopi  .  .  .  Jidelitateni]  These 
words  are  repeated  by  mistake. 

■'  Per  .  .  imposuit']  This,  though 
from  Himtingdon,  is  in  the  com- 
piler's own  words. 


''  tenendum']  Sic,  all  the  MSS. 
(except  C,  which  has  tenend'^,  pro- 
bably from  a  recollection  of  burgur.i 
in  Huntingdon. 

*  i?)  .  .  .  Ascensiotii.s]  ad  roga- 
tion es,  Hunt. 


DE   TEMPORE   REGIS   STEPHANI. 


165 


en.  Hunt,  regem  esse   mortuum;    iinde '    maxima  pertiu-batio  surrcxit  iuA.D.  1136. 

i.  f.  222.  regno.      Nam    Hugo    Bigod    castellum   Norvicense    ingrestjus,  consequent 
noluit  reddere  illud  uisi  regi,  et  hoc  iuvitus.     Coapit  ergo  dc-  disturban- 
inceps   Normaunorum  proditio  puUulare  ;  sed  rex  cis  viriliter  *^*^^' 
resistens,  cepit  primo  castellimi   de   Batiutoua    cujusdam    Ro- 
berti  proditoris   sui.      ludequc  Exoniam   obaideiiri,  quam  tene- 
bat  lialdewiuus   dc   Redvers   coutra   eum,  sed   sero   tamen    et 
cum    difficultate,    redditum    est   castellum   cum  civitate.      Rex  Uul'oitu- 
autem    pravo   usus   cousilio,  iiou   exercuit  viudictam  in  prodi-  nate  cle- 
tores  suos ;   uude  postea  restiteruut  ei,  et  plurima  contra  eum  -  ""«""i^'y  °' 
nequiter    firmaverunt.      Perrexit   autem   iude   ad    Wectam    iu- 
sulam,    et    abstulit    eum  Baldewino    de^   Redvers   prasdicto,    et 
ipsum   ab  Anglia   exulavit.      Rex    igitur,    his    prospere   gestis,  His  oath 
venit  venatum  apud  Brautouam  uon  longe  ab  Hunteudona,  et  respecting 
ibi  de  forestis  procerum   suorum  et  venationibus  placitavit/  et  ,  ^  l'^*" 
votum,  quod  l)eo  et  populo  fcccrut,  violavit.  ken. 


de 
onte 
1.  450 


Quod  Gaufridics  corner  Andegavensis  municipia  Normanmco 

subjiifjavit  sibi. 


Eodem  tempore,  Gaufridus  comes  Andegavensis  et  uxor  ejus  Norman 

Matildis    sine   difficultate    aliqua   castella    Normauuias    obtiiiu-  castles  re- 

.    ■      eruut    cum    firmitatibus    cunctis   Willelmi    Talevaz,    quas   rex  ,  ,"*^*"^    ^  ^. 
col.4ol.  ,     ,  .  ,    ,     -i.rii   1  T     1  4  ,      Geotirey  01 

habuerat  ni  mauu  sua,  exulato  \\  ilieimo.     iude  meuse  Augusto,  ^njou 

cum  apud  Rothomagum ^  pervenissent,  peperit  Matildis  ibi  co-  ujith  of 

miti  Gaufrido  filium   suum   tcrtium,  qucm  vocavit  "Willelmum.  his  son 

Proceres    vero    Normauniaj    super ''    hoc   indiguautes,    miscruut  William 

propter  Theodbaldum  comitem  Blesensem    fratrem    regis    Ste-  ^   v  'S^"^- 

phani  seniorem,  ut    veniret   ad   eos,  Normauuiam   recepturus.  Theobald 

Qui  veniens   Luxovias   in  jejunio   decimi   mensis,    audivit   ibioflJlols 

Stephauum  fratrem  suum  jam    in    regem  Auglia;   coronatum;  1|°^'''^'^  ^*^ 

mide  comes  Glovernia)  Robertus  reddidit  Theodbaldo  Falesiam,  ^  °  ^* 

asportata   prius   inde   pecuuia  non   modica   de   thesauro  regis 

L  col.452.  Heurici.     Eodem  auuo  Willelmus   Cautuarieusis  archiepiscopus,  Obituary. 

Willelmua  Exoniensis,  et  Johaimes  Rofensis  episcopi  obieruut. 


'  undo  .  .  re(/no]  Added  by  the 
compiler. 

-  W.  ins.  casliu. 

^  de]  ova.  \V. 

^  placUuvit'}  So  O.  W.  and  Hun- 
tingdon ;  plantav  it,  A. ;  multos  bup- 
plantavit,  Hist.  Anglor. 


■'  Rothomagum]  A  careless  alter- 
ation of  Ar<jenluma<jum,  which  K. 
de  Moute  has.  This  passage  is  in- 
serted by  the  compiler  out  of  its 
place. 

''  Huper  /toe  inditjitantes]  Inserted 
by  the  compiler. 


Idi^ 


MAITll.KJ    rAlllSlKNSIS   CHRONICA   JVIAJOKA. 


A.l).  1137.        Quod  rc.v  Fniiicornm  ceplt  homagium  Enstacldi  filii  regis 

Slqthani  do  Normannia.^ 

Stophon  in       Aimo    Doiiiiiii    Mcxxxvn.      Rcx   Anglorum    Stciihaiius   traus-  Ilen.  Hunt 

Norniaudy.  fpetavit    in   Normanuiam,  fugicnte-    a  facie  ejus  comitc  Ande- '^■"'- ^- "^22. 

gavcnsi ;    iibi    martiis    actibus    indulgcns,    omnia    qua)    incocpit 

felicitcr  consummavit ;  hostium  cuucos  depulit,  hostilia  castella 

Ilis  peace     subruit,  ct  cgregic  rc.-'iileiuluit  inter  summos.     Concordiam  cum 

■with  Louis  rcge  Francorum  composuit,  et  filius  ejus  Eustachius  homagium 

^  •'•  ci  de  Normannia  fccifc.     Hoc  videns  consul  Audegavensis  Glau- 

IJis  terms    fJ.iJ^J^    cuius  uxori  idem  rex  sacramcutum  feccrat,   Angliam  ab 

of  u'^'^rce-  '       o  _    ^  ^  ^   ^ 

meut  with    ^0   requircbat.      Sed    tamen   cum    vidissefc    se    vires   regias    ad 

Geotfrey      prsesens    non    posse   superare,  ccpit   inducias,  acceptis  ab   ipso  ^'  ^ 

ami  Theo-    j-ege   pro  bono  2)acis  quiuque  ^   milibus   marcis    singulis    annis.  g^j  453 

Tbcodbaldo  etiam  fratri  suo  comiti  Blesensi  conquerenti   quod ''  Id.  col.452 

injuste  Angliam   invaserat,  cum   esset  jetate   minor,  duo  milia 

marcas  pepigit  annuatim  ;  et^  eic  fratres   pacificati  ab  in-vicem 

rcccsscrunt.      Cunctis    igitur   ibidem    prospere    gcstis/'  ad  An-  Hen.  Hunt 

Deatli  of      gliam  transfretavit.     Eodem   anno   obiit   rex  Francorum  Lodo-  ^'^*-  ^-  ^-^' 

Louis  VI.    Avicus,  cognomento  Grossus,  et  successit  ei    filius  ejus  Lodo-  Diceto, 

Louis  VII.  "wicus;   Lie  duxit  uxorem  Alienor,    filiam  ducis  Aquitanniaj,  ex  ^*^'- ^^^^ 

qua  duas  filias  generavit,  quas   duo  filii  magni  comitis  Theod- 

baldi  Flandrensis,^  Henricus  et  Theodbaldus,  duxerunt  uxores, 

primogenitus  primogeuitam  et^  minor  natu  juniorem. 


Quod  Scoti  in  regem  Steplianutn  scBviebant. 

Couradin.      Anuo   Domini  Mcxxxviii.     Conradus,    Romanum  adcptus  im-  R.  de 

])eriuin,  annis  (piindccim  imperavit,  et  sic  SUCCesslt  Lothario.  Monte, 
Stephen       Eodcm  anno   rcx  Anglorum    Stepbanus   in   ipsis   diebus    Nata-  ^  ■  ^*^^- 
p.  227.         liciis   Bedcfordcnse  castrum  obsedit,  diccns'-'  nulla  bora  pacem  ^.—  £092 
takes  Bed-  esse  bostibus  conccdendam.     Sed   antequam  ei    castrum  redde- 
ford  castle,  retur,  rcx  David  Scotorum  in  Nortbanhumbriam  ^"    exercitum 


'  Normaniiial  The  scribe  had 
carelessly  written  "Nomaii."  Paris 
inserts  (in  black)  an  r  above  the 
line. 

"  fugicnte  .  .  Andegavensi  ]  In- 
serted by  the  compiler. 

^  quinquel  "iuo,  R.  de  Monte. 

*  quod]  apud, A. 

*  e<  .  .  .  rccesscrunt]  Added  by 
the  compiler. 

*  yestis]  gentis,  A. 

'  Flandrensis']  This  error  is  in- 


serted in  what  was  apparently  a 
blank  space,  in  the  St.  Alban's 
hand.  Diceto  has  only  "  comitis 
"  Theodbaldi."  The  daughters  were 
Mary  and  Alice. 

^  et  .  .  jitidoreni]  Added  by  the 
compiler. 

'  dicens  .  ,  concedendani]  Added 
by  the  compiler. 

'"  NorlhanJiumhriam']  Northan- 
humbria,  A.  It  is  not  in  Hunting- 
don. 


DE   TEMPORE   REGIS   STEPHANI. 


167 


Hen.  Hunt,  iluccns,  tarn  ipse  (juam  siii  rem  uimis  exccrabilcm  peregerunt.  A.l).  1138. 

viii.  f.  222.  In  ultiouciu  cuim   imperatricis,  cui    idem   vex  ficlelitatcm  jura-  Atrocities 
verat,    muliorcs    gravidas    findcbant,    ct   ftutus   antic ipatos    ab  ^\  l>:ivid, 
uteribus  cxtrahcbant ;  parvulos  super  lanccarum  acumina  proi-J"?° 
ciebant,    presbyteros    super    altaria    trucidabaut,    crucifixorum 
capita    pra3cidebanb    ct    super'     cajsorum    corpora   reponebant, 
capita  occisorum  mutuantes  super  crucifixes  collocabant.     Qua;- 
cunquc  igitur   Scoti  coutingebant,  plena  horroris  ct  iuhumani- 
tatis  Grant.     Aderat  clamor   mulierura,  ejulatus  senum,  despc- 

(Enlarged   ratio    vivorum.      Rex    igitur     Stephauus    cxercitum    graudem  Stcplun 

from  promovit     in    Scotiam ;     sed    autequam    illuc    pervcnirct,    rex  drives  him 

'^         IScotoruni   sesc   in   sua  recepit,  et  inexpuguabilia  loca  petivit :    ^^  '  "" 
.       ,  1       7i       •  •  •  .     letiinis  to 

ct  rex  Anglorum  australes  bcotia)  partes  iguc  cremavit,  ct  sic  England. 

in  Augliam  I'cmcavit.     Exarserat   namquc   tauta  rabies  procc-  Castles 
rum  contra  cum,  ut  fere  ab  omnibus  quateretur ;  -  AVillelmus  •*  I'dd  against 
enim  Talebot   Herefordense  castrum  tenuit  contra  regem,  Ro-  Stephen, 
bertus    consul   Glovcrniaj  Ledcs   ct   Bristollum;    liic  erat  filius 
nothus  regis  Henrici ;  Willclmus  Luvel  tenuit  contra  [eum]  cas- 
trum de  Cari,  Paganellus  Ludehlawc,  Willclmus  dc  Moiun  cas- 
tclliim  de  Duncstor,  Robertus  dc  Lincolnia  castrum  de  Warhani, 
Eustachius   filius    Johannis   castellum   de    Mcltona,    Willclmus 
filius  Alani    Salopcsbcri,  quod  rex  per  vim  ccpit,  et  captorum 
in    CO    nonnullos    suspendit.      Quod    audiens    Walkeliuus,    (pii 
castrum  Dovci'ensc  tencbat,  illud  regiuaj  reddidit  obsideuti. 


Id.viii.  f. 
222  b. 


Id.  f.  223. 


Quod  rex  Scotorum  Northcuthiimbriam  hostiliter  sit  inffressus. 

Occupato  itaquc  rcgc  Stephano  circa  partes  australes  Angliie,  David's  in- 

David    rex    Scotorum    iuuumerabilcm '   cxercitum    in   Nortban-  \3sion  of 

bumljriam  ■'    })romovit,  contra   quern    proccrcs    regni  Borcales,''  j^^."^  '"™' 

jussu  ct  ammonitionc  Turstani    Eboracensis    archicpiscopi,  fix.o  rpj^^  j.,j,^^_ 

apud  Alvcrtonam  standardo,  id  est  rcgio  insigni,  virilitcr  resti-  ard  raised 

tcrunt.     IIujus    autcm    piigna)    principcs    fucrunt    consul   AVil-  by  Thur- 

Iclmus     Albcmarlia;,     Willclmus     de     Notingeham,     Walicrus  i]!^^"  p' 

°  North- 


Id.  f.  2226.  Espcc,    ct    Gilcbertus    do    Lasci.      Archicpiscopus    vcro,    cum  ^11^.,.^^^ 
Kgritudinis  causa  liuic  pugua3  intcressc  uou  posset,   misit  loco 


'  super']  frater,  A.,  the  scribe 
mistaking  fr  for  fr. 

-  (jualcrclur]  hostiliter  quxrerc^ 
tiir,  Hist.  Anglor. 

•*  Willclmits]  An  error  introduced 
by  the  compiler.  Huntingdon  and 
It.  de  Monte  have  "  quidain  .... 
"  nomine  Talebot."     His  name  m  as 


Geoffrey.  (Sec  the  Cont.  Flor. 
Wig.  p.  108.) 

'  innumcrubUcm'l  innumcrabile,  A. 

■'  Northanhumbriam]  Angliam, 
Hunt. 

''  borcales']  borcalis,  Hist.  An- 
gler., as  Hunt. 


168         MATTH/EI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


bislu)|)  of 
tho  Ork- 
neys. 


A.D.  1138.  6U0  Radulfnm  Diiuclmcnsem'   cpiscopum   ad    popiilum   exhor- Hen.  Hunt. 

Speech  of    tandum.     Qui   stuns   in   acie  media,  in   loco  cmiuenti,  usiis  est  viii.f.  2226. 

Kalph,  hiijusmodi  iucoutivo;  "  Procercs  AnglisB  claris.simi  Normanni- 
"  genjB,  contra  quos  audax  Francia  contremiscit,  ferox  Anglia 
*•  a  vobis  capta  succumbit,-  dives  Apulia  vos  sortita  reflorult, 
'•  Jerusalem  famosa  et  insignia  Antiochia,  utraque  se  vobis 
■•  supposuit,  nunc  Scotia,  vobis  rite  subjecta,  rcpellere  conatur, 
••  inermem^  praeferens  temeritatem,  aptior  rixse  quam  pugn». 
"  Nullus  igitur  sit  verendi  locus,  sed  potius  verecundiae,  quod 
'•  illi,  quos  semper  in  patria  sua  petivimus  ct  vicimus,  nunc 
"  in  patriam  nostram,  ritu  transverso,  dementes  et  ebrii  con- 
"  volarunt.  Quod  tarn  en  ego  prsesul  vobis  divina  factum  pro- 
"  videntia  denuntio ;  ut  hi  qui  in  liac  patria  templa''  Dei 
"  violarunt,  altaria  polluerunt,  presbyteros  occiderunt,  nee 
"  pueris  nee  prtegnautibus  pepercerunt,  in  eadem  condignas 
"  sui  facinoris  luant  poenas.  Attollite  igitur  animos,  viri  ele- 
"  gantes,^  hostes  nequissimos  patria  virtute,  immo  Dei  pree- 
"  scientia,  confligite,  qui  se  nesciunt  in  bello  armari,  nee 
"  casus  belli  dubios  suspicetis.  Tegitur  vobis  lorica  pectus, 
"  galea  caput,  ocreis  crura,  et  clipeo  totum  corpus;  ubi  feriat 
"  hostis,  non  reperit,  quern  septum  armis  undique  cernit. 
"  Quid  igitur  inermes  dubitatis  et  inertes  ?  Sed  jam  finem 
"  loquendi  conferunt  hostes  inordinate  proruentes,  dispersi 
"  confluentes,  quod  animo  meo  satis  placet.  Si  quis  denique 
"  vestrum  pro  Deo  pugnans  et  patria  occubuerit,  absolvinius 
"  eum  ab  omni  poena  peccati,  in  nomine  Patris,  cujus  crea- 
"  turas  foede"  et  horribiliter  peremerunt;  et  Filii,  cujus  altaria 
"  polluerunt;  et  Spiritus  Sancti,  cujus  gratiam,  immania  per- 
"  petrantes  et  enormia,  contempserunt."  Ad  hasc  autem  re- 
spondit  omnis  populus  gentis  Anglorum,  et  resonuerunt  montes 
et  colles  "Amen,  Amen." 


Be  campestri  prcBlio  commisso  mter  Scotos  et  Anglos. 

Battle  of         Tunc  ^  clamorem  audientes  Scoti,  vociferati   sunt   omnes    in  ^  id. 
the  Stand-  modum  muliercularum  insigne  patrium  "Albani ;"  ^  sed  extinctus 


ard. 


'  Dunelmenscm']  An  error  intro- 
duced by  the  compiler  for  Orca- 
dum,  ivhich  Hunt.  has. 

-  succumbit']  succuhuit,  W.,  as 
Hunt. ;  O.  has  succumbit. 

■*  ineimcm']  inhermen,  A.,  and  so 
CD. 

"•  templa]  deinpla,  A, 

"  O.W  ins.  ct  adversus,  as  Hunt. 


•■'  fcede'l  fide,  A. 

'  Tunc']  Hunc,  O.  W. 

*  in  modum  muliercularum]  In- 
serted by  the  compiler. 

'■>  O.  W.  and  the  Hist.  Anglor. 
repeat  Albani,  as  Hunt.  The  Hist. 
Angior.  inserts  exaltando  after  pa- 
trium. 


DE   TEMPORE   REGIS   STEPHANI.  169 

Hen.  Hunt,  est  clamor,  ictuum  immanitate  et  horrore  concurrentium  acie-  A.D.  1138. 

viii.f.2226.  rmjj^  Turma  Locnentium,  qui  gloriam  primi  ictus  a  rege  vis  Battle  of 
impetraverant,  augmentatis  missilibus  et  lanceis  longissimis,  tlie  Stau- 
super  aciem  equitum  Auglorum  loricatorum  potenter  irruunt,  ^''^^^■ 
ad  quos  quasi  muro  ferrco  oflfendentes,  impenetrabiles  inve- 
nerunt.  Viri  autem  sagittarii  gentis  Anglorum,  equitibus  per- 
mixti,  imbre  sagittarum  Scotos  obnubilautcs,  penctrabant  eoa 
quos  reperenint  inermes.  Tota  namque  gens  Aiiglorum  et 
decus  Normaimorum  circum  standardum  conglobata,  manebat 
immobilis,  quasi  in  acie  una;  percussoque  casu  sagitta  summo 
Loenentiuni  duce  corruit  ipse,  et  gens  ejus  tota  est  in  fugam 
conversa.  Offensus  namque  Dcus  excelsus  erat  in  eis,  undo 
Gmnis  virtus  eorum,  tanquam  araneariun  tela  confracta,  periit 
et  defecit.  Quod  videns  acies  Scotorum  major,  qma  ex  parte 
altera  acerrime  confligebat,'animo  deliquit'-etfuga)  incunctauter 
iudulsit.  Kegalis  autem  acies,  quam  ex  diversis  gentibus  cou- 
stituerat,^  simul  ut  hsec  vidit,  coeperunt  primo  singillatim, 
deinde  vero  catervatim  fugerc,  rege  *  solo  adhuc  persistente. 
Quod  amici  regis  iutuentes,  coegeruut  eum  equo''  ascenso 
fugere;  cujus  filius  in  armis  strenuus,  aliorum  fugam  non 
attendens,  sed  soli  glorije  et  virtuti  inhians,  acies  hostium  im- 
petu  ardenti  percussit ;  licet  illius  agmina  contra  equites  lori- 
catos  resistere  non  valerent.  Sed  tandem  armatorum  violentia 
potenter  in  fugam  sibi  nimis  damnosam  sunt  compulsi  et  tur- 
piter  in  diversa  dispersi.  Undecim  Scotorum  milia  fama  refert  Defeat  of 
occisa,  exceptis  illis  qui  in  segetibus  et  silvis  inventi  sunt  ^'^^  Scots, 
letaliter  vulnerati.  Nostri  vero  sanguine  vix  fuso  feliciter 
triumpharunt,  licet  ex  omnibus  equitibus  frater  Gileberti  de 
Lasci  solus  inveniatur  occisus.  Actum  est  antem  bcllum  hoc 
mense  Augusto,  ex  ^  comprovincialibus  Transbumbrana!  gentis. 

K.  de  Eodem  anno  mense   Octobris,    Gaufridus    comes    Andegavensis  P-  228. 

XT* 

Monte,        Oximenses    subiugavit    et    Baiocenscs,    et    Falesiam    obsidioue  "'^smea 
-'•«■'■      vallavit.  Z'J.T 

De  cledione  Thcobaldi  Cantuariensis  arcMepiscoj[>i  Geoffrev 

Hen.  Hunt.      Eodem  anno,  Albericus  Hostiensis  cpiscopus  et  ecclesiaj  Ro-  Council  in 
viii.,  f.  223.  mana3    Icgatus,  in  Augliam  veniens,  in  Advcntu   Domini  Lon-  London, 

doniis  concilium  celebravit  in'  ccclesia  Sancti  Pauli ;  ubi  iiiso  .'^  .  ^' 

'■      legate  Al- 

■  beric. 

'  confii(jebat]  confligcbant,  W.  i  the  compiler.     Cf.  Aelred  de  Bello 

-  deliquit]  deluit,  A.  O.  W.  cou-  '  Standardii,  col.  337.  1.  10. 

doluit,  Hist.  Anglor.  ''  in   ecclesia   S.   Pauli']    This    ia 

^  constilueraQ  constitucrant,  W.  where  the  ordination  mentioned  in 

■•  rege  .  .  .fugere]  om  D.  the  next  line  was  held  according  to 


equo]  a  quo,  A. 
'  ex  ,  .  .  gentis]    Introduced  by 


Diceto,  col.  507.     The  council  was 
held  apud  Westmonaslerium. 


170 


MATTHiEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1138.  jubcuto  legato,  Ileuricus  Wiutoniensis  cpiscopus  Ricardum   do  Diceto,  col. 

Beaunicis  diacoiium  ordinavit.      Et  ipsa   die  dum  ordines  celc-  ^^7. 

brareiitur,    Thcodbaldus     abbas  Becccnsis     in     archicpiscopum 

Cantuariensem    ab  cpiscopis   clectus   est,  prioro    ccclcsiaj   Can- 

tuarieusis   Jcrcinia  pra!sento  ;    qui   ab  ipso '  cousecratus  legato 

Romam  profcctus  est,  ubi  a  Papa  Inuoceutio  pallium  suscepit. 


Theobald 
iirchbp.  of 
(Pinter- 
bury. 


Stephen  in 
Scotlaud. 


lie  takes 
Ludlow 
castle,  and 
seizes  the 
bps.  of  Sal- 
isbury and 
Lincoln  at 
Oxford. 


Capture  of 
De\izes 
castle  and 
Sherborne. 
Marriage 
of  Eustace 
and  Con- 
stance, 
sister  of 
Louis  VIL 
Newark 
and  Slea- 
ford  cas- 
tles. 

The  em- 
press Ma- 
tilda comes 
to  England. 


Quod  rex  Stcplianus  Scotiam  hostillter  ingressus  cum  filio  regis  ^ 

obsidc  recessit. 

Anno  Domini  MCXXXix.  Rex  Anglorum  Stephanus  post  Natalc  lieu.  Hunt. 
Domini  castello  do  Liedes  capto,  perrexit  in  Scotiam,  et  cum  '^"^•'  ^-  -^2- 
rem  ibi  ageret  ducibus  Marte  et  Vulcano,  rex  Scotorum 
coactus  est  coucordari  cum  ipso.  Henricum  igitur  filium  regis 
obsidem  secum  ducens  in  Angliam,  Ludehlawe  castcllum  ob- 
scdit ;  ubi  idem  Henricus,  ab  inclusis  unco  ferreo  equo  ab- 
stractus,  pa3nc  intra  muros  projectus  est ;  sed  rex  ipse  ab 
bostibus  eum,  ut  miles  egregius,  laudabiliter  retraxit.  Indc 
ad  Oxoniam,  subjugate  castello,  profectus,  cepit  ibi  in  curia 
sua  nimis  perniciose  Rogerum  Saresberiensem  episcopum  et 
Alexandrum  Lincolniensem  ipsius  nepotem  violenter,  nihil 
rectitudinis  recusantes.  Ponens  igitur  ibi  in  carcerem  antis- 
titem  Alexandrum,  Saresberiensem  secum  duxit;  ad  castellura 
ejus,  quod  Divise  vocatur,  quo  non  erat  splendidius  intra  fines 
Europa;.  Afflictus  igitur  fame,  et  collo  filii  ejus,  qui  cancellariua 
fuerat,  laqueum  annectens  ut  suspcnderetur,  hac  arte  castellum 
obtinuit,  atquc  arte  eadem  Sireburnense  oppidum  ^  in  sua  po- 
testate  recepit.  Accipiensque  thesauros  pontificis,  comparavit 
inde  Eustacliio  filio  suo  Constantiam,  sororem  Lodowici  regis 
Francorum,  matrimonio  copulandam.  Inde  quoque  recedens 
rex  similiter  egit  de  Alexandre  Lincolniensi  episcopo,  donee 
reddidit  ei  castella  de  Neowerc  et  Latforda. 


Quod  Matildis  quondam  imperab'ix  veiiit  in  Angliam. 

Eodem  vero  tempore  Matildis  filia  regis  Henrici,  quae  fuerat  "*  R.  de 
imperatrix,  cui  Anglia  [jurata]  erat,  cum  comite  Roberto  fratre  Monte,  col. 
suo  in  Angliam  venit,  ct  ad  portum  Arundel  applicans,  a  Wil-  ^^^' 
lelmo  de  Albeueio,  qui  reginam  duxerat  Adelizam,  qu£e  castel- 
lum de  Arundel  et  comitatum  a  rege  Henrico  pro  dote  habebat. 


^  ipso]  episcopo,  A. 
2  regis]  rege,  A. 


^  Sireburnensc     oppiduni]     Sire- 
burnam.  Hunt. 
*  fuerat]  fuit,  W. 


DE   TEMPORE    REGIS   STEPHANI. 


171 


R.  lie  rcccpta'    est  cum    laotitia   eb  exultatioiie.      Comes   autcm  Glo- A.D.  1139. 

Moute,        verniae   Robertus  cum   decern   militibus   cfc   totidera    sagittariis  1.1^'^  recep- 
cquestribus  per  mediam   torram  regis  Stcphani  transiens,  Wal- 
ingefordam  perveuit,  ct  indc  Gloverniam,  aimuntians  adveiitum    .  p^^  '^^"^ 
imperatricis    Brieno   filio    comitis   ct  Miloni   do  'Glovernia,   ct  (.gg^^r  qq. 
quod  earn    apud    Arundel  reliquerat  cum  uxore  -    sua    et  aliis  noimces 

(Not  in  U.  impediraentis;^   qui  la^tali  sunt  valde  do  advcntu  illius,  ct  sese  ^c^"  arrival. 

de  Moute.)  sollorter  '  prajparavcrunt  ad  pugnam. 

Malmesb.        Eodeiii  anno  Wintoniensis  episcopus  frater  regis  Ste-  Stephen 

pbani,  Aj)osto]ica3  sedis  legatus  in  Anglia,  pro  co  quod  tolhTcolm- 


Hist.  Nov. 
ii.  21-23, 
pp.  719- 
721. 


rex  invitatos  ad    prandium  quosdam    iiobiles  coegit  adcilofWia- 
deditioncm    aliquorum  eastrorum  indignans,  cum  Theo-  bp'^^leury 
baldo  archiepiscopo  et  aliis  episcopis  et  praelatis  Anglias  of  Blois. 
concilium    apud  Wintoniam  celebravit,  tertio  ^  kalendas 
Scptembris,  ad  quod  regem  fratrcm  suuin  vocari  fecit ; 
qui  comitem  Albericum    de   Ver,    in    causarum   varieta- 
tibus  exercitatum,  misit  ad  concilium,  de  captionc  dic- 
torum  episcopoinim,  super  qua  erat  iinpetitus,  se  sic  de 
jure  facere  posse  allegantem,  et  factum  regis  defendcu- 
teiu ;   et  licet  aliter  visum  esset  concilio  super  querelis 
in    episcopos    motis,    et    verbis    hinc    inde    propositis, 
kalendis  Septembiis  solutuin  est  concilium. 
Eodem  anno  obiit  Rogerus  Saresbericnsis  antistcs,  tarn  senio  Death  of 

Monte,  col.  quam    moerorc    coufectus ;    post  cujus  mortem,   rex   Stephanus  l^oj^er,  bp. 

455.  exulavit  Nigellum   Elyensem  episcopum,   quia  nepos   erat   Ro-  ?     f  '^' 

geri    Sarcsbcriensis  cpiscopi,  a  quo  in  ejus  pcrniciem'"' traxcrat 
iucentivum.      Cessaverunt   autem    ab    hoc   tempore    in    Anglia  ]\lisciy  of 
curia)   regis  ■'  festivitates    solennes,  pax  nulla  crab,  ca)dibus    et  the  couu- 
incendiis  omnia  exterminabantur,  clamor,  luctus,  et  horror  undi-  ^^^^' 

Id  col.  456.  qiic    resonabant.       Tunc    defuncto    Tuvstano  Eboracensi   archi-  William 

cpiscopo,  AVillclmus  cyusdem  ecclesiai  thcsaurarius  succcssit.       archbishop 

of  York. 


Id.  ii.  29, 
p.  724. 

R.  de 


Id. 


Quod  rex  Ste]>liauu3  castellum  Lincolnico  ohsedlt. 

Anno  Domini   mcxl.      Rcx  Angloruni  Stcplianus    infra  dies  Siej^o  of 

Natalicios  urbcm  Lincolui«3  obscdit,  cujus  lirmitatcs    Rauulfua  ^'''"^"'"'^y 

^  (Stephen. 


'  reccpia  cxultatione}  Added  by 
the  compiler. 

-  Sibyl  Fitz-Hamon. 

■*  impc(limcntis'\  Oin.  lli.st.  Anglur. 

'  s()llerler'\  solierunt,  A.  This 
clause  is  the  compiler's. 


•>  latio'}  quaito,  Mahnesb. 

"  pernicicm'}    progeniem,     R 
Monte  ami  Hunt. 

7  O.  VV.  U.  ins.  ct 
but  has  been  erased. 


do 
It  was  in  A., 


17 '2  MATTH^J   PAllISIENSIS  CHRONICA  MAJORA.. 


Rattle  of 
Liucoln. 


Omen  of 
Stephen's 
fall. 


A.D.  1140.  Ccstronsis  comes  rcccperat  paulo  autc ;  qui  regem  Steplianum  tj.  je 

aiTuit    a   civitatis   iugrossu,   usque    ad  purilicationem    Saucti»  Monte, 

Mariio.     Tunc  comes  pruji'atus  cum  Eobcrto,  filio  regis  Hcnrici  ^^^-  '*5<'- 

et    comite    Glovernensi,  socero   suo,    et    militia    magna    nimis 

Liucoluiam  vcuit,  ut  obsidiouem/  solveret,  atque  paludem  fere 

iutrausmcabilem    audaciter  traiisivit,  et   ipsa    die,  aciebus  dis- 

positis,    regi    bellum    indixit.      Ipse    autem    cum   suis,   ut   vir 

admirauda;  probitatis,   acicm  primam   couduxit,    secundam  illi 

quos    rex   Stepbauus   exulaverat,   tertiam    comes    Glovei-nensis 

Kobcrtus  cum  suis  regebat.       Rex   interea    btephanus  missam 

in  tauta  solemiitate  devotus  audivit ;  ubi  cum  de  more  cereum 

regio  liouori  dignum  Ueo  offereus  manibus  Alexandri  episcopi 

imi)oiicret,  subito  coufractus   est  et    extinctus,  quod   regi   con- 

tritiouis  signum  fuit.      Cecidit  etiam  super  altare  eucharistia^ 

cum  corpore  Christi,  rupto  filo,  prcesente  episcopo,  quod  regite  ■* 

ruiua;    prouosticum   erat.      Porro  rex   magniiicus   cum    summa 

sollicitudiue    acies  disiDonit,"*    ipse    pedes    omnem    loricatorum 

multitudinem  circa  se,  abductis  equis,  instructissime  collocavit  j 

consules    omues   cum   suis  in   duabus    aciebus    equis    iustituit 

pugnatm-os  ;  sed  acies  eorum  admodum  parvse  existentes,  paucos 

Congresnio.  secum  ficti  et  factiosi  comites  liabuerunt.    Acies  tamen  regalis 

maxima  erat,  unico  vexillo  solummodo  iusignita.      In  principio 

autem    pugnee    acies   exhEeredatorum  quae   preeibat,  aciem   per- 

cussit  regalem,  in   qua   erant    comes   Alanus,  comes   Robertus 

de  Mesleut,  Hugo   Bigod   comes  Estangiorum,  comes    Symon'* 

cum    illo    de  Wareuna,  tanto   impetu,  quod   alii   eorum   occisi, 

alii  capti,  alii  sunt  per   fugam  elapsi.     Acies  quoque,  cui  pree- 

erat    comes    Albemarlensis    et   Willelmus    Yprensis,    percussit 

Walenses,  qui  a  latere  procedebant,  et   eos   abegit  °  in  fugam. 

Sed  et  acies  comitis  Cestrensis  irruit   in   cohortem  prsedictam, 

et    sicut    acies    prior,    dissipata    est    in    memento.      Fugeruut 

Flight  of     igitm-  omnes    equites   regis,  et  Willelmus  Yprensis  vir   consu- 

VNilhamof  laris,  atque  alii  qui  fugae  non  patuerimt,^  omues  capti  sunt  et 

P    ^'         viucuJis  mancipati.      Accidit   autem  res    mira  et  praj  omnibus 

"Valour  dis-  admiranda,  dum  rex  Stephanus,  ut  leo  rugiens,  solus  in  campo 

played  by    persisteret,  et  nullus  ad  eum  accedere  auderet,  stridens  denti- 

bus,  et  apri  sylvestris    more  spumans,  turmas  in  se   iiTuentes 

cum    bipenni   quam   tenebat    repellens   ac    hostium   pr^cipuos 

potenter  consternens,   laudem   sibi  perpetuam   comparavit.     0 


'  ohsidionem']  obsidione,  A. 

-  eucharistia~\  pixis,  E.  de  Monte 
and  Hunt. 

3  rcyia-]  rege,  A.  0.  W.  and  the 
Hist.  Angl.  have  regice. 

*  disponit]  disposuit,  W. 


^  Simon  de  Senlis. 

^  abegit]  so  altered  by  Paris  from 
adegit,  -which  W.  has.  R.  de  Monte 
and  Hunt,  have  coegit. 

'  imtuerwit']  paruerunt,  W.,  as  li. 
de  Monte. 


DE   TEMPORE  REGIS   STEPHANl.  173 

^:  ^i  centum  ei  eimiles  adcssent,  uon  captiouis  jacturam   rex  in- A.D.  1140. 

^5-     '      ■  cnrrisset,  cum  ipse    solus   vix  potuit   a    tot   hostibus    snperari.  His  capture 
Capitur  autem    rex  Anglorum    Stepbanus  iu   die  Purificationis  "°^  '"*" 
BcatsE  Mariee,  et  ad  imperatricera  ducitur,  atque   in   turri  de  „[1^°"' 
Bristollo  custodifB  mancipatur. 

^faimcsh.        Eclipsis  soHs  facta  est  per  totam  Angliam  liorribilis  Eclipse. 

H.  N.ii.  35,     ,     ■         r 

p.  732.       ^^  tenebrosa. 

Qzwd  ilatildis  in  dominain  recipitur  a  midtis. 
R.  de  His  itaque  gestis,  imperatrix  psene  ab  omni  Anglorum  gente  The  em- 

.._     '      ■  suscipitur  iu  dominam,  cxceptis  Kentensibus,  ubi   regina  regis  p.  229. 
Stepbani  et  Willelmus  Tprensis,  qui  contra  earn  pro  viribus  de-  P^fss  re- 

certabant  [morabantur].  ^    Suscepta  est  prius  ab  Alberico  legato  i^^    ^ 

Romano,  et  post  a  Willelmo"  "Wintouiensi  episcopo,  et  Londoni-  nearly  the 

ensium  civitate  ;    sed  mox  sive  subdolorum  instinctu,  sive  Dei  T,  °!*^  *v 

nutu,  a  Londoniensibus  cxpulsa,  regem  Stepbanum  in  compedi-      ° 

bus  poni  pra-cepit.     Et  sic  post  dies  paucos,  cum  avnnculo  suo 

rege  Scotorum  et  fratre  suo  comite  Roberto  et  aliis  armatorum  Siege  of 

copiis    turrem  Wintoniensis   episcopi    obsedit  ;     sed   episcopus  ^r^  , 

mittens    pro    regina   et  Willelmo  Yprensi    ac    cajteris   Anglian,  tower  at 

qui'  Stephano  regi  favebaut,  proceribus,  eos  in  suum  auxilium  Winches- 

evocavit.      Et  facto    gravi   impetu   in   exercitum   imperatricis,  ter. 

compulerunt    omnes,    qui    in    obsidione    erant,    in    fugara,    et 

fugientes   viriliter    insecuti,  ceperunt  inter    caeteros    Robertum  Capture  of 

com  item     et    fratrem     imperatricis,     in     ciijus     custodia    rex  J^obert  of 

Stepbanus  tenebaturj  cujus  sola  captione  rex  potcrat  a  carcere  Sep"*^i4'^^' 

liberari.     Captus  est  autem  in  die  Exaltationis  Sancta>  Crucis,  -who  is  e'x- 

•  sed  incontinenti  datus  est  rex  pro  co,  et  sic  ambo  sunt  a  vin-  changed  for 

culis  absoluti.      Per    idem   tempus  Walerannus  comes  de  Mes-  Stephen. 

lent,  qui  omnibus  Normannia)  praeerat  proceribus,  cum  comite  Submission 

concordiam  fecit  Andegavcnsi  Gaufrido,  et  dedit  *  ei  castellum  j^  •j^j^.j_ 

Montis  Fortis  et  castellum  Falesiae  ;    et    sic  snbdidcrunt  sc  ei  lent  to 

omnes    viri    potentes  circa   flumen    Sequana>,  usque   ad  ripam  Geoffrey. 

Diceto,        Risla3,  et  *  fidelitatem  ei  fecerunt.     Eodem  anno  Gilcbcrto  Lon-  Robert  de 

coll.  507,     donicnsi  episcopo,  qui  Universalis  dicebatur,  Robertus  de  Sigillo  S'gillo  bi- 
50S  -^  11  gliop  of 

successit.  London. 


'  morabantur  is  from  the  Hist. 
Anglor.  It  is  not  in  R.  de  Alonte, 
but  IS  made  necessary  by  the  intro- 
duction of  qui  by  Paris  in  the  pre- 
vious line. 

-  Willelmo]  This  error  is  intro- 
duced by  the  compiler.     Neither  R. 


de  Monte  nor  Hunt,  give  the  name 
(Henry). 

•*  (jiii  .  .  .  favcbani]  Inserted  by 
the  compiler. 

^  clcdit']  concessum  est,  R.  de 
Monte. 

^  it  .  .  .  feceruvt]  Added  by  the 
compiler. 


174 


MATTH^EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1140 

WiiK'liej- 

terbumt. 


Deaths  of 
Aubre)'  de 
\'ere  ;uiil 
Ahvino, 
founder  of 
Malvern. 


Robert  of 
Gloucester 
iu  Nor- 
mandy. 


The  castles 

of  Aunay, 

Mortaiu, 

Tinchebrai, 

Cerenches, 

taken  by 

Geoffrey. 

Stephen 

defeated  at 

[Wilton]. 

Capture  of 
W.  Martcl 
and  bis  im- 
prisonment 
by  Rrien 
FitzCount. 


Matilda  be- 
sieged in 
Oxford 
castle. 


Dostriicta  '  est  Wiiitonia,  xviii.  kal.  Octobris,  et  cap- 
tns  est  R[ol)crtus]  comes  Glovernia?  die  Exaltationis 
Saiicta?  Crucis,  \)Y0  cujus  libcratione  Stephanus  rex  climit- 
titiir.  Oalfridus  de  Mandevilla  firmavit  Turrim  Londoni- 
ensem.  Idibus  Mali  Albericus  de  Ver  Londoniis  occi- 
ditur.     Obiit  Aldewinus  fundator  Malverni?e. 

Qttocl  comes  liohcrtus  ohsides  qnosdam  duxit  in  Normanniam. 

Anno  Domini  mcxlt.  Eobertus  comes  Glovernensis  trans- 
fretavit  in  Normanniam,  duceus  secum  quosdam  obsides  mag- 
natum  Anglia;,  qui  imperatrici  favcbant,  ut  comes  Audega- 
vensia  eos  ciistodiret,  et  insuj^er  ad  subjngandum  regnum 
Anglia3  transfretavet.  Quod  comes  ad  tem^Dus  facere  renuit, 
propter  rebellionem  Andegavensium  et  aliorum  hominum 
Buoi-um,  qui  ilium  infestabant  ;  sed  tamen  tradidit  ei  Henricum 
primogcnitum  filium  suum,  ut  cum  ij^so  ad  Angliam  trans- 
fretavet. Ipse  vero,  prasseutc  adliuc  Eoberto  comite,  cepit 
Alnei  et  Moritonium,  Tenercbebrai,  et  Cerencbes,  castella 
comitis  Morctonii ;  et  Abrincacenses  et  Constantinienses  sese 
subdiderunt  ei.  Eodem  anno,  cum  rex  Anglorum  Stephanus 
apud  Wintouiam  "  castellum  quoddam  firmaret,  supervenit  hos- 
tium  suorum  innumerabilis  multitudo,  et  impetum  facientes  in 
eum,  coegerunt  ilium  in  fugam.  In  liac  antem  pugna  captus 
est  Willelmus  Martel  dajDifer  regis  Stephani,  et  ^  apud  Wal- 
lingeford  adductus,  sub  custodia  Brieni  filii  comitis  fuit  depu- 
tatus ;  qui  sibi  carcerem  fecit  specialem,  et  vocavit 
Cloere  Brien.  Qui  antequam  exiret  de  carcere,  reddidit  im- 
peratrici Sireburniensc  castellum  jiro  libcratione  sua. 

Quod  Matildis  imperatrix  ohsessa  regem  8tej>hanuin  delusit. 

Audiente  autem  codem  tempore  rege  Stepbano  imperatricem 
esse  apud  Oxoniam  in  castcllo  cum  i:)arvo  comitatu,  collegit 
exercitum  copiosum,  et  post  festum  Sancti  Micbaelis  illo  pro- 
fectus,  dictam  imperatricem,  usque  ad  Adventum  Domini, 
continua  obsidiono  vallavit.  In  tanto  autem  termino  cum* 
vidisset    imperatrix   ab    amicis   se    fuisse    neglectam,    et   omni 


Maluiesb. 
H.  N.,  iii, 
50,  .-51,  pp. 
752-7.5-4. 
(Not  in 
Mahnosb.) 
Iloveden,  i. 
1).  25(1. 
(Not  in 
Hoveden.) 


R.  de 

Monte,  col. 

458. 


(Not  in 
R.  de 
Monte.) 
R.  de 
Monte, 
col.  458. 


Id. 

(Enlarged.) 


'  These  additions  of  Paris  are  in- 
serted inD.  after  Willelmus  Ypr  ens  is 
(above,  p.  173, 1.  11),  so  as  to  make 
nonsense  of  the  whole.  The  date 
xviii.  hal.  Octal),  is  not  in  Malmes- 
bury. 

-  Wiii(oniain'\  sic,  as  E.  de  Monte 


and  Hoveden,  for  Wiltonam,  which 
Hunt.  has. 

^  et .  .  Brien']  This  is  due  to  the 
compiler,  and  to  Paris. 

*  cum . . .  deludens~\  Introduced  by 
the  compiler. 


DE  TEMPORE   REGIS   STEPHANI,  l7o 

succureu   alienam,    exploratores  regis  castrum   obsidentis '  arte  A. D.  1141. 
j^  j^  feminea  deludens,  nocte   per  Thamensem  flavium,  glacie   cou- 

Moiite,        strictum  ac  nive   dealbatmn,  albis  circumamicta  vcstibus,   cum 
col.  458.      quibusdam    sodalibus,  de   castello  exivit,    atque    reverberatione 

nivium    ct    similitudiiie  vestium    ociilos  se    intnontiiim    fefcllit. 

Abiit  ergo  nocte  ilia  ad  castellum  de  Wallingeford,  ad-  Bricuum  ^"^r^'j^l^^ 

filium   comitis,   nt   se    salvarefc   ab    hostibus,   et   sic   castellum  fo^j^       *" 

Oxoniense  regi  redditura  est. 

Dc  concilto  necessario  Londoniis  celchraio. 

ld.col.4.59.      Anno  Domini    mxlti.     Willelmus,^  Wintoniensis  episcopus  et  Council  at 
sedis    Apostolicae    legatus,  in   media  Quadragesima    apud   Lon-  London 
doniam     concilium,     rege    prcesente    et     episcopis,    celebravit.  ^^der  bp. 
Nullus  enim   honor  vel    reverentia   ferebatur  Dei    ecclesiaa   vel  giyj^ 
ejus   ordinatis    a    prffidonibus    sceleratis,    sed    a^que    clerici   et 
laici     capiebantur,    redimebantur,    et    in    vinculis    tonebantur. 
Sancitum    est  ergo  ibi  et   generaliter   constitutum,  ne   aliquis, 
qui  *  ecclesiam    cimiteriumque   violaverit,  vel    in  clericum    ant 
\nriim    religiosum    manus    injecerit    violentas,    ab    alio    quam 
(Xot  in  R.  ipso    Papa^   possit   absolvi.     Statutnm    est  etiam,  ut   aratra  in 
de  Monte.)  campis   cum    ipsis    agricolis    talem    paccm    habeant    in   agris, 
qualem  haberent  [si]  in  cimiterio  extitissent.     Excommunicave- 
runt  autera  omnes,  qui  contra  hoc  decretum  venirent,  candelis 
accensis,    et   sic  milvorum    rapacitas   aliqnantulum    conquievit. 
I*,  de  Eodem  tempore  rex  Stejihanus  cepit  AVillclmum  "  de  Mandevilla  Capture  of 

iMonte,        apud  Sanctum  Albanum,  unde   reddidit   regi  turrem    Londoni-  ^V,  ]"'",' 
arum,  cum   castellis  de    Waledene    et  de   Plcssiz,  antequam    a  .^jn^.  ^^ 
vinculis    .solveretnr ;    qui    carcns    po.ssessionibus    paternis,    in-  Stephen, 
vasit  abbatiam  Eamesiensem,  atque  monachis  expulsis  raptores 
jnmisit.     Erat  autem    vir  magna)  strcnuitatis,  sed   maxima)   in 
Deum  obstinationis. 

De  niorte  Fulconis  regis  JerosoUmitani. 

Will,  of  Eodem "  tempore  Fulco  rex  Jerosolimitanus  campos   pcrtran-  Death  of 

Tyre,  XV.     sicns  Aconenses,  contigit  nt  leporem  excitaret  sedentem.    Quern  ^""'' '^'°S 

27,  col. 

638. 


'  obsidentis']  obsldentes,  W. 

-  ad  .  .  .  hostibus']  not  in  R.  de 
Moute  or  Hunt. 

■'  WHlelmus']  a  careless  error  in- 
troduced by  the  compiler.  Hunt 
and  U.  de  Monte  have  only  "  Win- 
"  toniensis  episcopus.'' 
>  *  qui .  .  .  violaverit]  This  is  from 
some  other  source  than  R.  do  Monte 
or  IIunting<lou,  as  also  viium  rcli- 


(jiosum  in  the  next  line,  and  the 
following  paragraph. 

^  A.  inserts  non  in  the  margin  ;  it 
is  in  the  text  in  C.  D. 

^  Williliiium]  an  error  for  Gau- 
fridum,  which  both  Hunt,  and  R.  dc 
Moute  have. 

'  There  is  n  crown  reversed  in 
the  margin. 


176         MATTH-15I   PARTSIENSTS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1142 
of  Jerusa- 
loni. 


Zeugui 


p.  230. 


col.  642. 

Id.  xvi.  .5, 
col.  644. 


cum  clamor  omnium  insequeretnr  fugientem,  rex  arrepta  Will,  of 
lancea,  ut  Icporcm  insectaret,  cquum  calcaribus^  iuconsulte  Jf^oU^S 
urgebat ;  qui  prajccps  corruons  in  terram  regem  -  ita  contrivit, 
ut  cerebrum  ejus  tarn  per  aures  quam  per  nares  terribiliter 
omanarct.  Universi  autcm  qui  aderant,  opem  ferre  volentes 
acccclunt,  scd  regem  exanimem  invenerunt.  Obiit  quoque 
idibus  Novembris,  corpusque  ejus  Jerosolimis  delatum  sepul- 
tum  est  in  ecclesia  Dominici  sepulcri,  cum  lacrimis  astantium 
Capture  of  populorum,  per  ministerium  patriarcliJB  Willelmi.  Cum  autem  ^^:  '^'^'i-  4, 
Kdessa  by  j.^gig  obitus  in  finibus  infidelium  disseminatus  fuisset,  San- 
guinius  Turcorum  vir  poteutissimus,  cum  innumera  armatorum 
copia  Edessam  obsidens  civitatem,  diuturno  eam  labore  subegit, 
atque  Christianos  omnes  in  ea  inventos  sine  misericordia 
trucidavit,  non  parcens  sexui  vel  ^tati.  Sic  itaque  urbs  anti- 
quissima,  et  Cbristiano  nomini  insignita,  ac  Tada3i  AiDOstoli 
prredicatione  conversa,  nunc,  prob  dolor,  sub  infidelium  est 
potestate  redacta.  In  hac  enim  dicitur  corpus  beati  Thorns 
Apostoli  una  cum  corporibus  Sancti  Thadaei  supradicti  et 
beati  regis  Abgari  sepultum.  Hie  autem  est  Abgarus  ille 
toparcba  illustris,  cujiis  epistolam  ad  Dominum  raissam 
Eusebius  Csesariensis  commemorat  in  bistoria  ecclesiastica, 
quem  et  Domini  dignum  rescripto  docet,  utriusque  ponens 
epistolam,  et  in  fine  ita  subjungens  :  "  Hsec  in  arcbivis  publicis 
"  Edessse  urbis,  in  qua  tunc  preedictus  Abgarus  regnavit,  ita 
"  descripta  reperimus,  in  bis  cartis,  quaa  gesta  regis  Abgari 
"  servata  antiquitus  continebant."  Haec  prasterea  civitas  ssepe  yf-  Id.  xvi, 
legitur  postmodum  a  Cbristianis  subacta,  et  iterum  a  Saracenis 
possessa. 


14-16. 


P.Celestine 
U. 

P.  Lucius 
II. 


The  pall 
sent  to  bp. 
H.  de  Blois, 


De  moHe  duoruni  Pontificum  Roma7iorum. 

Eodem  anno,  defuncto  Papa  Innocentio,  Caelestinus  successit ;  Vit.Pontif. 
qui  cum  sedisset  in  cathedra  Eomana  mensibus  quinque, 
diem  clausit  extremum.  Cui  succedens  Lucius,  Romanam 
rexit  ecclesiam  mensibus  undecim  et  diebus  tredecim.  Eodem  ^ 
anno  obiit  Willelmus  Wintoniensis  prsesul,  ct  Henricus  suc- 
cessit.    Huic  vero  Henrico  Lucius  Papa  pallium  misit,  volens  "*  Diceto,  col. 

^  506. 


apud  Wintoniam  novum   archiepiscopum   constituere,  et    sep- 

tem    ei     episcopos    assignare.-     Hoc    quoque    anno    magister  (Not  in 

William  of  Willelmus    Malmesberiensis    monachus    Anglorum    historiam  •'^^*^^^*^') 

Malmes-      terminavit. 

Dury. 


'  calcaribus']  Added  by  the  com- 
piler. 

^  W.  ins.  casu. 


3  A  careless  error  introduced  by 
the  compiler. 

*  volens  .  .  constUuere'\  Intro- 
duced by  the  compiler. 


DE   TEMPORE   REGIS   STEPHANI.  177 

Quod  rex  Stex>lianns  frttstra  Lincolniam  ohsedit.  A.D.  1143. 

VitPontif.      Anno  Domini  mcxliii.  Dcfuncto  Papa  Lucio,  Eugenius   sedit  P.  Euge- 
in  cathedra   Romana  annis    octo,  meusibus  quatuor,  et   diebus  ^^^^  ^I^- 
R.  de  viginti    iino.      Eodem    anno,    rex    Anglorum    Stephanus    Lin-  Lincoln 

Monte,  col.  pQJj^jjj^jj^  obsedit,  et  cum  coustrueret  mnnicipium '  contra  cas- ^^siegedby 
tellum,  quod  teuebaL  comes  Cestrensis  Ranulfus,  operarii  ejus       ^  '^°' 
fere  octoginta  a  comite  prsefato  interfecti  sunt,  et  sic  re    im- 
perfecta recessit.      Eodem    anno  Eobertus  Marmiuu,  vir  belli-  Deaths  of 
cosus,  qui  monachos  Coventrenses  a  suo  monasterio  expulerat,  ?,°^^^f 
et    de    ecclesia    ilia    castellum    fecerat,     dum    contra   hostes  ' 

decertaret,  inter  praedones  suos  ante  ipsum  monasterium 
solus  peremptus  est,  et  excommunicatus  raorte  depascitur 
sempiterna.       Eodem     vero     tempore     Gaufridus     consul     de  and  Geof- 

Mandevilla,   qui  idem    scelus  patraverat  in  monasterio  Eame-  t^j^y  '^*^ 

.    a    .  1     •         •   i.  i.  •  Mandevillc. 

siensi,  ante  -  ipsam   ecclesiam  mter  consertas  suorum  acies  a 

pedite    quodam    vilissimo    solus    sagitta    percussus,    occubuit 
interfectus.     Ecclesia  autem  ilia,    dum  pro    castello  teneretur, 
a    suis   parietibus    sanguinem    ubertim    emisit,    indignationem 
divinam  manifesto  declarans.     Arnulfus  etiam  ejusdem  comitis  His  son 
filius,    qui   post   mortem    patris    ecclesiam    illam   pro    castello  Arnulf 
tenebat,    a^  rege  captus    est    et    exulatus.     Princeps    quoque   "^^^"^""i 
militias   ejus  ab   equo  corruens   fuso  cerebro    expiravit.      Ma- 
gister  peditum  Reinerius,  qui  monasteria  incendere  solebat  et  Reiner,  his 
frangere,    cum    exulatus    mare    transiret,    navis     inter    undas  p^P^'"^  ^' 
immobilis    permanebat.     Qui,  tertio  sorte  data  et  sibi    sortita,  exiled  and 
missus  est   in    scapham    cum  uxore    et  liberis  et    pecunia   sua  drowned 
tota,    sed    navicula   statim    fluctibus    submersa    est,    et  miseri  ^t  sea. 
perierunt.     Magna  vero  navis,   mare   pacato,  aequora    sine  im- 
Id.,  col.        pedimento    sulcavit.     Eodem   anno  Gaufridus    comes   Andega-  Geoffrey  of 
460.  vensis  a  civibus  Rothomagensibus  solcmniter  susceptus  est,  et  Anjou 

T^^n's       exinde  dux  Normannice  appcllatus  est.  of^Nor-"  ^ 

mandy. 
Quod  rex  Stephanus  castellum  Farendunice  cepit. 

Cf.  R.  de         Anno  Domini   mcxliv.       Rex  Anglorum  Stephanus  comitem  Faringdon 
Monte,  col.  Gloverniae    cum  multis   aliis    inimicorum    suorum    a  construe-  taken  by 

tione    Farendunensis    castri    fugavit,  et    municipium    illud    in     *'''^  '*^"' 

sua  potestate  recepit. 

Obiit*  Galfridus  de    Mandevilla  xviii.    kal.  Octobris.  Death  of 

Galfridus  comes  Andegaviae  cepit  Norinanniam.°  de^Mande- 
ville. 


'  municipium']  niunitionem,  R.  do 
Monte  and  Huntingdon. 

*  a7ile  ipsam  ecclesiam]  Added 
by  the  compiler. 

^  a  rcyc]  Added  by  the  compiler. 


*  Ohiit  .  .  .  Normanniam]  This, 
which  is  in  the  te.\t  in  C.  D.,  is 
marked  "  vacat "  in  C. 

*  An  entry  in  the  margin,  follow- 
ing   the    previous    line,    has    been 


VOL.   II.  M 


178         MATTII-TIT  PARTSTF.NSTS   CnT?ONICA   MAJOTIA. 


A.T\  1145. 

Stephen 
imprisons 
Kunulpli 
IJIuiule- 
\illo,  oarl 
of  Chester. 
Stephen  at 
Lincoln. 


Reception 
of  Henry 
at  Bee. 

W.  de  S. 
Barbe, 
bishop  of 
Durham. 


Death  of 

Geofirey, 
de  Gorham, 
abbat  of  S. 
Alban's. 

Election  of 

Kalph 

Gubiun. 


Sees  of 
Kochestcr, 
Chester, 
Hereford, 
and  York. 


Comet. 


Quod  rex  Stophanus  cepU  comitcm  Ccstrensem. 

Anno  Domini   mcxlv.     Eex  Anglorum   Stcplianus  ccpit   Ra-  R.  do 
unlfum    Cestrias    comitcm,    ad     sc    pacifico    vcnicntem     apud  ^"°^^'  ^^^' 
Norhamtouam,  ct  cum  in  carccre  tcnuit,  quousquc  reddidit  ci 
castellum  Lincoluicnsc  cum  casteris,  qua?  suos  fuerant  ditionis ; 
ot^  sic  rex  apud  Liucolniam  solenniter  coronam  portavit.''         Id.,  col. 

463. 

Quod  Henricus  rex  futurus  in  Normanniam  transivit. 

Anno  Domini  mcxlvi.     Henricus   ducis  Andegavia?  filius    et  Td. 
impcratricis    Matildis,    in  Normanniam    ti'ansiens,  in    die   Do- 
minica;  Ascensionis  apud   Bcccum   honorifice   receptus   est  a 
conventu.    Quo  ^   utique  anno  Willelmus    de  Sancta  Barbara,*  Id.,  col. 
dccanus  Eboracensis,  factus  est  episcopus  Dunelmensis.  465. 

De  morte  Gaufridi  ahhatis  de  Sancto  Albano. 

Eodem  anno  obiit*  reverendjB  memoriEe  Gaufridus  abbas 
ccclesiaB  Sancti  Albani  protbomartyris  Anglorum,  postquam 
annis  viginti  sex  laudabiliter  rexerat  monasterium  prsefatum, 
Vacavit  autem  ecclesia  a  pio  pastore  viduata  a  quinto  kal. 
Martii  usque  ad  Eogationes  proximo  sequentes,  quo  tempore 
monachi  elegerunt  Radulfum  Gubiun  monacbum  de  gremio 
ecclesige  su£e,  virum  literatum  et  bonis  moribus  adornatum. 
Facta  igitur  electione,  rex  Stepbanus  in  die  Dominicte  Ascen- 
sionis apud  Sanctum  Albanum  veniens,  assensum  prgebuit,  et 
gratanter  Radulfum  memoratum  in  abbatem  suscepit. 

Eodem  anno  defuncti  sunt  pontifices,  Ascelinus  Rofensis,  Ro-  R.  de 

gerus  Cestrensis,  et  Robertus  Herefordensis ;  Ascelino  autem  Monte,coll. 

successit  Walterus  archidiaconus  Cantuariensis,  Rogero  Walte-       ' 

rus  prior  Dorobernensis,  Roberto  Gilebertus  abbas  Glovernensis. 

Eodem    anno  post    Turstanum"  Eboracensem  arcbiepiscopum, 

Henricus  Oisterciensis  monachus  ilium   obtinuit   preesulatum. 

Circa  idem    tempus,  cometa  multis   diebus   apparuit  in   occi-  DIceto,  col. 

508. 


erased  in  A.  It  was  "  Obiit  Celes- 
"  tinus  Papa  ;  successit  Lucius," 
■which  is  given  in  D.    It  is  not  in  C. 

1  et]  ut,  W. 

^  An  entry  in  the  margin  is  erased 
in  A.  It  -was  "  Obiit  Lucius  Papa, 
"  successit  Eugenius,"  which  is  given 
in  D.     It  is  not  in  C. 

'  W.  de  S.  Barbe  was  consecrated 
in  1143, 


*  D.  omits  from  this  word  to  the 
end  of  p.  230  in  MS.  A.,  going  on 
without  break  at  the  word  "  secu- 
"tus,"  the  scribe  probably  leaving  off 
here,  and  beginning  again  carelessly 
at  the  top  of  the  next  page. 

^  There  is  an  inverted  pastoral 
staff  in  the  margin. 

'''  post  Turstanurn]  Introduced  by 
the  compiler. 


DE  TEMPORE   REGIS   STEPHANT.  179 

Diceto,col.  dcntc,    vicimim   acrcm  spatiis   circumquaquc   difiusis    chorus- AD.  1146. 
.>08.  cantibus  radiis  illuminaus  in  immensum. 

Be  discordia  orta  inter  Papain  Eugenium  ct  regem  Francorum. 

I<1-  Eodem    anno    Papa   Eugenius   Parisius  veniens  consecravit  Quarrel  of 

Petrum  quendam,  Aimerici  ecclesise  Komanae  cancellarii  nepo-  P-Eugenius 
tem,  in  archiepiscopiim    Bituricensem,  contra    Lodowici   regis -j-    '-^^tt 
Francije   voluntatem.      Quod  rex   in    injuriam   sua3    dignitatis  respecting 
factum  vehementer  indignans,  propositis  publice   sacrosanctis  Peter  de  la 
reliquiis,  in  prcesentia  multorum  juravit,  quod  archiepiscopus  Chastre, 
prajfatus,  quamdiu  ipse  viveret,  civitatem   Bituricam  non  in-  ^^JL  '^„^^ 
traret.     Sic  per  triennium  regis  persona  ^  subjacuit  interdicto ;  rpj^^  j^ j^ 
in  quamcunque   civitatem,  vicum,  vel  castellum  intrabat,  sus-  under  an 
pendebatur  celebratio   divinorum.      Tandem  Bernardo  abbate  interdict. 
Clarevallensi  persuadente  ad  noc,  est  cor  regis  iuclinatum,  ut 
archiepiscopum   reciperet,  et  pro  transgressione  perjurii  «Tero- 
solimam  se  promitteret  profecturum.    Igitur  per  totam  Galliam  Forced  aid 
fit  cxactio  generalis,  nee  sexus,  vel  ordo,  aiit   dignitas  quem-  throughout 
piam   excusavit,-  quin  auxilium  regi  conferret.     Unde  factum  ^/^?^'^  ,^ 
est,  ut  ejus  peregrinatio  multis  imprecationibus  persequeretur,  crusade, 
sicut'  sequens  relatio  declarabit. 


Quod  Eugenius  Papa  Bemis  concilium  celehravit  pro  negotio 

TerrcB  Sanctos. 

Id.  Eodem  tempore,  in  majorc  Letania,  cum  papa  Eugenius  apud  Reception 

Sanctam  Gcnovefam   solonni  fuisset  processione  receptus,  ser-  of  Euge- 
vientes  ecclesia)    clcricos  domini  Papa)  ac  ministros   fustigave- ^^"p 
runt,  et  infra  parietes  ecclesice  eomm  sanguinem  effuderunt.  vi^.ve 
In  ultionem  igitur  illius  excessus,  servientium  ecclcsiaa  a3dificia  April  2,'5. 
sunt  Bubversa,  et   expulsis    canonicie  s£ecularibus,   loco  eorum  Riot  there. 
R.  de  regulares    sunt   canonici    introducti.       Papa   vero   indc   Remis  Council  at 

Monte         profectus,  tenuit   ibi   concilium,   in   quo  damnata  est   ha^resis  Rheims. 
(a.  1 148),    Eudonis  *  pseudopropbeta?,  de  cujus  incantationibus  ct  phantasiis  ^^^  ^^ 
°.'     ■'■      melius  est  silere  quam  loqui.     In  hoc  quoque  concilio  constituit  Stella. 
TvTe  xvi     prajdicatorcs  de  negotio  Terra)  Sanctte,  qua)  eo  tempore  adco 
l8,col.659,  erat  a  Saracenis  oppressa,  quod  liberis  discursibus  et  sine  con- 


'  persma]  capella,  Hist.  Ajiglor. 
2  excusavit]  excusare  potuit,  0.  W. 
^  iticut  .  . .  declarabit]  Introduced 
by  the  compiler. 
•«  Of  Eudo  or  Eon  de  Stella,  see 


the  Continuators  of  Sigebert,  Gembl. 
1146,  col.  264  ;  and  Prwmonstra- 
tens.  1148,  col.  375  ;  Will,  of 
Ncwburgh,  i.  19  (i,  51,  Hamilton). 

M   2 


ISO  MATTII^EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1146. 
The  second 
orusiiile 
preached 
by  S.  Ber- 
nard, and 
undertaken 

p.  231. 
bv  Conrad 
lil.  and 
Louis  VII. 

Their  pro- 
gress. 


tradictiono    cam   ubilibet   pcrvagarcntur.'     Igitur  ad  praedica-  Will,  of 
tioncm  Beniardi  abbatis  Clarevallensis,  Conradus   Eomauorum  Tyre,  xvi. 
imperator  cruce    signatus   est,    et  cum    eo   innumera  bominum      >^^  '  "^  • 
multitudo.     Mense  autem  Maio  proximo  sequente  dictus  impe-  Id.  xvi.  19, 
rator  iter  peregrinationis  arripiens,  duxit  secum  ad  septuaginta  col.  660. 
milia  cquitum  loricatorum,  exceptis  peditibus   et  parvulis,  mu-  Id. col. 661. 
licribus,  equitibusque  levis  armaturae.     Secutus  est  ilium  quoque 
Lodowicus  rex  Francorum  cum  non  minori  numero  armatorum, 
qui    propositum    habentes   segregatim    incedere,  ut  commodius  Id.  col.660. 
sibi  vitse  necessaria  et  jumentis   pabula  non  deessent,  profecti^ 
sunt.     Transcursa  itaque  Bavaria  et  Dannubio  flumine,  [in]  Aus- 
triam,  Hungariam  et  utramque  Pannoniam,  Bulgarorum  etiam 
proviucias,  Moesiam  et  Daciam,  tandem  in  Thraciam  descende- 
runt.      Inde    Constantinopolim    pervenientes,    cum    imperatore 
Manuele    colloquium   babuerunt.       Inde    transito    Hellesponto 
Europce    termino,    in    Bitbiniam,    quae    prima   est   ex  Asyanis 
provinciis,    in    pago    Calcedonensi    castra    statuerunt.       Tunc 
imperator  Eomanorum  Conradus  transjectis  Bosforum  legioni-  Id.  xvi.  20, 
bus   suis,  et  relinquens   a  laeva   Galatiam  et   Panagoniam^  et  col.  661. 
utrumque  Pontum,  a  dextris  autem  Frigiam,  Lidiam,  et  Asiam 
Minorem,   per   mediam  Bitbiniam    iter   agens,  Nicbaeamque  a 
dextris  deserens,  Licaoniam  pervenlt. 


Prepara- 
tions of 
Noureddin, 
sultan  of 
Iconiuin, 
against 
them. 

Treachery 
of  the  em- 
peror 
Manuel  to 
the  cru- 
Baders. 


De  proditione  detestanda  imperatoris  Constantinopolitani. 

)Soldanus  autem  Yconensis,  audito  tantorum  principum  ad-  id.  xvi.  19, 
ventu,    a  multo    retro    tempore    ex    ultimis    Orientis     finibus  col.  661. 
militaria    convocaverat   auxilia,   et  quomodo  ab   imminentibus 
bostium  periculis  se  possit  eximere,  curam  propensiorem  gerit. 
Congregatis   igitur  COpiis  *   militaribus,    in  ^    finibus   Licaoniae  id.  xvi.  20, 
expectabat,  ut  loco  et  tempore  ^  hostibus  transeuntibus  impedi-  col.  662. 
mentum,  ne  procederent,  procuraret.     Tradiderat  quoque  Con- 
stantinopolitanus    imperator    imperatori     Romano    vias   duces, 
propter  locorum  abusum    et   itineris   difficultatem,  qui  ipsum 
praecederent ;  sed  illi  consueta  GraBcorum  usi  malitia,  de  man- 
dato,  ut  dictum  est,  imperatoris,  qui  semper  Latinorum  successi- 


'  pervagarentur']  pervagarent,  O. 
W. 

'■*  profecti  sunt]  om.  W.  It  is  in- 
serted in  the  margin  In  A. 

^  Panagoniam]  PaphlagoniamjW. 
of  Tyre. 

•*  copiis]  Introduced  by  Par.  from 


Will,  of  Tyre.  W.  has  militihus 
suis. 

^  in  finibus  Licaonice']  Added  by 
the  compiler. 

®  The  Hist.  Anglor.  ins.  nacto  op- 
portuno,  W.  of  Tyre  has  only  op- 
portuno. 


DE   TEMPORE   REGIS   STEPHAXI. 


181 


Will,  of       bus  invidebat,'  coeperunt  exindustria  traherclegiones  [per  dcvia],  A.D.  1146. 
Tyre,  xvi.    jn  quibus  locus  esset  hostibus  regionis  ignaros  et  siraplices  po- 
20,col.662.  p,j]Qg  opprimendi.     At  Soldanus  videns  Christianos  in  angusta-  The  cru- 

;^^1';~  '  solitudinis   loca  demersos,  irruit  in  eos,  scilicet  non  praBmedi- f^  ,^'"*;  ^*" 

col.  664.       ,  .  .  '       .         .       .   '        ^       .  r         -      .    tacked  by 

tatos,  qui  tam  ipse  quam   sui  acnus  instantes  in  equis  veloci-  jfoureddm 

bus,  quibus   pabula  non   defuerant,  Eomanos   lentos   ct  armis  sultan  of 
onustos,  equos  habentes  fatigatos  et  afflictos  fame,  nee  hostibus  Iconium. 
resistere  nee  cum  eis  congredi  valentes,   vicerunt,  et  stragem 
ex  eis    miserabilem    confecerunt.     Factum  est   autem    occulto, 
sed    justo  tamen    Dei    judicio,    quod    de    septuaginta  milibus 
equitum  loricatorum  et  de  tanta   peditum  manu,  quorum  erat 
quasi   numerus   infinitus,    ut  vix   decima   pars    evaderot,    aliis 
fame,  aliis  gladio,  nonnullis  etiam  vinculis  mancipatis.     Evasit  Conrad  III. 
tamen  imperator  cum  paucis  principibus  suis,  et  cum  difficul-  F^p^'^cs 
tatc  nimia  Nicaiam   usque   pervenit  ad  urbem,    iudeque   Con-  then're- 
stantinopolim  profectus,  ubi  usque   ad  sequentis  initium  veris  mains  at 
perendinavit.  Constanti- 

nople. 

Quod  idem  imperator  regem  Francorum  et  ejus  exercitum 

circumvenit. 

Anno  Domini  Mcxxvii.      Imperator  Conradus,  hyemc  trans-  Conrad  III. 
cursa,'  navibus  devectus  cum  suis,  portum  attigit  Achonenscm,  reaches  Jc- 
et  inde  Jerosolimam  profectus,  a  rege  Baldewino,  clero^  civita- 
tis,  ac  populo  cum  hymnis  et  laudum  canticis  in  sanctara  per- 
ducitur  civitatem.     Quo  utique  tempore,  Lodowicus  rex  Fran- Advance  of 
corum  imperatorem  secutus,  post  longos  vije  labores  ad  vada  ^^"'s  VII. 
Menandri'  cum  septuaginta  milibus  loricatorum  militum,  praj- 
ter  classem  quae  eum  sequebatur,  pervenit.     Ubi,  Francis  acce- 
dere  ad   aquas  volentibus,  ex  adversa  fluminis  ripa  hostes  in- 
veniunt  infideles,  qui  aquae  usum  eis  et  transitum  interdicere 
satagebant.      Sed  vadis   demum  inventis,   hostibus   invitis    et 
pluribus  neci  traditis,  ac  vinculis  quibusdam  mancipatis,  orancs 
in  fugam  compcllunt,  ct  eorum  spolia  rapientcs,  facti  sunt  dc 
victoria  la3tiores.     Inde  Laodiciam  transeuntes,  montem  quen- 
dam  arduum  et  ascensu  difBcilem  in  itinere  repcrerunt.     Erat 
autem  consuetudo  Francorum,  ut  quosdam  de  illustribus  viris 


'  invidehat']  invidebant,  A.  This 
clause  is  added  by  the  compiler. 

'  anyusta'l  angustia,  A. 

'  tran.scursa]  transversa,  W., 
though  O.  is  correct. 

*  clcro]  cleroque,  W.  and  the  Hist. 
Anglor.     A.  has  clcrico  altered  in 


the  margin  to  clero;    C.  has  clero; 
D.  omits  it. 

*  Menandril  An  error  for  Mean- 
dri,  which  W.  of  Tyre  has.  The 
next  sentence,  giving  the  numbers, 
is  introduced  by  the  compiler. 


182 


MATTHiEI  PAIUSIENSIS  CHEONICA  MAJORA. 


A.D.  1147. 

The  forces 
comuuind- 
ed  by  G.  de 
Ran(,'on 
di'foated  by 
the  Turks. 


Alienor. 
Louis  Yll. 
reaches  Je- 
rusalem, 


* 

assignarcnt,  qui  agmina  pra;irent,  efc  qui  a  tergo  sequcrentur, 
ad  custodiam  imbcllis  populi  et  sarcinarum,  qui  etiam  cum 
])rincipibus  dc  modo  via3  ct  dieta>  quantitate  tractarent.  Pr^ibat 
autcm  ilia  die  vir  nobilis  Gaufridus  de  Eancona,  qui  cum  agmi- 
nibus  montcm  ascendens,  ad  ejus  fastigium  pervenit.  Quod 
Turci  cognoscentes,  qui  exercitum  ilium  a  latere  insidiantes* 
sequebantur,  in  Francos  non  prsemeditatos  potentcr  irruunt,  et 
corum  legiones  dissolvunt.  Cecidit  autem  die  ilia  casu  mise- 
rabili  gloria  Francorum  et  virtus,  qui  forte  peccatorum  tene- 
bris  involuti  mystica  secum  Domino'-  munera  non  ferebant. 
Nee  tamen  rex  propter  casum  adeo  sinistrum  a  proposito 
potuit  revocari,  quin  percgrinationem  prosequeretur  incoeptam, 
sed  ardenti  desiderio  cum  regina  ^  sua  Alienor  ad  iter  se  accin- 
gcns,  Jerosolimam  tandem  pervenit.  Ubi  a  rege  honorifice 
susceptus  et  populo,  de  casu,  qui  acciderat  ei,  non  medio- 
criter  condolebant. 


Will,  of 
Tyre,  xvi. 
25,col,667. 


(Not  in  W. 
of  Tyre.) 


Cf.  W.  of 
Tyre,  xvi. 
29,  col. 
672. 


Be  dbsidione  Damasci  a  principibus  jyrcBdictis  et  de  proditione 
Orientalium  magnatum. 


Id. 

Id.  xvii.  1, 

coll.  673, 4. 


Siege  of  Completis    tandem    de    more    orationibus,    convenerunt    ad 

Damascus,  colloquium  imperator  Romanus  cum  regibus  Jerosolimorum 
et  Francorum,  ut  de  fructu  tantae  peregrinationis  et  Terree 
SanctEe  agerent  incremento.  Tandem  omnes  in  hoc  communiter  Id.  xvii.  2, 
consenserunt,  ut  Damascum,  urbem  fidelibus  nimis  damnosam, 
obsiderent ;  et  sicut  fuerat  preelocutum,  ad  urbem  accedentes, 
pomeria  occupant  suburbana,  quibusdam  ibi  ex  hostibus  inter- 
fectis.  Inde  ad  flumen  quod  urbem  lambebat  accedentes,  ut 
sitis  angustias  relevarent,*  invenerunt  secus  ripam  tantam 
hostium  multitudinem,  quae  eis  aquae  usum  auferre  vacabant, 
quod  nee  regem  Jerosolimorum  vel  Francorum  cum  eorum 
De  quodain  legionibus    accedere     permiserunt.       Quo    cognito,    imperator 


Id.  xvii.  4, 
col.  676. 


facto  law 
dabili  im- 
perator is 
Conradi. 


Conradus  ira  vebementi  succensus,  per  medias  Francorum 
acies  cum  suis  principibus  ad  certaminis  locum  pervenit,  et 
cuidam  ex  Turcis,  fidelibus  virUiter  resistenti  et  strenue  dimi- 
canti,  caput  galeatam,  collum  et  humerum  loricatum,  bra- 
chium  sinistrum  cum  subjecto  latere  a  reliquo  corpore  educto 
gladio  separavit.  Quod  factum  hostes  ita  deterruit,  quod 
versus  urbem,  flumine  relicto,  fugere  decertarent.  Obtento 
itaque  flumine,  fideles  ad  urbem  liberius  accedentes  eam  obsi- 
dione  cinxerunt;  unde  cives  post  longam  obsidionem  fidelium 


Id.  xvii.  5, 
col.  677. 


•  insidiantes']  insidiante,  A. 

-  The  Hist.  Anglor.  inserts  devo- 
tioids.  This  sentence  is  added  by 
the  compiler. 


^  regina   Alieiwr']    From  R.   de 
Monte,  col.  464. 

^  relevarent~\  relevaret,  A. 


DE  TEMPORE  REGIS  STEPHANI.         183 

Will,  of      virtutem  metuentes  et  mimeruin,  compositis  sarcinis,  clam  et  A.D.  1147. 

Tyre,  xvii.  de  nocto  de  civitate  fugere  decreverunt.     Sed  prius  nostronun  Siege  of 

'  ^^  '         animos,  quorum  corpora  vincere  nequibant,  corrumpcre  temp-  I'lm'iscus. 

tantes,  dederunt  quibusdam  principibus  ex  nostris  do  partibus  Traitors 

Orientis  pecuniam  infinitam,  qui  iridc  proditoris  vicem  gerentos  ^'"*^.°n  *''^ 

obsidionem    solvere   conarentur.      Instantibus    autem    ad  hoc  „J"^  ^^^ 

J.       .,  .  princes, 

proditoribus    mcmoratis,    loquentcs    cum    imperatore   ct    rege 

Francorum   in    dolo,  incoeptce    obsidiouis  difficultatem   allega- 
bant,  et  ob   hoc   aliis   erant '   de  proditione    suspecti.      Unde  Privcipes 
Id.  xvii.  6,  eorundem     principum    malitiam     manifestam     attendentcs,    et  Occhtenlis 
col.  G79.      fraudcm    Orientalium    dctcstantes,    omnes    quotquot   erant    de  ^""J"-"^^ 
partibus  Occidentis,  pra^vio  imperatore  et  Francorum  rege,  ad  i,^.^;. 
regna-  sua   eadem  via  qua  vcnerant   sunt  rcversi.     Qui  dein- 
ccps  non  solum  illos  qui  huic  proditioni  interfuenint  sed  et  om-  p.  232. 
nium  Orientalium  principum  abhominabantur  consortia,  ct  alios 
ad  hujus  peregrinatiouis  amorem  minus  efficiebant  ferventes. 
Diceto,  col.      Eodem  anno  Robertus  de  Chaisneio,  archidiaconus  Legcccs- Kobert  de 
510.  trensis,  post^  Alexandrum   creatus   est  Lincolniensis    antistes,  |-;"esney 

per  manum  Theodbaldi  archiepiscopi  Cantuariensis,  post  jeju-  Lincoln, 
nium  mcnsis  septimi  cpiscopus  consecratus. 

Quod  Reiimmdns  princeps  Antiocliice  a  Turds  interfectus  est. 

Will,  of  Anno  Domini  MCXiviii.     Post  disccssum  imperatoris  et  Fran-  Nepa  be- 

Tyre,  xvii.  corum   regis  de  partibus  Terras  Sancta?,  Norandinus  Sanguinii  sieged  by 
9,  col.  681.  gii^g^  princeps  Turcorum   potcntissimus,  fines  Antiochcnos  in-  -Nourcddin. 
gressus,    Ncpam    castrum    obsidione    vallavit.       Contra   quem 
Beimundus  Antiochenus  princeps  exercitum  ducens,  inconsultc  Raymond, 
nimis  et  praelio  insequali  decertavit ;  unde  contigit,  quod  ipse  P""c<i  of 
cum  aliis  quibusdam  viris  nobilibus  occubuit  interfectus.     No-  ^^^1x1      ' 
Id.  xvii.  10,  randinus   autem,   nullo  obstante  progressus,   Hareng  castrum  Harcng 
col.  683.      obsidens   occupavit,    et   sic   liberc    in    partibus    illis   universa  taken, 
depopnlando  percurrit,  donee  rex   Jerosolimorum  superveniens 
ipsum  hostiliter  recedere  et  sua  repetere  potenter  coegit. 

Translatio  ■*  sancti  Erkenwaldi  episcopi,  dccimo  octavo  S.  Erken- 
R.  de  kalendas  Dccembris.    Eodem  anno  in  solennitate  Pentecos-  ^."||^' 

Monte,        tcs,  David  rex  Scotorum  militaribus  dccoravit  armis  Henricum,  London" 
col.  460.      giiujQ  primogenitum  Gaufridi  Plantcgenest,  nunc*  ducem  Nor- translated. 

mannorum,  et  neptis  suas  dim  imperatricis  Matildis.  Uenry  of 

Anjou 
knighted 

>  eranq  erat,  A.    Tliis  sentence  <  Ralph  of  Coggeshall  (col.  807)  gj^jjj^j  °^ 

is  the  compiler's,  though  founded  mentions    this,    but    without    the 

on  W.  of  Tyre.  date. 

••»  reijna-\  regina,  A.  ,  ^^^^^^^.  Nonmnniorum-]    In- 

^post   Alexandrum'\    Added    by  tr^^iuced  by  the  compiler, 
the  compiler. 


184f         MATTIIiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


Qiiod  dux  Gavfridus  dedit  Normanniam  Henrico  filio  suo. 

Aiuio  Domini   mcxlix.     Gaufridus  dux    Normanniaa  reddidit  R.  dc 
Henrico    filio   suo    Normanniam,    hrercditatem    snam    ex  parte  Monte,coll. 
matris  sua?,  contra   ])rolnbitioucm    regis  Francorum,  undo  dis-        ' 
cordia  inter  ipsum  regcm  et  comitem'  orta  est. 

Rcversio   imperatoris  Alemannise   et  regis  Gallise  de 
Jcrusolimis.     Lexebona  capta  est  a    Christianis,     Gile-  H.  col.  4 64. 
bcrtus  Foliot  efficitur  episcopus  Herefordensis.  Id.  col.  4 65. 

Quod  rex  Lodowicus  ce2nt  Jiomagium  ducis  Henrici. 

Anno  Domini  mcl.  Eex  Francorum  Lodowicus  et  EustacMus  Id.col.467. 
filius  regis  Stephani  cum  militia  copiosa  venerunt  ante  turrem 
de  Archis  ob  discord  iam  memoratam,  ubi  etiam  afFuit  dux 
Normannise  Henricus,  et  pater  ejus  comes  Andegavensis  Gau- 
fridus, cum  ingenti  exercitu  Andegavensium,  Britonum,  et 
Normannorum.  Sed  videntes  utriusque  partis  principes,  quod 
legiones  illae  nequibant  sine  magna  effusion e  sanguinis  hosti- 
liter  convenire,  cceperunt  de  pace  tractare,  et  intervenientibus 
utrorumque  amicis,  rex  Francorum  cepit  homagium  ducis 
Henrici  de  Normannia,  et  sic  pacifice  recesserunt.  Dux  igitur 
Henricus  dum  tractaret  cum  optimatibus  suis  de  itinere  suo  in 
Angliam,  pater  ejus  apud  castrum  Leri  graviter  infirmatus, 
septimo  idus  Septembris  ab  hac  vita  migravit,  et  sic  Henricus 
filius  ejus  factus  est  comes  Andegavensium  et  dux  Normannorum. 

Hoc  anno  gelu  coepit  a  quarto  idus  Decembris,  durans  Ralph  of 
usque  ad  undecimum  kal.  Martii,  et  Tamisia  sic  gelata  Coggeshaii, 
est  ut  pede  et  equo  transiretur.     Kex  ^   Stephanus  fir-  (Not  in 
mavit    castellum  apud  Radingum.    Eodem  anno  Eadulfus  I^^^P^-) 
abbas  ecclesiae  Sancti  Albani,  decidens  in  languorem,  Eobertum 
de  Gorbam  priorem  ecclesiae  su^  suum  procuratorem  constituit 
per  consilium  conventus,  et  totius  abbatias  rectorem. 

De  hcereticis  Assisinis. 

Murder  of       Eodem  anno  Keimundus  comes  Tripolitanus,  vir  potens  et  in  Will,  of 
Raymond    armis  strenuus,  ab  Assisinis  interfectus  est.     Planxerunt  autem  Tyre,  xvii. 
Tripoli  by  ^"^"^  ^^^  Jerusalem  Baldewinus  et  terree  promissionis  populus,'  ut  *  ^00*^^04 

the  Assi- 

sini. 


A.I).  Hill. 

Normandy 
iiivon  to 
Henry. 

Knd  of  the 
socoiul 
(•rus!\ilo. 
Lisbon 
tnken. 
Gilbort  Fo- 
liot bislioj) 
of  Hereford. 


Ix)uis  VII. 
and  Eus- 
tace SOD  of 
Stephen 
meet 
Henry  at 
Arques. 

Peace 

made. 


Peafh  of 
Geoffrey  of 
Anjou  at 
Chateau  du 
Loir. 

Severe 

frost. 


Reading 
castle. 
Robert  de 
Gorham, 
rector  of S 
Alban's. 


'  comitemi  Par.  has-  vel  ducem 
over  this  word.  C.  has  et  ducem 
in  the  text  after  comitem. 

■^  Rex  .  .  .  Radinyum'\  This  is 
Paris's  own.  The  next  sentence  is 
the  compiler's. 


'  W.  ins.  universus,  and  so  pro- 
bably had  0. 

*  ut  .  .  .  Saracenis']  Introduced 
by  the  compiler. 


DE   TEMPORE   REGIS  STEPHANI. 


185 


qui  crat'  valde  formidabilis  infidelibus  et  principibus  Saraccnis.  A.D.  1150. 
Will,  of       Est  autem  in    provincia    Tyrensi    et    Fenicis   regionis   quidam  Account  of 
Tyre,  xx.     populus  circa  episcopatum  Antaradensem  -  in  montibus  habitans,  the  Assi- 
31,col.810.  gj.  (jecem  castella  habens  cum  suburbanis  multis,  quorum  numc-  *'"'• 
rus    ad  quadraginta'  milia  virorum  vel   eo   amplius  excrescit. 
Hi  non  hsereditaria   successione,    sed  meritorum    pra^rogativa, 
sibi  Solent  magistrum  praeficere  et  eligere  prjBceptorem,  quem, 
spretis  aliis    dignitatum   nominibus,   Veterem^   de    monte  sive 
Senem  appellant.     Cui  tantae  subjectionis  solent   et  obedientiae 
vinculo  obligari,  ut  nihil  sit  tam  durum,  tarn    difficile,  tamve 
periculosum,   quod    ad   magistri   imperium    ardentibus    animis 
non  aggrediantur  implere.     Nam  inter   caetera,  si  quos  habent 
principes    odiosos    aut    genti   suae    suspectos,  data  uni  de   suis 
sicha    vel    pluribus,    non    considerato    rei    exitu    vel   quae   eis 
poena  sequatur,    illuc    contendunt,     quibus   mandatum   est ;    et 
tam  diu  pro  complendo  imperio  anxii  *  circumeunt  et  laboraut, 
quousque    peragaut    sibi    homicidium    imperatum.      Hos    tam 
Saraceni   quam    Christiani    Assisinos   appellant,    ethimologiam 
nominis  penitus  ignorantes.     Hi  etiam  quasi  annis  quadringen- 
tis  Saracenorum  legem  et   eorum  traditiones   tanto  zelo  colue- 
runt,  ut  respectu  eorum  prfevaricatores  omnes  alii  viderentur. 
Habuerunt  autem  his  [temporibus]  modernis  magistrum,  virum 
facundum  valde,   subtilem,  et    discretum,   qui    praeter    morem 
majorum  suorum    coepit  penes  se   evangeliorum   libros  habere 
et  codicem  apoetolicum,  quibus    continuato   incumbens  studio, 
miraculorum  Christi    et    praeceptorum    seriem,  sed  et  Aposto- 
licam     doctrinam   multo    labore    fuerat    consecutus ;    indcque  ^ 
conferens  ad    honestam  Christi   et  doctrinam    suavem,  rccessit 
ab  his   quae   seductor  Mahumetus   ac   miser    suis    complicibus 
tradiderat,  et  coepit   abhominari  illius   immundicias  seductoris. 
Oratoria  etiam,  quibus  ejus  subjecti  prius  usi  fuerant,  deiciens, 
juxta    morem    Christianorum    fecit    eos    vivere    et    orare,    ad 
fidem    Christi  se    conferre    suspirans.      Misit  ergo  unum    ex 
fratribus  suis,  virum   providum  et  discretum,  ad  rcgem  Jero- 
solimorum    Baldewinum,   ut   per    ejus    consilium    baptismatis 
susciperet  sacramentum ;  sed^   diabolus  ecclesiae   semper  invi- 
Abridged     dens  incrementis,  hoc  fieri  non  permisit.     Nam  Icgatus  populi 
from  W.  of  memorati,  antequam  ad  regem  perveniret,  a  fratre  quodam  de 
fyre,  xx.    militia  Templi  in  magnum  fuit  ecclesia3  scandalum  interemptus  ; 

o2 . 


'  erat]  erant,  "W. 

2  Tortosa. 

^  quadrayinta]  sexaginta,  W.  of 
Tyre. 

*  Veterem  .  .  sive]  Introduced  by 
the  compiler. 


*  a7ixii'\  anxi,  A. 

*  VV.  ins.  se. 

'  sed  .  .  permisit]  Introduced  by 
the  compiler. 


186 


MATTHiEI   PAllISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1150.  per  quod  negotium  pic  inclioatum  usque  in  diem  hodiernum 

dilationcm  acccpit. 
Louis  VII.       Eodcm'    anuo  cclebratum   est    divortium    inter    Lodowicum  Diccto, 
and  bis       regcm  Francorum  et  Alienor  reginam  suam,  in  Quadragesima  col.  526. 
norTi-   '*^'  "^  ^^^  comites  et  barones  Anglige  ^  fecerunt  ligantiam  ^y^^^^ '" 
vorced.       et  fidelitatein  Eustachio  filio  regis  Stephani ;  crant  enim 
consanguinei  in  quarto  gradu ;  prseterea   difFamata   cst   de 
[ad]ulterio,  etiam  cum  infideli,  et  qui  genere  fuit  diaboli. 


Marriage 
of  Henry, 
(liike  of 
Normandy, 
and  Alie- 
nor. 


Louis  VII. 
makes  war 
upon  him. 


p.  233. 


Neuf- 

marcho 

taken. 


Qiiod  dux  NormannicB  Henricus  Alienor  duxit  in  uxorem. 

Anno  Domini  mcli.  Dux  Normannorum  Henricus  duxit  Alienor  R.  de 
quondam  [Francorum]  reginam,  quam  Lodowicus  rex  anno  pra3-  Monte, 
tcrito  propter  consanguinitatem  et  propter  prsetactas  causas  ^°j!*  "^^^' 
dimiserat,  et^  sic  factus  est  dux  Aquitannias  et  comes  Pictaviaj, 
qui  prius  fuerat  dux  Normannorum  et  consul  Andegavorum. 
Quo  audito  rex  Francorum  Lodowicus  commotus  est  vehementer 
contra  ducem  Henricum,  eo  quod  genuerat  duas  filias  ex  prse- 
dicta  Alienor ;  quapropter  noluit  ut  ilia  ab  aliqtio  filios  suscipe- 
ret,  per  quos  exhaeredarentur  filise  memoratee.  Post  festum  vero 
Sancti  Johannis,  cum  dux  Henricus  esset  apud  Barbefluvium, 
ut  ad  Angliam  transfretaret,  convenerunt  in  unum  rex  Fran- 
corum, Eustacbius  filius  regis  Stepbani,  comes  Eobertus'' 
Perticensis,  comes  Henricus  Campaniensis,  et  Gaufridus  frater 
duels  Henrici,  cum  ^  ingenti  copia  armatorum,  ut  duel  Henrico 
Normanniam,  Andegaviam  cum  ducatu  Aquitanni^,  et  omnem 
terram  su^  dominationis  auferrent ;  quam  quidem "  quinque  viri 
potentes  inter  se  prsepropere  diviserunt.  Convenientes  igitur 
omnes  apud  Novum  Mercatum,  castrum  obsidione  cinxerunt,  et 
frati'cm  duels  Gaufridum  miserunt  cum  manu  armata,  ut ''  contra 
dueem  Andegaveam  ut  ipsum  expugnaret.  Heec  audiens  dux 
Henricus,  recessit  a  Barbefluvio,  obsesso  castello  pro  viribus 
subventurus.     Sed  antequam    dux   illuc    veniret,  redditum  est 


'  Par.  has  in  the  margin,  "  Hoc 
"  in  anno  prajterito  secimdum  ali- 
"  quos."  This  is  in  the  text  in 
C. ;  D.  omits  it. 

2  AnglicB']  Andegavise,  Hist. 
Anglor.  This  seems  the  earliest 
authority  for  this  statement.  It  is 
found  also  in  the  Waverley  Annals, 
p.  234. 

^  et  .  .  AquitannicB']  From  Di- 
ceto,  col.  526. 


*  Bobertusl  Sic,  erroneously  for 
Rotrodus,  and  so  the  Hist.  Anglor. 

5  cum  .  .  armatoruTo]  Added  by 
the  compiler. 

^  quidem']  etiam  hi,  O.  W.,  and 
so  the  Hist.  Anglor.,  as  R.  de 
Monte.  Below  prcepropere  is  in- 
troduced. 

^"  Sic,  the  corrector  forgetting  to 
strike  out  this  zit,  when  he  inserted 
ut  ipsum  in  the  next  line.  C.  D. 
follow  A.  as  usual. 


DE   TEMPORE   REGIS   STEPHANI. 


187 


K.  de 
Monte, 
col.  469. 
Id.  col.  471 


castcllnm  rcgi  Francorum  fraude  illud  obsci'vantium,  ac  si 
esset  captum  '  violeuter.  Tunc  diis  Henricus  castrametatiis  est 
jnxta  fliivium  Andella3,  et  partem  illam  Wilcasini  afflixit,  qua3 
est  inter  Iccam  flumina  et  Andellam.  Hajc  provincia  ad  diica- 
tum  Normannia3  pertinebat ;  sed  Gaufridus  comes  Andegaven- 
sium  post  mortem  Henrici  regis  Anglorum  ad  tempus  earn 
concesserat  Lodowico.  Tradidit  etiam  igui  castella  iuimicorum 
suornm  Baschervillam,  Chitreium,  et  Stirpineium,  cum  castello 
Hugonis  de  Gornaco,  quod  Feritatem  appellant ;  de"negabat 
enim  idem  Hugo  dcbitum  famulatum.  Castella  etiam  de 
Brueboles  et  aliud  quod  Villa  ^  nominatur  igne  cremavit,  et 
inde  in  Normanniam  veniens  Richerum  de  Aquila  graviter 
afflixit,  qui  hostibus  suis  subsidium  ferebat,  et  municipium 
ejus  Bon-mulins  flammis  discurrentibus  conflagravit.  Circa 
vero  finem  mensis  Augusti,  statutis  militibus  ad  custodiam 
Normannite,  dux  ad  Andegaviam  pergens  obsedit  castrum  Mon- 
tis Sorelli,  xibi  obsidione  jugi  coarctans  inclusos,  Willelmum 
dominum  castri,  qui  partes  fratris  sui  fovebat,  cum  aliis 
militibus  multis  cepit.  Hoc  quoque  infortunio  Gaufridus 
frater  ejus  compulsus  est  cum  ipso  concordari.  Eex  interea 
Francorum,  de  ducis  absentia  occasionem  nactus,  Normanniam 
intravit,  partem  burgi  Tegulariensis  ^  cum  vico  quodam  castri 
Yernolii  voracibus  flammis  consumpsit ;  sed  confestim,  inter- 
venientibus  viris  religiosis,  statutse  sunt  treugae  inter  regem 
et  ducem. 


A.D.  1151. 
Henry  ra- 
vages the 
Vexin  be- 
tween the 
Epte  and 
Andelle. 
Castles 
taken  or 
destroyed 
by  Henry. 


Mont- 

Soreau 

besieffcd. 


Louis  en- 
ters Nor- 
mandy and 
burns 
Tillieres. 
Truce. 


Quod  Eohertus  de  Gorham  consecratur  abbas  de  Sancto  Albano.* 

Hoc  quoque  anno,  rege  Anglorum  Stephano  ad  Sanctum 
Albanum  veniente,  suggestum  fuit  ei  de  languore  Radulfi 
abbatis,  ubi,  mediantibus  episcopis  ac  caBteris  praelatis,  con- 
cessit ut  in  eligendo  abbate  liceret  monachis  uti  privilegiis 
suis.  Quod  cum  rex  gratanter  annuisset,  communi  totius 
congregationis  assensu  Robertum  de  Gorham  priorem  ecclcsia) 
clegerunt,  qui  postea  decimo  quai'to  kalcndas  Julii  abbatis 
benedictionem  suscepit.  Supervixit  autem  praideccssor  ejus 
post  ipsius  promotioncm  dicbus  xix.,  ct  tunc  defimctus  scptiltus 
est  in  capitulo  in  aliorum  abbatum  ordinc  reverentcr.     Eodem  ^ 


Robert  de 
Gorham 
elected 
abbat  of  S. 
Alban's. 


Death  of 

abbat 

Ralph. 


'  captum']  So  Par.  in  margin ; 
pracreptum,  W.,  as  R.  de  Monte; 
C.  D.  have  captum  in  the  text. 

2  Villa '\  Maculfivilla,  R.  de 
Monte.     Maconvillc. 


^   Tegulariensis]      Regulariensis, 
MSS. 

•  In   the   margin   is   a   pastoral 
staff. 

*  In  the  margin  opposite  to  this, 
is  "  impertiuens." 


188 


MATTII/EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1151, 
A  (Iroain. 

Death  of 
Matilda, 
wife  of 
Stephen, 
3  May. 
John  of 
Seez, 
bishop  of 
Man. 


Geoffrey  of 
Monmouth 
bishop  of 
S.  Asaph. 


Four  arch- 
bishopricks 
in  Ireland. 


anno  dictum  est  cuidam  in  somuis  ut  manus  suas  truncaret  et 
pcilcs,  ct  sic  salvus  ficret,  qnod  cum  fecisset  statim  exspiravifc. 
Illo  anno  obiit  Matildis  nxor  regis  Stephani,  die  Inventionis 
Sanct.T)  Crucis,  apud  Haingeham,'  castellum  comitis  Alberici  de 
Ver,  et  in  abbatia  de  Fevoresham,  quam  rex  Stephanus  fun- 
davcrat,  traditur  sepulture.  Eodem  anno  Johannes  monachus 
Sagiensis  factus  est  secundus  antistes  Moinae  insulae,  quse  est 
inter  Angliam  et  Hyberniara,  propinquior  tamen  Anglige,  unde 
et  episcopus  ille  [archijepiscopo  subjacet  Eboracensi.  Primus 
autem  ibi  fuerat  episcopus  Wimundus  monacbus  Saviniensis,  sed 
propter  ejus  importunitatem  ^  privatus  fuit  oculis  et  expulsus, 
Eodem  anno  obiit  Willelmus  episcopus  Uunelmensis.  Eodem 
anno  Gaufridus  Arthurus  factus  est  episcopus  Sancti  Asapb  in 
Norwallia,  qui  historiam  Britonum  de  lingua  Britannica  trans- 
tulit  in  Latinam.  Quo  etiam  anno  in  capitulo  Cisterciensi  sta- 
tutum  est,  ne  de  castero  aliquam  ■*  novani  construerent  abbatiam  ; 
quia  numerus  abbatiarum  illius  ordinis  usque  ad  quingentas 
excrevit.  Johannes  Papiro  cardinalis,  legatione  fungens  in 
Hyberniam,  quatuor  ibi  constituit  archiepiscopos ;  qui  dum  per 
Angliam  transitum  habuisset,  regi  Stephano  fidelitatem  juravit. 


R.  dc 
Monte, 
col.  469. 
Id.  col.  470. 
(Not  in  R.de  B 

Diceto,  col.  52' 

R.de 

Monte,  col. 
470. 


Id.  col. 
472. 

Diceto, 
col,  527. 


De  quadam  hoeresi  miraculose  confutata. 

Heresy  of        Circa  dies  istos,   pullulante  perversa  doctrina  Henrici  cujus-  R.  de 
Henry  in     dam    heeretici,   et   maxime    in    Wasconia,    suscitavit    Dominus  Monte, 
uascony      spiritum   puellae   junioris   in    ilia  provincia   ad  illam  hasresim  '^"  " 
a  vounff       confutandam,  quam  contra  articulos  fidei   praedicabat.     Jacebat 
girl,  enim  jDuella  in  unaquaque  septimana  per  triduum  absque  voce, 

sensu,  atque  flatu,  et  postmodum  ad  se  reversa,  dicebat  beatam 
Mariam  orare  pro  populo  Christiano,  et  beatum  Petrum  docuisse 
se  fidem  orthodoxam.  Et  sic  de  fide  catholica  sapieuter  dis- 
putabat,  et  pr^cipue  hasresim  Henrici  convincens,  plurimos  ab 
eo  seductos  ad  sinum  sanctae  matris  ecclesiee  revocavit. 


De  quodam  facto  memorabili  Conradi  imperatoris, 
Eodem    anno    Conradus    imperator,  vir  prudens  et  discretus.  Id.  col. 468. 


Death  of 

peroTcon   ^^^^^  clausit   extremum ;  de  quo  legitur,^   quod  dum  in  sancto 

rad  III. 


1  This  is  the  authority  for  the 
place  (Hedingham  or  Heningham 
in  Essex)  of  Matilda's  death.  The 
date  is  given  by  Gervase,  col.  1372 
(Twysden). 

-  importunitatem]  crudelitatem, 
R.  de  Monte. 


3  aliquani]  aliqua,  A, 

^  This  legend  is  told  by  Malmes- 
bury  of  the  emperor  Henry  III. 
The  compiler  has  considerably  en- 
larged Malmesbury's  account. 


DE  TEMPORE   REGIS   STEPHANI.  189 

Afalincsb.     Pcntecoste    pracscntibua    archiepiscopis,    episcopis,    et     imperii  A.D.  1151, 
Gesta  re-     magnatibus  in  urbe  quadam  divinis  interesset  obsequiis,  diabolo  legend 
P"";""^^~'  instigante,   surrexit  contentio   inter  prajlatos   memoratos,    quis  respecting 
deberet  esse  dignior  in  primatu  cathedrali,  ut  imperatori  propius 
cousideret.     Altercantibus    autem    episcopis  circa  hoc  aliisque 
prajlatis,  accurruut  eoruudem  praelatorum  ministri  cum  gladiis 
et  fustibus,  et  sic  plagis  impositis,  istos  do  suis  sedilibus  extra- 
hentes,  in    eisdem    alios   intruserunt.     Et  lite  in  hunc  modum 
contestata,    mitras  hinc   inde   et    pastorales   baculos    confrege- 
runt,    sanguinem   in  ecclesia  non  minimum  eflfundentes.     Quod 
videas  imperator  contristatus  est  vehementer,  et  jussit  ministris 
suis,  ut,  expulsis  ab  ecclesia  scismaticis  ilHs,  sedarent  tumultum. 
Quod    cum  factum    fuisset,    imperator    pra^latos    illos  graviter 
increpans,  jussit   ut   violatam   reconciliarent    ecclesiam,    ne    in 
tanta   solemnitate    a    missarum    obsequiis    defraudati,    Spiritus 
Sancti  prtepedirent  adventum.    Sedato  itaque  tumultu  et  ecclesia 
utcunque    reconciliata,  inchoatum    est   missae  oflBcium,   et  licet 
temere  fuisset  attempatum,  sicut  rerum  exitus  evidenter  ostendit, 
tamen     usque    ad  Evangelii    pronunciationem    est    perductum. 
Sed   cum  chorus  novissimum    sequentisB    versum   percantasset, 
Hum  diem   glorlosum  fecisti,  levavit  vocem   suam   diabolus   in 
excelsis,     et    distincte    ad    intelligendum,    cunctis   audientibus, 
cantare    coepit,  Hunc   diem   bellicosum    ego   feci.      Hanc   itaque 
vocem  adeo  terribilem  cum  omnes  intellexissent,  contuebantur 
sesc   a(J   invicem    singuli,    admirantes   quid '  hoc  esset.      Tunc 
imperator,  qui  vir  erat  prudens  et  devotus  Dei  cultor,  animad- 
vertit   vocem  esse  Sathanae  subsannantis  et  improperantis  tam 
enorme    discidium    praelatorum.     Et   praecepit   continuo,  ut  ar- 
chiepiscopus,  qui  missam  erat  celebraturus,  casulam  deponeret, 
donee  super  tanta  injuria  Spiritui  Sancto  foret  satisfactum,  qui 
ea     die    solet    donis    suis    mysticis    corda    fidelium    illustrare. 
Deinde   famulos    suos    mittens   per   plateas    et  vicos    civitatis,  p.  234. 
fecit    convenire    pauperes    omnes    et    debiles    infra    ecclesiam 
violatam    et   extra;    esurientes    pavit,    sitientes    potavit,    nudos 
vestivit,    calceamenta     necessitatem     habentibus    erogavit ;    do 
senibus  et  valetudinariis,  qui  in   grabatis  jacebant  per  urbem, 
idem    fecit,    aureum    singulis    donavit,    injungens    cunctis    ut 
divinam   implorarent  misericordiam,  ne   populo   suo  imputarct 
praelatorum  superbiam  Deus,  quo  minus   Spiritus  sui   praistola- 
rcntur   adventum.      Purpuram    praeterea    deposuit,    saccum    ct 
cilicium     induit,    vestigiis     nudis    per    pavimentum     incedens, 
pauperibus   ministravit,   exemplumque   aliis  praebcns  omnes    ad 
elemosinas  et  lacrimarum  eflfusionem  commovit.     Tunc-  mag- 


'  quid  hoc  ]  quis  hie,  W.,  though   I       ^  From  here  to  the  end  of  this 
0.  has  quid  hoc.  I  legend  is  the  compiler's  own. 


TOO  MATTHyET   rARTRTENSTS   CnRONTCA  MAJORA. 

A. P.  ll.M.  iiificus  iiiipcr.ator  videns  ecclcsiD3  pavimentum  lacvimis  ubcrtim 
pcrfnsiini,  quod  prius  sanguine  fuerat  tabcfactum,  jussit  fidu- 
cialitcr  missaa  inchoarc  officium,  et  cum  summa  devotione 
incojptum  obsequium  compleverunt.  Tandem  cum  perventum 
crat  ad  vcrsnm  supradictum,  Ilunc  diem  gloriosimi  tu  fecisti, 
piwcepit  imperator,  ut  versus  a  cboro  tertio  repeteretur,  in 
contumcliam  Sathana3;  et  demum  finito  versu  jussit  omnes 
aliquandiu  silere,  ut  audirent  si  hostis  antiquus,  ut  prius 
fccerat,  aliquid  subsannando  proferret.  Sed  cum  aliquautulum 
cxpectaesent,  et  nihil  audissent ;  "Noveritis,"  ait  imperator, 
"  quod  inimicus  noster  confusus  recessit."  Tunc  omnes  con- 
gaiidentes  in  Domino  et  exultantes,  residuum  missos  feliciter 
percgenmt,  glorificantes  Spiritum  Sanctum,  qui  imperatori  tale 
FredorickT.  consilium  inspiravit.  Successit  ei  in  imperium  Eomanum  Fre-  R.  de 
emperor,     tbericus  nepos  ejus.  ^^°*^'  ^o^- 

468. 


Death  of 
Eugen- 
nius  III. 
Anasta- 
sius  IV. 
Death  of  S. 
Bernard, 
and  arch- 
bishop H. 
Murdac. 


Hoc  anno  ohiit  Papa  Eugenms  et  multi  divites  cum  eo. 

Anno  Domini  mclii.  Eugenius  Papa  diem  clausit  extremum,  Vit.  Pontif. 
mensc    Julio ;    cui    succedens     Anastasius,    sedit    in     cathedra 
Romana  anno  uno,  mensibus  quatuor,  et  diebus  viginti  quatuor. 
Eodem    anno    Ricardus     de     Beumeis,   archidiaconus    Middel-  Diceto, 
sexensis,  consecratus  est  episcopus  Londoniensis.     Eodem    anno  col.  527. 
Bernardus    abbas    Clarevallensis    migravit    ad    Dominum,    et  R.  de 
Henricus  Murdac  archiepiscopus  Eboracensis.  .  Monte, 


col.  475. 


Item  ohiit  rex  Scotorum  David. 


Death  of         Eodem   anno,*  cum  Eustachius  filius   regis   Stephani   in   die  Id. 
Eustace,^     Sancti  Laurentii  terram   beati   Eadmundi    martyris  prfedatum 

^^F^b  2  ^^^^'   ^^^^^^    morte    prsereptus    est,    et    apud    Feveresham    in  Diceto, 
and'Da\ndl'.  ^^^^^^^'  quam-  rex  Stephanus  pater  ejus  fundaverat,  est  sepul- col.  527. 
k.  of  Scots,  tus.    Obiit   eodem  anno   David  res   Scotorum ;  et   successit   ei 
Malcolm     Malcolmus  nepos  ejus. 


Henry 
duke  of 
Normandy 
lands  in 


Quod  dux  Henricus  in  Anglia  patenter  applicuit. 

Eodem  anno,  dux  Nermann orum  Henricus  et  Aquitannorum,  R.  de 

comes  Pictavensis  et  Andegavensis,    cum  navibus    xxxvi.  ^  et  ■•  Monte, 

^  col.  472. 


'  In  the  margin  is  a  portrait  and 
crown  reversed. 

-  quam  .  .  .  fundaveraf]  Added 
by  the  compiler. 

3  xxxvi.]  So  O.  W. ;  A.  had 
xxxvii,  but  the  last  figure  is  ex- 


panded. C.  has  xxxvii.,  and  D. 
xxxii.,  not  observing  the  point,  and 
the  latter  omitting  the  v.  The 
Hist.  Anglor.  has  xxxvii. 

^  e<  .  .  nimis^  Added  by  the  com- 
piler. 


DE   TEMPORE    REGIS   STEniANI. 


191 


militia  magna  nimis  ad  Angliam  transfrctavit,  ct  infra  octavas 
Epiphania;,  Malmcsbcricnso  castellum  obscdit  et  cepit ;  indcquc 
pi'ofectus,  castellum  de  Craumcrse  obsidionc  vallavit.  Scd 
intercurrentibus  viris,  inter '  ducem  et  regem  ita  convenit,  quod 
rex  Stepbanus  castrum  illud  propriis  sumptibus  complanaret. 
Sicque  soluta  est  obsidio  qua?  circa  castellum  do  Walingeforde 
fuerat,  rcge  Stepbano  Craumerse  subvcrtente.  Castella  ctiam 
do  Eadingis  et  dc  Bretewelle^  dux  Henricus  in  sua  jura  recepit. 
Gundreda  etiam  Warewic  comitissa,  regis  Stepbani  militibus 
de  castello  ejusdem  urbis  ejectis,  tradidit  municipium  Henrico 
duci,  et  ^  sic  prosperatum  est  negotium  ejus.  Eodem  anno  natus 
est  duci  Henrico  filius  ex  Alienor  uxorc  sua,  et  vocatus  est 
Willelmus,  quod  proprium  nomeu  est  ducibus  Aquitannorum 
et  comitibus  Andegavorum.'' 


A.D.  11 52. 
England, 
and  takes 
Malmes- 
bury  castle. 

Crowmarsh 
razed. 
Reading, 
Bright- 
well,  and 
Warwick 
surren- 
dered. 
Birth  of 
his  son 
William. 


De  Concordia  facta  inter  regem  Stephanum  et  ducem  Henricum. 

Anno  Domini   mcliii.   Justicia  de   caelo  prospiciente,    et  dili-  Treaty 
gentia   Tbeodbaldi   Cantuariensis    arcbiepiscopi  et  episcoporum  between 
rcgni   intercedcnte,^  rex  Anglorum  Stepbanus  et  dux  Norman-  ^nd  Ilenrv 
norum  Henricus  apud  ^  Walingeford  in  talem  concordiam  canve-  duke  of 
nemnt:   rex  Stepbanus  omni''  basrede  viduatus,  pra;ter  solum- Normandy, 
modo   ducem   Henricum,  recognovit  in   conventu   episcoporum 
et    aliorum    regni    optimatum,    quod    jus    baereditarium     dux 
Henricus  in  regnum  Anglia)  babebat ;  et  dux  benigne  concessit, 
ut  rex  Stepbanus  tota  vita  sua,  si  vellct,  regnum  pacifice  possi- 
deret.     Ita  tamen   confirmatum  est  pactum,    quod  ipse  rex    et 
episcopi   tunc  praesentes   cum   caeteris   optimatibus  regni  jura- 
rent,    quod    dux    post    mortem    regis,    si    ilium    superviveret, 
regnum  sine  contradictiono  aliqua  obtineret.    Et  sic  ^  bic "  illud 
propbcticum  Merlini '"  attendatur,  quod  dicit;  "  Nocebit  possi- 


'  inter  ducem  et  regem]  religiosis 
inter  partes,  0.  W. 

^  Bretcwelle']  Bercewelle,  Hist. 
Anglor.     Brightwell. 

^  et  .  .  ejus]  Introduced  by  the 
compiler. 

■•  -ensium  is  written  above  Ande- 
gavorum;  C.  is  corrected  accord- 
ingly ;  D.  has  Andegavc7isiam, 
and  immediately  afterwards  in  a 
later  hand  "  qui  cito  obiit."  K.  de 
Monte  has  Pictavorum. 

*  Here  the  Elistoria  Anglorum 
inserts  the  story  of  Matilda  inter- 


posing and  asserting  Henry  to  be 
her  son  by  Stephen.  See  above, 
vol.  I.  p.  204. 

"  apud  Walingeford']  Introduced 
by  the  compiler. 

7  onuii  .  .  Henricum]  Introduced 
by  the  compiler. 

"  sic]  si,  W.,  as  Diceto  ;  the  c 
has  been  inserted  in  A. 

'  liic]  So  altered  in  A.  from  7iunc, 
which  W.  has  ;  si  nee,  D. 

'"  Merlin's  name  is  not  in  Diceto, 
nor  are  the  words  of  the  prophecy 
given. 


192 


MATTIIiEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA, 


A.D.  1153. 

Treaty 
between 
Stephen 
and  ileury. 


Peace. 


dcnti  ex  inipiis  piotas,  donee  scsc  gonitore  inducrit ;"  mani- 
fcstuiii  est  regem  Stephanum  Heiiricum  induisse  hasredem, 
quern  iion  gcnuit,' dum  ipsuin  adoptavit"in  filium  et  regni  par- 
ticipem  et  postmodum  successorem  ;  in  rege  quoque  ducem,  et 
in  duce  omnes  veuerarentur  ^  regem.  Regalia  passim  a  proceri- 
bus  usurpata  rex  in  sua  recipiet.  Possessiones,  quae  ab  invaso- 
ribus  direptaB  erant,  ad  legitimes  possessores,  quorum  fuerant 
regis  Henrici  tempore,  revertentur.  Castella  adulterina,'*  quee 
tempore  regis  a  quocunque  constructa  sint,  diruentur,  quorum 
numerus  ad  undecies  centum  et  quindecim  excrevit.  Rex  colo- 
nos  praediis  assignabit,  {edificia  combusta  renovabit,  replebit 
pascua  armentis,  decorabit  ovibus  montana.  Clerus  debitam 
tranquillitatem  se  habere  gaudebit,  exactionibus  indebitis  non 
gravabitur.  Vicecomites  in  locis  ponentur  consuetis,  et  neminem 
ex  odio  persequentur.  Non  gratificabuntur  ^  amicis,  non  indul- 
gcntiis  crimina  sullevabunt,  suum  cuique  ex  integro  reserva- 
bunt.  Metu  posnarum  afficient  nocentes,  fures  et  praedones 
terrebuntur  in  furca  et  sententia  capitali.  Milites  juxta  ®  Ysaiam 
gladios  convertent  in  vomeres,  et  lanceas  in^  ligones;  a  castris 
ad  aratra,  a  tentoriis  ad  ergasteria  redibunt  clientes  ab  excubiis 
fatigati,  in  communi  laetitia  respirabunt.  Relevabitur  rusticitas 
otio  innocens  et  quieta;  negotiatores  commercium  ditabit,  Cele- 
bris et  publica  moneta  una  et  eadem  erit  in  regno  ex  ^  argento 
percussa.  Werra  ^  igitur,  quae  septendecim  annis  s^vierat,  hoc 
fine  quievit. 


Diceto, 
col.  527. 


R.  de 
Monte, 
col.  476. 

Diceto, 
col.  528. 


(Not  in 
Diceto.) 


Be  milite  Oeno  qui  purgatorium  vivus  intravit. 

Legend  of       Concordia '"  itaque  inter  regem  Stephanum  et  ducem  Henri-  Henrici 
the  entry     cum,  ut  dictum  est,  confirmata,  miles  quidam  Hoenus   nomine  Salteriensis 
soldier        '^^^  multis  annis  sub  rege  Stephano  militarerat,  licentia  a  rege  p'^^'^  "    ^ 


tono 


1  genuiQ  credidit,  Hist.  Anglor. 

^  adoptavit]  habuit,  Hist.  An- 
glor. ;  arrogavit,  Diceto. 

^  venerarentur'}  venerabantur.  A., 
altered  from  venerarentur. 

''  adulterina]  Introduced  by  the 
compiler. 

*  gratificahmitur]  gratificaban- 
tur,  A. 

*  juxta  Ysaiarn]  Introduced  by 
the  compiler. 

"  in]  et,  A.  C. ;  D.  has  been 
corrected. 


^  ex  argento']  om.  W.  It  is  not 
in  Diceto. 

^  This  last  sentence  is  the  com- 
piler's. 

^0  This  legend  will  be  found  in  MS. 
Cotton, Nero  A.  7,  and  is  printed  in 
Colgan's  Trias  Thaumaturga  (Lo- 
van.  1647),  Appendix  VI.  ad  Acta 
S.  Patricii,  p.  273.  The  edition  of 
Messingham,  Flor.  Insulae  Sanc- 
torum (Paris  1624),  which  Migne 
has  reprinted  in  vol.  180  of  his 
Patrologia,  is  partly  from  this  S. 
Alban's  compilation. 


DE  TEMPORE  REGIS  STEPHANI.         193 

S.  Patricii,  impetrata,    profectus   est  in  Hyberniam   ad    natale    solum,   utA.D.  1153. 

(Migne's      parentes    visitaret.     Qui  cum   aliquandiu  in  rcgione  ilia  demo-  Owen  into 
a  ro  ogia   j.^^^^    fuisset,    coepit    ad    mentem    rcducere    vitam    suam    adeo     '^  P"i"f,*" 

col.  989.)  flagitiosam,  quod  ab  ipsis  cunabulis  incendiis  semper  vaca-  patpjck 
verat  et  rapinis,  et  quod  magis  dolebat,  se '  ecclesiarum  fuissc 
violatorem  ct  rerum  ecclesiasticarum  invasorem,  praster  multa 
enormia,  qua?  intrinsecus  latebant,  peccata.  Miles  igitur  poeni- 
tentia  ductus  ad  episcopum  quendam  illius  rcgionis  accessit; 
cui  cum  peccata  sua  devotus  per  ordinem  retulisset,  increpavit  ?•  235. 
eum  graviter  episcopus,  asserens  ilium  nimis  divinam  clemen- 
tiam  offendisse;  unde  miles  multum  contristatus  Deo  condignam 
facere  poeuitentiam  cogitavit.  Episcopus  autem,  ut  justum 
sibi  videbatur,  volens  ei  infligere  poenitentiam,  miles  respondit ; 
"  Dum  igitur,  ut  asseris,  Factorem  meum  tam  graviter  ofFende- 
"  rim,  poenitentiam  assumam,  omnibus  pcenitentiis  graviorem; 
"  et  ut  peccatorum  meorum  merear  remissionem  accipere,  pur- 
"  gatorium  Sancti  Patricii  volo  intrare."  De  hoc  quoque  purga- 
torio  et  ejus  origins,  quod  sequitur  tradunt  veteres  historiae 
Hybernenses. 

De  ratione  purgatorii  supradicti. 

Magnus  Patricius,  dum  in  Hybernia  verbum  Dei  praedicaret 
et  multis  ibi  miraculorum  signis  choruscaret,  bestiales  illius 
patriae  homines  terrore  infernalium  tormentorum  ac  Paradisi 
amore  gaudiorum  a  mortuis  studuit '  revocare.  Sed  ipsi  piano 
sermone  affirmabant,  se  non  conversuros  ad  Christum,  nisi 
oculata  fide  prius  conspicerent  qu£B  promisit.  Unde  beatus  Pa- 
tricius, [dum]-  pro  salute  populi  in  jejuniis,  vigiliis,  et  orationi- 
bus  positus  -*  Dominum  precaretur  propensius,  pius  Dei  Filius 
apparens  ei  duxit  eum  in  locum  dcsertum,  ct  ostendit  illi  spc- 
luncam  rotundam  et  obscuram  intrinsecus,  et  dixit:  "  Quisquis 
"  veraciter  poenitens  et  in  fide  constans  hanc  speluncam  in- 
"  gressus  fuerit  spatio  unius  diei  ac  noctis,  ab  omnibus  in  ea 
"  purgabitur  peccatis,  quibus  in  tota  vita  sua  Deum  offendit; 
"  atque  earn  ingrediens  non  solum  tormenta  malorum,  sed  [si] 
"  in  Dei  dilectione  constanter  perseveraverit,  videbit  et  gaudia 
"  beatorum."  Sic  Domino  disparente,  Sanctus  Patricius,  tam 
pro  Domini  apparitione  quam  pro  speluncaj  ostensione  lastus, 
sperabat  miserum  Hybemiae  populum  se  ad  fidem  catholicam 
conversurum,  et  in  loco  illo  confestim  oratorium  construens, 
speluncam,     quae     in     cimiterio     est,    ante     frontem     ecclcsias 

•  O.  W.  ins.  operibus.  I       ^  po8ilus'\  positis,  W. 

-  c/um]  cm.  A.  C. ;  D.  inserts  cum.  \ 

VOL.    II.  N 


194         MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1153.  [muro]  circnmdedifc,  ct  januam  cum  seris  apposuit,  ne  quis  cam  Hcnrici 
Lofiend  of   gino  ejus  licentia  introirct,     Canonicos  regulares  loco  illo  intro-  ^^^^^^J"'^^"^'^ 
S.l'atnck's  jj^^^j^^  ct  priori   ccclesia3   clavem  custodicndam  commisit,  sta- p^     'g 
1  urgatory.  ^^^^^^^  ^^^  quicuuquo  purgatorium  ingredi  voluerit,  ab  episcopo  Tatricii. 
loci    licentiam    habeat,    et    cum    litteris    episcopi    accedat    ad 
priorem,  ot  ab  eo  instructus   purgatorium  intret.    Multi  autem 
iu  diebus  bcati  Patricii  purgatorium  intraverunt,   qui  reversi, 
testati   sunt  se  tormenta  gravia  pertulisse,  et  gaudia  magna 
ibidem  et  inenarrabilia  conspexisse. 

Qtiod  miles  Oenus  de  licentia  episcopi  loci  purgatorium  intravH. 

Miles  itaque  supradictus  cum  angustiose  nimis  ab  episcopo 
memorato  licentiam  postularet  purgatorium  experiendi,  cum 
ilium  cognovisset  [episcopus]  inflexibilem,  tradidit  ei  litteras  suas 
ad  priorem  loci,  mandans  ut  cum  illo  ageret,  sicut  fieri  solet  cum 
illis  qui  purgatorium  ingredi  deposcunt.  Prior  autem  visis 
litteris  militem  in  ecclesiam  perduxit,  ubi  per  dies  quindecim 
orationibus  devotus  instabat,  et  illis  sic  diebus  elapsis,  mane 
missa  a  priore  celebrata,  sacra  communione  militem  com- 
munivit,  adductumque  ad  speluncEe  introitum  aqua  eum  bene- 
dicta  aspersit.  Et  aperto  ostio,  dixit :  "  Ecce  nunc  intrabis  iu 
"  nomine  Jesu  Christi,  et  per  concavitatem  speluncse  tamdiu 
"  ambulabis,  donee  in  unum  campum  exiens  aulam  invenies 
"  artificiosissime  fabricatam.  Quam  cum  ingressus  fueris,  statim 
"  ex  parte  Dei  nuntios  habebis,  qui  tibi  pie  quid  facies  indi- 
"  cabunt."  Vir  autem  ille  virilem  gerens  animum,  ad  pugnam 
dsemonum  audacter  prorupit,  atque  omnium  se  orationibus 
commendans,  frontem  suam  vivificae  Crucis  signo  munivit,  et 
intrepidus  portam  intravit;  et  ostio  post  eum  obserato,  prior 
cum  processione  ecclesiam  repetivit. 

Quod  miles  ad  aulam  perveniens  earn  intravit. 

Miles  itaque   per   speluncam    audacter   progrediens,   lumen 

paulatim  totius  claritatis   amisit.     Sed   tandem   parvo   lumine 

apparente,  ad  campum  prsedictum  pervenit  et  aulam.  Lux  ibi 

non  erat,  nisi  qualis   in   vespere   hie  babetur.      Aula   parietes 

non  babebat,  sed  columnis  erat  per   gyrum  subnixa,  ut  clau- 

strum  solet   monacborum.     Ingreasusque  eam  et  intus  sedeng, 

oculos   studiose  buc    illucque   convertit,   admirans   illius    pul- 

Ad  militem  cbritudinem  et  structuram.    Ubi  cum  paululum  solus  sedisset, 

intrantes     ecce   quindecim   viri   quasi   religiosi    et  nuper    rasi,    albisque 

^s7ruxerujit  "^^f ^^^^^  induti,  regiam  intraverunt ;   et  salutantes  eum  in  no- 

eum.  "liiie  Domini,  consederunt.    Tunc  aliis  tacentibus,  unus  loque- 


DE  TEMPORE  REGIS  STEPHANI.        195 

ITenrici       ^^f^tur  cum  ipso  dicens:  "  Bcncdicttis  sit  Deus  omnipotens,  qui  A.D.  1153. 

Sulteriensis  "  bonum  tibi  propositum  inspiravit,  ut  pro  peccatis  tuis  pur-  Legend  of 
"  gatorium  hoc  intrares ;  sed  nisi  te  viriliter  habeas,  in  cor-  S.Patrick's 
"  pore  et  anima  simul  peribis.  Mox  euim,  ut  hanc  domum  ""'"S^tory. 
"  fuerimus  egressi,  multitudinc  replebitur  spirituum  immundo- 
"  rum,  qui  tibi  gravia  infercntes  tormenta,  minabuntur  inferre 
"  graviora,  Promittcnt  to  ducturos  ad  portam  qua  intrasti, 
"si  te  decipere  possint  ut  revertaris ;  sed  si  tormentorum 
"  afflictione  victus,  vel  minis  territus,  seu  promissione  de- 
"  ceptus,  assensum  cis  prajbueris,  in  corpore  pariter  et  anima 
"  peribis.  Si  vero  fortis  in  fide  ^  spem  totam  in  Domino 
"  posueris,  ut  nee  tormentis,  nee  minis,  seu  promissionibus 
"  eorum  adquieveris,  sed  cordo  integro  eos  contempseris,  ab 
"  omnibus  purgaberis  delictis,  et  tormenta  malorum  videbis 
"  et  requiem  similiter  bonorum.  Et  quotienscunque  te  cru- 
"  ciaverint,  invoca  Dominum  Jesum  Christum,  et  per  invoca- 
"  tionem  hujus  nominis  statim  liber aberis  a  quocunque  tor- 
"  mento,  in  quo  eris.  Tecum  hie  amplius  esse  non  possumus, 
"  sed  Deo  te  omnipotenti  commendamus." 

Quod  dcemones  militem  graviter  afflixerunt. 

Miles  itaque  a  viris  solus  relictus,  ad  novi  generis  militiam 
est"  instructus.  Cumque  intrepidus  pugnam  da3monum  expec- 
taret,  subito  coepit  circa  domum  tumultus  audiri,  ac  si  omnes 
homines,  qui  in  mundo  sunt,  cum  animalibus  ac  bestiis  stre- 
puissent.  Et  post  horridum  sonum  sequitur  terribilior  visus 
daemonum.  Coepit  enim  undique  daemonum  dcfonnium  in- 
numera  multitude  in  aulam  irruere,  et  militem  deridendo  salu- 
tare.  "Alii  homines,"  inquiunt,  "qui  nobis  serviunt,  non  nisi 
"  post  mortem  ad  nos  veniunt,  sed  tu  nostram  societatem,  cui 
"  studiose  deservisti,  in  tantum  honorare  desideras,  quod  vivens 
"  nobis  corpus  tuum  decemis  et  animam  commendare.  Hue 
"  venisti  ut  pro  peccatis  tormenta  sustineres?  Habebis  nobis- 
"  cum  pressuras  ct  dolores.  Veruntamen  pro  eo  quod  nobis 
"  curiose  ministrasti,  si  reverti  voluoris  ad  portam  qua  in- 
"  trasti,  te  ducemus  illaesum,  ut  gaudens  in  mundo  vivas,  et 
"  onme  quod  corpori  tuo  suave  est  penitus  non  amittas."  Haec 
ideo  daemones  dixerunt,  quia  aut  terrore  eum  aut  blandiciis  deci- 
pere voluerunt.  Sed  miles  Christi  nee  terrore  concutitur,  nee 
blandimento  seducitur,  dum  ajquo  animo  eos  ita  contempsit, 
quod  tacite  scdens  nee  unum  verbum  respondit.    At  doemones  se 


Jidc]  fidem,  A.  |       ^  esQ  esse,  A. 


N   2 


190  MATTH.T:!   rARTSTENSTS   CHRONICA  MA.TORA. 

A.T).  1153.  contcmni  indignantcs,  rogum  in  aula  ingcntis  inccndii  succcn-  ITenrici 
lA'poiul  of    ilcrunt.     Et  nianus  militis  pcdesque   colHgantes,  in  ignem  oum  Saltenensis 
S.ratriok's     .^■j.^^gj.^jj^    micis   forreis   hue    illucque    per    incendium    detra- ^/'';^*o  ^ 
'"■.—'     ■'■■hentcs.     Et  ille  ni  iguem  missus,  cum   prius  grave   tormentum  pj^^jij-jj^ 

sensisset,  nomeu  Jesu  Christi  invocavit,  diceus;  "  Jesu  Ohriste 
p.  236.  "  miserere  mei."  Ad  hoc  quoque  nomen  incendium  rogi  ita 
extiuctum  est,  ut  nec  totius  rogi  scintilla  unica  appareret, 
Quod  ceruens  miles,  in  anirao  proposuit,  ut  eos  de  caetero  non 
formidaret,  quos  invocato  Christi  auxilio  vinci  conspexit. 

De  secundo  pcenali  loco  in  quo  miles  trahehatur. 

Relinquentes  vero  aulam  dismones,  militem  diutius  per  vas- 
tam  regionem  quandam  detraxerunt;  nigra  erat  terra,  et  regio 
tenebrosa.  Traxerunt  eum  dsemones  illuc  recto  ^  tramite,  quo 
sol  oritur  in  aestate.  Quo  convertentes,  coepit  miles  quasi  vulgi 
totius  orbis  miseros  ejulatus  audire.  Tandem  a  dsemonibus 
tractus,  in  campum  pervenit  longum  et  latum,  miseriis  ac  do- 
lore  perplenum,  cujus  longitudo  non  potuit  transvideri.  Cam- 
l)us  ille  hominibus  utriusque  sexus  et  setatis  diversas,  nudis  et 
in  terra  jacentibus  ventribus  -  deorsum  versis,  plenus  erat,  quo- 
rum corpora  simul  et  membra,  clavis  ferreis  et  ignitis  in  terram 
usque  transfixis/  miserabiliter  torquebantur.  Aliquando  autem 
prae  doloris  angustia  terram  comedebant,  clamantes  et  eju- 
lantes,  "Parce  parce,  miserere  miserere;"  cum  qui  sui  mise- 
retur  penitus  non  adesset.  Dasmones  etiam  super  miseros 
currentes,  gravibus  eos  flagris  csedebant,  et  militi  dicebant, 
"  Haec  tormenta,  quae  vides,  sentiendo  patieris,  nisi  nobis  ad- 
"  quiescas,  ut  ad  portam  per  quam  intrasti  revertaris,  ad 
"  quam  si  volueris  pacifice  deduceris."  Sed  ille  ad  mentem 
revocans,  qualiter  ipsum  Deus  alibi  liberaverit,  credere  eis  *  om- 
nino  contempsit.  Tunc  dasmones  eum  in  terram  prosternentes, 
ad  modum  aliorum  configere  conati  sunt ;  sed  invocato  no- 
mine Jesu  Christi  ab  eo,  nihil  amplius  in  loco  illo  ei  facere 
potuerunt.  In  alium  campum  militem  trahentes  d^mones,  hanc 
ibi  difFerentiam  conspexit,  quod  sicut  in  campo  superiori 
homines  aflflicti  ventres  habuerunt  deorsum  versos,  ita  in  hoc 
campo  dorsa  solo  haerebant.  Dracones  autem  ignei  super  quos- 
dam  sedentes,  et  dentibus  eis  igneis  corrodentes,  modo  mise- 
rabili  affligebant.  Aliorum  quoque  colla,  brachia,  et  corpora 
serpentes  igniti  circumcingentes,  aculeos  oris  sui  igneos  eorum 


'  recto']  retro,  W.,  though  0.  has 
recto, 

■  ventribus']  ventris,  A.  0.  W. 


'  transfixis]  Sic,  all  the  MSS. 
"•  eis]  uis,  A.    It  is  altered  in  D. 
and  struck  through  with  a  line  in  C. 


DE   TEMPORE   REGIS   STEPHANI.  197 

cordibus  infixerunt.  Bufones  etiam  miraj  magnitudinis  ct  hor- A.D.  1153. 
laltcriensis  roris,  super  quonindam  pectora  incumbcntes,  dcformibua  rostris  Legend  of 
8U1S  eorum  corda  extrahcre  conabantur.  Daamones  prajtcrea  f>^i atrick  s 
super  singulos  cursitantes,  et  flagris  asperrimis  ca^dentes,  miseros 
graviter  cruciabant,  nee  unquam  a  fletu  et  ejulatu  afflicti  ces- 
sabant.  Inde  trahentes  militem  dasmones  in  alium  poenalem 
campum,  invenit  ibi  tantara  utriusque  sexus  et  Ktatis  diversae 
multitudinem,  ut  totius  orbis  plenitudinem  vincere  crederetur ; 
alii  ibi  pcndebant  in  flammis  sulphureis,  igneis  cathenis  per 
pedes  et  tibias,  capitibus  ad  ima  demissis,  alii  per  manus  et 
brachia,  alii  per  capillos  et  capita;  alii  pendebant  in  flammis 
igneis  in  uncis  ferreis  et  ignitis  per  oculos  et  nares,  alii  per 
aures  et  fauces,  alii  per  tcsticulos  et  mamillas.  Nee  inter  fle- 
tus  miseros  universorum  et  ejulatus  flagella  da^monum  defue- 
runt.  Cumquo  militem  hie  sicut  in  aliis  poenis  inimici  torquero 
voluissent,  nomen  Christi  invocavit  et  illassus  evasit. 


Be  rota  ferrea  et  ignita. 

Ab  illo  pcenali  loco  doemones  militem  impellentcs  venerunt 
ad  rotam  quandam  ferream  et  ignitam,  cujus  radii  et  canti 
uncis  ferreis  et  igneis  erant  undique  circumfixi,  in  quibus 
homines  pendentes  a  flamma  tetri  sulphureique  incendii,  quaa 
a  terra  surgebat,  graviter  urebantur.  Hanc  enim  rotam  dae- 
mones  tanta  agilitate  impingebant  vectibus  quibusdam  ferreis, 
ut  nullum  omnino  hominem  ab  alio  posset  discemere ;  quia 
pra)  nimia  cursus  celeritatc  nihil  nisi  ignis  incendium  appa- 
rebat.  Nee  minori  tormento  vexabantur  hi,  qui  verubus  trans- 
fixi,  ad  ignem  assati  deguttabantur  a  dajmonibus  ex  metallis 
liquefactis  vel  fornacibus  cremabantur,  seu  illi,  qui  in  sarta- 
ginibus  frigebantur.  Vidit  praaterea  miles,  trahentibus  eum 
ministris  tartareis,  domum  innumeris  caldariis  plenam,'  quao 
piceis  sulphureisque  liquaminibus  ac  diversis  replcta  bullicn- 
tibus  metallis,  homines  utriusque  [sexus]  omnis  conditionis  et 
ffitatis  continebant.  Quorum  quidam  ex  toto,  quidam  usque 
supcrcilia  et  oculos,  alii  usque  ad  labia  ct  coUa,  alii  ad  pectus 
usque  et  femora,  alii  ad  genua  usque  ct  crura,  alii  manum 
nnam  vel  pcdem,  alii  ambas  manus  ct  pedes  in  caldariis  tcno- 
bant ;  omncs  pra?  doloris  angustia  vociferabant,  ac  miscrabiliter 
ejulabant.  Et  cum  coepissent  da^mones  militem  cum  aliis 
Bubmergerc,  liberatus  est  Christi  nomine  invocato. 


'  plenum']  plenum,  A. 


198         MATTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1153.  De  vento  vehementi  et  Jhimine^  fostido. 

Legend  of  Undc  dfrmones  militem  in  montem  escelsum  impcUcntes,  Henrici 
S.ratrick's  ostcnderunt  ci  utriusquc  sexus  homines  et  £Btatis  diversno  SaUenensis 
Purgatory,  muititudiucm  copiosam,  qui  omnes  nudi  sedebant,  et  super  p„i.g.'s. 
digitos  pedum  curvati,  et  ad  aquilonem  versi,  quasi  mortem  Patricii. 
perterriti  expectabant.  Et  ecce  subito  ventus  turbinis  vehe- 
mentis,  ab  aquilone  veniens,  ipsos  omnes  et  cum  eis  militem 
an-ipuit,  et  in  aliam  mentis  partem,  in  flumen  frigidum  et 
foctidum,  flcntes  et  -  vociferantes  projecit.  Et  cum  de  aqua 
frigidissima  surgere  conarentur,  daemones  super  aquam  cur- 
rentes  in  ipso  omnes  flumine  summerserunt.  At  miles  Ckristi 
nomen  invocavit,  et  confestim  in  alia  se  ripa  invenit.  Tunc 
dajmones  ilium  contra  Austrum  trahentes,  ostenderunt  flammam 
teterrimam  et  foetore  sulphureo  plenam  de  puteo  quodam 
ascendere,  et  homines  nudos  et  quasi  igneos  velut  scintillas 
igneas  in  aerem  sursum  compelli,  et  flammarum  vi  deficiente, 
itcrum  in  ignem  et  puteum  relabi.  At  dsemones  militi  dix- 
erunt,  ' '  Puteus  iste  flammivomus  introitus  est  inferni,  ubi 
' '  nostrum  [est]  ^  habitaculum ;  et  quoniam  nobis  hucusque  stu- 
' '  diose  servisti,  hie  nobiscum  sine  fine  manebis ;  et  si  hunc  * 
"  puteum  ingressus  fueris,  in  anima  pariter  et  corpore  peribis. 
"  Sed  tamen  si  adhuc  nobis  consentire  volueris,  ut  revertaris 
"  ad  portam  qua  intrasti,  illsesus  redibis."  Ille  autem  de  Dei 
adjutorio  confisus,  qui  eum  totiens  liberaverat,  eorum  exhorta- 
tiones  contempsit.  Tunc  deemones  indignati  [sese]  projecernnt 
in  ignem  putei,  et  secum  militem  intruserunt ;  et  quo  miles  in 
eo  profundius  descendit,  eo  latiorem  puteum  conspexit,  et 
poenam  in  illo  graviorem  sensit.  In  puteo  quoque  illo  miles 
tantam  angustiam  sensit  et  miseriam,  ut  diu  oblitus  sit  sui 
Adjutoris.  Sed  Deo  tandem  ilium  respiciente,  nomen  Jesu 
Christi  invocavit,  et  protinus  vis  flammse  eum  in  aerem  sursum 
levavit,  ubi  in  descensione  putei  aliquandiu  attonitus  stetit. 
Sed  ecce  novi  daemones  ex  ore  putei  prorumpentes  dixerunt, 
"  Et  tu  qui  hie  stas,  cui  socii  nostri  dixerunt  iioc^  esse  in- 
"  fernum,  non  ita  fore  scias;  nam  consuetudinis  nostras  est 
"  semper  mentiri,  ut  quos  decipere  non  possumus  per  verum, 
"  decipiamus  per  falsum;  hie  non  est  ^infernus,  sed  nunc  to 
"  ad  infernum  ducemus." 


1  Jlumi7ic]  fulmine,  A. 
^  et]  in,  A. 

'  est]  om.  A.  D.    It  is  interlined 
in  C. 


■^  hunc]  hoc,  A. 
'''  lioc]  hunc,  W. 


DE  TEAIPORE   REGIS   STEPHANI. 


199 


De  mirdbili  ponte  quetn  transiturus  erat.^ 


A.D.  1153. 


Ilenrici  Tralientcs  igitur  militem  hostes'  novi  cum  tumultu  horrisono  P-  237. 

Salteriensis  ad  flumen  quoddam  foetidum,  latissimum,  ac  totum  flamma "  I-^gend  of 
p'^?/ S  siilphureo  incendio  coopertum,  deemonumque  multitudine  rg.  ^- ■••  ^trick  s 
Patricii.  pletum,  dicentium  ei,  quod  sub  flumine  illo  esset  infcrnus. 
Pons  vero  protendebatur  ultra  flumen,  in  quo  tria  quasi  im- 
possibilia  videbantur  ;  unum,  quod  ita  lubricus  erat,  ut  ctiamsi 
latus  esset,  nullus  vel  vix  aliquis  in  eo  pedem  figere  posset; 
aliud  quod  adeo  strictus  erat,  quod  nullus  in  eo  stare  vel 
ambulare  valebat;  tertium  quod  ita  altus  est  et  a  flumine 
rcmotus,  quod  horrcndum  erat  deorsum  aspicere.  "  Oportet 
"  te,"  inquiunt  dajmones,  "super  pontem  hunc  ambulare,  et 
"  ventus  iUe  qui  te  projecit  in'  aliud  flumen  proiciet  in  istud. 
"  Et  confcstim  a  sociis  nostris,  qui  in  flumine  sunt,  capicris. 
"  et  in  profundum  infemi  demergeris."  Sed  miles,  invocato 
nomine  Jcsu  Christi,  pontem  audacter  ingressus,  coopit  pede- 
tentim  super  pontem  incedere,  ct  quo  amplius  processit  in  eo, 
tanto  viam  largiorem  invenit;  unde  pontis  latitudo  in  brevi 
ita  crevit,  ut  via)  publico)  amplitudinem  pr^ferret.  Porro 
dajmones  conspicantes  militem  tam  libere  super  pontem  ince- 
dere, vocibus  suis  profanis  ita  horride  aerem  concusserunt, 
quod  stridore  illo  magis  erat  attonitus  quam  illatione  toiTuen- 
torum,  qua)  prius  fuerat  a  da)monibus  perpessus.  Alii  hostes, 
qui  sub  ponte  in  flumine  crant,  uncos  sues  ferreos  et  ignitos 
projccerunt  ad  ilium,  sed  militem  tangcro  nequiverunt,  Et 
sic  demum  secure  processit,  quia  nihil  sibi  contrarium  invenit. 


Quod  miles  a  vexatione  doemomi/ni  liber  effechis  sit. 

Miles  itaque  invictus,  jam  libor  factus  a  vexatione  spirituum 
immundorum,  vidit  ante  se  murum  altum  et  in  aere  *  devexum, 
mirabilem  et  structure)  ^  impreciabilcm,  in  quo  portam  unam, 
Bed  tamen  clausam,  cemebat.  Hebc  metallis  ac  pretiosis  exor- 
nata  lapidibus  splendorc  admirabili  radiabat.  Ad  quam  cum 
miles  appropinquaret,  patuit  contra  ipsum,  a  qua  tanta)  sua- 
vitatis  odor  ei  occurrens  exivit,  ut,  viribus  corporis  resump- 
tis,  tormenta  quae   pertulerat   sibi   in   rcfrigcrium  verterentur. 


'  Tlie  heading  in  W.  is  De  ponte 
stricto,  lubrico,  ct  alto. 

•  Jlamma  sulphurco  incendio']  Sic, 
all  the  MSS.  Nero  A,  7  has  "  Bul- 
"  phurei  iucendii  fluiiinia." 


3  iw]   et,  A.  D.    It  is  altered  in 

'  acre']  arre,  A 

*  slruclura:']  stricture,  A. 


200         MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D,  1153.  Egrcssa  est  enim  contra  ipsum  venientem,  cum  crucibus,  Henrici 
Lep;ond  of  ccrcis,  ct  vcxilHs,  ac  vclut  palmarum  aurcarum  ramis,  tam  Saltenensis 
S.l'atnck's  oj.(ji,^j^j;j^  proccssio,  quod  uunquam  talis  visa  fucrat  in  hoCp^^^^'g*^ 
urga  orjr .  ^^^jj^^Jq  Sequebantur  prtedicta  de  omnibus  ordinibus  utriusque  Patricii. 
8CXUS  homines,  quorum  alii  archiepiscopi  ct  cpiscopi,  alii  ab- 
batcs,  monachi,  ct  prcsbyteri,  ac  singulorum  ccclesia)  graduum 
ministri,  qui  omncs  sacris  vestibus  et  suis  ordinibus  congruis 
induti  railitem  cum  jocunda  veneratione  susceperunt,  atque 
cum  conccntu  harmonia!  inauditse  infra  portam  secum  feliciter 
couduxerunt.  Finite  itaque  concentu,  duo  archiepiscopi  cum 
CO  loquentes  benedixerunt  Deum,  qui  tanta  constantia  in  tor- 
mcntis,  per  quae  transiit  et  qu£e  pertulit,  ejus  animam  confir- 
mavit.  Illis  igitur  militem  per  patriam  conducentibus,  inve- 
nerunt  et  illi  ostenderunt  prata  amoenissima  diversis  floribus 
fructibusque  '  herbarum  arborumque  multiformium  decorata,  ex 
quorum  suavitatis  odore  [in  seternum],  ut  sibi  visum  est,  vivere 
potuisset.  Nox  illam  aliquando  non  obnubilat,  quia  semper 
caslesti  quadam  claritate  et  inedicibili  splendore  coruscat. 
Tantam  ibi  hominum  beatorum  utriusque  sexus  vidit  multitu- 
dinem,  quantam  ^  residuum  sa3culi  credidit  continere  non  posse. 
Chori  choris  per  loca  astiterunt,  ac  dulcis  harmoniEe  concentu 
Creatorem  omnium  laudaverunt.  Alii  quasi  reges  coronati  in- 
cedebant,  alii  amictu  aureo  induti  videbantur,  nonnulli  variis 
indumentis  erant  decorati,  juxta  quod  unusquisque  in  saeculo 
utebatur.  Singuli  de  propria  felicitate  gaudebant,  singuli  de 
aliorum  liberatione  et  gaudio  exultabant.  Omnes,  qui  militem 
intuebantur,  de  ejus  adventu  Deum  benedicebant,  et  de  ejus 
creptione  a  mortuis  congaudebant.  Non  asstum,  non  frigus 
ibi  aliquis  sentiebat,  nee  quicquam  quod  offendere  posset  vel 
nocere  videbat. 


Quod  miles  in  Paradisum  perductus  terrestrem  gaudia  viderit 

beatorum. 

Tunc  sancti  pontifices,  qui  militi  patriam  tam  pra3claram 
ostcnderant,  dixcrunt  ei :  "  Quoniam  misericordia  Dei  ad  nos 
"  illaesus  pervenisti,  rationem  a  nobis  audirc  debes  de  singulis 
"  quae  vidisti.  Patria  h^c  terrestris  est  Paradisus,  unde  pro 
"  peccatis  suis  ejectus  est  homo  primus,  hinc  vero  expulsus  in 
"  miseriam  illam  projectus  est,  in  qua  homines  moriuutur;  ex 
cujus  came  nos  omnes  propagati,  et  in  peccato  originali  omnes 
nati,  per  fidem  Domini  nostri  Jesu  Christi,  quam  in  baptismate 


'  A.  ins.  et.  |        2  quantam^  quantum,  A.  D. 


DE  TEiMPORE   REGIS   STEPHANI. 


201 


Henrici        «« 
Salteriensis  n 
Tract,  de 
Purg.  S. 
Patricli.       " 


susccpimus,  ad  hunc  paradisum  reversi  sumus.     Et  quoniam  A.D.  1153. 

post  fidei  susceptionem  innumeris  actualibus  sumus  implicati  Legend  of 
"  pcccatis,  non  nisi  per  purgationem  peccatorum  et  afflictioncm  ^^^^"^^  ** 
"  pocnarum  hue  potuimus  pervenire.  Pa3nitentiam  cnim,  quam  ^  ^' 
"  ante  mortem  vel  morientes  suscepimus  et  in  saaculo  non 
"  peregimus,  in  locis  quje  vidisti  poonalibus,  juxta  modum  et 
"  quantitatem  culparum  per  •  tormenta  restant  luenda.  Omncs 
"  enim  qui  hie  sumus,  in  locis  illis  poenalibus  fuimus  pro 
"  peccatis.  Et  omnes,  quos  in  pcEuis  vidisti,  propter  eos  qui 
"  infra  os  putei  infernalis  existunt,  ad  banc  requiem  per- 
"  venient,  et  tandem  salvi  fient.  Omni  namque  die  inde 
"  aliqui  jxirgati  ad  nos  veniunt,  et  nos  in  banc  requiem  sicut 
"  et  fecimus  te  introducimus  venientes,  nee  nostrum  aliquis 
"  novit,  quamdiu  bio  [fuerit]  moraturus.  Per  missas  vero, 
"  psalmos,  elemosinas,  et  orationes  ecclesias  gen  oralis,"  et  per 
"  specialia^  amicorum  auxilia,  aut  purgandorum  tormenta 
"  mitigantur,  aut  de  ipsis  supj^liciis  ad  minora  transferuntur, 
"  donee  penitus  liberentur.  Ecce  ut  vides,  bic  in  magna  quicto 
"  sumus,  sed  nondum  tamcn  ad  supernam  cscli  Iseti tiara  asccn- 
"  dere  sumus  digni.  Transibimus  bine  post  spatium  a  Deo 
"  singulis  constitutum,  in  Paradisum  coalostcm,  sicut  Deus 
"  providerit,  transituri." 


Quod  miles  ccelesti  visione  sit  recreates  et  ciho  spirituali 

refectus. 

Deinde  prfBsulcs  venerandi  militem  in  montem  dcclivum 
ducentes,  jusserunt  ut  aspiceret  sursum.  Quo  cum  aspiceret, 
interrogabant,  cujusmodi  col  oris  ^  cselum  esset,  respectu  loci  in 
quo  stetit ;  qui  respondit,  colori  simile  esse  auri  in  fornace 
ardentis.  "Hoc,"  inquiunt,  "quod  nunc  vides,  introitus  est 
"  caDli  et  cselestis  Paradisi.  Quando  enim  aliqui  *  a  nobis  rece- 
"  dunt,  bic  in  caelum  ascendunt.  Et  quam  diu  bic  manemus, 
"  cotidie  semcl  pascit  nos  cibo  cajlcsti  Deus ;  et  quali  bic 
"  pascamur  cibo,  nobiscum  senties  jam  gustando."  Vix  scr- 
monc  finito,  et  ecce  quasi  radius  flamma)  ignis  do  cajlo"  dc- 
Bccndens,  patriam  totam  cooperuit,  et  quasi  per  radios  super 
capita  singulorum  subsidens,  flamma^    demum    tota    in   eis  in- 


*  per  tormenta  restant  luenda'] 
tormenta  luendo  pcrsolvimus, 
Nero  A.  7.  The  alteration  spoils 
the  sense. 

-  A.  repeats  gcncralis. 


'  upecialia]  speciales,  A.  0.  W. 
^  A.  repeats  coloris. 
^  aliqui]  aliquid,  A. 
^  A.  re[)eats  dr.  cwlo. 
^  Jlutnmu]  flaiumam,  A. 


202         MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOEA. 

A.D.  1153.  travit.  Undo  miles  tantam  dulcedinis  in  corde  simul  et  cor-  Ilenrici 
lA'gcnd  of  pore  sensit  suavitatcm,  quod  vix  iutellcxit  utrum  vivus  an  Saltcnensis 
S.l'atrick's  jj^Qj.j.jj^^g  fuisset;  sed  hora  ilia  in  momento  transivit.  Ibi  miles  pJ^^J'g*^ 
«"03^'""^^  ■  libcuter  in  a^rum  mancrct,  si  ibi  his  deliciis  frui  liceret.  Sod  Patricii. 
post  talia  tantaque  jocunda,  ei  iristia.'  referuntur.  "Quoniam," 
inquinnt  sancti  prassules,  "  et  requiem  beatorum,  ut  deside- 
"  rasti,  et  tormcnta  malorum  nunc  pro  parte  conspexisti, 
"  oportet  te  jam,  ut  per  eam^  viam,  qua  veneras,  revertaris. 
"  Si  autcm,  quod  absit,  male  vixeris,  amodo  ad  sseculum  re- 
"  versus,  vidisti  quanta  te  expectant  tormenta.  Si  vero  bene 
"  vixeris  et  religiose,  securus  esto ;  quia  hue  ad  nos  pervenies, 
"  quando  de  corpore  exibis.  In  isto  quoque  reditu  quo  nunc 
"  reverteris  nee  dasmonum  tormenta  formidabis,  quia  dtemonos 
"  ad  te  uon  audebunt  accedere,  nee  tormenta  tibi^  poterunt, 
"  qu83  vidisti,  nocere."  Tunc  miles  flens  et  ejulans  ait,  "Hinc 
"  disccdero  non  valeo,  quia  valde  timeo,  ne  per  fragilitatcm 
"■  humana3  miseriaj  aliquid  delinquam,  quod  me  impediat  hue 
"  redire."  "  Non,"  inquiunt,  "  sicut  tu  vis,  erit,  sed  sicut 
"  lUe,  qui  et  nos  et  te  fecit,  voluerit,  ita  fiet,"  Moerens  igitur 
et  lugens  miles  ab  eis  reducitur  ad  portam,  et  eo  contra 
voluntatem  suam  egresso,  clauditur  porta  post  ipsum. 

Quod  miles  ad  scBCulum  reversus  devotus  Jerosolimam  petierit. 

Miles    igitur  Hoenus   via   qua   venerat   reversus,    ad  aulam 

prsefatam  pervenit.     Sed   deemones    quos    in    ipso   reditu    sue 

vidit,  quasi  timentes  eum  fugerunt,  et  tormenta  per  quae  transiit 

ei  nocere  nequiverunt.     Et  confestim  cum  aulam  intrasset,  oc- 

currunt  ei   quindecim  viri    supradicti,  glorificantes  Deum,  qui 

tantam  illi  contulerat  constantiam  in  tormentis.      "  Oportet  te," 

inquiunt   militi,  "  ut  quantocius  hinc  ascendas;   jam   enim    in 

' '  patria  tua  *  clarescit  aurora,  et  nisi  portam  prior  aperiens  te 

"  invenerit,  de  reditu  tuo  desperans,  obserata  porta,  ad  ecclesiam 

"  revertetur."      Sicque    miles    benedictione    percepta  ab    eis, 

ascendere  festinavit,  et  hora  eadem,  qua  portam  j)rior  aperuit, 

miles  ei  de  intus  veniens,  obviavit.     Quem  cum  Christi  laudibus 

prior  suscipiens,  in  ecclesiam  perduxit,  ubi  cum  per^  dies  quin- 

The  soldier  decim  in  oratione   permansisset,  signaculum  crucis   accepit,  et 

Owen, after  iu.  Terram  Sanctam  devotus  proficiscens,  sepulcrum  Domini  cum 

^siting  the  ^Qpjg  Q^^^^  venerabilibus  in    sancta  contemplations  petivit.     Et 

is  sent  by  '  ^^^^  expleto  laudabiliter  peregrinationis  veto,  reversus,  regem 


'  tiistia^  tristicia,  A. 
-  eujii]  candem,  O.  W. 
*  tiW]  te,  A. 


1 


5 


liia^  sua,  A. 
per']  om.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS  STEPHANI. 


203 


ITcnrici  Stephantun  dominum  suum  adiit,  consulturus,  ut  eius  consilio 
&aitenensis  j^  sancta)  religionis  ordine  reliquum  vitaa  suae  expleret,  ac 
Pnrff.  S.  -^^oi  regum  omnium  de  caetero  militaret.  Contigit  antem  co 
Patricii.  tempore,  quod  Gervasius  Ludensis  cocnobii  abbas,  rege  Anglo- 
rum  Stcphano  donante,  locum  ad  abbatiam  construcndara  in 
Hybpmia  obtineret;  qui  monachum  suum  nomine  Gilebertum 
ad  regem  dii'exit,  ut  ab  eo  locum  susciperet  et  ibi  construeret 
abbatiam.  At  Gilebertus  ad  regem  veniens,  conquestus  est 
nimis,  quod  patriffi  illius  linguam  non  novit.  "  0,"  inquit  rex, 
"  bonimi  tibi  interpretem,  Deo  auxiliante,  inveniam."  Et 
vocato  milite  Hoeno,  jussit  rex  ut  cum  Gilcberto  irct  et  cum 
ipso  in  Hybemia  remaneret.  Quod  miles  gratantcr  annuens, 
cum  dicto  Gileberto  remansit,  et  satis  ei  devotus^  ministrans, 
monachilem  habitum  suscipere  noluit,  quia  servus  esse  quam 
dominus  praeclcgit.  Transcuntes  autem  in  Hyberniam,  abbatiam 
construxerunt ;  ubi  miles  Hoenus  interpres  monachi  devotus 
extitit,  et  in  omnibus  agcndis  minister  fidelis.  Quandocumquo 
vero  monachus  solus  alicubi  cum  milite  fuit,  de  statu  pur- 
gatorii  et  pocnis  mirabilibus,  quas  viderat  et  experto  didicerat, 
curiose  ab  eo  qua^sivit.  At  ille  qui  nunquam  audire  potuit  do 
purgatorio  loqui  quin  prorumperet  in  fletum  amarissimum, 
coopit  sub  sigillo  secreti  amico  pro  asdificatione  ea,  quo3  audi- 
crat  et  viderat  et  experimcnto  didicerat,  enarrare,  afBi-mans 
sese  omnia  corporeis  oculis  conspexisse.  Hujus  autem  monachi 
industria  et  diligcntia  hujus  militis  experientia  rcdacta  est  in 
Bcripturam,  simul  cum  relatione  episcoporum  rcgionis  et  alio- 
rum  religiosorum,  qui  causa  justitiae  perhibucrunt  testimonium 
veritati. 


A.D,  1153. 
king  Ste- 
phen into  a 
monastery 
in  Ireland, 
built  by 
Gervase, 
abbat  of 
Louth. 


R.  de 
Monte, 
col.  476. 


Qnod^  WUlelmtis  Eboracensis  arcMepiscopus  veneno  periit. 

Anno  Domini  mcliv.  Anastasius  Papa,  defuncto,  ut  supra- 
dictum  est,  Henrico  Eboracensi  archiepiscopo,  restituit  in  scdem 
eandem  Willclmum,  quem  prius  Papa  Eugenius  degradavcrat, 
donans  ei  pallium  Komoa,  et  in  prajsentia  ipsius  consecravit 
Hugonem  de  Pusat,  regis  Stephani  nepotem,  episcopum 
Dunelmensem.  Scd  paulo  post,  cum  idem  archicpiscopus  in 
sua  revcrsus  divina  celebrarct  misteria,  hausto  in  ipso  calico, 
ut  aiunt,  vcncno,  obiit,  et  succcssit  ei  Rogcrus  Cantuariensis 
archidiaconus.  Eodem  anno  dux  Normannorum  Hcnricus 
transfretavit  in    Normanniam,    et   rovocavit   paulatim    in  jus 


William, 

archbishop 

of  York, 

restored, 

and  soon 

afterwards 

murdered. 


Roger  abp. 
Henry  in 
Normandy. 


devotus']  devote,  W. 


204 


MATTH^El   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1154. 

Henry  in 
Atiuitaine. 

Pope 
Adrian  IV. 

Peace 
between 
Louis  VII. 
and  Henry, 
duke  of 
Normaudy. 


proprium  dominica  sua,  qua) '  pater  ejus  dedcrat ;  et  indc  pro-  R.  de 
fectus     in     Aqnilanniam,      rcbcllioncm     quorundam     baronum  Monte, 
suorum  potcntcr  rei)rcssit.     Eodcm  anno  dcfuucto  Papa  Anas-  S^ '    ■  ^^g 
tasio,  succossit   ei  Nicholaus   Albancusis  episcopus,    et   vocatus 
est  Adrianus  ;  vir  qnidem  rcligiosns,  ct   natione  Anglicus,  do- 
territorio  scilicet    Sancti  Albani   procreatus.     Eodem    tempore  ic[,col.477. 
facta  est  Concordia  inter  rcgcm  Francorum  Lodowicum  et  dncem 
Normannorum  ficnricum,  hoc  naodo :   rex  reddidit  duci  Verno- 
lium  ct  Novum  Mercatum,  et  dux  dedit   ei    duo  milia  marcas 
argenti    pro    resarciendis  damnis,  qua3  rex  perpessus  fuerat  in 
capiendis  ac  tenendis  et  in  eisdem  firmitatibus  muniendis. 


Death  of 
Stephen, 
who  is 
buried  at 
Feversham 


Ilenry, 
duke  of 
Normandy, 
comes  to 
England. 


His  conse- 
cration as 
king  at 
Westmin- 
ster. 


De  moHe  regis  Stepliani  et  coronatione  regis  Henrici  secundi. 

Eodem  anno  rex  Anglorum  Stepbauus,  miles  ^  egrcgius  et  Id. 
mentc  piissimus,  octavo  kalendas  Novembris  diem  clausit 
extremum;  cujus  corpus  in  monasterio  de  Faveresbam,  quod 
ipse  a  fundamentis  "*  construxerat,  traditur  sepulturae,  ubi 
pauIo  ante  Matildis  uxor  ejus  et  Eustacius  eorum  filius  sunt 
eepulti. 

Dux  vero  Normannorum  Henricus,  audito  de  morte  regis  id. 
veridico '  nuntio,  venit  Barbefluvium,  et  ibi  per  mensem  unum 
ad  transfretandum  ventum  congruum  expectavit.  Erat  interim 
in  Anglia  pax  summa,  quod**  raro  contingit  regibus  defunctis, 
ob  amorem  et  timorem  ducis  Henrici,  quem  omnes  venturum 
et  regem  futurum  sperabant.  Dux  igitur  Henricus,  septimo'^  Id.  col.478. 
idus  Decembris  in  Angliam  veniens,  cum  magno  cleri  et 
populi  tripudio  exceptus  est ;  et  decimo  quarto  ^  kalendas 
Januarii,  die  Dominica  ante  Nativitatem  Domini,  apud  West- 
monasterium  ab  omnibus  rex  acclamatus,  a  Theodbaldo  Can- 
tuaricnsi  archiepiscopo  in  regem  [est]  consecratus,  prassentibus 
archiepiscopis,  episcopis,  et  baronibus  regni  Anglorum  et 
ducatus    Normannorum.      Qui    continuo    in    regem    promotus, 


1  quee  .  .  .  dederat]  This  is  an 
alteration  of  R.  de  Monte,  -who  has, 
"  qua;  pater  suus,  urgente  necessi- 
"  tate,  primoribus  Normannise  ad 
"  tempus  concesserat."  The  Hist. 
Anglor.  inserts  ei  before  dederat. 

^  de  .  .  procreatus]  Introduced 
by  the  compiler. 

'  miles  .  .  .  piissimus']  inserted  by 
the  compiler.  In  the  margin  is  a 
sword  reTersod,  and  at  the  foot  of 


the  page  a  shield  and  crown  re- 
versed, and  another  erect. 

^  ipse  a  fundamentis]  This  is 
from  Diceto,  col.  .529.  11.  de  Monte 
has  instead,  "Matildis  uxor  ejus." 

*  veridico]  certo.  Hist.  Anglor. 
K.  de  Monte  has  veridico. 

"  q7iod  .  .  defunctis]  inserted  by 
the  compiler. 

'  scptimo]  octavo,  D.  W. 

^  decimo  quarto  ]  xiii.,  R.  de 
Monte.     Diceto  has  xiv. 


DE   TEMPORE    REGIS   HENRTCI    SECUNDI. 


205 


li.  do  cocpit  in  jus  proprium  revocare  urbes,  castella,  et  villas,  quae  ad  A.D.  1154. 

Monte.        coronam  spectabant,  castra  adulteriua'  destruendo,  alienigenas 
*^°  ■  et  maxime  Flandrenses  de  regno  expellendo,  et  quosdam  pseudo- 

corn  ites  quibus  rex  Stepbanus  pa3ue  omnia  ad  fiscum  pertinen- 
tia  minus  caute  contulerat,  deponendo. 
Will,  of  Eodem  anno  rex  Jerusolimorum    Baldewinus,    copioso   nimis 

Tyre,  xvii.  exercitu  congregate,  Ascalonam   obsidione  vallavit,  et  diuturna  p.  239. 
r,'^*^.'.      *  urbem  afHictione  opprimens,  tali    earn  conditionc    obtinuit;    ut  Ascalon 
coi.  706.    '  Turci,  qui  in  ipsa  erant,  cum  uxoribus,  liberis,  et  suis  omnibus,  ^'^.^^  ^^ 
Id.  col.708.  liberum  inde  haberent  recessum.    Civitate  igitur  regi  resignata,  jjj        j 

concessit  eam  fratri  sue  Jopensi  comiti,  de  se  tenendam.  given  to  his 

brother 
Amaury. 

De  vita  Sancti  Wlfrici  heremitcB. 

Abridfjed        Eodem  -    anno    sanctus    anachorita    et    solitarius  Wlfricus  de  Death  of 
from  Jo-     Heselberga  migravit  ad  Dominum,  postquam  viginti  et  novem  S.  Wulfric, 
batis  de   "  annis    contra    bostes    bumani    generis    confligens    felici    marte  „  ""^.'^ " 
Forda  Vita  victoriam    reportavit ;   de  cujus  vita  et  virtu tibus  ad    bistoria;  ^^  Dorset- 
S.  Wlfrici    decorem  vel  parvam  utile  duximus  facere  mentionem.     Beatus  shire. 

p  "  ^"'  Wlfricus,  ex  mediocri  Anglorum  gente  oriundus,  in  Contona,  Account  of 
tina  B  4).  vi^l^-  *  Bristollo  octo  miliaribus  distante,  natus,  nutritus  est,  et 
conversatus ;  ibi  etiam  per  annos  aliquot  sacerdotis  officium 
exercuit,  quod  in  letate  juvenili  levitate  potius  mentis  quam 
rationis  desiderio  creditur  accepisse,  quippe  nondum  cognos- 
cebat  Dominum,  unde  carne  magis  quam  spiritu  ducebatur  ; 
nam  canum  simul  et  avium  curls  sollicitus  incumbens,  dum  die 
quadam  in  hujus  generis  exercitio  non  segniter  instaret,  affuit 
vir  subito,  vultum  pauperis  gerens  et  habitum,  qui  nummum 
novum  ab  eo  supplex  in  elemosinam  postulavit.  Habebat 
autem  tunc  temporis  ^  Anglia  novam  monetam  in  diebus  Ilen- 
rici  regis  primi,  sed  adbuc  raram,  pra3  nummismatis  novitate. 
Cui  cum  Wlfricus  se  nescire  diccret  si  novum  nummum 
haberct,  "  Respice,"  ait,  "  loculum  tuum,  et  invcnies  in  eo  duos 
"  nummos  et  semis."  Quo  illc  response  obstupcscens,  inspexit, 
et  ita  ut  dictum  sibi  fuerat  reperiens,  quod  petebatur  devotus 
donavit.  Homo  autem  ille,  cum  denarium  accepisset,  ait, 
'*  Retribuat  tibi  Is,  pro  Cujus  amore  boc  fccisti.  Et  ego  tibi 
"  in  nomine  Ejus  denuntio,  quia  ex  boc  loco  in  brcvi  ad  alium 


'  adulterina']  noviter  facta,  R.  de 
Monte. 

-  This  life  is  printed  from  this  in 
the  Acta  Sanctorum,  Feb.  20,  vol. 
iii.  p.  231. 


'  A.  C.  D.  ins.  in,  as  the  life  in 

Faustina  B.  4.     D.  has  populus  in 

the    margin    for   tunc   temporis,  in 
order  to  make  senae. 


206 


MATTH/EI   PARTSIENSTS  CHRONICA   MAJORA, 


A.D.  1154.  "  migratiirus  cs,  ct  indc  ad  alium   transicns  requiem   tandem  Abridged 
Lilo  and      "  iuvcuics,  ibi  usque  in  fincm   in  Dei  servitio    persevcrans,  et  hamiis^"],. 
miiacU's  of  „  noyigsimo  cris  ad  sanctorum  collegium  cvocandus."  tatis  de 

«•^^'"""*=-  FordaVita 

S.Wlfrici 
De  conversionc  Sancti  Wlfrici  JieremitcB  et  vitcm  asperitate.  (MS.  Cot- 
ton. Faus- 
Deindo  post  paululum  in  opus  sacerdotale  "Willelmo  domino  tina  B.  4). 
villas  in  qua  natus  fuerat  adhEerens,  panem  cotidie  in  mensa 
ejus  comedit.  Ubi  etiam  in  fortitudine  multa  lumbos  suos  accin- 
gens,  usui  penitus  carnium  abdicavit.  At  vir  Dei  toto  jam 
desiderio  solitudinem  suspirans,  a  domino  suo  milite  supradicto 
ad  aliam  directus  est  villam,  nomine  Haselbergam,  qus3  ab 
Exonia  versus  Orientem  triginta  miliaribus  distare  videtur, 
Spiritu  Sancto,  ut  creditur,  hoc  dictante,'  ubi,  in  cellula  ecclesiaa 
contigua  Christo  se  consepeliens,  multo  labore  multaque  ^  carnis 
ac  spiritus  afflictione,  Christi  sibi  gratiam  comparavit.  Nam 
tanto  jejunio  et  abstinentia,  tantaque  vigiliarum  instantia, 
membra  sua  mortificabat  super  terram,  ut  pellis  in  brevi  ossi- 
bus  adhserens  non  jam  carnalem  virum,  sed  spiritualem  in 
humano  corpore,  intuentibus  exhiberet.  Vestitu  simplici  cilicio 
intus  inbserente  contentus  erat,  quod  cum  ex  consuetudine  in- 
fra dies  paucos  induraverat,^  usum  lories  incipit  affectare. 
Quod  dominus  ejus  miles  praefatus,  cum  cognovisset,  loricam 
unam  contulit  viro  Dei,  et  vas  bellicum  cselesti  militise  conse- 
cravit.  Noctibus  in  vas  quoddam  cum  frigore  et  nuditate  aqua 
plenum  frigida  descendere  solebat,  in  quo  psalmos  Daviticos 
Domino  offerebat,  et  sic  aliquandiu  perseverans  carnis  incen- 
tiva,  cujus  acerrimos  patiebatur  stimulos,  mortificabat  in  aquis. 
Humilis  erat  cunctis  in  eloquio  et  jocundus,  cujus  sermones 
caelestem  quandam  harmoniam  audientibus  redolebant,''  licet 
hominibus  semper  clausa  fenestra  loqueretur. 


Miraculum  memorabile  de  incisione  loriccB  ejus. 

Inter  ha3c  vir  Dei  Wlfricus,  soli  Deo  cognitus,  in  notitiam 
hominum  ad  eorum  salutem  quasi  mane  novum  prorupit. 
Nam  lorica  qua  induebatur  cum  se  genibus*  ejus  allideret, 
ct  genuflexionum  "^  ejus  instantiam  preepediret,  militem  sui 
conscium  secreti  advocat,  et   apud  eum  de  nimia  longitudine 


1  dictante\  dictate,  A. 
-  multaque]  multoque,  A, 
^  induraverat  ]    indumerat,   O. 
induruerat,  W. 


*  redolebant]  redolebat,  A, 
5  genihus]  gentibus,  W. 
"  genuflexionum'l    genus  flexio- 
uum,  A. 


(( 

(( 


(( 
(( 


DE  TEMPORE   REGIS  HENRICI   SECUNDI.  207 

Abridged    loricfc  cansatur.    Ad   qucm   miles,  "  Mifctetur,"  inquifc,  "  Lon- A.D.  1154. 
From  Jo-     "  douias,  ut  sicut  ipse  designaveris,  incidatur."    Kespondcns  vir  Life  and 
liannisab-  -p^j  ^^j^j^.     .<  j^ijj^ijiui  moram  haberet  ista,  nee  posset  ostcnta- °."!i?r^'!^^°'^ 
:iatisde        ,,  ^.      .     '  j    x     ..    •         -^     u-u        x-    c  S.  Wulfnc. 

Porda  Vita      tioms  nota    carere ;    sed   tu,     mquit,       has  lornces   coram 

=5.  Wlfnci    "  Deo  apprehende,  et  manu  propria  hoc  opus   absolve."     De- 

^MS.  Cot-  ^i^   itaque   in    manibus    ejus   forfices,    do    ipsius   militis   domo 

tina  B  4")"  ^l^^^^s,  et  militi   ha^sitanti  et  ipsum  delirarc  esistimanti  ait, 

' '  Constans   esto,    et   vide   ne   trepides ;   ego   vado  pro  hac  re 

orarc  Dominum  meum,  et  interim  huic  operi  fiducialiter  in- 

cumbe."     Instat  uterque   miles,  unus   orationi  et  alter  inci- 

sioni,  et   est   opus   in   eorum   manibus   prosperatum.     Putabat 

enim   miles  non   se   ferrum   incidere,  sed  pannum,  dum  tanta 

facilitate  in  ferro  forfices  cucurrerunt.     Sed  viro  Dei  ante  ope- 

ris  consummationera  ab  oratione  cessante,  coactus  est  ab  inci- 

sione  cessare.    Astitit  Wlfricus  militi,  et  qualiter  res  profcce- 

rit,  percunctatur ;   "Bene,"    inquit,    "hactenus;   sed  nunc,  tc 

adveniente,  ruptoe  forfices   substiteruut."     Et  ille,   "  Non  te 

moveat   hoc,"   inquit,    "  sed   cum   eisdem   forficibus    perfice 

quod  coepisti."    Miles  itaque  resumpta  fiducia,  facilitate  qua 

prius   rem   feliciter  consummavit,   et  quicquid    insequale  erat 

sine  diflBcultato  aliqua  coaequavit.    Ex  tunc  vero  vir  Dei  absque 

forficibus  cum  digitis  suis  debilibus   non  minori   fide    anulos 

loricse  ad  varia  sanitatum  remcdia  cunctis  caritative  petentibus 

dividens,    ministrabat.      Hanc   autem   miles   virtutem    videns, 

admirationc  ineSabili   stupefactus,   corruit  ad  pedes  viri  Dei ; 

quo   facto  Wlfricus   confusus  erectum    militem   adjuravit,    ne 

dum   viveret,  alicui  revelaret.      Sed   rei   fama  Celebris   celari 

non  potuit,  cum  plurcs  viri  religiosi  de  eadem  lorica  anulos  se 

habere   gauderent,'  et  fama  Celebris  vii'i  Dei  totius  regni  fines 

circumquaquo  perlustret.^ 

De  homine  qui  cliaholo  homagium  fecerat  a  viro  Dei  liberato. 

In  Aquilonalibus  Anglia)  partibus,  homo  quidam  erat  valde 
miserabilis,  qui  fortunam  paupertatis  non  aequo  ferens,  diabolo 
manus  dedit  et  homagium  ci  fecit.  Diabolus  autem  cum 
captaj  praedaB  suae  aliquandiu  incubuissct,  miser  illc  intelligons 
reatum  suum  poenitere  coepit,  circumspiciens  et  deliberans,  cui 
se  patrono  committeret,  qui  ilium  a  morte  animas  liberaret. 
Postremo  beatum  Wlfricum  adire  delibcravit,  in  cujus  manu 
salus  quiescere  dicebatur.    Et  do  progressu  suo  valde  soUicitua, 

•  ijauderent]  so  altered  by  Paris  |       -  perlustrel]  perlustrit,  A.  C. 
from  yaudeant,  which  A.  has. 


208         MATTHiEI   PAIUSIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1154.  cum  cuidam  suorum  id'  ipsum  rcvelasset,  astitit  ei  diabolus  Abridged 
Life  and  in  cffigie  consucta  ct  laota,  ilium  proditionis  argucns,  cas-  f™".*^"" 
miraeles  of  tigatiouc  crudeli  se  ipsum  puuirc  minatur,  si  quid  tale  de  |j^°^'^g 
S.  \\  ulfnc.  p^^j^j.^  attcmptarct.  At  homo  ille  sibi  silentium  imponcns,  FordaVita 
vidit  mauiicste  quod  iuimicus  ejus  cogitationes  cordis  sui  S.  Wlfrici 
non  cognovisset,  nisi  eas  prius  per  verbum  prodidisset  vel  (MS.  Cot- 
signum.  Dissimulate  itaquc  aliquandiu  poenitentia)  suae  pro-  ^^^^  ^^\ 
posito,  iter  tandem  pra^meditatum  arripuit,  ut  ad  Wlfricum 
Dei  araicum  veniret,  et  transacto  longo  vise  spatio,  ad  vadum 
quoddam  illius  fluminis,  quod  extra  Heselbergam  situm  est, 
accessit,  iter  suura  Domino  prosperante.  Vir  autem  ille 
cum  vadum  fuisset  ingressus  et  de  beati  Wlfrici  subventione 
spem  certam  concepisset,  supervenit  diabolus  ira  gravi  suc- 
p.  240.  census,  et  manus  in  hominem  violentas  immittens,  infremuit 
et  ait;  "Quid  est,"  inquit,  "  proditor,  quod  facere  volu- 
"  isti?  Moliris  pactum  nostrum  dissolvere,  sed  frustra;  quia 
"  proditionis,  qua  dim  Deo  renuntiasti  et  qua  nunc  mibi 
"  renuutiare  cogitas,  solvere  poenas  modo  debes ;  quia  jam 
"  miserabiliter  submergeris."  Et  tenens  eum  diabolus,  ita  im- 
mobilem  fecit,  quod  nee  procedere  nee  in  latus  aliquod  valuit 
declinare.  Dum  haec  agerentur  in  flumine,  vir  Dei  Wlfricus, 
rebus  quse  fiebant  a  Deo  sibi  per  spiritum  prophetias  reve- 
latis,  vocavit  presbyterum  suum  ad  se,  [nomine]  Brithricum, 
et  ait;  "Accelera,"  inquit,  "  et  assumpta  cruce  cum  aqua 
"  benedicta,  occurre  homini,  quern  diabolus  in  vado,  quod  ex- 
"  tra  villam  est,  captivum  tenet,  et  aspergens  eum  aqua  bene- 
"  dicta  adduces  ad  me."  At  ille  cum  summa  celeritate  ad 
imperata  iter  arripiens,  invenit,  sicut  ei  dictum  fuerat,  bomi- 
nem  in  vado  equo  insidentem,  ita^  et  in  aqua  immobiliter 
flxum,  quod  de  loco  non  potuit  se  movere.  Quern  ut  vidit 
Brithricus,  protinus  in  virtute  magistri  sui  aqua  benedicta 
hominem  perfundens,  in  nomine  Jesu  Christi  praedam  excussit, 
et  pra}donem  fugavit.  Sicque  captivum  de  aquis  assumens, 
cum  lajtitia  duxit  ad  virum  Dei,  qui  interim  pro  miseria  ejus 
orans,  manus  habebat  ad  Deum.  Sequebatur  a  tergo  dffimon 
quondam  hominem  suum,  quem  videns  stantem  ante  virum 
Dei,  apprehendit  eum  clamantem  et  dicentem,  "  Serve  Dei, 
"  succurre  mihi,  eccc  invadit  me  inimicus  meus."  Sanctus 
autem  apprehendit  manum  hominis  dextram,  et  diabolus  sinis- 
tram  tenens  cum  virtute  trahebat ;  et  sic  trahentibus  illis,  vir 
Domini  Wlfricus  una  manu  captivum  tenuit,  et  altera  aqua 
quam    benedixerat     contra    faciem    inimici    aspergens,    ipsum 


1  id]  ad,  W.  I       2  ita  eQ  et  ita,  W. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


209 


Abridfied 
from  Jo- 
hannis  ab- 
batis  de 
Forda  Vita 
S.  Wlfrici 
(MS.  Cot- 
ton. Faas- 
tina  B.  4, 
or  llarl. 
322.) 


valde  confusum  ab  a3dibus  efFugavit.  At  vir  Dei  hominem  A.D.  1154. 
tremebundum  de  faucibus  mortis  ereptum  in  interiorem  cellam  Li<^e  and 
suam  duxit,  tenens  cum  ibi,  donee  per  confessionem  pcenitens  J^'^iJ^^^?  ■ 
illc  virus,  quod  daemon  iufuderat  ei,  ad  pedes  saucti  evomuit. 
Tunc  homo,  viribus  resuraptis,  corpus  Domini  a  Sancto  Wlfrico 
sibi  oblatum  in  specie  caruis  [cousi)exit]  ;  et  interrogatus  si 
ex  toto  [corde]  crederet;  "Credo,  domine,"  inquit,  "quia  cor- 
"  pus  et  sanguinem  Domini  mci  in  manibus  tuis  sub  specie 
"  carnis  video  ego  miser  et  peccator."  Cui  vir  sanctus,  "Deo 
"  gratias,"  inquit;  "nunc  simul  oremus,  ut  in  specie  con- 
"  sueta  illud  perciperc  merearis ; "  sicque  communicatum  ho- 
minem et  in  fide  confirmatum  dimisit  in  pace.  Obiit  autem 
amicus  Dei  Sanctus  Wlfricus  decimo  kalendas  Martii,  et  in 
oratorio  suo  sepultus  est  apud  Heselbergam,  quo  in  loco  ad 
laudem  Dei  et  gloriam  sancti  innumera  fiunt  miracula  usque 
in  diem  hodiernum. 


R.  de 
Monte, 
col.  478. 
Diceto. 
col.  .029. 


De  genealogia  Henrlci  regis. 

Anno  Domini  mclv.  Natus  est  Londoniis  pridie  kalendas 
Martii  Henrico  novo  Anglorum  regi  ex  regina  Alienor  filius 
legitimus,  et  vocatus  est  Ilcnricus.  Fuit  autem  magnificus 
rex  Ilenricus  filius  Matildis,  qu£E '  prius  fucrat  imperah-ix  Ko- 
manorum  et  postea  comitissa  Andegavensium.  CujuB  mater 
fuit  Matildis  regina  Anglorum,  uxor  -  Henrici  regis  primi  et 
filia  sanctcB  Margareta)  Scotorum  rcginaj.  Margareta  filia  fuit 
Eadwardi,  quam''  genuit  ex  Agatha  sorore  Henrici  impera- 
toris  Eomani.  Eadwardus  fuit  filius  regis  Eadmundi  qui 
Latus  Ferrcum  dicebatur,  cujus  pater  rex  Etheldredus,  cujus 
pater  Eadgarus  pacificus,  cujus  pater  Eadmundus,  cujns  pater 
Eadwardus  senior,  cujus  pater  nobilis  rex  Alfredus,  qui  fuit 
regis  Athulfi,  qui  fuit  regis  Egbrihti,  qui  fuit  Alcmundi,  qui 
fuit  OfTa,^  qui  fuit  Coppa,*  qui  fuit  Ingels,  cujus  frater  Inc 
famosissimus  rex  Anglorum;  quorum  pater  fuit  rex  Kenredus, 
qui  fuit  regis  Ceolwaldi,  qui  fuit  Cutha,  qui  fuit  CuthAvini, 
qui  fuit  Ceaulini,  qui  fuit  Cuthrici,  qui  fuit  Creodda,  qui  fuit 
Certic,  qui  fuit  Elesa,  qui  fuit  Egla,  qui  fuit  Wig,  qui  fuit 
Frewine,  qui  fuit  Freothegar,  qui  fuit  Broand,  qui  fuit  Beldai, 
qui  fuit  Woden,  qui  fuit  Frethewald,  qui  fuit  Freolater,  qui  fuit 


Birth  of 
Henry,  son 
of  Henry 
II. 

Genealogy 
of  Henry 
II. 


'  qucE  .  .  Andegavmsiumi  Diceto 
has  only  imperatrix  for  this. 

-  uxor  .  .  primi'}  Introduced  by 
the  compiler. 

VOL.    IT. 


^  quam  .  .  Romani']  Introduced 
by  the  compiler. 

•'  Offa]  EoflFa,  W.,  Hist.  Anglor. 

'"  Coppa]  Eoppa,  W.  It  is  not 
in  the  Hist.  Anglor. 

O 


210         MATTILEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1153.  Frctlicwlf,  qui  fuit  Fringoldulf,  qui  fuit  Getha,  qui  fuit  Tatwa,  Diceto, 

Goucalogy   qui    I'uit    Beau,   qui  fuit  Scldwa,  qui   fuit   Hcrcmod,    qui    fait  col.  529. 

ofllemy      Itcnnoil,  qui   fuit   Hatra,    qui  fuit    Wala,  qui   fuit  Bedwi,  qui 

^^'  fuit  Sem,  qui  fuit  Noe. 

W.  Peverd      Eodem  auuo  rex  Auglorum  Hem-icus  exhaeredavit  Willelmum  R.  de 

ilisinhc-       Peverel  causa  veneficii,  quod  Eauulfo  comiti  Cestria)  fuerat  pro-  Monte, 

nted.  piuatum  ;  in  hujus  pestis  consortio  plures  conscii  extitisse  dicun-  ^^  ' 

Foaltysworu  tur.    Eodem  tempore  rex  Henricus  fecit  jurare  [fidelitatem]  filiis 

sonsV'"'"^  ^*    s"is  de  regno  Anglia3  Willelmo  et  Henrico.      Eodem  tempore 

Bishops  of    defuncto  Roberto  Exoniensi   episcopo,  Robertas    Saresberiensis 

BiTlionrv    decanus   successit.    Per  idem   tempus    Henricus    Wintoniensis  Id.col.480. 

de  Blouj  ^    antistes,  pra^misso  tliesauro   suo  per    abbatem '    Cluniacensem, 

I:\ik1.       ~    absque  licentia  regis  ab  Anglia  clam,  recessit,  quapropter  rex 

Husrh  Mor-  t^ia^  eius  complanari  fecit  castella.     Circa  eosdem  dies  Hugo  id.  col.479. 

timer  forti-  "^  ^^   '■ .       .  .      .  ,,  °     ^v*.  v.»y».-i, ./. 

lies  liis         de  Mortuo  Man,  vir  arrogantissimus,  castella  sua  contra  regem 

gainst  the    munivit,    turrim    scilicet    Glovernige,   Wiggemor,  et  Bregres ; 

^^^s-  sed^   rex   superveniens    omnia   usque  ad  novissimum   cepit   et 

Man-iagoof  subvertit ;    sed  postea  cum   rege  pacificatus   est.    Sub   eisdem 

and  Con-      diebus  Lodowicus  rex  Francorum  duxit  filiam   Aldefonsi  regis  Diceto, 

Spahf^      Hispaniee,  cujus  regni  caput  civitas  est  Tholetum;  quem,  quia  col.  528. 

principatur  regulis  Arragonum  et  Galicias,*  imperatorem  Hys- 
Frederick   paniarum  appellant.      Frethericus   consecratus   est  in  im-  id.  col.530. 
I.  emperor,  peratorem    ab  A[dnano]    Papa  ;   maims  ^  Sancti  Jacobi  ^^^^^^\ 
Thomas,     restituta  est  Radingo.      Eodem    tempore  Thomas    Cantua- id.  col.529. 
^f  n    t'^^'^  riensis  arcbidiaconus,    Beverlacensis  preepositus    et  canonicus 
bury  made  ^^   diversis   per   Angliam   ecclesiis  ascriptus,  factus   est   regis 
chancellor,  cancellarius. 


Quod  Papa  Adrianus  Hybernicn  insulam  regi  Anglorum  dederit. 

Messen-  Per  ^  idem  tempus  rex  Anglorum  Henricus,  nuncios  solennes 

gers  sent  Eomam  mittens,  rogavit  Papam  Adrianum,  ut  sibi  liceret 
II  to  Pone  HybernijB  insulam  bostiliter  intrare,  et  terram  subjugare,  atque 
Adrian  IV.  bomines  illos  bestiales  ad  fidem  et  viam  reducere  veritatis, 
for  leave  exstirpatis  ibi  plantariis  vitiorum  j  quod  Papa  regi  gratanter 
oimade     annuens,  hoc  sequens  ei  privilegium  destinavit. 

Letter  *  "  -^^i^^^s    episcopus,    servus    servorum    Dei,    carissimo    in  Diceto, 

of  Pope       "  Christo  filio,  illustri  Anglorum  regi,  salatem  et  Apostolicam  col.  529. 


'   Peter  the  Venerable. 

'  tria']  omnia,  R.  de  Monte; 
sex,  Diceto. 

^  see?  .  ,  7iovissimum']  This  is  the 
compiler's  alteration  of  "  quorum 
"  ultimum  post  aliquantulum  tem- 
"  poris"  inR.de  Monte.  Cleoberei. 


which  is  the  one  meant  by  R.  de 
Monte,  is  omitted.  Bregres  is 
Bridgenorth. 

*  Galicice]  Galatie,  A. 

^  This  sentence  is  Paris's  own. 

•^  This  paragraph  is  the  compiler's 
own. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


211 


Diceto, 
col.  529. 


benedictiouem.     Laudabiliter  et  satis  fructuoso   dc   glorioso  A.D.  115.5. 
nomine  tuo  propagando  in  terris   et   £eterna3   felicitatis  pras- -'Adrian  I V. 
mio  cumulando  in   caelis  tua  magnificentia  cogitat,  dum  ad  S^?°"°g 
dilatandos   ecclesiaj   terminos,   ad    declarandam    indoctis    et 
rudibus     populis    Christianas     fidei    veritatem    et    vitiorum 
plautaria    de    agro    Domiaico    exstirpanda,    sicut    catholicus 
princeps,   intendis,  et  ad  id  convenientius  exequendum  con- 
silium sedis   ApostolicfE   exigis   et    favorem.     In    quo   facto, 
quanto  altiori  consilio  et  majori   discretione   procedis,  tanto 
in  eo  feliciorem  progressum  te,  prasstante   Domino,    confidi- 
mus  habiturum.     Significasti  siquidem  nobis,  fili  in  Christo 
carissime,    te    Hybernia3    insulam    ad    subdendum    populum 
legibus    Christianis   et  vitiorum   inde   plantaria '   extirpanda 
velle  intrare,  et  de  singulis  domibus   annuam  unius   denarii 
beato  Petro  velle  solvere  pensionem  ;  ita^et  jura  ecclesiarum 
illius  terras  illibata  et  Integra  conservare.    Nos  autem  pium 
et  laudabile  desiderium  tuum  favore   congruo    prosequentes, 
et  petitioni  tuas  benignum  impendentes  assensum,  gratum  et 
acceptvmi  habemus,  ut  pro  dilatandis   ecclesiaj  terminis,  pro 
vitiorum  restringendo   discursu,  pro  corrigendis   moribus   et  P-  241. 
virtutibus  inserendis,   pro   Cbristianse    religionis   augmento, 
insulam  illam  ingrediaris,  et  quae  ad  honorem  Dei  et  salu- 
tem   illius   terrae    spectaverint,    exequaris ;     et    illius    terras 
populus  te  recipiat  et  sicut  dominum  veneretur,  jure   eccle- 
siarum illibato  et  integro  permanente,  et  salva  beato  Petro 
de   singulis   domibus   annua  unius   denarii  pensione.      Sane 
omnes  insulas,  quibus  sol  justitiaj   Christus   illuxit,    et   quas 
documenta  fidei  Christianao  susceperunt,  ad  jus   beati   Petri 
et  sacrosanct»  Eomanae  ecclesios,  quod  tua  etiam  nobilitas 
recognoscit,  non  est  dubium  pertinere.     Si  ergo  quod  animo 
concepisti   effectu    duxeris    prosequentc    complcndum,    stude 
gentem  illam  bonis  moribus  iuformare,  et  agas  tam  per  te, 
quam  per  illos,  quos  ad  hoc,  fide,  verbo,  et  vita  idoneos  esse 
perspexeris,  ut  decoretur   ibi   ecclesia,    plantetur   et   crescat 
fidei  Christianae  religio,  et  qua?  ad  honorem  Dei  et  salutem 
pertinent  animarum,  taliter  ordiuentur ;   ut  et  a  Deo  sempi- 
temae    mercedis    cumulum    consequi    merearis,  et  in  terris 
gloriosum  nomen  valeas  in  saeculis  obtinere." 


'  plantaria  cxtiipandu']    Bo   Di- 
ceto ;  plantariis  extirpandis,  MSS. 


-  iVa]  om.  W.,  Hist.  Anglor.,  and 
80  Diceto. 


o  2 


212  MATTHAil   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  115G. 

Our  Lord's 
seamless 
coat  found 
at  Argen- 
tcuil. 
Castles  in 
Toiiraine 
taken. 

Peace 
between 
Henry  IL 
and  his 
brother 
Geotfrey. 
Bari  de- 
stroyed by 
William  I., 
king  of 
Sicily. 
Birth  of  the 
princess 
Matilda. 


De  inventione  tnnicce  inconsutilis  Domini  Salvatoris. 

Anno    Domini     JtCLVi.      In    pago    Parisiacensi,     monasterio  R.  de 

Ai-o-cntoilo,  revclatione  divina,  tunica  Salvatoris  inconsutilis  et  Monte, 

col   481 
subconfusi '  coloris  i-eperta  est,  quam,  sicut  litterae  cum  ea  re- 

pertfB  indicabaut,  gloriosa  Mater  Ejus   fecerat  Ei,  dum   adhuc 

puer  esset.     Eodem  anno  rex  Henricus  in  Normanniam   trans- 

iens,  cepit  louga  obsidione   castella  Mirebellum  et  Chinonem  ; 

Losouuum-  vero  antea  in  jus  suum  receperat.     Nam  et^  paulo 

ante''    frater    ejus    Gaufridus,  qui   expulso    comite    Britannia?  Id.  col.480. 

Hoelo,  Nanneticam  civibus  consentientibus    ceperat    civitatem, 

bac  conditione  cum  rege   pacificatus  est,   ut  rex  daret   ei   sin- Id.  col.481. 

gulis   annis  mille  libras  Anglicaa    monetae   et  Andegavensium 

duo  milia ;   et  ^  sic  inter  cos  discordia  est  sopita,  mense  Julio. 

Eodem  anno  rex  Sicilise   Willelmus  civitatem   Barum  funditus  Diceto, 

evertit,  Griecos  superavit,  civitates  et  castella  sibi  prius  ablata  ^^^-  ^^^^ 

in  jus   suum  revocavit,  cum   Papa  Adriano   pacem   fecit,  con- 

sccratioues     episcoporum     regni     sui     ei     concedendo.      Tunc 

Alienor  regiua  Anglorum  peperit  regi  filiam,  quam  Matiltidem 

nuncupavit. 


De  preshytero  qui  castUatis  amove  self  sum  castravit. 

Legend.  Circa"  dies  istos  beremita  quidam,  vir  modestus  et  sanctus,  Henricus 

in  Hybernia  non  longe  a  jiurgatorio,  de  quo    supradictum  est,  S^lterien- 
in  loco  deserto  degebat,  in  cujus  borto  omni  fere  nocte  dsemones  r-Q'tton  ' 
visibiliter   convenerunt,    et    statim   post  solis  occasum   congre-  Nero  A.  7, 
gati  placitum  ibi  tenuerunt,    ante  solis  inde  ortum  recedentes.  ff-  119^, 
Rationem  quoque  ibi  reddebant  da;mones  principi  dasmoniorum 
quid  mali  fecerint  in  hominibus  decipiendo ;    quorum  confabu- 
lationes    audivit    vir    sanctus   manifeste,    et   eorum   figuras  de- 
formes    visibiliter    conspexit.     Ad   ostium    cellulee   ejus   conve- 
niunt ;     sed    quoniam    intrare    non    possunt,    nudas    illi    saspe 
mulieres  ostendunt.     Sicque  fit  ut  beremita  ille  per  confabula- 
tiones  eorum  vitam  illius  regionis  multorum  hominum  cognos- 
cat.     Erat  autem  in  patria  ilia  sacerdos  quidam  sanctse  vitae  et 


'  subconfusi^  subfusi,  O.W.,  Hist. 
Angler. ;  subrufi,  R.  de  Monte. 

-  Losounuvi]  So  also  0. ;  Losdu- 
num,  W.,  Hist.  Anglor.     Loudun. 

3  et]  om.  O.  W.,  Hist.  Anglor. 

^  The  MSS.  ins.  cum,  spoiling 
the  sense;  it  is  not  in  the  Hist. 
Anglor. 


^  A.  ins.  in. 

"  In  the  margin  in  rubrick  is  the 
■word  "  impertinens."  This  legend 
does  not  seem  to  be  found  any- 
where else  than  in  the  MS.  authority 
given  in  the  margin. 


DE   TEMPORE    REGIS    HENRICI   SECUNDI. 


213 


Ilcnricus 
yalterien- 
sis,  MS. 

CottOD., 

Nero  A.  7. 


honostao,  qni  paiTOchiam  regebat,  cujus  consuetude  talis  [fuit],  •^•^-  1156. 
lit  cotidio  mane  surgens  cimiterium  circuiret,  et  pro  anima-  ^'•^Kend. 
bus  omnium,  quorum  ibi  corpora  quiescebant,  septem  psalmos 
devotus  cantaret.  Caste  pra3terea  vixit,  et  bonis  opcribus  at- 
que  sanctaj  doctriuaj  sollicite  studium  impendit.  Diemones 
vcro  in  concilio  suo  multotiens  conquesti  sunt  de  eo,  quod 
nullu':  eorum  a  proposito  ipsum  flectcre  potuisset.  Increpabat 
autem  satellites  suos  princeps  docmonum,  quod  tam  diu  pres- 
byter inflexibilis  perstitisset.  Tunc  accedens  unus  eorum. 
Ego,"  inquit,  "decipiam  eum,  quia  paravi  ei  mulierem,  per 
cujus  pulchritudinem  siibicietur  nobis;  sed  hoc  facere  non 
potero  nisi  infra  quindecim  annos."  "Si  infra  hunc  ter- 
minum,"  ait  magister,  "  ilium  deciperes,  magnam  rem 
faceres."  Contigit  autem  eo  tempore,  ut  sacerdos,  juxta 
consuetudinem  mane  cimiterium  circuiens,  infantulam  juxta 
crucem  in  cimiterio  positam  inveniret.'  Quam  accipiens  pres- 
byter, pietate  motus,  nutrici  earn  commendavit,  et  illam  in 
filiam  adoptavit.  Et  quia  sanctimonialem  earn  facere  pro- 
posuit,  litteras  discere  fecit.  Qua3  cum  annos  pubcrtatis 
attigisset,  erat  puella  nimis  speciosa;  undo  presbyter  coepit 
temptari  in  concupiscentia  ejus.  Et  quo  secretins,  eo  fre- 
qucntius  presbyter  tcmptatus,  nuper  consensum  pctiit  et  in- 
vcnit,  nee  tamen  adhuc  do  carnis  inmunditia  aliquid  agebatur. 
Nocte  itaque  sequenti,  postquam  puella  actionem  prcsbytero 
conccssisset,  dajmones,  qui  in  horto  hercmitaj  ex  more  con- 
venerant,  magnum  de  consensu  facto  gaudium  conceperunt. 
Dasmon  autem,  qui  sacerdotcm  decipere  promiscrat,  magistro 
suo  dicebat;  "Ecce,  presbyter  quera  per  mulierem  me  deccp- 
"  turum  dixeram,  jam  feci  quod  a  virgine,  riuam  in  filiam 
"  adoptaverat  et  sanctimonialem  facere  dccrcvcrat,  consensum 
"  stupri  petens,  impetravit,  et  eras  bora  meridiana^  opus 
"  nefarium  ad  effcctum  perducam."  Gratias  ergo  ci  magister 
egit,  ct  viriliter  ipsum  fecissc  dicebat.  Die  itaque  crastina, 
presbyter  puellam  vocans,  introduxit  illam  in  ciibiculum  suuni, 
ct  cam  in  lecto  collocavit ;  et  stans  ante  lectum  in  tempta- 
tionc  positus,  cogitavit  quid  essct  facturus.  Et  tandem  in  so 
reversus,  jussit  ut  puella  expectaret,  donee  ad  illam  rediret. 
Et  sic  ad  ostium  cubiculi  divcrtcns,  cultrum  arripuit,  et  pro- 
pria membra  virilia  abscindens,''  foras  projecit.  "Quid,"  in- 
quit,  "  putastis,  dcpmoncs,  quod  non  intellexerim  temptationes 
"  vestras?  de  perditione  mea  vel  filia)  mca)  non  gaudebitis, 
"  fiuia  nee  me^  nee  ipsam  habcbitis."  Sequenti  quoque  nocte, 
cum  diabolus  interrogaret    discipulum  quid  de   presbytero  ac- 


'  inveniref]  invenirc,  A. 
2  meridiana']  meridia,  A. 


'  ahscindens]  abscidcDS,  A. 
*  /He]  mee,  A. 


214       matthyEI  taiiisiensis  chronica  majora. 


A.D.  1156 
Legend. 


Death  of 
William, 
son  of 
Henry  II. 


Castles  sur- 
rendered to 
Henry  II. 
by  Mal- 
colm IV., 
by  Wil- 
liam, son 
of  Stephen, 
and  by 

Hugh 
Bigod. 
p.  242. 
Reduction 
of  Wales. 


Rhuddlan 
fortified. 
Basing- 
werk  re- 
stored. 
Birth  of 
Richard  I. 
End  of  the 
1st  edition 


Ilenricus 
Sulterien- 
sis,  MS. 
Cotton., 
Nero  A.  7. 

R.  de 

Monte, 
col.  481. 


turn  fuissct,  rcspondit  sc  omnom  laborom  amisisse,  ct  quar- 
ter sacerdos  seipsum  castraverat,  cunctis  audicntibus,  cnarra- 
vit.  Jussifc  ergo  magister  ut  da3mon  ille  graviter  flagellaretur, 
et  sic  conventus  solvitur  spirituum  immundorum.  Sacerdos 
atitem  puellam,  quam  nutriverat,  Deo  servituram  sanctimonia- 
libus  commendavifc.  Eodemque  anno  Willelmus  primo- 
genitus  regis  Henrici  obiit,  efc  sepultus  est  apud 
Radiiioaim. 

Quod  reges  Anglorum  et  Scotorum  mutua  jura  sibi  ad  invicem 

reddiderint. 

Anno  Domini  MClvii.  Eex  Anglorum  Henricus  transfre-  Id.  col.482 
tavit  in  Angliam,  et  rex  Scotorum  Malcolmus  reddidit  ei 
civitatem  Karleolum,  Bamburgi  castrum,  et  ISTovum  Castellum 
super  Tynam,  et  totum  comitatum  Lodonensem ;  et  rex  red- 
didit ei  Huntendoniae  comitatum.  Willelmus  similiter,  filius 
regis  Stepbani  notbus,'  qui  erat  comes  Moretonii  et  de  Wa- 
renna,  reddidit  regi  Pevenesel  et  ISTorwicum,  et  omnes  muni- 
tiones  suas  in  Anglia  et  N'ormannia,  quas^  ex  dono  regis 
Stejahani  possidebat.  Et  rex  Henricus  dedit  ei  quicquid  pater 
ejus  rex  Stepbanus  babuit,  die  qua  rex  Henricus  primus  mor- 
tuus  fuit  et  vivus.  Et  eo  tempore  ^  Hugo  Bigod  castella  sua 
regi  resignavit.  Eodena  anno  rex  Henricus  magnam  paravit 
expeditionem,  ita  ut  duo  milites  de  tota  Anglia  tertium  in- 
venirent,  ad  expugnandum  "Walenses  per  terram  et  per  mare. 
Intrans  ergo  Walliam  rex,  exstirpatis  *  silvis  nemoribusque 
succisis  atque  viis  patefactis,  castrum  Eoelent  firmavit,  alias 
munitiones  antecessoribus  suis  surreptas  potenter  revocavit ; 
castellum  etiam  Basingewerc  restauravit,  et  Walensibus  ad 
libitum  subjectis,  cum^  triumpbo  Angliam  repetivit.  Apud 
Snaudunam  raultorum  cepit  homagia,  scilicet  nobilio- 
rum.  Eodem  anno  natus  est  Henrico  regi  ex  Alienor  regina 
filius  apud  Oxoniam,  et  vocatus   est   Eicardus.    Et"  bucusque 


Id.  col.484. 


(Not  in  R. 
de  Monte.) 

Diceto, 
col.  531. 


'  nothus']  An  erroneous  addition 
of  the  compiler. 

2  quas]  que.  A.,  and  so  the  Hist. 
Anglor.  This  clause  is  the  com- 
piler's. 

^  W.  and  the  Hist.  Anglor.,  tern- 
pore  eodem;  eo  is  interlined  by 
Paris  in  A. 

*  exstirpatis  .  .  succisis']  An  en- 
largement of  "  extirpatis  nemori- 
"  bus "  in  R.  de  Monte  :  the  next 
sentence  is  altered  and  enlarged. 


5  cum  .  .  repetivit]  Introduced  by 
the  compiler.  The  next  sentence  is 
Paris's  own. 

"  This  seems  transferred  here  from 
the  year  1147  in  Diceto's  Abbrev. 
Chronic.  Diceto,  however,  uses 
Robert  de  Monte  beyond  that  year. 
The  entry  seems  to  show  that  the 
MS.  of  R.  de  Monte  used  at  St.  Al- 
ban's  was  one  of  his  first  edition, 
possibly  the  Reading  MS.,  Karl. 
651. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


215 


Cf.  Diceto,  Robcrtus    abbas    de    Monte    Sancti    Michaelis    cronica  sua  A.D.  1157. 
Abbrey.       ^igessit.  ofR.de 

Ctroj"^-  ^  Monte's 

<=«l-  510.  History. 

Quod  rex  Kenricxis  coronam  imrtavit. 


Diceto, 
col.  531. 


Anno  Domini  mclyiii.  Rex  Anglorum  Henricns,  in'  Domi- 
nic£B  Nativitatis  die,  apud  Wigorniam  coronatus  estj  ubi  post 
celebrationem  divinorum  sacramentorum  coronam  super  altare 
posait,  nee  ultra  coronam  portavit.  Eodem  anno  Alienor  regina 
filium  peperit,  queni  Gaufridum  vocavit.  Et  eodem  anno  nova 
moneta  fuit  in  Anglia  fabricata.  Eodem  anno  Thomas  regis 
cancellarius  in  apparatu  magno  Parisius  venit,  Margaretam 
regis  Francorum  filiara  Henrico  filio  regis  Anglorum  in  con- 
jugem  accepturus.  Eodem  anno,  Gaufrido  fratre  regis  Anglo- 
rum defuncto,  idem  rex  mare-  transiens  Nanneticam^  civita- 
tem  in  jus  suum  recepit.  Quo  etiam  tempore  rex  Henricus  a 
rege  Francorum  invitatus  venit  Parisius,  et  receptus  est  in 
palatio  regis,  rege  Francorum  cum  regina  sua  in  claustro  cano- 
nicorum  beatse  Marios  Virginis  hospitante. 


Henry  II. 
crowned  at 
Worcester. 

Birtli  of 
Gcollrey. 
New  coin- 
age. 

Thomas,  tho 
chancellor, 
at  Paris. 


Nantes  ob- 
tained by 
Henry  II. 

Henry  II. 
at  Paris. 


Qiiod  [_rex]  Anglorum  Henricus  TJiolosam  olsedlt. 

Id.  Anno  Domini  mclix.     Rex  Anglorum  Hemricus  duxit  exer- 

citum  versus  Tholosam,  et  cepit  castella  fortia  vicina  ejus, 
rege  Francorum  interim  in  urbe  jugiter  commorante.  Sed 
rex  Anglorum  ipsam  civitatcm  non  assiluit,  ob  reverentiam 
regis  Francorum,  cujus  sororem  Constantiam  comes  Tholo- 
sanus  duxerat  in  uxorem,  et  ex  ea  liberos  susceperat ;  qua  de 
causa  regcs  inimici  facti  sunt,  sicuf  exitus  rerum  postmodum 
declaravit.     Eodem  anno,  defuncto  Papa  Adriano,  scisma  oritur 

Id.  col.532.  inter  duos,  Alexandrum  scilicet  et  Octovianum.  Nam  impe- 
rator  cum  clero  suo  receperat  Octovianum,  sed  a  regibus 
Francorum  et  Anglorum  consensum  est  in  Alexandrum.  Im- 
perator  autem  ad  dictos  reges  litteras  direxit,  ut  Octovianum 
reciperent ;  sed  ipsis  contradicentibus,  papatum  obtinuit 
Alexander. 


Henry  II. 
leads  an 
army  to- 
wards Ton- 
lonsc,  but 
spares  it. 


Schism  be- 
tween Pope 
Alexander 
II  I.  and  the 
An  ti- Pope 
Victor  IV. 


.  1  in  .  .  die]  Added  by  the  com- 
piler, apparently  from  William  of 
Kewburgh,  ii.  9.  But  the  Christ- 
mas coronation  was  at  Lincoln. 
Hoveden  puts  the  Worcester  coro- 
nation in  1159,  and  says  it  was  "in 
"  solemnitate  Paschali." 


-  marel    om.  W.,  Hist.   Anglor. 
It  is  in  O. 

•■'  Nattncticami  Natincticam,  A. 

■•  siciit  .  .  declaravit]  Added  by 
the  compiler. 


21G 


MATTIliEI   PARISIENSIS  CIIIIONICA   MAJOR  A. 


A.D.  11  GO. 

Betrothal 
of  prince 
Henry  and 
^larizaret 
of  France. 
Gisors  and 
Chaumont 
obtainedby 
lleury  II. 


The  mar- 
riage of 
Henry  and 
Margaret 
at  Keu- 
bourg. 

ilarriage 
of  Jlary, 
daughter  of 
Stephen,  to 
Matthew, 
count  of 
Boulogne. 
Death  of 
archbishop 
Theobald. 


Qnod  Henricus  Anglorum  rex  juvenis  uxorem  duxit. 

Auno  Domini  mclx.  Rex  Anglorum  Henricus  a'  Tholosa 
rcversus,  Margarctam  filiam  regis  Francorum,  (juam  in  sua 
custodia  babebat,  Henrico  filio  suo  dcsponsari  fecit,  et  castel- 
lum  do  Gisorz  diu  desideratum  recepit.  Quod  [quia],-  ut  ait  rex 
Fraucorum,  iira^propcre  f\ictum  fuerat,  [in]dignatus  est  valde  ; 
undo  cum  auxilio  Theodbaldi  comitis  Flandrensis  ad  dedecus 
regis  Anglorum  Calvum  Moutem  firmavit.  Sed  rex  Anglorum 
festinus  adveuieus,  rege  Francorum  et  comite  fugatis,  castrum 
obsedit,  et  infra  dies  paucos  ad  deditionem  iuclusos  coegit ; 
capti  sunt  autem  intus  milites  quinquaginta  quinque ;  et  sic 
celebratum  est  matrimonium  inter  filium  regis  Anglorum  sep- 
tenuem  et  filiam  regis  Francorum  triennem,  auctoritate  sci- 
licet Hcnrici  Pisani  et  Willelmi  Papiensis,  presbyterorum 
cardinalium  et  sedis  ApostoliciB  legatorum,  quarto  nouas  No- 
vembris  apud  [Novum]  Burgum.  Eo  anno  Maria  abbatissa 
de  Kuraesia,  filia  regis  Stephani,  nupsit  Mathseo  comiti 
Bononire,  ex  qua  sustulit  duas  filias ;  propter  ^  quod 
peccatum  Thomas  regis  cancellarius,  qui  contrarius  fuit 
liuic  contractui  illicito,  ad  instar  beati  Johannis  Bap- 
tistse  multas  passus  est  comitis  insidias.  Eodem  anno 
Theodbaldus  Cantuariensis  arcbiepiscopus  diem  clausit  ex- 
tremum. 


Diceto, 
col.  532. 


Id. 


Cf.  Herbert 
de  Bosham 
Vita  S. 
Thoma;, 
iv.  5  (vii. 
p.  167,  cd. 
Giles). 

Iloveden, 

i.  p.  218 

(Stubbs). 


Bartholo- 
mew con- 
secrated 
bishop  of 
Exeter. 
Story  of 
him  and 
a  certain 
priest. 


De  consecrationc  B[artholoincei']  Exoniensis  et  de  miraculo  quod 

vidit. 

Anno  Domini  mclxi.  Bartbolomseus  ^  vir  religiosus,  et  in 
tbeologicis  disciplinis  ad  sufRcientiam  eruditus,  a  Waltero  Ro- 
fensi  episcopo  consecratus  est  antistes  Exoniensis.  De  boc 
Bartbolomseo  venerabili  viro  fanna  refert  notissima,  quod,  dum 
lucris  animarum  devotus  intendens  parrochiam  visitaret,  in 
villa  quadam  campestri  cum  suis  clericis  pernoctavit.  Dor- 
miens  igitur  de  nocte  in  solario  quodam  quod  ecclesiEe  villee 
ac  cimiterio  imminebat,  cum  circa  noctis  medium  ad  noctur- 
nam  synaxim  Deo  persolvendam  evigilasset,  lumen,  quod  coram 


'  a  Tholosa  reversus']  Added  by 
the  compiler. 

"  quia,  which  A,  omits,  is  from 
Diceto.  W.  has  quia  and  omits 
quod,  though  0.  has  quod. 

^  This  is  Paris's   own,  probably 


derived  from  the  authority  given  in 
the  margin. 

■*  Diceto,  col.  532,  mentions  the 
consecration  of  Bartholomew  by- 
bishop  Walter  of  Rochester.  I  can- 
not find  the  source  whence  the  story 
that  follows  is  taken. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICl   SECUNDF.  217 

illo  ardere  consueverat,  apparebat  extinctura.  Episcopus  autem  A.D.  1161. 
cubicularium  suum  graviter  objurgans  quod  in  tencbris  dormi-  Storj'  of 
ret,  pra3cepit  ut  velociter  lumen  quajreret  et  inferret.  Interca  Bartholo- 
vero  antistes,  dum  luminis  adventum  vigilans  expectaret,  audivit'  tjjgjjQp  ^f 
voces  quasi  infantium  innumerabilium  de  cimiterio  exeuntes,  Exeter, 
plangentium  et  dicentium  manifeste,  "  Yx  nobis,  va3  nobis,  quis  and  a  cer- 
"  amodo  jiro  nobis  orabit,  et  elemosinas  dabit,  vcl  pro  nostra  sa-  ^^'°  pnest. 
*'  lute  missas  celebrabit?  "  Audiens  autem  has  voces  episcopus, 
obstupuit  vehementer,  supra  modum  quid  signarent  -  admirans. 
Cubicularius  quoque  ejus  lumen  interim  quajrens,  cum  neque 
in  aula  neque  in  coquina  ignom  rcpperisset,  exivit  iti  villam 
anxius,  et  multis  jam  aedibus  perlustratis  lumen  optatum  non 
invenit.  Tandem  cum  quajrendo  hue  illucque  diu  discurrisset, 
vidit  lumen  quasi''  in  ultima  dorao  villas,  et  illuc  se  cum  festi- 
natione  conferens,  invenit  in  domo  cujusdam  hominis  corpus 
cxanime,  et  cum  presbytero  villas  multos  utriusque  sexus  ho- 
mines circumstantes,  et  pra3  dolore  dcfuncti  flentes,  et  capillos 
sui  capitis  detrahentes.  At  cubicularius  episcopi,  super  his 
qua3  vidit  non  multura  sollicitus,  lumen  posuit  in  laterna  sua, 
et  cum  festinationc  ad  episcopum  reversus,  quas  sibi  accide- 
rant  per  ordinem  enarravit.  Cantatis  igitur  matutinis,  cum 
crastina  dies  illuxisset,  fecit  episcopus  convenirc  presbyterum 
cum  quibusdam  hominibus  villae,  et  sciscitatus  ab  eis  dili- 
genter,  quis  homo  ille  nuper  defunctus  esset,  et  qualis  vita3 
ante  obitum  in  s^culo  extitisset.  Qui  omncs  fatebantur  dc  eo, 
quod  esset  vir  Justus  ac  timens  Deum,  pater  orphanorum  ct 
consolatio  miserorum,  ut  qui  omnem  substantiam  suam  in 
paui^eribus,  dum  viveret,  et  hospitibus  erogavit.  Tenuit  prai- 
terea  in  domo  sua  [presbyterum],  cui  de  projirio  omnia  neccs- 
saria  ministravit,  qui  commendationes  animarum  et  missarum 
suffragia  diebus  singulis  pro  defunctis  fidelibus  celebravit. 
Hajc  autem  cum  audisset  episcopus,  intellexit  continuo  voces 
quas  aiidierat  de  cimiterio  cmissas  nihil  aliud  esse  quam 
voces  animarum  illorum  corporum,  quae  in  cimiterio  quiescc- 
bant,  plangentes  de  morte  hominis''  et  gementes,  per  quern 
dum  vixcrat  clemosinarum  et  missarum  habere  suffragia  me- 
ruerunt.  Tunc  episcopus,  vocato  ad  se  presbytero  qui  sub 
viro  defuncto  missas  pro  defunctis  celebraverat,  dedit  el  por- 
tionem  in  ecclesia  villse,  statuens  et  illi  injungens  ut,  quam- 
diu  viveret,  missam   et  obsequia  defunctorum   diebus   singulis 

'  See  the  curious  additions  to  this   I       ■^  signarent"]  significarcut,  W. 
in  the  Ilist.  Anglor.  i.  p.  312,  where   I       *  quasi'}  om.  W. 
the  name  of  the  priest  (Levenoth)  is  |       ■•  O.   W.   and  the  Ilist.  Anglor. 


given. 


IDS.  iliius. 


218 


MATTH^I   PARTSIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1161.  celebraret.     Eodem '  tempore    Cantuaria  fere  tota  com- 

J''"»*^-  ,  buritur. 
bury  burnt. 

Qtiod  reges  Francorum  ct  Anglorum  in  concordiam  convenerunt" 

Anno  Domini  mclxii.  Lodowicus  rex  Francorum  et  Hen-  Diceto, 
ricus  res  Anglorum,  armatorum  copiis  undique  congregatis,  ^'^^'  ^^^' 
cum  jam  campestre  pra^lium  inter  eos  imminere  putaretur, 
jn'ope  Fertevallem  amici  subito  siint  efFecti.  Eodem  anno 
Alienor  Anglorum  regina  apud  Rothomagum  filiam  peperit, 
et  ei  nomcn  suum  imposuit.  Hoc  etiam  anno  Eicardus  Lon- 
doniensis  episcopus  viam  universae  carnis  ingressus  est.  Per 
idem  vero  tempus  rex  Henricus  fecit  jurare  fidelitatem  Henrico 
filio  suo  de  hsereditate  sua ;  et  inter  omnes  magnates  regni 
Thomas  cancellarius  primus  fidelitatem  juravit,  salva  fide 
regis  patris  quamdiu  viveret  et  regno  pra3esse  vellet. 


Peace  bc- 
tweeu  Louis 
VII.  and 
Henry  II.  at 
Frotcval. 
p.  243. 

P.  Alienor 
bom. 

Death  of  the 
bishop  of 
London. 
Honiase 
sworn  to 
prinee 
Henry. 


Tliomas, 
the  chan- 
cellor, 
elected 
archbishop 
of  Canter- 
bury. 


The  pall 
sent  to  him. 


Prima 
regis  per- 
turbatio. 
He  resigns 
the  chan- 
cellorship. 


Early  life 
and  cha- 
racter of 
archbishop 
Thomas. 


Qxiod  Thomas  regis  cancellarius  in  a^'chiepiscopum  eligitur. 

Eodem  anno,  congregato  clero  et  ^  populo  totius  provinciae  Can-  Id. 
tuariensis  apud^  "Westmonasterium,  Thomas  regis  cancellarius 
electus  est  in  archiepiscopum  Cantuariensena  ^  solenniter,  nemine 
reclamante.  Facta  itaque  electione,  sabbato  in  Pentecosten 
presbyter  ordinatus  est  a  Waltero  Eofensi  episcopo  in  ecclesia 
Cantuariensi ;  et  sequenti  die  Dominica  consecratus  est  ab 
Henrico  Wintoniensi  episcopo  solenniter "  et  intronizatus.  Nun- 
ciis  igitur  ad  Papam  directis,  quern  citra  Alpes  invenerunt  ad 
Gallias  descendentem,  cum  pallio  sunt  reversi ;  quod  Thomas 
archiepiscopus,  solitis  constrictus  sacramentis,  ab  altari  susci- 
l^iens,  reverenter  summi  sacerdotis  vestes  iuduit,  et  habitum 
sic  mutavit  ut  et  animum  permutaret.  Nam  curiae  curis  in- 
teresse  renuncians,  ecclesiae  su»  negotiis  et  lucris  spiritualibus 
intendebat.  Siquidem  nuncios  ad  regem  in  Normanniam  di- 
rexit,  cancellariEe  renuncians  et  sigillum  resignans ;  quod  in 
cor  regis  altius  ascendit,  in  se  solum  causam  resignationis  tarn 
subitse  retorquentis. 

Htec '   i^rima  fuit  regalis    animi    perturbatio    adversus  Tho- 
mam     archipr^sulem     Cantuariensem.      Erat    autem    Thomas  Johannis 
iste  Londoniensis  urbis   indigena,  a  primis    adolescentiae  annis  Saresberi- 


ensis  Vita 


^  This  is  the  first  mention  of  this 
fire  at  Canterbury. 

"  convenerunf]  So  W. ;  invene- 
runt, A.  ;  inierunt,  Hist.  Angl. 

^  et  populo']  Added  by  the  com- 
piler. 


^  apud  Westmonasterium']  Lun- 
donise,  Diceto. 

*  Cantuariensem]  cm.  W. 

^  solenniter  .  .  .  et  intronizatus] 
Added  by  the  compiler. 

7  This  sentence  is  the  compiler's. 


BE   TEMPORE   REGIS  HENRICI   SECUNDI.  219 

;.  Thomic   gratia    multiplici    decoratus.       Ab    ineuntc    enim    astate    bca- A.D.  1162. 

•^PP- 319- tarn  Dei  Genitricem,  tanquam  ducem  viarum  suarum,  dulcius  Early  life 
iuvocare,  et  in  illam  post  Christum  totam  spem  pouere  o(  arch- 
consuevit.  Liberalium  quoquc  disciplinarum  scholas  tandem  J.f  °P 
egrediens,  ad  Theodbaldum  Cantuaricnscm  archiepiscopum  se 
contulit,  et  industria  promerente,  in  brevi  dignus  habitus  est 
ut  ei  familiarissimus  haberetur.  Quot  autem  et  quantos  ibi 
labores  pro  ecclesia  Dei  pcrtulerit,  quotiens  pro  expediendis 
negotiis  Apostolorum  limina  visitaverit,  quam  felici  exitu  quaj 
sibi  injuncta  fuerant  expedierit,  non  est  facile  dictu ;  prassertim 
cum  in  causis  perorandis  et  decidendis  ac  populis  instruendis 
tota  ejus  intentio  versaretur.  Primo  igitur  a  pra^fato  archi- 
episcopo  in  archidiaconum  Cantuariensem  promotus,  post  mo- 
dici  temporis  intervallum  '  cancellarius  eflBcitur,  ejus  industria 
promerente.  Cancellarii  autem  fuugens  oflScio,  audaciam  mil- 
vorum  ^  sapienter  depressit,  qui  regi  adulantcs  diriperc  con- 
spiraverant  tam  provincialium  quam  ecclesiae  facultates.  Haec^ 
de  beato  Thoma,  qualis  ante  promotionem  in  archiepiscopum 
extiterit,  prselibavimus,  quatinus  ea  quo3  de  ipso  sequuntur 
lectori  clarius  eluccscant. 

De  finali  concordla  facta  inter  ecclesiam  leati  Alha^ii  et 
ecclesiam  Lincolniensem. 

Hoc^    anno  sopita  est   discordia  et   amicabili  fine  terminata  Arrangc- 
inter  ecclesiam  Lincolniensem  et  coenobium   beati  Albani  pro-  "^^"'^  ^^' 
thomartyris  Auglorum,  Roberto  de  Cheisneto  cpiscopo  agcnte,    "^^*-'°     ^ 
et  Roberto  de   Gorham   abbate  de   Sancto  Albano  defendente,  Lincoln 
in  praesentia  regis  Hcnrici  sccundi,  et  archicpiscoporum  Thoma3  and  the 
Cantuariensis   et   Rogcri  Eboraceusis,  et   episcoporum    Hcnrici  monastery 
Wintoniensis,    Willelrai    Norwicensis,    Jocelini    Saresberiensis,  Von'c' 
Bartholomaei   Exoniensis,  Hylari   Cicestrensis,   Hugonis  Dunel- 
mensis,  Ricardi  Coventrensis,  Gilcbcrti  Hercfordensis,  et  Godc- 
fridi  de  Sancto  Asaph,  praiscnte  ctiam  Roberto  comite  Legeces- 
trcnsi  justiciario  Angliaa,  cum  comitibus,  baronibus,  abbatibus, 
archidiaconis,  et  innumcra  turba  rcgni  apud  Westmonasterium, 
feria  quinta^  proxima  ante  Passionem  Domini,  in  hunc  modum. 

>  0.  W.  and  the  Hist.  Angl.  ins.  i  i.  pp.  135-157,  for  full  details  of  this 

regis.  transaction.     The  final  documents, 

-  nij/yorKw]  This  is  the  compiler's  though   mentioned    in   p.  156,  are 

word.     John  of  Salisbury  has  o^-  i  not,however,  given  there  ;  the  com- 

cialium,  p.  321.  piler  no  doubt  took  the  one  he  gives 

•■'  This  sentence  is  the  compiler's.  '  from  the  Register  at  St.  Alban's. 

^  See  the  Gesta  Abbatum  (Riley),  |       »  quinta'l  sexta,  Diceto. 


220 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1162 
Charter  of 
the  bishop 
of  Lincoln, 


Its  confir- 
mation by 
P.  Alex- 
ander III. 


Death  of 
Baldwinlll. 
Amauri  I. 


"  Kobei-tus  Dei  gratia  Lincolniensis  episcopus  omnibus  sancta? 
"  niatriy  ccclcsia^  filiis  salutem.  Notum  sit  univcrsitati  ves- 
"  tra\  (juod  ego  contvoversias  illi,  quam  advcrsus  Robertum 
"  abbatcm  Sancti  Albani  et  fratres  ejus  moveram,  qua  mo- 
"  nasteriura  ipsum  Saucti  Albani  et  quindecim  ecclcsias  illas, 
"  quas  in  territorio  suo  privilegiatas  habent,  Lincolniensi  cc- 
"  clcsii^J  et  mihi,  ut  ipsius  cpiscopo,  in  subjectionem  et  obcdi- 
"  cntiain  petebam,  in  praesentia  testium  prtedictorum,  assensu 
"  capitnli  mci  in  perpetuum  renunciavi.  Et  ut  ab  ea  in  per- 
"  petuum  conquiescam,  de  manu  ipsius  abbatis  et  fratrum 
"  ejus,  villam  qua)  dicitur  Tinghursbe  cum  ecclesia  et  omnibus 
"  pertineutiis  ejusdem,  pro  decern  libratis  terrae,  libera  et  quiete 
"  ecclesia?  Lincolniensi  in  perpetuum  de  castero  possidendam, 
"  assensu  domini  mei  regis  et  fratrum  nostrorum  episcoporum 
"  jam  dictorum  consilio,  capitulo  meo  in  hoc  assensum  pree- 
"  bente,  recepi ;  et  jus  quod  jam  dicta  abbatia,  et  in  persona 
"  Eoberti  abbatis  et  succcssorum  ejus,  et  jam  dictis  quindecim 
"  ecclesiis,  ecclesiee  meee  et  mihi  [et]  successoribus  meis  ven- 
"  dicabam,  in  manu  domini  mei  regis  pro  me  et  successoribus 
"  meis  in  perpetuum  resignavi.  Sit  itaque  de  caetero  liberum 
"  mouasterium  beati  Albani,  et^  quindecim  jam  dictis  ecclesiis 
"  crisma  sibi  et  oleum  et  benedictionem  liceat  abbati  suo  et 
"  ca3tera  omnia  ecclesise  [sacramenta^  a  quo  voluerit  episcopo 
"  absque  nostra  et  ecclesiaa]  nosti'Ee  reclamatione  accipere,  ct 
"  de  CEetero  in  manu  regis,  sicut  sua  dominica,  ecclesia  libera 
"  reman ebit.  Reliquas  vero  ejusdem  ecclesia  monasterii  pas- 
"  sim  per  episcopatum  Lincolniensem  constitutge  obedientiam 
"  ct  subjectionem,  quam  casterae  debent  ecclesiae,  episcopo 
"  Lincolniensi  et  archidiaconis  ^  exhibebunt.  Quod  ne  de  cjb- 
"  tero  possit  in  litem  revocari  scripti  preesentis  attestatione,  et 
"  sigilli  mei  et  capituli  appositione  confirmavi."  Testibus 
supradictis. 

Hanc  pacem  et  concordiam  cum  rex  Henricus  et  Thomas 
Cantuariensis  archiepiscopus  suis  confirmaverant  munimentis, 
Papa  Alexander  eorum  vestigia  secutus,  eam  per  *  privilegiura 
ecclesiae  Romanae  et  subscriptione  omnium  cardinalium  com- 
munivit.  Eodem  anno  rex  Jerosolimorum  Baldewinus  humanae 
natura3  debitum  solvit,  cut  successit  frater  ejus  Amalricus. 


Will,  of 
Tyre,  xix. 
1,  col.  747. 


^  e<]  cum,  Hist.  Angl. 
2  These  words,  omitted  in  A.,  are 
in  0.  W.  and  the  Hist.  Angl. 


3  arckidiaconis']  archidiaconi,  A. 
■*  eam  per^  per  eam,  A.  W. 


DE  TEilPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI, 


221 


Diceto, 
col.  534. 


(Not  in 
Diceto.) 


Diceto, 
col.  .534. 
Id.  col.535, 


Id.  col.534, 


Diceto, 
:ol.  534. 


Secunda  perturlatio  contra  Thomam  Cantuariensem  archi- 

episcopum. 

Anno  Domini  mclxiii.  Rex  Auglorum  Henricus,  finibus 
tran.smarinis  pro  voluntate  dispositis,  iu  Angliam  rcdiit,  et 
Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  illi  obvians  •  iu  osculo  -  re- 
ceptus  est;  sed  non  in  gratia)  plenitudinem,'  sicut  ipsius  regis 
vnltus  statim  aversus  omnibus  qui  aderant  patenter  ostendit. 
Eodem  ^  anno  translatum  est  corpus  sancti  regis  et  con- 
fessoris  uiEchvardi  apud  Westmonasterium  a  beato  Thoma 
Cantuariensi  arcliiepiscopo,  pmesento  rege  Henrico  qui 
hoc  procuraverat. 

Eodem  anno,  rege  Anglorum  ad  hoc  instante  ct  Alexandro 
Papa  id  concedente,  Gilebertus  Herefordensis  episcopus  ad 
sedem  ecclesise  Londonicusis  translatus  est,  et  quarto  kalendas 
Maii  in  ilia  cathedra  solenniter  introductus.  Eodem  anno 
Robertus  de  Muntford,  cum  Henrico  de  Essexia  de '  proditionc 
regis  singulari  certamine  congrcdiens,  victoriam  reportavit. 
Qua  de  causa  Henricus  notam  infamia;  simul  et  exhaereda- 
tionis  jacturam  iucurrens,  iudulgentia  pii  regis  apud  Radingum 
habitum  monachilem  suscepit.  Hoc  etiam  anno  Thomas  Can- 
tuariensis archiepiscopus,  ad  iustautissimam  regis  petitionem, 
archidiaconatum  Cantuariensem  dedit  Gaufrido"  Ridel,  clerico 
suo;  sed  gratiam  regis  sibi  prius  subtractam  non  plcne  redin- 
tegratam  cognovit. 

Apparuit'  enim  prima  regis  perturbatio  contra  Thomam 
archiepiscopum,  cum  sigillum  regis  resignavit;  secunda,  cum 
regi  de  partibus  transmariuis  venienti  occurrens,  reccptus  est 
in  osculum  ct  non  in  gratias  pleuitudinem  ;  tertia  in  hoc  loco, 
cum  archidiaconatum  ad  ejus  petitionem  contulit,  nee  tamcn 
gratiam  ejus  sibi  redintegratam  cognovit.  Eodem  anno  Cla- 
reiibaldus  Sancti  Augustini  electus  bencdictionem  a  Thoma 
Cantuariensi  archiepiscopo  acciperc  qua3rebat ;  sed  in  sua 
ecclesia  et  sine   professione,   spc  cujusvis  subjectionis  in^  pos- 


A.D. 11C3. 


Return  of 
Henry  II. 

Ilis  recep- 
tion of  the 
archhi.shop. 

Transla- 
tion of  S. 
Edward  the 
Confessor. 


Gilbert  Fo- 
liot  bishop 
of  London. 

Henry  of 
Essex  con- 
victed of 
treason  by 
liobert  de 
Muntford. 


G.  Ridel 
archdeacon 
of  Canter- 
bury, 
p.  244. 
Causes  for 
the  (juarrel 
between 
Henry  II. 
and  arch- 
bishop 
Thomas. 


'  ohvlans']  So  altered  by  Par. 
from  obviens,  which  A.  has,  evi- 
dently an  error  for  obviam  veniens, 
which  is  in  W.,  the  Hist.  Anglor., 
and  Diceto. 

-  osculo']  So  altered  by  Par.  from 
osculum,  which  W.  also  has,  as 
Diceto. 

■'  pleuiludinem']  plenitudine,  W. 

■•  This  seems  the  earliest  mention 
of  this  translation. 


^  de  .  .  refits']  Added  by  the  com- 
piler. 

"  Gaufrido  .  .  sua]  Introduced 
by  the  compiler.  The  name  is 
given  iu  the  Capitula  of  Diceto, 
col.  511. 

"  This  is  the  compiler's. 

*  in  postcrum  prorsus]  om.  W., 
though  in  (). 


222 


MATl'HiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1163.  terum  prorsus  adempta.  Cousensit  autem  [rex]  olecto,  consue- 
Causes  for  tudines  aiitiquas  in  rcguo  stare  persuadens,  et  archiepiscopo 
the  <l"arrel  ^^.jjjj^j^^j.,^  cxiecnti  adversans.  Et^  in  hoc  loco  quarto  apparuit 
between        ^  ,,.°.  ^.  -rnj  i     .  /•• 

the  kin»-      perturbatio  regis  contra  ipsum.      JbiOdem   anno  iacta  est  mqui- 

and  the*^  sitio  generalis  per  Angliam,  cui  quis  in  servitio  s£eculari  - 
archbishop,  ([q  jm-e  obnoxius  teneretur.  Invcntum  est  in  Cantia?  provincia 
quod  Willelmus  de  Eos  in  munere  quolibet  subeundo  regem 
deberet  aguoscere,  et  non  arcbiepiscopum ;  et  sic  odium  per- 
sona3  in  daumum  ecclesiae  redundavit.  Et '  hie  quinto  loco 
apparuit  perturbatio  regis  contra  ilium.  Sexto  apparuit,  cum 
idem  archiepiscopus  vacantem  ecclesiam  de  Ainesford  cuidam 
Laurentio  contulit,  sed  Willelmus,  villEe  dominus,  sibi  jus  ven- 
dicaus  patronatus,  Laurentium  expulit ;  pro  quo  facto  archi- 
episcopus Willelmum  excommunicat.^  Quod  quia  rege  minime 
certiorato  fecisset,  maximam  ejus  indignationem  incurrit.  As- 
serit  enim  rex  juxta  dignitatem  regni  sui,  quod  nullus,  qui  de 
rege  teneat  in  capite,  vel  minister  [ejus],  citra  illius  conscien- 
tiam  sit  excommunicandus  ab  aliquo;  ne  si  hoc  regem  lateat, 
lapsus  ignorantia  communicet  excommunicato,  comitem  vel 
baronem  ad  se  venientem  in  osculo  vel  consilio  admittat. 
Septimo  apparuit,  cum  idem  rex  nuncios  ad  cui'iam  Romanam 
misisset  ut  consuetudines  regni  confirmaret,  neC*  in  aliquo 
profecisset,  nuncii  reversi  animum  regis  contra  archiepiscopum 
et  alios  exasperatum  non  poterant  mitigare. 


Diceto, 
col.  534. 

(Not  in 
Diceto.) 
Diceto, 
col.  536. 


(Not  in 
Diceto.) 

Diceto, 
col.  536. 


Council  at 
Tours  un- 
der Alex- 
ander III. 
jMay  21. 


Malcolm 
IV.  and 
Rhys  ap 
Griffith  do 
homage. 
Roger,  earl 
of  Clare, 
refuses  to 
do  homage 
to  the  arch- 


Q^lod  Pa])a  Alexander'  co7icilium  Turonis  congregavit. 

Eodem  anno  Papa  Alexander  Turonis  concilium  congregavit  Id.  col. 535. 
in  ecclesia  Sancti  Mauricii,  duodecimo  kalendas  Junii;  ad 
cujus  vocationem,  permissione  regis  Anglise,  venerunt  archi- 
episcopi,  episcopi,  et  alii  Anglise  pra^lati ;  Thomas  Cantuari- 
ensis  archiepiscopus  cum  suis  sufFragaueis  ad  dexteram  Papse 
in  concilio  sedit;  et  archiepiscopus  Eboracensis  Eogerus  ad 
sinistram  cum  solo  episcopo  Dunelmensi.  Eodem  anno  rex  Id.  col.S36. 
Malcolmus  Scotorum,  et  Eesus  princeps  ^  DemetiaB,  id  est  Aus- 
tralium  Walensium,  cum  aliis  regibus  et  majoribus  Cambrige, 
kalendis  Julii  apud  Wdesteke  fecerunt  homagium  regi  Anglo- 
rum  et  Henrico  filio  ejus.  Ipso  etiam  anno  Eogerus  comes 
Clarensis  a  Thoma  Cantuariensi  archiepiscopo  apud  West- 
monasterium  vocatus  ad  faciendum  sibi  homagium  de  castello 
Tunebregge  et  pertinentiis  ejus,  contradixit  ei  comes  instinctu 


'  This  is  the  compiler's. 

2  scEculari'l  seculali,  A. 

3  excommunicaf]  excommunicavit, 
O.  W. 


'  ?iec']  nisi,  A. 

^princeps  Demetia  is  added  by 
the  compiler,  as  also  regibus  in  the 
next  line. 


f.  25. 


DE   TEMPORE  REGIS   HENRICI   SECUNDI.  223 

Diceto,        regis,  dicens,  feodum  illud  totum   in  servicio  laicali  ad  regem  A.D.  1163. 
col.  536.      potius  quam  ad  archiepiscopum  pertinere.      Et  hie  loco  octavo  bishop  for 
Diceto")      apparuit    regis    perturbatio    adversus   archiepiscopum   Cantua-  ^a^tle"  ^*^ 
riensem. 


Facta  est  recognltlo  consuetudinum  Anglice  apud  Clarendonam. 

MS.  Cot-  Anno  Domini  mclxiv.  In  prassentia  regis  Henrici  apud  Couucil  of 
ton.  Clau-  Clarendonam,  octavo '  kalendas  Fcbruarii,  prajsidente  Johanne  Clarendon . 
^'"1^"  ^"  ^^  Oxonia  de  mandato  ipsius  regis,  prajsentibus  etiam  archi- 
episcopis,  episcopis,  abbatibus,  prioribus,  comitibus,  baronibus, 
et  25roceribus  i-egni;  facta  est  recognitio  sive  reeordatio  cujus- 
dam  jjartis  consuetudinum  et  libertatum  anteccssorum  siiorum, 
regis  videlicet  Henrici  avi  sui  et  alio  rum,  qujB  observari  de- 
bent  in  regno,  debent-  ab  omnibus  et  teneri  propter  disseu- 
siones  et  discordias  sajpc  emergentes  inter  clerum  et  jus- 
ticiarios  domini  regis  et  magna tibus''  regni.  Harum  vero 
consuetudinum  recognitarum  quajdam  pars  in  sedecim  capitulis 
subsequentibus  continetur. 

De    advocatione    et    prassentatione    ecclesiarum,    si    contro-  Constitu- 
versia  emerserit  inter  *   laicos,  vel   inter  laicos  et  clericos,  vel  tious  of 
inter  clericos,  in  curia  domini  regis  tractetur^  et  terminetur.     Claren- 

Ecclesiaj  de  feodo  domini  regis  non  possuut  in  perpetuum 
dari  absque  concessione  ipsius. 

Clerici®  accusati  de  quacunquc  ro,  summoniti  a  justiciario 
regis,  veniant  in  curiam  ipsius  responsuri  ibidem  de  hoc,  unde 
videbitur  cm-ia3  regis  quod  ibi  sit  respondendum;  et  in  curia 
ecclesiastica,  unde  videbitur  quod  ibi  sit  respondendum;  ita 
quod  regis  justiciarius  mittet  in  curiam  sanctas  ecclesise,  ad 
videndum  quomodo  res  ibi  tractabitur ;  et  si  clericus  convictus 
vel  confessus  fuerit,  non  debet  cum  dc  ca^tcro  ecclesia  tueri. 

Archiepiscopis,  episcopis,  et^  personis  regni,  non  licet  exire* 
a  regno  absque  liccntia  domini  regis ;  et  si  cxierint,  si  regi 
placuerit,  securum  cum  facient,  quod  nee  in  eundo  ncc  in 
redeundo  vel  moram  facicndo  pci'quirent  malum  sivc  damnum 
domino  regi  vol  regno. 


^octavo  .  .  .  0.ro/»«]  The  date    :       '  '««^««<'*«« ]    magnates,    Hist. 

Angl. 


and  the  name  of  the  president  are 
introduced  by  the  compiler,  the 
date  probably  from  Diceto,  col.  536. 
John  of  Oxford's  name  is  mentioned 
in  a  note  at  the  foot  of  f.  25  of  MS. 
Cotton.  Claud.  B.  2. 


■•  i?itcr  luicvs  fc/]  om.  W. 
■^  tracletur  .   .  my/.sj  om.  W. 
«  Clcrici']  Cleri,  A.  W. 
'  W.   and   the    Hist.   Angl.    ins. 
Claris.    It  is  not  in  0.,  or  in  Claud. 

B.2. 

■  dehenl\  om.  W.,  Hist.  Angl.        j       «  ^,^..^^j  ^^^^^  ^ 


224 


]\IATTILEI   PARFSIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


tions  of 
Clarendon 


A.D.  1164.      Excommmiicati    non  debcnt    dare    vadium  ad  rcmancns,  nee  MS.  Cot- 
Consritu-     pra\stai-c    iuramciitum ;    scd  tantum   vadium  et  plegium   standi  *°"*  f|''"^" 
judicio  ecclcsia^  ubi  absolvuntur.  r  05/,  '    ' 

Laici  nou  debent  accusari,  nisi  per  certos  ct  legitimes  accu- 
satores  ct  testes  in  pra3sentia  episcopi ;  ita  quod  avcliidiaconus 
nou  pcrdat  jus  suum,  nee  quicquam  quod  inde  habere  debeat. 
Et  si  tales  fuerint  qui  culpantur,  quod  non  velit  vel  non  audeat 
aliquis  accusare  eos,  vicecomes  requisitus  ab  episcopo^  faeiat 
jurare  duodecim  legales  [homines]  de  visneto  sive  de  villa 
coram  episcopo,  quod  veritatem  secundum  conscientiam  suam 
manifestabunt. 

Niillus  qui  de  rege  tenet  in  capite,  nee  aliquis  dominicorum 
ministrorum  ejus,  excommunicetur,  nee  alicujus  eorum  terras 
sub  interdicto  ponantur,  nisi  prius  dominus  rex,  si  in  regno 
fuerit,  conveniatur,  vel  justiciarius  ejus,  si  fuerit  extra  regnum,^ 
ut  rectum  de  eo  faeiat ;  et  ita,  ut  quod  pertinebit  ad  regis 
curiam,  ibi  terminetur,  et  de  eo  quod  spectat  ad  curiam 
ecclesiasticam,  ad  eandem  mittatur,  ut  ibidem  terminetur. 

De  appellationibus,  si  cmerserint,  ab  archidiacono  debent 
procedere  ad  episcopum,  ab  ejDiscopo  ad  archiepiscopum ;  et 
si  archiepiscopus  defuerit  in  justicia  exhibeuda,  ad  dominum 
regem  perveniendum  est  postremo,  ut  pr^ecepto  ipsius  in  curia 
archiepiscopi  controversia  terminetur  ;  ita  quod  non  debet  ultra 
procedere  absque  assensu  domini  regis. 

Si  ealumnia  emerserit  inter  clericum  et  laicum,  vol  e  con- 
verso,  de  ullo  tenemento  quod  clericus  velit  ad  elemosinam 
trahere,  vel  laicus  ad  laicum  feodum,  per  recognitionem  duo- 
decim legalium  hominum,  juxta  caj^italis  justiciarii  regis  con- 
siderationem  terminabitur,  utrum  tenementum  sit  pertinens 
ad  elemosinam  sive  ad  laicum  feodum,  coram  justiciario  regis. 
Et  si  recognitum  fuerit  ad  elemosinam  joertinere,  placitum 
erit  in  curia  ecclesiastica ;  si  vero  ad  laicum  feodum,  nisi  ambo 
tenementum  de  episcopo  codem  vel  barone  advocaverint,  [erit-'* 
placitum  in  curia  regia.  Sed  si  uterque  advocaverit]  de  feodo 
illo  eundem  episcojium  vel  baronem,  erit  placitum  in  curia 
ipsius,  ita  quod  propter  factam  recognitionem  saisinam  non 
amittat,  qui  prius  fuerat  saisitus.'* 

[Qui]  de  civitate  vel  castello  vel  burgo  vel  dominico  ma- 
nerio  regis  fuerit,  si  ab  archidiacono  vel  episcopo  super  aliquo 
delicto  citatus  fuerit,  unde  debeat  cis  respondere,  et  ad  cita- 
tiones  eorum  noluerit  satisfacere,  bene  licet  eis  sub  interdicto 


p.  24.5. 


1  episcopo']  ipso,  Hist.  Angler. 

-  reynum^  regimen,  A.  C.  It  has 
been  altered  in  D. 

3  These  words,  omitted  by  the 
sci-ibe  of  A.,  are  given  from  Claud. 


B.  2.  They  are  with  slight  varia- 
tions in  0.  W.,  the  Hist.  Anglor., 
and  Gervase. 

•*  Claud.  B.  2.  adds,  "  donee  per 
"  placitum  dirationatum  sit." 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI.  225 

MS.  Cot-     ponerc  earn;  scd  non  debent  ipsum  excommuilicare,  priusquam  A.D.  1164. 
ton.  Clan-    cajiitalis    minister   regis   villte    illius    conveniatur,   ut  justicict  Constitu- 
eum  ad  satisfactionem  venire.     Et  si  minister  regis  inde  defe-  ''^"^  ^^ 
cerit,  erit  in   misericordia  regis ;   et    exinde    poterit  episcopus '      arenaon. 
ipsum  accusatum  ecclesiastica  justicia  coercere. 

Archiepiscopi,  episcopi,  et  universal  personte  regni  quae  de 
rege  tenent  in  capite,  habeant  possessiones  suas  de  rege  sicut 
baroniam ;  -  et  inde  respondeant  justiciariis  et  ministris  regis, 
et  sequantiir  et  faciant  omnes  consuetudines  regias ;  et  sicut 
cseteri  barones,  debent  interesse  judiciis  curife  regis  cum  ba- 
ronibus,  quousque  perveniatur  ad  diminutionem  membrorum 
vel  ad  mortem. 

Cum  vacaverit  archiepiscopatus,  vel  episcopatus,  vel  abbatia, 
vel  prioratus  in  domiuio  regis,  esse  debet  in  manu  ipsius,  et 
inde  percipiet  omnes  redditus  et  exitus,  sicut  dominicos  red- 
ditus  sues.  Et  cum  ventum  fuerit  ad  consulendum  ecclesiam, 
debet  dominus  rex  mandare  potiores  personas  ecclesiae ;  et  in 
capella  ipsius  regis  debet  fieri  electio,  assensu  ipsius  regis  et 
consilio  personarum  regni,  quas  ad  hsec  faciendum  advocaverit ; 
et  ibidem  faciet  electus  bomagium  et  fidelitatem  regi,  sicut 
ligio  domino  suo  de  vita  sua  et  membris,  et  de  honore  terreno, 
salvo  ordine  suo,  priusquam  consecretur. 

Si  quisquam  de  proceribus  regni  disforciaverit  arcbiepiscopo, 
vel  episcopo,  vel  arcbidiacono  de  se  suisve  justiciam  exhi- 
bere,  dominus  rex  debet  eos  justiciare.  Et  si  forte  aliquis 
disforciaret  domino  regi  rectitudinem  suam,  archiepiscopi, 
episcopi,  et  archidiaconi  debent  eum  justiciare  ut  regi  satis- 
faciat. 

Catalla  eorum,  qui  sunt  in  forisfacto  regis,  non  detineat 
ecclesia  vel  cimiterium,  contra  justiciaries  regis,  quia  ipsius 
regis  sunt,  sive  in  ecclesiis  sive  extra  fuerint  inventa. 

Placita  de  debitis,  quas  fide  interposita  debentur  vel  absque 
interpositione  fidei,  sint  in  justicia  regis. 

Filii  rusticorum  non  debent  brdinari  absque  assensu  domini, 
de  cujus  terra  nati  dinoscuntur. 

Hanc  recognitionem    sive   recordationem    de  consuetudinibus  The  con- 

et  libertatibus  iniquis  et  dignitatibus  Deo  detestabilibus  archi-  stitutions 
.       1  ,     ,  .  1  .,.,  ,  .sworn  to 

episcopi,   episcopi,  abbates,   priores,    clerus   cum    comitibus    et  ^    ^^^ 

phalli  Vit.   baronibus    ac   proceribus    cunctis,   juraverunt ;    ct   firmiter    in  clergy  and 

S.  Thomae,  verbo  veritatis  promiserunt  viva  voce  se  tenendas  et  observan-  barons. 

1.  p.  217       jg^g   domino  regi   et  ha^redibus  suis,  bona  fide   et  absque  malo 
(ed. Giles).  .  .      .  , 

ingenio  in  perpetuum. 


'  episcopusl  episcopo,  A.  |       ^  baroniam'}  baronam,  A. 

VOL.   ir.  P 


226       MATTHJII   TATIISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1164.     Dc  pcenitentia  leati  TliomcB  archiepiscopi  pro  consuetudinihus 

temere  concessis. 


Conse- 
quent 
power  of 
the  laity 
over  the 
clergy. 
Kepent- 


His  ita  gcstis,  potcstas  laica  in  res  et  personas  ecclesiasticas  Johannis 

omnia  pro  libitu,  ecclesiastico  jure   confempto,   tacentibus   aut  Sansber. 

-  --  Vit.  S. 


vix  murmurantibus    episcopis  potius  quam   resistentibus,   usur-  ,„   "    ^  j 
pabat.     Thomas '   igitur  Cantuariensis  archiepiscopus  in  se  re-  p  306 
versus,  cum  leges  iniquas    et   omnibus    Christi  fidelibus  dates-  (Giles), 
tandas  concessisset,  et  eas   observare  juramento  firmasset,  rem 

ance  of  the  temere    perpetratam    diligenter    examinans,    seipsum    graviter  Id.  p.  328. 

archbishop  j^j^jj^jt^  alimentis  aueterioribus  et  indumentis  corpus  humiliavit, 
suspendens  se  ab  altaris  officio,  donee  per  confessionem  et 
condignos  poenitentiae  fructus  a  summo  Pontifice  meruit  devotus 
absolvi.  Nam  ^  ilico  nuncios  ad  Romanam  dirigens  curiam,  (Not  in 
dum  causam  ecclesias  et  suam  ad  summi  Pontificis  in  cedula  Job.  Sar.) 
conscriptara  transmisisset  cognitionem,  ab^  obligatione,  quam 
inconsulte  inierat,  absolutionem  petiit ;  et  eam  per  has  se- 
quentes  litteras  impetravit. 


sworn  to 
them, 
lie  seeks 
absohition 
for  this 
from  the 
Pope. 


De  ahsohdione  heati  Thomce  Cantuariensis  archiepiscopi  pro 

temerario  juramento. 

Letter  of         "  Alexander  episcopus,  et  caetera.     Ad  aures  nostras  frater-  Epist.  S. 

Pope  "  nitas  tua  noverit   fuisse  perlatum,   quod   occasione  cujusdam  Thom. 

Alexander  <<  excessus    a   missarum    proposueris    celebratione  cessare,  et  a  yj*,^, '  ^'    , 
III.  to  the    ,,  ,.         ^  ■       i.  o  •    •    -n       •    •     -u  .•  V.      -,  (G'lles.aoi, 

archbishoD       consecratione  (Jorporis  et  banguinis  JJomini  abstmere.     Quod  ^q]  jy 

giving  him  "  utique  quam  grave  sit,  prsecipue   in  tanta  persona,  et  quan-  p.  .5). 

absolution.  "  tum  inde  possit  scandalum  provenire,  sollicita  meditatione 
"  consideres  ;  et  hoc  ipsum  vigilantia  tuse  discretionis  atten- 
"  dat.  Debet  autem  prudentia  tua  diligenter  advertere,  quod 
"  plurimum  interest,  quando  ex  deliberatione  et  propria  volun- 
"  tate,  et  quando  ignorantia  vel  necessitate  aliqua  commit- 
"  tuntur.  Nam,  sicut  legitur,^  usque  adeo  voluntarium  est 
"  peccatum,  quod  nisi  sit  voluntarium  non  sit  peccatum. 
"  Si  igitur  aliquid  recolis  te  commisisse,  de  quo  te  debeat 
"  propria  conscientia  remordere,  quicquid  sit,  sacerdoti,  qui 
*'  discretus  et  providus  babeatur,  tibi  consulimus  per  poeni- 
"  tentiam  confiteri ;  quo  facto  miserator  et  misericors  Domi- 
"  nus,  qui  multo  plus  ad  cor  respicit  quam  ad  actus,  tibi 
"  consueta  pietatis  suse  misericordia  dimittet.  Et  nos  de 
"  beatorum    Petri   et    Pauli   Apostolorum  Ejus  meritis    confi- 


'  This  sentence  is  the  compiler's, 
though  John  of  Salisbury  has  been 
used. 


2  This   paragraph    is    the   corn- 
ier'c 


piler's 

3  abl  ad,  A, 


r>E  TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


227 


Epist  "  denies,    te    ab    eo    quod    est   commissum,  absolvimiis;    et  id  A.D.  1164. 

Cant  ''01     "  ip^um    fraternitati    tuas    auctoritate    Apostolica    relaxamus ; 
iv.  p.  6.        "  consulentes    utique    ac    mandantes,    ut    postca    a   missarum 
"  celebratione  propter  hoc  non  debeas  abstinere." 


Diceto, 
col.  536. 


(Not  in 
Diceto.) 

Cogges- 
hale,  p.  15. 
Herb,  de 
Boshara, 
iii.  16,p.97 


Diceto, 
col.  537. 


Quod  rex  decrevit  ut  a  laicis  clerici  punirentur. 

Eodem  anno  rex  Henricus  volens  in  singulis,  ut  dicebat,  male- 
ficia  debita  cum  severitate  punire,  et  cujuscumque  ordinis  dig- 
nitatem ad  iniquum  trahi  dispendium,  incongruum  esse  asseruit 
clericos  a  suis  justiciariis  in  publico  flagitio  deprehensos  epi- 
scopo '  tradere  impunitos.  Decrevit  enim,  ut  qtios  episcopi  in- 
venirent  obnoxios,  praesente  regis  justiciario,  exauctorarent ;  et 
post  curiae  regis  traderent  puniendos.  In  contrarium  sentiebat 
arcbiepiscopus,  ut  quos  exauctorent  episcopi,  a  manu  laicali 
postmodum  [non]  punirentur,  quia  bis  in  id  ipsum  puniri  vide- 
rentur.  Huic  controversise  prsestitit  occasionem  Pbilippus  de 
Broc,  canonicus  Bedefordcnsis,  qui  tractus  in  causam  propter 
homicidium,  in  regis  justiciarium  verbum  protulit  contumeli- 
osum.  Quod  cum  negare  coram  arcbiepiscopo  non  posset, 
prsebendae  suae  beneficio  multatus  est,  et  per  biennium  a  regno 
pulsus.  Et  bic  nono  loco  apparuit  perturbatio  regis  contra 
archiepiscopum.  Defuncto  Octoviano,  Frethericus  alium 
ei  substitnit.  Thoina.s  archiepiscopus  exilium  subiit ; 
dedicata  est  prius  ecclesia  de  Radingis  ab  eodem  arcbi- 
episcopo Tboma,  pr?esente  rege  et  episcopis  decern.^ 

Quomodo  heafus  Tliomas  Cantuariensis  arcldepiscopus  a  Nor- 
hamtona  injuriatus  a  rege  recesserit. 

Yidens  igitur  arcbiepiscopus  libertates'  ecclesiae  jam  funditus 
expirasse,  inscio  rege  apud  Kumenel  navem  ascendit,  Eomam  ^ 
profectums;  sed  vento  in  contrarium  flante,  in  Angliam  re- 
jectus  est,  ex  quo  facto  loco^  decimo  regis  offcusam  incurrit. 
Quapropter  ilico  tractus  in  causam,  Johauno  Marescallo  rcgi 
deferente  querelam  pro  manerio  quodam,  qaod  a  multis  tcm- 
poribus,  ut  dicebatur,  arcbiepiscopus  inconcusso  possederat ;  ^ 
tandem  post  graves  vexationes  contrariam  reportavit  senten- 
tiam,  et  regi  judicatum  solvi  sufficienter  cavit,  habita  taxatione 


Determina- 
tion of 
Henry  II. 
to  subject 
the  clergy 
to  lay  ju- 
risdiction. 


A  new 
Anti-Pope 
(Paschal 
III.) 

Dedication 
of  the 
church  of 
Heading. 


The  nrohbp. 
attempts  to 
cross  from 
Romncy, 
but  is  driven 
buck. 

Cbarjces 
broujrlit 
aKJiiiist  him. 

By  John  tho 
Miirsbal  for 
till'  manor  of 
[Pagliam]. 


'  W.  ins.  loco. 

2  decevil  plerisque  comprovinci- 
alibus.  Herb. 

^  Romam'l  So  also  Diceto  ;  Ro- 
manam  curiam,  Hist.  Anglor.     The 


first  line  of  this  paragraph  is  the 
compiler's. 

*  loco  decivio']  plurimum,  Diceto. 

*  possederat]  possiderat,  A. 

P  2 


22S  MATTHiEI   rARTSTENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  11G4. 

p.  246. 

The  Tvard- 
enship  of 
Eye  and 
Berkhauip- 
stead. 
His  appeal 
against  the 
seuteucc. 


He  escapes, 
and  crosses 
from  Sand- 
wich to 
Flanders. 

He  is  re- 
ceived by 
the  Pope  at 
Sens,  and 
sent  to 
Pontigny. 


in  quingcntis   libvis.     Et   hie  loco   undecimo    apparuit  pertur-  (Not  in 
batio   regis    adversus   avchiepiscopum,  puram   eonscientiam  ha-  Diceto.) 
hcntcm.     Item    apud  Norhamtonam  tractus    in   causam    super  Diceto, 
actu   quern    in    cancellaria   cgcrat,    prfesentiam     suam   exhibuit  col.  537. 
tcrtio    idus   Octobris.      Et   quoniam   castellanias   de   Eya   et  de 
Berchamestede  phiribus  annis  libere  possedisset,  multum  ^  con- 
sentaneum  ratioui  videbatur,  ut  a  capite  incipiens  perceptorum 
reddcret  rationem.      Sed    quoniam    ante    consecrationem   suam 
archiepiscopus  ab  Henrico  filio  regis  et  haerede  atque  justiciario 
reo'ni  liber  et  absolutus  ab  omni  ratiocinio  fuit  ^  assignatus  epi- 
scopis,  ne   injusto   condemnaretur  judicio,  sedem    Apostolicam 
appellavit;  et  sub  poena  anathematis  tarn  suis  sufFraganeis  epi- 
scopis  quam   laicis   universis  [prohibuit],^  ne    in  patrem  suum 
et  judicem   sententiam    proferrent   iniquam.      Proceres  vero  et 
episcopi  qui  ad  hoc  vocati  erant   a  rege,    in   eum   nihilominus 
non  couvictum  neque  confessum,  sed  privilegium  ecclesiae  suse 
et  suum  protestantem,    sententiam    intorserunt.     Et  sic*  archi- 
episcopus in  arcto  positus   et  opprobriis  lacessitus,  omniumque 
episcoporum    solatio    destitutus,   crucem,    quam  manu  tenebat, 
in  altum   erexit,  et   a   curia  palam    recessit.      Sicque   sequenti 
nocte  villam  latenter  egrediens,  et  ab   aspectibtis  hominum  se 
diebus    subtrahens,    et    de   noctibus    iter   expediens,    post   dies 
aliquot  ad  Sandici  pervenit  portum,  ubi  in  navicula  fragili,  in 
Flandriam  est  transvectus.     Actus  ergo  in  exilium  Christi  con-  Job.  Sares- 
fessor,  a  domino  Papa  Alexandre    Senonis  receptus   est,  et  in  J^^""-  ^^*-  ^* 
Pontiniacensi  monasterio  commendatus.  ^   °?^  ' 

p.  ooU. 


Allegatio  nunciorum  regis  contra  hcatum  Thomam  arcliiepiscopum 

Cantuarice. 


Messengers 
sent  by 
Henry  II. 
to  the  Pope 
against  the 
archbishop, 
Charges 
laid  by 
them 
against 
him. 


Missi  sunt  eodem  tempore  nuncii  a  rege  Anglorum  ad  Papam  Diceto, 
Senonis,  qui  in  consistorio  coram   eo  talia  allegabant :  col.  537. 

"  Inter  Thomam  Cantuariensem  archiepiscopum  et  regem 
"  Anglorum  controversia  versabatur,  de  utriusque  voluntate 
"  die  praefixo  ut  in  ea,  justicia  mediante,  ilia  controversia  ter- 
"  minetur.  Ad  eandem  diem  ex  prfficepto  regie  archiepiscopi, 
"  episcopi,  et  caeteri  ecclesiarum  pr^lati  convocantur;  ut  quanto 
"  generalior  esset  concilii  celebratio,  tanto  manifestior  fieret 
"  fraudis  et  malitioa  denudatio.      Die   constituta  catholici  prin- 


1  multum']  multis,  0.  W. 

2  fuit']  fuerat,  O.  W. 

'  prohibuit]  So  O.     It  is  not  in 
the  other  MSS. ;  D.  has  inhibuit  in 


the  margin,   and  the   Hist. 
interdixit. 
*  sic]  si,  A. 


Angl. 


DE   TEMPORE   BEGIS   HENRICI   SECUNDI. 


229 


Diceto,  col. 
527. 


Id. 

(Not  in 
Diceto.) 


cipis  conspectui  se  prajsentavit '  regni  turbator  ct-  ccclesiaj ;  A.D.  11G4. 
qui  de  suorum    meritorum   qualitate   non   securiis,  Domiuicfe 
crucis  armat  se    signaculo,  tanquam   ad  tyranni  prajsentiam 
acccssm-us.     Nee  tamen  regia  majestas   inde   offeuditur;    sed 
causae  sua3  judicium   episcoporuin    fidei  committit,  ut  sic   ab 
omni  suspicione  liberetur.     Kestabat  ut  judicio  episcopi  cau- 
sam   terminarent,  ut  sic    dissidentes   in   gratiam  foederarent, 
et  dissensionis  eorum  materiam  sepelirent.     At  obviat  adver- 
sarius    et   obicit,    quoniain    coram    rege   stare    judicio   esset 
Apostolicfe  sedis  et  dignitatis  diminutio ;  ac  si  nesciat,  quod 
etsi  in   illo  judicio   aliquantulum  derogaretur^    ecclesiae   dig- 
nitati,  dissimulandum  erat  pro  tempore,  ut  pax  ecclesiae  red- 
deretur.     Obicit  iterum,   patris    sibi    nomen    ascribens,  quod 
arrogantiam  redolere  videtur,  quod  filii  in  patris  damnationem 
minime  debuerant  convenire.     Sed  necessarium  erat,  ut  patris 
superbiam  filiorum  humilitas  temperaret;   ne  post  patrem  in 
filiis  patris  odium  parentaret." 
Instabant  autem  ad  hoc  nuncii  studiose,  ut  duo  legati  mitte-  Tliey  urge 
rentur  a  Papa,  qui  causam  Cantuariensis  archiepiscopi  ac  regis  ^^^^  l^ope 
omni  appellatione  remota,  diflfinirent.     Demum  ^  multis  promissi-  ,°^  "^" 
onibus  Papam  flectere  curabant,  ut  consuetudines  regni  Angliae  decide  the 
et  libertates,  quas  rex  ab  avo  suo  rege  Hem'ico  avitas  appellabat  question, 
dignitates,  coufirmare  et  clementer  concedere  dignaretur.     Sed 
cum,  reversis  legatis,  rex  in  hac  petitione  sese  cognovisset  fuisse 
repulsum,  ira  vehementi    incanduit,    et   has   sequentes    litteras 
singulis  Anglia3  vicecomitibus  sub  hac  forma  direxit. 


Epist.  S. 
Thorn. 
Cant.  i.  l.'j 
(Giles,  482, 
vi.  p.  279). 


Litterce  regis  ad  vicecomltem  Cantice  contra  clericos  heatl  Thomce 

Cantuariensis. 

"  Praecipio  tibi,  quod  si  aliquis  clericus  vel  laicus  in  bailiva  Letter  of 

tua   Romanam  curiam    appellaverit,    cum   capias   et   firmiter  t^e  king  to 

teneas,  donee  voluntatem  meam  praecipiam.     Et  omnes  red-    /^  ^^" 

ditus    clericorum    archiepiscopi     et    possessiones    saisias    in 

manunl  meam,  et  omnium  clericorum  qui  cum  archiepiscopo 

sunt,  patrcs  et  matres,  fratres   et  sorores,  nepotes  et  neptes, 

ponaa  per  salvos  plegios,  et  catalla  eorum,  donee  voluntatem 

meam   inde   prajcipiam.     Et    hoc    breve    tecum    afferas,    cum 

summonitus  fueris." 

Gileberto  quoque  Londoniensi  episcopo  scripsit  in  haec  verba  : 


'  O.  W.  ins.  archiepiacopus. 

-  et]  in,  A. 

^  derogaretur']  derogantur,  A. 


f^J  This  is  chiefly  the  compiler's, 
though  John  of  Salisbury's  life 
(p.  330)  has  been  used. 


230 


]\LVTTn^I   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1164.    Litcrco  regis  ad  episcopuvi  Londoniensis  lecclesice]  unde  su^ra. 


otter  of  "  Nosti    quam    male    Thomas    Cantuariensis    archiepiscopus  Epist. 

10  kinj;  to  <<  operatus  est  advcrsum  me  et  regnum  meum,  et  quam  male  ^-  11'9iii- 
"  recesserit.     Efc  ideo  mando  tibi,  quod  clerici  sui,  qui  detrax-  /Qjjgg  '^^^ 
"  erunt  houori   meo   et  regni,^   qui  circa   ipsum   fuerunt,  post  yi.  p.  278).' 


L 

th: 

G.  Foliot, 
bishop  of 
Loudon. 


"  fugam  suam,-  non  pcrcipiant  aliquid  de  redditibus  suis,  quos 
"  habuerunt  in  episcopatu  tuo,  nisi  per  mej  nee  habeant  ali- 
"  quod  auxilium  vel  consilium  a  te." 

Item  justiciariis  suis  siguavit  per  literas  sub  hac  forma : 


against  the 
Pope  and 
arch- 
bishop. 


Idem  rex  justiciariis  contra  heatum  Thomam  archiepisco^um 
Canfuarioisis  [ecclesicB^. 

Letter  of  "  Si^  quis  inventus  fuerit  ferens  litteras  domini  Papse  vel  Hoveden, 
the  king  to  <i  mandatum,  aut  Thomaa  arcliiepiscopi,  continens  interdictum  i- p.  231. 
..JJ^L^tv.1  "  Clii'istianitatis  in  Anglia,  capiatur  et  retineatur,  donee  inde 
"  voluntatem  meam  prsecipiam.  Item  nullus  clericus,  mona- 
"  chus,  canonicus  vel  conversus,  vel  alicujus  religionis  trans- 
"  fretare  permittatur,  nisi  habeat  litteras  de  reditu  suo  justi- 
"  ciarii  vel  nostras.  Si  quis  aliter^  inventus  fuerit,  capiatur 
"  et  retineatur.  Nullus  appellet^  ad  Papam  neque  ad  Tho- 
"  mam  archiepiscopum,  neque  aliquod  placitum  ex  eorum  man- 
"  dato  teneatur,  neque  aliquod  mandatum  eorum  in  Anglia 
*'  recipiatur ;  et  si  quis  tenuerit,  vel  receperit,  vel  tractaverit, 
"  capiatur  et  retineatur.  Si  episcopi,  abbates,  clerici,  vel 
"  laici  sententiam  interdicti  tenuerint,  sine  dilatione  a  terra 
"  eiciautur,  et  tota  eorum  cognatio,  ita  quod  nihil  de  catallis 
"  suis  secum  ferant,  sed  catalla  eorum  et  possessiones  in  manu 
"  nostra  saisiantur.  Omnes  clerici,  qui  redditus  habent  in 
"  Anglia,  sint  summoniti  per  omnes  comitatus,  ut  infra  tres 
"  naenses  sint  in  Anglia  ad  reditus  suos  sicut  diligunt  [habere]  ^ 
"  eos  et  amodo  in  Angliam  redire ;  et  si  ad  terminum  pr^- 
"  fixum  non  venerint,  reditus  eorum  in  [manu]  nostra  saisian- 
"  tur.  Episcopi  Londoniensis  et  Norwicensis  summoneantur, 
"  quod  sint  coram  justiciariis  nostris  ad  rectum  faciendum,  • 
"  quod  contra  statuta  regni  interdixerunt  terram  Hugonis''^ 
"  comitis,    et    in    ipsum    sententiam    anathematis    intulerunt. 


1  W.  and  the  Hist.  Anglor.  ins.  et. 

2  suam']  ipsam,  A.,  altered  by 
Par. 

'  See  Mr.  Stubbs's  edition  of 
Hoveden,  i.  '232,  note,  where  he 
shows  that  the  true  date  of  these 
injunctions  is  1169, 


*  aliter']   alter,  A. 

^  appellet]  appellat,  A. 

^  habere  is  from  O.  It  is  in 
Hoveden. 

"  i.e.  Hugh  Bigod,  second  earl  of 
Norfolk. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI, 


231 


Iloveden, 
i.  p.  232. 

Job.  Sa- 
resb.  Vit. 
S.  Thorn, 
p.  330. 


"  Denarii  beati  Petri  colligantur  et  serventur  quousque '  inde 
"  vobis  domiuus  rex  voluntatem  siiam  prajceperit." 

Ecclesiam  -  prajterea  Cantuariensem  et  omuia  bona  archiepi- 
scopi  et  suorum  rex^  confiscari  prascepit.  Et  quod  in  nullius 
historia3  legitur  serio,  totam  ejus  cognatiouem  exilic  ascriptanri 
addixit,  sine  delectu  conditionis,  sexus,  aut  tetatis.  Et  cum 
ecclesia  Catholica  oret  pro  haereticis,  scismaticis,  et  i^erfidis 
Judajis,  prohibitum  est  a  rege,  ne  quis  archicpiscopum  oratio- 
num  suffragiis  adjuvaret. 


A.D.  1164. 


The  arch- 
bishop's 
Roods  con- 
fiscati'd  luid 
his  relations 
exiled  by  the 
kiiif?. 

Prayer  for 
him  for- 
bidden. 


Allegatio  beati  ThomcB  archiepiscojn  in  x>'>'<^sentia  domini  Paiioe. 


Diceto, 
col.  538. 
[Ep.  i.  30.] 

CNot  in 
Diceto. ) 


Diceto, 
col.  538. 


The  arch- 
bishop's 
appeal  to 
the  Pope. 


Beatus  Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  suffraganeorum 
suorum  inter  tot  injurias  omnium  solatio  destitutus,  profectus 
est  ad   curiam   Romanam,    et   in    prsesentia   domini    Papae   sic 
loqui  exorsus  est :   "  Ad  audientiam  vestram,  pater  sanctissime, 
"  coufugio,  dolens   statum    ecclesia3,  et  jura  ejus  in  avaritiam 
"  principum  dissipari.     Quapropter  occurrendum  credidi  morbo  p.  247 
"  venienti.     Yocatus  autem  sum  coram  rege,  ut^  de  quibusdam 
•'  custodiis,  quas  olim  cancellarius  regis   existens  disposueram, 
"  in  ratiocinium,  ut  tanquam  laicus  computarem,  qui  in  pro- 
"  motiohc  mea  ad  archiepiscopatum   a   filio  regis    primogenito 
"  et  justiciario  rcgui  ab  omui  ratiocinio  et  obligatione  libcr  fui 
"  episcopis   assignatus.     Et   nunc    unde  mihi  resistendi  suffra- 
"  gia  speraveram,  destitutus  sum.     Animadverti  enim  dominos 
"  confratres  meos  episcopos  pro  aulicorum  arbitrio  in  me  ani- 
"  madvertere  paratos,  et  cunctis  incursautibus  contra  me,  fere 
"  suffocatus,  ad  tua3  jjietatis  audientiam,  qua3  ncc  in  extremis 
"  negligit,  respiravi.      Sub   qua  demoustraturus  asto,  me  nee 
"  ibi    fuisse  judicandum,   nee    ab   illis.      Nam  quid  aliud   hoc 
"  esset,  nisi  jura  ecclesiae  '■'  sibi  subtrahere  ?     Quid  aliud  quam 
"  spiritualia  temporalibus  submittere?     Semel  hoc  natum,  ex- 
"  cmplum  esset  ad  multa.    Sed  dicunt  episcopi,  '  Ecddeiida  sunt 
"  '  Csfisari,  quas  ejus  sunt.'     Sed  si  in  pluribus  obtcmperaudum 
"  est  regi,  in  illis  tamen  obtemperauduni  non  est,  quibus  cfE- 
"  citur  ut"  sit  rex.     Non  enim   essent  ilia  Cassaris  sed  tyranni. 
"  In  quibus,  etsi  non  pro  me,  pro  eeipsis  episcopi  ei  resistere 
"  deberent.      Qute  enim  haic   causa   tanta  fuit  odii,  ut  pro  me 
"  extinguendo    seipsos   extiuguerent  ?     Itac^uo   dura   spiritualia 


'  quousque  .  .  prcEcepcriQ  Not  in 
Iloveden. 

-  Ecclesiam']   Ecclesia,  A. 

'  et  suorum,  rex]  rex  et  suorum, 
A.  O.  W. 

*  ut  .  .  assignatus]  This  is  not  in 


Diceto,  nor  in  the  printed  editions 
of  the  letters,  nor  in  the  copy  of 
this  letter  in  Claudius  15.  2. 

*  ecclesia']  ecclesia,  A. 

"  ut]  ne,  W.,  liist.  Anglor.,  and 
so  Diceto. 


232 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  11G4.  "  pro  tcmporalibus  ncgligunt,  deficiunt  in  utrisque.  Conde- Diceto, 
"  scendo  ergo,  pater  sauctissime,  in  fugam  meam  et  persecu- ^^^- "''^^• 
"  tioncm,  et  me  aliquando  tempore  tuo  reminiscere  magnum 
"  fuisse  et  propter  te  injuriis  lacessitum.  Utere  igitur  rigore 
"  tuo,  coerce  illos  quorum  instinctu  nomen  hujusmodi  per- 
"  secutiouis  obrepsit.'  JSTec  domino  regi  horum  aliquid  im- 
"  putctur,  qui  hujus  machinationis  minister  est  potius  quam 
"  repcrtor." 

Qtiod  Papa  sententiam  ah   e^nscopis  in  arcMejpiscopum  latam  in 

irritum  revocavit. 

Answer  of       His  auditis  allegationibus,  dominus  Papa,  habita  cum  cardi- 
the  Tope,    nalibus   deliberatione,   Tbomse   Cantuariensi   arcbiepiscopo  tale 
fertur  dedisse  responsum  : 

"  Quod   minor   majorem  judicare    non   possit,    et   praesertim  Epist.  S. 
"  eum,  cui  jure  praslationis   subesse   dinoscitur    et   obedientiae  ^"°™-. 
"  vinculo  tenetur  astrictus,  tarn   divinae   quam   bumanas   l^g^s  .qm  "   g^g 
"  demonstrant,   et   sanctorum   patrum   statutis    id   manifestius  iy.  p.  7). 
"  declaratur.     Hanc  ^  siquidem  nos,  quorum  interest  errata  cor- 
"  rigere,   sententiam  ab  episcopis    et   baronibus   praesumptuose 
"  in  te  latam,  in  qua  tibi  jam  dicti  episcopi  ac  barones  omnia 
"  mobilia  tua,  tarn    contra  juris  ordinem    quam  contra  eccle- 
"  siasticam  consuetudinem,  abjudicarunt,  praesertim  cum  nulla 
"  mobilia  prEeterquam  de  bonis  ecclesiae  tuee  habueris,  irritam 
"  penitus  esse  censemus,  et  earn  auctoritate  Apostolica  cassa- 
"  mus;  statuentes,  ut    nullas   in   posterum   vires  obtineat,  vel 
"  tibi   aut  successoribus  tuis,   seu   ecclesiae    tuas   gubernationi 
"  commissae,  aliquod  in  posterum  valeat  praejudicium  generare. 
"  CjBterum  si  hi,  qui  in  possessionibus  et  bonis   ecclesiae  tuae  (Not  in  the 
"  tibi  aut  tuis  vel  violentiam  vel  injuriam  intulerunt,  legitime  P^T*^vl 
"  commoniti,   vobis    ablata    restituere   et   satisfactionem   con-  ^pist  S 
"  gruam    exbibere  noluerint,    tu  in   eos,   si   opportunum   esse  Thorn. 
"  videris,  ecclesiasticam  justiciam    non  difFeras   exercere.     Et  Cant.^) 
"  nos  quod  inde  rationabiliter  feceris,  ratum  habebimus  atque 
"  firmum.     Verum   de  persona  regis   speciale  tibi  mandatum 
"  non  damus,  nee  tamen  in  aliquo  tibi  jus  pontificale,  quod  in 
"  consecratione   tua   suscepisti,   adimimus,  si^  ipsum    illaesum 
"  voluerimus   conservare."      Et  bis    ita  gestis,  Thomas  arcbi-  ' 
episcopus  ad  Pontiniacense  c^nobium  remeavit.* 


1  ohrepsW]   oppressit,  W. 

-  Hanc]  Hec,  A.  O. ;  D.  ius.  ad 
in  the  margin. 

^  si  .  .  .  voluerimus]  sed  .  .  volu- 
mus,  W.,  Hist.  Angl.  O.  is  as  the 
text. 


■*  There  is  a  mark  referring  to  the 
margin,  but  nothing  is  there  corre- 
sponding to  it. 

*  Nor  in  the  copy  of  the  letter  in 
Claudius  B.  2. 


DE  TEMPORE   REGIS    HENRICI   SECUNDI. 


233 


Quod  Matildis  fiUa  regis  diici  SaxonitB  maritatur. 


A.D.  11G5. 


Diceto,  Anno  Dommi  mclxv.     Eesjinaldus  Colomensis  archiepiscopus,  Rcpnnaid 

«,^1    -on  •!•  /-%■••  -i~.  o  .»1  1  -^  archbishop 

coi.  o6J.      qui'  scisnia  Octoviaiu  contra  Papain  foverat  Alcxandrum,  veuit  of  Cologne 

apud  Westmonasterium    ad    rcgem   Heuricum,    accepturus    in  }"r^"ig'''"'^ 
coDJugem   Matildem   filiam  regis   primogeuitam    Henrico   duci  uiurriage  of 
Saxonia).     Cui  cum  magnates  Anglian   solenniter   occurrissent,  Matilda. 
Kobertus    comes    Legecestria3    et  justiciarius    regis    ilium    in  Uis  had  re- 
osculum  nou  recepit.     Excommunicatus  -   enim  erat  a  Papa,  et  being  ex- 
non  absolutus,  unde  altaria  super  qua)  ^  Missam  illi  scismatico  eg™.™""'" 
celebrarunt,  passim  sunt  subversa.    Eodem  anno  Alienor  regina  Birth  of 
regi  Anglorum  Henrico  peperit  filiam,  quam  vocavit  Joliannam.  johaima. 
Margin  of    Eodem    anno  etiam  Godefridus,   de  Sancto  Asaph    [episcopus,]  Godfrey, 
the  MS.  of  jn   basilica    Sancti  Albani   prothomartyris  Anglorum  ad  majus  tishop  of 
Re"-  13       altare  in  cocna  Domini  crisma  confecit  et  oleum  sanctum,  fultus    *'c(.^^^  ' 
E.  6,f.  59i.  auctoritate  privilegiorum  loci,  in  prassentia  abbatis  Roberti.       Albaii's. 
Will,  of  Eodem   denique    anno   Noradinus    quidam    Turcorum    prin-  Siege  of 

Tyre,  xix.    ceps    potentissimus,    in    finibus    Antiocheuis    Hareng   castrum  Hareng  by 
9,  col.  (55.  obsedit.     Quo  audito,    Boaraundus  Antiochenus  princeps,  Rei- ■^^'^'"^*^^^"- 
mundus  comes    Tripolitanus,  Salamannus  ''  Cilicias  prfesul,    et  -•^ohemona 
Thoros   Armeniorum   princeps,  obsidionem    solvere    cupientes,  Autioch 
ad  locum  accedunt,  et  Xoradinum  in  fugam  propellunt.     Quern  and  others 
cum    temere    insequerentur     fugicntem,    reversus    est    contra  taken 
nostros  ipsum   insequentes,    et    facta   irruptione    in    ipsos,   no-  P^^^ners. 
biles  cepit  memoratos,  et  eos  vinculis   constrictos  apud  Hala- 
piam  custodiae  mancipavit ;  castrum  etiam  quod  prius  obsederat 
militaribus  copiis  circumciugens,  levi  negotio  subjugavit. 

Eodemque  anno  tcn-a?motus  factus  est  septimo  kalen-  Earth- 
das  Februarii    in   Ely  et  Nortfolc   et    Sufoc,  ita  quod  ^j"g*^^g*^°j.Q 
stantes  prostravit,  et  campanas  pulsavit.  counties. 


Diceto, 
col.  539. 


Quod  heatus   Tliomas  observatores  consuetudinum  Aiiglice 
excommunicavit. 

Anno  Domini  mclxvi.     Rex  Henricus  in  initio  Quadragesima)  Honry  ll.  in 
in   Normanniam    transfretavit.     Quod'^   audiens    Thomas   Can-  ^,',*™'*"  ^" 
tuariensis  archiepiscopus   de  Pontiniaco  venit  Viceliacum ;   et  commuui- 
in  die  Dominica;  Asccnsionis,  videntibus  cunctis    qui  ad  diem  cations  by 
festum  convenerant,  et   populo   civitatis,  repentc    in    pulpitum  tl»e  arcb- 
ascendens,    consuetudinum,    quas    in    regno   Anglorum    avitas  Vp/oiav^ 


Vezelay. 


'  (jui  ,  .  Alexandrvvi']  Intro- 
duced by  the  compiler. 

*  Excommunicatus  .  .  absolutus'] 
Jntroduced  by  the  compiler. 

'  qua]  quem,  A. 


*  Salamatnius  (Jilicicc  prasuf] 
Altered  by  the  compiler  from  Cala- 
mannus  CilicicE  prases. 

*  Quod  audiais']  Inserted  by  the 
compiler. 


234 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  116G.  appellant,  observatores,  defensorcs,  et  incentores  candelis  ex- 
communicavit  accensis  ;  et  inter  ca3teros  uominatim  Ricardum 
dc  Luci,  Ricardum  [archidiacouum]  Pictaveusem,  Joceliimm  dc 
Bailul,  Alaiium  dc  Ncvilla,  et  alios  quamplures.  Sed  ipsi  ab- 
sentes  et  non  vocati  nee  convicti,  tit  dicebant,  excommunicati, 
missis  ad  arcbiepiscopxim  legatis,  appellaverunt,  et  ecclesiam 
intraverunt.  Sed  uou  multo  post,  Willelmus  Papiensis  et  Jo- 
hannes Neapolitanus  cardinales,  a  latere  summi  Pontificis 
dcstiuati,  apud  Muntmirail  regem  Henricum  et  Thomam  Cau- 
tuariensem  archiepiscopum  convocaruut.  Et  licet  eos  in  par- 
tem regis  archiepiscopus  iuclinatiores  sensisset,  rem  ^  tamen  in 
judicium  deduci  ea  ratione  concessit,  residentibus  illisin^con- 
sistorio ;  ut  secundum  ecclesite  formam  tam  sibi  quam  suis 
prius  fieret  plena  restitutio  ablatorum.  Nee  enim  spoliatus 
judicium  subire  voluit,  nee  cogi  potuit  ratione.  Quod  cum  illi 
nee  facere  vellent  nee  possent,  infecto  negotio,  preedictis  ^  ex- 
communicatis  prius  absolutis,  ad  curiam  sunt  reversi.  Alanum 
Tero  de  Nevilla  absolvit  Gilebertus  episcopus  Londoniensis, 
accepto  ab  eo  sacramento,  quod  in  eundo  Jerosoliraam  transiret 
per  dominum  Papam,  et  ejus  pareret  mandate.  Eodem  tempore 
Lodowicus  rex  Francorum  veuit  Poutiuiacum;  et  ne  quid  a 
rege  Anglorum  fieret  in  perniciem  Cisterciensis  ordiuis,  Tho- 
mam Cantuariensem  archiepiscopum,  cui  jam  per  biennium 
Pontiniacenses  monachi  omnem  exhibuerant  humauitatem,  Se- 
nonis  secum  adduxit,  et  apud  Sanctam  Columbam  ei  per 
annos  quatuoi^  sufficientiam  in  expensis  invenit.  Per  idem 
tempus  ad  subventionem  Terra3  Sanctee,  de  unaquaque  carucata  "• 
terr^  totius  Angliee  quatuor  denarii  concessi  sunt  et  collecti. 
Sub  eisdem  diebus,  quidam  pravi  dogmatis  disseminatores 
apud  Oxoniam  tracti  sunt  in  judicium,  pra3sente  rege  et  epi- 
scopis  regni,  quos  a  fide  catholica  devios  et  in  examine  supe- 
ratos  facies  cauteriata  notabiles  cunctis  exposuit,  qui  expulsi 
sunt  a  regno.  Eodem  anno  Alienor  Anglorum  regina  peperit 
filium,  et  vocatus  est  Johannes.  Eodem  ^  [anno]  Robertus  abbas 
ecclesise  Sancti  Albani  octavus  decinius  diem  clausit  extremum, 
in  festo  Apostolorum  Symonis  et  Judag,  postquam  ecclesiam 
prsefatam  annis  quatuordecim  magnifice  gubernasset.  Obiit  ^ 
Robertus  Lincolniensis  episcopus. 


Diceto, 
col.  539. 


Citation  of 
the  king 
aud  arch- 
bishop to 
Jloiitnii- 
rail. 


They  ab- 
solve the 
excom- 
municated 
persons. 

Louis  VII. 
at  Ponti- 

gny. 


Id.  col.  547. 


Id.  col.  540. 


Id.  col.  547. 


p.  248. 

Tax  for  the 
Holy  Land. 

Certain 
heretics  at 
Oxford 
tried  and 
banished. 

Birth  of 
prince  John. 

Death  of 
Robert  ab- 
bat  of  St. 
Albaii's,  and 
of  Robert  de 
Chesney  bp. 
of  Lincohi. 


Altered 
from  Id. 


Id.  col.  539. 


Id.  col.  544. 
(Not  in 
Diceto.) 


Diceto, 

col.  547. 


1  reni\  tunc,  W.,  though  0.  has 
rem. 

•  in  consistorio]  Added  by  the 
compiler. 

^  pradictis  .  .  .  absolutis]  Added 
by  the  compiler. 

•*  de  unaquaque  carucata]  a  sin- 
gulis marcatis,  Diceto. 


5  The  ahbat's  death  is  inserted  in 
the  MS.  of  Diceto,  Eeg.  13,  E.  6, 
f.  63 ;  the  date,  &c.  are  due  to  the 
compiler. 

^  This  insertion  is  omitted  in  C. 
It  is  in  D. 


DE   TE3IP0RE   REGIS   HENRICI   SECUNDI.  235 


Epistola  heati  Thomce  archiejaiscojii  ad  regem  Anglorum.         A.D.  1166. 

Eodem  tempore,  Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  spe-  Letter  of 
rans  so  posse  regem  Henricum  humilitate  vincere,  banc  quaj  ^^^  arch- 
sequitur  cpistolam  inter  caetera  direxit :  "  Desiderio  desideravi  ^*' '?P  ^^ 
"  videre    faciem    vestram  et   vobiscum  loqui,  multum   quidem  °' 

"  propter  me,  sed  maxime  propter  vos,  ut  visa  facie  mea, 
"  reducerctis  ad  memoriam  servitia,  qua;  dum  essem  in  obse- 
"  quio  vestro,  exbibui  vobis  devote,  juxta  animi  mei  consci- 
"  entiam;  sic  me  Deus  adjuvet  in  examine  ultimo,  quando 
"  omnes  astabunt  ante  tribunal  Ipsius,  recepturi  prout  gesse- 
"  runt  in  corpore,  sive  bouum  sive  malum;  et  ut  movercmini 
"  super  me,  quern  oportet  inter  alienos  ^-ivere  mendicando. 
"  Propter  vos  utique  tribus  de  causis,  tum  quia  dominus  mens 
"  estis,  tum  quia  rex  meus,  tum  quia  filius  meus  spiritualis. 
"  In  eo  quod  dominus,  debeo  et  offero  vobis  consilium  meum; 
"  eo  quod  rex,  teneor  vobis  ad  reverentiam  et  commonitionem ; 
"  eo  quod  filius,  ratione  officii,  ad  castigationem  et  cohorta- 
"  tionem.  Inunguntur  reges  in  capite,  in  pectore,  et  bra- 
"  cbiis,  quod  significat  gloriam,  sanctitatem,  et  fortitudinem. 
"  Eegibus,  qui  temporibus  antiquis  justificationes  Dei  non 
"  obser^abant,  et  praevaricati  sunt  maudata  ejus,  bis  sublata 
"  est  gloria,  sanctitas,  et  fortitudo,  exemplo  Saulis  ct  Salo- 
"  monis.  Qui  A'cro  post  delictum  humiliaverunt  se  Domino, 
"  bis  Dei  gratia  accessit,  sicut  Davidi,  Ezccbia;,  et.  aliis  quam- 
"  pluribus.  Audiat,  si  placet,  dominus  meus,  consilium 
"  servi  sui,  commonitionem  episcopi  sui,  castigationem  patris 
"  sui,  ne  cum  scismaticis  babeat  de  csetero  aliquam  familiari- 
"  tatem  vel  communionem,  nee  contrabat  aliquid  cum  eis. 
"  Memorcsquc  sitis  professiouis,  quam  fecistis  et  posuistis 
"  scriptam  super  altare,  de  servanda  ecclesioc;  Dei  libertate, 
"  quando  in  regem  consccratus  fuistis.  Ecclesiam  ctiam  Can- 
"  tuariensem,  a  qua  promotionem  accepistis,  in  eum  statu  m 
"  restituatis  ct  dignitatem,  in  quibus  fuit  temporibus  pra^de- 
"  cessorum  vestrorum  et  nostrorum.  Alioquiu  pro  certo  sciatis 
"  quod  diviuam  severitatem  ct  ultionem  scutietis." 

Quod  leatiis  Thomas  archiepiscopus  Cantuariensis  episcoins 
hahchatur  susj^edus. 

Eodem  '  anno,  suffraganei  Cantuariensis  ccclcaia3  episcopi,  cum  The  suffia- 
audissent  bcatum  Thomam  Cautuariensem  arcbiepiscopum  con-  gansmftar 
Buetudinum  regni  Anglia)  iniquarum  observatores  ac  dcfeusores  ^jchbi- 


This  paragraph  is  the  compiler's,  to  iutroduce  the  letter  which  follows. 


236 


MATTn^EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1166 
shop's  ex- 
couimuni- 
cation 
appeal. 


excominunicatiouis  scuteutia  innodasse,  in  qua  tarn  ipsos  geue- 
ralitcr  quam  dominum  rcgem  involverat ;  inctuentcs  ne  omnes 
illos,  quos  in  genere  per  senteutiam  ligavcrat,  nomiuatim  ite- 
rate specificaret,  per  has  sequentes  literas  in  vocem '  appella- 
tiouis  contra  juris  ordinem  proruperunt : 


Litteroi  apiiollaticnis  svffraganeorum  contra  heatum  TJiomam 
Cant  liar iensem  arcliiepiscopum. 

Theiv  letter      "  Veuerabili    patri    ct   domino    Thomaa    Cantuarieusi    archi-  Abridged 
to  the  "  episcopo,  suffraganei   ejusdem   ecclesise   episcopi,  et  personae  ^''9'^ 

archbishop,  a  p^j.  eorundem  dioeceses  constitutse,  debitam  subjectionem  et  ^\^a-, 
"  obedientiam.  Quoniam  quorundam  relatione  didicimus,  quod  [Ep.  i. 
"  ad  memoriam  anxie  revocamus,  vos  in  dominum  [regem]  126.] 
"  comminationes  emisisse,^  quo  salutationem  omittitis,  quo  non 
"  ad  obtentum  gratias  consilium  precesve^  porrigitis,  quo  non 
"  amicum  quid  seutitis,  aut  scribitis,  sed  intentatis  minis  inter- 
"  dictum  aut  pr^cisionis  elogium  in  eum  jam  dicendum  fore 
"  proponitis  multa  severitate,  quod  si  quam  dure  dictum  est, 
"  tam  fuerit  severe  completum,  quse  turbata  sunt  non  jam 
"  speramus  ad  pacem  redigi,  sed  in  perenne  quoddam  odium 
"  pertimescimus  inflammari.  Insedit  alte  quorundam  mentibus, 
"  quod  dominus  rex  vobis  tam  benignus  extiterit,  tamque 
"  [IjEta]  mente  susceperit,  et  cuncta  potestati  vestry  adeo  sub- 
"  jecerit,  ut  hos  solum  beatos  reputaret  opinio,  qui  in  vestris 
"  poterant  oculis  complacere.  Et  ne  gloriam  vestram  mobilitas 
"  mundana  posset  concutere,  vos  in  eis,  quas  Dei  sunt,  voluit 
"  immobiliter  radicare,  sperans  se  de  castero  regnare  feliciter, 
"  et  de  consilio  vestro  summa  securitate  gaudere.  Ne  vero 
"  in  dominum  regem  et  regnum  ejus,  ne  in  nos  et  commissas 
"  nobis  ecclesias  et  parochias  manum  vestram  aggravare 
"  temptetis,  remedium  appellationis  vobis  opponimus,  et  qui 
"  contra  metum  gravaminum  in  facie  ecclesiaa  appellavimus, 
"  iterate  jam  nunc  ad  Papam  appellamus  per  scriptum,  et 
"  appellationis  terminum  diem  Ascensionis  DominicEe  assig- 
"  namus." 


Letter  of 
the  arch- 
bishop in 
ans'wer. 


Epistola  heati  Thomce  Cantuariensis  archlepiscopi  ad  episcopos 

suffraganeos  suos. 

"  Thomas    Cantuariensis     arcbiepiscopus,    sufFraganeis    suis.  id.  col.544. 
"  Fraternitatis    vestra3     scriptum,    quod    tamen    de    communi  [Ep.  i. 
. 127.] 


^  in  vocerri]  invicem,  C.     D.  has 
been  altered. 

'  emisisse']  emisse,  A. 


^  precesve']    precise,   W. 
correct. 


0.  is 


DE   TEirPORE  REGIS   HENRICI    SECUXDI.  237 

vestro   consilio   non   credimus   eraanasse,  nuper   suscepimus,  A.D.  1166. 

cujus  continentia   plus  habere  mordacitatis  qiiam   solatii,  et  Letter  of 

utinam   magis   emissum   asset   de  caritatis   affcctu,  quam  de  the  arch- 

obedientia  voluntatis.      Dico   vobis,  salva  pace  vestra,  quod  J^isnopio 

multo  tempore  silui,  expectans  si  iorte  inspiraret  vobis  JJeus  „^^g 

ufc    resumeretis   vires,    qui    conversi    estis    retrorsum    in   die 

belli,  si   saltern   aliquis    ex  vobis    ascenderet   ex    adverso,  et 

opponeret    se  murum    pro  domo    Israel,    et    certamen    iniret 

contra  eos   qui   non  cessant  cotidie  exprobrare   agmini   Dei ; 

sed  non  est   qui  ascendat.      Judicet  ergo  Deus   inter  me  et 

vos,   et  requirat    ecclesia?   confnsionem    de    manibus  vestris, 

quam  velit  nolit  mundus,  necesse  est  in  verbo  Dei  stare,  in 

'  quo  fundata   est,  donee  veeiat  hora  ejus  ut  transeat  ex  hoc 

mundo  ad  Patrem.      Exciditne   a  memoria  vestra  quid   age- 

'  retur  mecum  et  cum  ecclesia  Dei  apud  Novhamtonam,  cum 

'  iterum  judicaretur    Christus   in   persona  mea  ante   tribunal 

'  prjEsidis,    cum    arctaretur   praesul  Cantuariensis    ob   injnrias 

'  sibi   et    ecclesioe  Dei   passim  illatas,  et  cogeretur  Romanam 

'  audientiam  [appellare]  ?     Quis  unquam  vidit  vel  audivit  Can- 

'  tuariensem  archiepiscopum  judicari,  condemnari,  cogi  ad  fide- 

'  jussionem  in  curia  regis,  et  a  suis  pra?cipue  suffraganeis  ?     Si 

'  nobis  recedentibus,  ut  dicitis,  turbata  sunt  omnia,  sibi  imputet 

'  qui  occasionem  dedit ;   quia  facientis  procul  dubio  culpa  est 

'  et  non  recedentis,  persequentis   et  non  injurias   declinantis. 

'  Nobis    adhuc    in   curia   cxpeetantibus,  si  nobis  aliquid  forte 

'  opponeretur,  interdictum   est  oflRcialibus  nostris,  ne  nobis  in 

'  temporalibus   vel   in  modico   obedirent,  vel  citra  mandatum 

'  regis,  vel  nobis  vel  nostris  aliquid  ministrarent.     Proscripti 

'  sunt  clerici  nostri  cum  laicis,  viri  cum  mulieribus,-  mulieres 

'  cum  parvulis   lactentibus.     Addicta  sunt   fisco  bona  ecclesiaj 

'  et  patrimonium  Crucifixi.     Pars  pecunia3  conversa  est  in  usus 

*  regios,  pars   in  usus   episcopi  Londoniensis.      Appellatis,  ut 

'  dicitis,  sed  hac  appellatione  auctoritatem  nostram  suspendere  p.  249. 
'  non  potestis,  ne  in  vos  aut  ecsicleas  vestras  animadvertamus, 
'  si  delicti  enormitas   id  requirat.      Scimus   enim  quod  omnis 

*  appellans,  aut  suo  nomine  a])pellat,  aut  alieno;  si  suo,  aut  a 
'  gravamine  quod  ei  infertur  vel  quod  sibi  timet  inferri. 
'  Certum  tenemus  per  gratiam  Dei,  quod  nullum  gravamen 
■'  adhuc  vobis  per  nos  illatum  est,  unde  debcatis  ad  appella- 
"  tionis  remedium  convolare.  Si  contra  metum  gravaminum 
"  appcllastis,  ne  quid  de  C33tero  contra  vos  statuam  vel  eccle- 
"  sias  vestras,  non  est  ista  talis  appcllatio  quod  possit  vel 
"  debeat  suspendere  auctoritatem  meam  aut  potestatem  quam 
"  in  vos  habcmus  et  ccclesias  vestras.  Si  domini  regis  no- 
"  mine  appcllastis,  nosse  debuerat  discrctio  vestra,  quod  intro- 
"  ductai  sunt  appellationcs  ad  propulsandam   injuriam  et  non 


238  MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  116G.  "  ad  infcrcndam,  ad  sullevandos  oppresses   et  non  amplius  op- Dice  to 
Letter  of     "  primendos.    Si  vero  qui  subvertit  ecclesise  libertates,  qui  bona  col.  546. 
the  arch-     "  ejus  occnpat  et  invadit,  appollans  non  auditur,  multo  minus 
bishop  to     ,,  pj,Q  pQ  appellantes.      Non  ideo  lioc   dicimus,  quod  circa  do- 
eans.  "  I'^ini   regis  personam  vel  regnum  ejus   vol  circa  personas  et 

"  ecclesias  vestras  quicquam  inordi[nate]  fecerimus  vel  facturi 
"  sumus.  Undo  credebamus  a  vobis  pro  longa  patientia  magis 
"  debere  culpari,  quam  de  severitatis  rigore  condemnari.  Inde 
"  est,  quod  breviter  vobis  dicimus  et  constanter  affirmamus, 
"  dominum  nostrum  regem  nullatenus  injuste  fore  gravatum, 
"  si  adversus  eum,  a  domino  Papa  et  a  nobis  saspissime  ac 
*'  legitime  conventum  et  satisfacere  nolentem,  processerit  se- 
"  veritatis  censura." 
The  bishop  In  eisdem  sane  literis  Gileberto  Londoniensi  episcopo,  in  This  is 
of  London  yirtute  obedientias  preecepit  archiepiscopus,  quatinus  infra  dies  part  of  the 

leqiurea  to  quadrag-inta  post  litterarum  susceptionem  de  ecclesiis  ac  bene-  ^  *^-Tf  i  -^^ 
restore  i  o  r  i  omitted  in 

■whatever     ficiis  clericorum  ejus,  qui  cum  eo  et  pro  eo  proscripti   fuerunt  its  place: 
he  had  re-   a  regno,  et  qujB  in  custodia  ejusdem  episcopi  sunt  per  manda-  Diceto, 
ceivedfrom  ^xim  regis,   quicquid   inde   percepit,  vel    in   usus    ecclesise   suae  col.  545. 

e    ene-     gonversum     est,    remota    omni    occasione    et    dilatione,    infra 
rices  given  .      .  .... 

into  his        tempus  prEenommatum  m  integrum  sibi  restituere  non  omittat. 

custody  by      Episcopus    autem    cum    bujusmodi    litteras    suscepisset,  regi 

the  king.      Anglorum  scripsit  sub  bac  forma  : 

Litterce  e^piscopi  Londoniensis  ad  regem  Henricum. 

Letter  of         "  Placuit     excellentiee     vestrse,     quod     ecclesise     clericorum  Epist.  S. 
the  bishop  "  arcbiepiscopi,  quae  in  episcopatu  Londoniensi  sive   in    Cantia  Thomae 
ot  London  u  consistunt,  sub  nostra  essent  custodia  constitutEe,  quod  o^ius  (-(^jj^g 'g^r^ 
IL  in  con-   "  ^^^^  mera,  Deus  scit,  caritate  suscepimus;  ut  si  forte  eosdem  vi.  p.  5). 
sequence  of"  clericos  contingeret   ad   gratiam    vestram    redire,    indemnes 
this  de-       "  eis  conservaremus.     Arcbiepiscopus  autem  in  insidiis  sedens, 
"  adversus  meam   specialiter  personam    occasiones    quaerit   et 
"  inde   mibi   nocere    nititur,    unde   aliis    prodesse     studebam. 
*'  Qui  directis  litteris  in  virtute  obedientise  prgecepit,  ut  quic- 
*'  quid  ex  eis  suscepissem,  sibi  suisque  clericis   restituere  non 
"  omitterem.     Hinc  est   quod   vestree   sullimitati  supplico,    ut  ^ 
"  custodiam    ecclesiarum     praedictarum    alii,    prout     expedire 
"  videritis,  committatis.     Pecunia  vero,   quam  inde  recepi,  ad 
"  summam  centum   et   octo   librarum   et   quatuordecim   solido- 
"  rum  sexque  denariorum  se  extendit,  quam    peto  liceat  mibi 
**  penes  aliquem  sub  tuto  reponere,  donee  Dominus  judicaverit 
"  ad  quem  res  ista  exitum  debeat  pervenire." 

^  ut]  prout,  W.,  though  0.  has  ut. 


mand. 


DE   TETMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


239 


Diceto, 
col.  546. 


Id.  col.  547. 


MS.  of 
Diceto, 
Reg.  13  E. 
6,  f.  63b. 

Diceto, 
col.  547. 


Letter  of 
Pope 

Alexander 
III.  to  the 
arch- 
bishop. 


LittercB  Alexandri  Papce  ad  Tliomam  Cantiiariensem  A.D.  1167. 

archiepiscopu  m . 

Anno  Domini  mcixvii.  Alexander  PajDa  Thomaj  Cantua- 
riensi  archiepiscopo  scripsit  in  htec  verba : 

"  Prsedecessorum  nostrorum  felicis  memoriEe  Paschalis  et 
Eugenii  Romanorum  pontificum  vestigiis  inhaerentes,  tarn 
tibi  quam  tuis  legitimis  successoribus  Cantuariensis  ccclesiae 
primatum  ita  plene  concedimus,  sicut  a  Lanfranco  et  Au- 
selmo  aliisque  ipsorum  pra;decessoribus  constat  fuisse  pos- 
sessum.  Quicquid  etiam  dignitatis  sive  potestatis  eidem 
sanctre  Cantuariensi  ecclesiaa  pertinere  dinoscitur,  praesen- 
tis  scripti  pagina  confirmamus,  sicut  a  temporibus  beati 
Augustini  praedecessores  tuos  habuisse  Apostolicaa  sedis 
auctoritate  constat." 

Eodem  anno  Eobertus  Lincolniensis  episcopus,  vir  magna3 
humilitatis,  migravit  ad  Domiuum,  septimo  kalendas  Februarii 
mensis. 

Eodem  *  anno  Symon  prior  ecclesias  Sancti  Albani,  die  Do- 
minicae  Ascensionis  in  abbatem  ejusdem  ecclesise  electus,  a 
Gileberto  Londoniensi  episcopo  ante  majus  altare  illius  coenobii 
est  solemniter  consecratus. 

Eodem  itaque  tempore  effecti  sunt  discordes  rcges  Francorum 
et  Anglorum ;  unde  Calvus-mons  Gizortio  vicinus  succensus 
est  a  Normannis;  capti  sunt  [ibi]  milites  multi  et  cives ;  sed 
in  illius  rei  ultionem  rex  Francorum  villam  Andeliaci  com- 
bussit,  et  ipsa  die  reversus  in  Franciam,  plusquam  mille  do 
suis  in  itinere  amisit.  Et  non  multo  post  in  pago  Perticensi 
milites  multi  de  gente  Francorum  capti  sunt  a  Norraannis. 


Death  of 
bishop  R. 
de  Chesney. 

Eli(iitur 

Sj/mon  in 

ahbatcm 

Sa7icti 

Albani. 

Quarrel 

between 

Henry  II. 

and  Louis 

VIL 

Chaumont 
and  Ande- 
ly  burnt. 


Epist. 
S.  Thorn. 
Cant.  i.  69 
(Giles,483, 
vi.  279). 


LittercB  regis  Henrici  ad  Reginaldum  Colonice  arehiepiscoptim. 

Anno  Domini  mclxviii.     Henricus  rex  Anglorum  motus  con-  Letter  of 
tra    Papam   Alexandrum    ex    hoc    quod    Thoma3    Cantuariensi  Henry  II. 
archiepiscopo  primatum  regni  Anglia3   concessisset,  Reginaldo,  to  Reginald 
scismatico    Coloniensi     archiepiscopo    et    hosti    Papa)    publico,  ofColo<Tne. 
literas  in  ha;c  verba  direxit : 

"  Diu  desideravi  justam  habere  occasionem  rcccdcndi  a  Papa 
"  Alexandro  et  a  perfidis  cardinalibus  ejus,  qui  proditorcm 
"  meum  Thomam  Cantuariensem  archiepiscopum  contra  me 
"  manutenere  praesumunt.      Unde   cum  consilio  baronum  meo- 


'  In  the  margin  is  a  drawing  of  a 
pastoral  staff.  This  passage  is  taken 
from  the  insertion  on  the  margin  of 


the  Reg.  MS.  of  Diceto.  It  is 
printed  in  Twysden's  edition  as  if  it 
were  Diceto's  own,  col.  547. 


240 


MATTHiEI    PARISIENSIS   CHROxNICA  MAJORA. 


Ilenry  II. 
to  Reginald 
archbishop 
of  Cologne. 


A.D.  116S.  "  rum  et  cleri,  maguos  viros   cle  regno  meo,    archiepiscopum  Epist. 

Letter  of  "  scilicet  Eboracensem,  episcopum  Londoniensem,  archidia-  S.  Thorn, 
conum  Pictavenscm,  Eicardum  de  Luci,  Jobannem  de  Ox-  V'p'., '  '' ^^ 
onia,  Eomam  raissurus  sum ;  qui  publice  denuntiabunt,  et  yi.  279).  ' 
manifeste  ex  parte  mea  et  totius  regni  Angliae  et  omnium 
"  aliarum  terrarum  quas  babeo,  proponent  Pap.'e  Alexandre 
"  et  cardinalibus  ejus,  ue  ulterius  proditorem  meum  manu- 
"  teneaut,  sed'  ita  libercnt  me  ab  eo,  ut-alium  jpossim  cum 
"  consilio  cleri  instituere  in  ccclesia  Oantuariensi.  Denuntia- 
"  bunt  etiam,  quod  quicquid  Thomas  fecit  in  irritum  revo- 
"  cent.  Hoc  etiam  postulabunt,  ut  coram  eis  Papa  jurari 
"  faciat  publice,  quod  ipse  et  successores  sui  et  mihi  et 
"  omnibus  meis  regias  consuetudines  Henrici  regis  avi  mei, 
"  inconcussas'  et  inviolatas,  quantum  ad  se,  in  perpetuum 
"  conservabunt.  Quod  si  forte  alicui^  petitionum  mearum  con- 
"  tradicere  voluerint,  neque  ego,  neque  barones  mei,  neque 
"  clerus  mens,  aliquam  eis  ulterius  servabimus  obedientiam  ; 
"  immo  ipsum  Papam  et  omnes  suos  manifeste  impugnabimus, 
"  et  quicunque  in  terra  mea  inventus  faerit  qui  Papse  post 
"  liaec  adhferere  voluerit,  expelletur  a  reguo.  Ea  jDropter 
"  rogamus  vos,  ut  carissimum  amicum,  quatinus  fratrem 
"  Ernaldum  Hospitalarium,  omni  occasione  remota,  cito  ad 
"  nos  mittatis,  qui^  ex  parte  imperatoris  et  vestra  prsedictis 
"  nunciis  meis  ducatum  prfebeat,^  eundo  et''  redeundo  per 
"  terram  imperatoris.     Yalete." 

The  bishop      Dictum^  est  autem  a  clericis  et  notariis  domini  regis,  quod 

of  London  ad  ejus  petitionem  lias  litteras  dictaverit  Grilebertus  Londo- 
niensis  episcopus  in  perniciem  domini  Papas  et  Thomse  Can- 
tuariensis  arcbiepiscopi  et  ecclesite  Anglicanae  ;  unde  contigit, 
quod  nocte  quadam,  dum  idem  Gilebertus  jaceret  in  stratu 
suo  et  studeret  circa  confusionem  archiepiscopi,  puram  con- 
scientiam   habentis,  et  tenorem  litterarum  nihil  prseter  iniqui- 

His  vision,  tatem  continentium,  audivit  vocem  valde  terribilem  desuper 
emissam,  sibi  aperte  dicentemj  "0  Gileberte  Foliot,  dum 
"  revolvis  tot  et  tot,  deus  tuns  est  Astaroth." 


the  real 
author  of 
these 
letters. 


^  sed^  si,  A.  C. ;  D.  has  been 
corrected. 

2  M<]  aut,  A. ;  C.  has  ut,  and  D. 
has  been  so  corrected. 

^  inconcussas^  et  concussas,  A. 

^  alicui]  alieni,  A. 


^  qui^  que,  A. 
^  0.  W.  ins.  in. 

7  et  redeundo']   Om.   W.,  though 
0.  has  it. 

^  This  is  the  compiler's. 


IDE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI.  241 


Litterce  Alexandri  Fa^xB  ad  GHeheHum  Londoniensem  episco2nim.  A.l).  1IC8. 

Eodem  tempore,  dominus  Papa  Alexander  scripsit  Gilcberto  Letter  of 
Londoniensi  episcopo  pro  negotio  Cantuariensis  ccclesia?,  iu  ^^^^  pope 
ha^c  verba  :  I"?  ^}"'    , 

o.  inom.         '•  A  memona   tna  noti   credimus   excidisse,  qualiter   carissi- London. 

Eoist  i  "■  "  ™^^  ^^  Christo  filius  noster  H[enricus]  illustris  rex  Anglorum 
"  multa  a  nobis  olim  precum  instantia  requisivit,  ut  ab  Here- 
"  fordensi  ecclesia,  cui  pra^miuebas,  de  te  in  •  Londoniensem 
"  ecclesiam  translationem  fieri  pateremur.  Ut  autem  ^  sues  peti-  p.  250. 
"  tioni  nostrum  super  hoc  impertiremur  assensum,  necessitatem 
"  imminentem  pariter  et  utilitatem  proponcbat,  asserens  qtiod 
"  civitas  ilia  quasi  regia  sedes  existeret;  et  quia,  cum  te  re- 
"  ligionis  et  discretionis  virtute  crederet  praeminere  consilio 
"  tuo  super  his  qufe  ^  saluti  animarum  expedirent  et  ad  regni 
"  augmentum  pariter  et  conservationem  spectarent,  tempora- 
"  liter  et  spiritualiter  uti  volebat,  et  ideo  magis  proximum  te 
"  desiderabat  habere.  TJnde  attendentes  quam  utiliter  pru- 
"  dentia  et  religio  tua  saluti  ejusdem  regni  et  regis  posset 
"  consulere,  et  quanta  [ex]  ea  valeat  commoditas  provenire, 
"  libenter  suis  precibus  ad  quievimus,  et  te  concessimus  in 
"  Londoniensi  ecclesia  promoveri.  Unde  quanto  bcnignius  ejus 
"  beneplacitum  et  voluntatem  complevimus  et  tuaj  pariter 
"  exaltationi  intendimus  et  honori,  tanto  probitas  tua  circa  in- 
"  crementum  et  conservationem  ecclesia^  amplius  deberet  eniti, 
"  et  attentius  circa  hoc  laborare,  ut  fructum,  quern  idem  rex 
"  nobis  proposuit  et  nos  speramus,  exhibitione  operis  et  ijjsa 
"  rerum  experientia  cognoscamus.  Quomodo  autem  rex  praj- 
"  dictus  a  devotione  ecclesise  ab  eo  [quod  solebat]  animum 
"  avertit,  et  eam  in  multis  sicut  appellationibus  ■*  et  visitationi- 
"  bus  nostris,  communicando  etiam  excommunicatis  nomiuatim 
"  et  scismaticis,  et  confoederando  se  eis,  et  in  eo  etiam,  quod 
"  venerabilem  fratrem  nostrum  Thomam  Cantuariensem 
"  archiepiscopum  de  regno  suo  exire  coegerit,*  quasi  persequi 
"  et  impuguare  videtur,  te  uon  credimus  ignorare.  Quaprop- 
"  tor  sollicitudinem  tuam  rogamus,  monemus,  atque  mau- 
"  damns,  quatinus  adjunct©  tibi  venerabili  fratri  nostro, 
"  R[oberto]  "  Herefordcnsi  episcopo,  eundem  regem  sollicitc 
"  commoneas  et  studiosa  exhortatione  inducas,  ut  hujus[modi] 
"  proposito  prorsus  relicto,  in  eo  quod  excessit,  sicut  dignum 
"  est,  satisfaciat,  a  pravis   actibus  omnino  desistat,  Creatorcm 


'  m]  Om.  TV.,  though  it  is  iu  O. 
2  aulem'\  ante,  A. 
'  <7Maf]  qui,  A. 


*  a/)pclla(ionibus'\  in  appellationi- 
bus  coustat,  W. 

*  coegcrW]  cocgit,  A. 

*  Robert  de  Melun,  or  Maledon. 


VOL.  II.  Q 


2-^2 


MATTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1168.  "  suum  pui'O  corde  diligat,  matrem  suam  Eomanam  ecclesiam  S.  Thorn. 
Letter  of     "  solita  veneratione  respiciat,  nee  earn  visitare   volentes    inhi- ^^?*-  .  „„ 

.,      ..  ,  n         ,  Ti  n  .  1.      ,  ,     EpiSt.  1.  37. 


the  pope 
to  the 
bishop  of 
Loudon. 


"  beat,  appellationes  ad  earn  factas  nullo  modo  impediat,  et 
"  pi'ajdictum  [fratrem]  nostrum  Thomam  Cantuariensem  archi- 
"  episcopum  ad  sedem  suam  benignius  revocans  et  reducens 
"  in  beati  Petri  et  nostra  reverentia  firmus  immobilisque  con- 
"  sistat,  et  ad  opera  misericordise  ac  pietatis  intendat,  ut  Ille, 
"  per  quern  reges  regnant,  temporale  sibi  regnum  conservet  in 
"  terris  et  sempiterum  largiatur  in  cselis.  Et  nisi  ista  maturius 
"  correxit,'  timendum  sibi  erit,  ne  et  Deus  ei  pro  his  omnibus 
"  graviter  irascatur,  et  in  eum  et  in  suos  debeat  gravius 
"  vindicare,  et  nos  ipsi  id  non  poterimus  diutius  in  patientia 
"  sustinere.  Nee  ista  pro  nobis  quantum  pro  ejus  [salute] 
"  proponimus,  cujus  gloriam  et  honorem  totis  affectibus  exop- 
"  tamus." 


Answer  of 
the  bishop 
of  London 
to  the 
pope. 


Rescriptum  einscopi  Londoniensis  Gileberti  ad  Papam  Alexandrum 
nimis  prcesumptuosum. 

"  Mandatum    vestrum,    pater    in    Christo    carissime,    debita  S.  Thom. 
"  veneratione    suscipientes,    ilico    filium    vestrum   carissimum  Cant.  _ 
"  illustrem    Anglorum    regem    adivimus,    et     adjuncto     i^obis  ^^1^^^^^-^ 
"  venerabili    fratre    nostro    E[oberto]     Herefordensi   episeopo,  y.  238), 
"  juxta    vestri   formam  mandati   diligenter    convenimus;    cui  also  in 
"  singula,  quae  vestris  nobis  expressa  sunt  litteris,  ante  oculos  Hoveden, 
"  ponentes,  ipsum  obsecrando,  et  quantum  regiam  decebat  ma- 
"  jestatem,  arguendo,  constanter  et  instanter  bortati  sumus,  ut 
"  [propositis]    sibi  satisfaceret,  et  si  a  rationis  tramite   devia- 
"  verat,  ad  viam  veritatis  et  justitise  redire,  nostra  per  nos  revo- 
"  catus  admonitione,^  non  tarderet;  et  a  patre  pie  commonitus, 
"  a  pravis  actibus  omnino  desisteret,  Deum  puro  corde  diligeret, 
"  matrem   suam   sanctam   Komanam   ecclesiam    solita    venera- 
"  tione  respiceret,  nee  eam  visitare  volentes  inbiberet;  appel- 
"  lationes  ad  eam   factas   non  impediret,   et  patrem  nostrum 
"  dominum    Cantuariensem  arcbiepiscopum  benigne  revocans 
"  et    reducens,  in    beati    Petri     et     vestra    reverentia    firmus 
"  immobilisque    persisteret,  et  pietatis  intendens  operibus,  ec- 
"  clesias  et    ecclesiastieas   personas  non  gravaret^  per  se,  nee 
"  per    alium    gravari    permitteret;   ut    Ille,    per    quem   reges 
"  regnant,    temporale    sibi    regnum    conservaret  in  terris,    et 
"  seternum    sibi    largiretur    in    CEelis.     Alioquin    nisi   monitis 
"  salubribus    adquiesceret,    sanctitas    vestra,    quae    hue  usque 


'   correxerit\  correxit,  A. 

2  admonitione']  admonitionem,  W. 


^  0.  W.  ins.  nee. 


i.  244. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI.  243 

S.  Thorn.     "  patienter    sustinuit,    ulterius    in   impatientia  •   sustinere  non  A.D.  1168. 

T^"°*.'  •  «„   "  posset.     Ipse    vero   correctionem    vestram   multa    gratiaruin  *„„  -. 

Epist.  1. 38    ,.  .  ^  .    .  ,  .     .  ,       .  °       ^  ,  Answer   of 

(Giles  174        actione  suscipiens  multaque  animi  modestia,  consequenter  ad  the   bishop 

V.  238),        '■  singula  respondit.     In  primis  asserens  mentem  -  suam  a  vobis  of  Londoa 

also  in  "  ^e    nuUatenus    avertisse,    nee   id   unquam   mentis    proposito  *°  "^^ 

.  °Ya  ^°'     "  concepisse,    quin    dum   paternam   sibi   gratiam   exhibueritis,  ^  ^  ' 

"  vos  ut  patrem  diligat,  et  sanctam  Romanam  ecclesiam  vene- 

"  retur  et  foveat,  et    sacris  jussionibus  vestris,  salva    sibi  sua 

"  regnique     sui     dignitate,    humiliter    obtemptet    et    obediat. 

"  Quod  si  Yos   aliquandiu  non  respexit  solita   reverentia,  banc 

"  hujus  rei  causam  asserit  esse,  quod  cum  vobis  in  necessitate, 

"  toto    corde,    tota    mente,  totis    viribus    astiterit,    sibi    post- 

"  modum  in  necessitate,  per  nuncios  recurrenti  ad  vos,  digne 

"  pro    meritis    vestra    sanctitas   non   resjoondit ;    sed    in    omni 

"  fere    petitione    sua  se    repulsam    sustinuisse    conqueritur   et 

"  erubescit.     De  paterna  confisus  gratia,  quEe  filium  cum  ^  volet 

"  exaudit,  vultus  spcrans  et  expectans  Isetiores,  in  beati  Petri 

"  et  vestra,  ut  dictum    est,  fidelitate,  immobili  constantia  per- 

"  severat.     Id    est  quod  sanctitatem  vestrastn  visitare  volentem 

"  nullum  prorsus  impediet,    sed  nee,  ut    asserit,  hactenus    im- 

"  pedivit.     In  appellationibus  ex    antiqua    regni  sui  consuetu- 

"  dine,  id  sibi  juris  ^  vendicat  et  bonoris,  ut  ob  civilem  causam 

"  nuUus    clericorum  regni    sui    [ejusdem    regni    fines    exeat,] 

"  nisi,^   an   ipsius    auctoritate    et    mandato  jus  suum  obtinere 

"  queat,  prius  experiendo  cognoscat.     Quod    si   nee  sic  obtinu- 

"  erit,  excellentiam    vestram,    ipso   in    nullo  reclamante,    cum 

"  volet  quilibet    appellabit.     In  quo,  si  juri  vcstro  vel  honori 

"  pra?judicatur  in  aliquo,  id  se    totius    ecclesijB  regni  sui   con- 

"  silio    correcturum    in    proximo,  juvante    Domino,  pollicetur. 

"  Imperatorem   ilium,  etsi  scismaticum  noverit,  a  vobis  tamen 

"  excommunicatum    esse  usque    hodie    non   rescivit.      Quod  si 

"  denunciatione  vestra  rescierit,   si  foedus    illicitum   cum  ipso 

"  vel  quolibet    alio   iniit,    et    hoc   ecclesiae    regni    sui  judicio 

"  simul  et"  consilio   se    correcturum   promittit.      Patrem    nos- 

"  trum   Cantuariensera  archiepiscopum  a  regno   suo  se  ncqua- 

"  quam  expulisse   asserit;    unde    sicut    ultroueus    rcccssit,  sic 

"  ad    ecclesiam    suam,    cum    sibi    sederit    animo,    plena    pace 

"  reverti  sibi  liberum   erit,   dum   tamen   in    satisfaciendo    sibi 

"  super    his   unde  conqueritur,  regias  sibi,  in  quas  juratus  est, 


1 


impatientia]   patientia,  0.  W. 

2  mentem  suam']   nieute  sua,  A. 

^  cum  vulel]   convolet,  A. 

*  juris"]  in  eis,  W.,  though  O. 
hus  juris.  Oneris,  Hoveden  ;  hone- 
ris,  Diceto. 


*  W.  also  omits  the  words  in 
brackets,  but  inserts  _/ine«  creat  after 
nisi.  O.  has  "  fines  exeat  nisi  ante 
"  ipsius  auctoritate  et  mandato." 

8  t'<]   in,  A. 

Q  2 


244 


MATTH/EI   PARISIEXSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  11C8. 
Answer  of 
the  Bishop 
of  London 
tothel'ope. 


Isa.  xlii.  3. 


p.  251. 


Alan  de  Ne- 
ville excom- 
mmiicated. 
Marriage  of 
Constance, 
daughter  of 
Conan  of 


dignitatcs  vclit  intcgre  conservare.  Si  qua  vero  ecclesiaa- 
tica  persona  vel  ccclesia  ab  ipso  vol  a  snia  so  gravatam  ostcn- 
dcrit,  satisfactioni  plenm  totins  ecclesia?  judicio  paratus  erit. 
Ha3C  a  domino  nostro  rego  in  rcsponsis  accepimus,  qui  c.au- 
sani  suam  plurimum  sibi  justificare  videtur,  cum  in  omnibus 
qua;  dicta  sunt,  ecclesiic  regni  sui  judicio  se  pariturum 
promittit.  Unde  vestrse  supplicandum  existimamus  excel- 
lontia),  quatinus  illud  pra3  oculis  habentes,  '  calamum  quas- 
'  satum  non  contercs,  linum  fumigans  non  estingues,'  zelum 
ilium  sanctum,  qui  ad  ulciscendam  omnem  ecclesijB  Dei  in- 
jui'iam  succensus  est,  si  placet,  ad  tempus  intra  fines  mo- 
destife  cohibeatis,  ne  vel  interdicti  sententiam  vel  ultimum 
illud  prsecisionis  elogium  proferendo,  ecclesias  innumeras 
subverti  misere  doleatis,  et  tarn  regem  ipsum,  quam  innu- 
meros  cum  eo  populos,  a  vestra,  c|Uod  absit,  obedientia  irre- 
vocabiliter  avertatis.  Sanguis  regius  turn  se  demum  permittit 
vinci,  cum  vicerit,  nee  verecundatur  cedere  cum  superaverit. 
Insipienter,  attamen  in  caritate  non  ficta  sic  loquimur ;  sed  si 
tic  rei  finis  extiterit,  ut  amissis  omnibus  dominus  Cantua- 
riensis  exilium  juge  sustineat,  et  vestris,  quod  absit,  manda- 
tis  ulterius  Anglia  non  obediat,  fuisset  satius'  patienter  ad 
tempus  sustinuisse,  quam  tanto  severitatis  zelo  deservisse. 
Quid  enim  si  plures  e "  nobis  ab  obedientia  vestra  persecutio 
separare  non  poterit  ?  Non  deerit  tamen  qui  genua  curvet 
ante  Baal,  et  de  manu  idoli  pallii;m  Cantuariense,^  non 
habito  religionis  delectu,  suscipiat;  nee  deerunt  qui  sedes 
nostras  occuiDantes,  et  cathedris^  nostris  insidentes,  ipsi  tota 
mentis  devotione  obediant.  Jam  multi  praemasticant  ad 
talia,  optantes  ut  veniant  scandala,  et  directa  ponantur  in 
prava.  Unde,  pater  sauctissime,  non  propria  plangimus  aut 
ploramus  incommoda ;  sed  nisi  bis  malis  celerius  occur- 
ratis,  foedam  ecclesiis  Dei  subversionem  pertimescimus ;  ne 
citius  ob  YJtse  tffidium  optemus  perisse  diem  in  qua  nati 
sumus." 

Eodem  anno   Thomas   Cantuariensis    arcbiepiscopus    Alanum 

de  Nevilla  excommunicavit,  quia  Willelmum  capellauum  suum 

vinculis  tenuit  irretitum.     Eodem  utique  tempore  Conanus  Mi- 

noris  Britannice  comes,  dum  in  fata  concederet,  ex  sorore   regis 

Eritanny  and  Scotorum  Constantia[m]  nomine  ^  filiam  reliquit  hferedem ;  quam 


S.  Thorn. 
Cant. 
Epist.  i.  38 
(Giles,  174, 
V.  238), 
also  in 
Iloveden, 
i.  244. 


Diceto. 

col.  548. 


*  satins'^  latius,  A. 

2  e]  e,  A. 

^  Cantuariense']    Cantuariensem, 
A.  W. 


■*   cathedris     nostris']       cathedras 
nostras,  A.  O.  W. 

*   Constantiam    nomine] 


dnced  by  the   compiler. 
MSS.  read  Constantia. 


Intro- 
AU   the 


DE   TEMPORE   REGIS    HENRICI   SECUNDI. 


245 


Dice  to, 
col.  548. 


rex  Anglorum  Henricus  Gaufrido  filio  suo  uxorem  accipiens,  A.D.  1168. 
et  in  pace  statuenda  passim  per  Britanniam  studiosus  existens,  J^'^rpirct,  to 
clerum  terras  illius  sibi  conciliavit  et  populum.  of  llenry  II. 


S.  Thorn. 
Cant. 

Epist.  iv.  4 
(Giles,  306, 
iv.  130), 
also  in 
Hoveden, 
i.  255,  and 
Diceto, 
col.  549. 


Epist.  V.  9. 


Diceto, 
col.  54'J. 


Literce  Alexandri  Papce  ad  Itegem  Henricum  pro  reconciliatione 

leati  Thomce. 

Anno  Domini    ircLXix.     Papa  Alexander  regi  Anglorum  jsro 
negotio   Cantuariensis    ecclesiie    scripsit  in  ha3c  verba  : 

"  Quam  pat  erne  et  quam  benigne  regiam  saepius  excellentiam 
convenerimus,  et  per  litteras  ac  nnncios  frequentius  exhortati 
fuerimus,  ut  venerabilem  fratrem  nostrum  Thomam  Cantua- 
riensem  archiepiscopum  tibi  recouciliare  deberes,  et  sibi  ac 
suis  ecclesias  cum  caeteris  ablatis  restituere,  sullimitatis  tuae 
prudentia  non  ignorat,  cum  id  toti  fere  Christianitati  puh- 
licum  et  manifestum  existat.  Unde  quoniam  in  hoc  bucusque 
minime  proficere  potuimus,  nee  animi  tui  motum  blandis  ac 
lenibus  emollire,  tristes  efficimur  et  dolentes,  et  nos  saepe 
hac  fiducia  nostra  frustrati  dolemus ;  prtBsertim  cuna  te, 
sicut  carissimum  filium,  sincerius  in  Domino  diligamus,  cui 
in  hoc  grave  periculum  imminere  videmus.  Et  quoniam 
scriptum  est,  '  Clama,  ne  cesses,  quasi  tuba  exalta  vocem 
'  tuam,  et  annuncia  populo  meo  scelera  eorum,'  duritiam 
tuam,  sicut  hactenus,  contra  justitiam  et  salutem  vestram 
non  duximus  ulterius  supportandam,  nee  pr^fato  archi- 
episcopo  03  de  caetero  aliqua  ratione  claudemus,  quin  officii 
sui  debitum  libere  exequatur,  et  suam  et  ecclesias  sibi  com- 
missae  injuriam  ecclesiasticas  severitatis  gladio  ulciscatur." 
Item  domino  Cantuariensi  idem  Papa  litteras  direxit  sub 
hac  forma : 

"  Quoniam  regem  Anglorum  diutius  in  patientia  et  benig- 
nitate  exjiectavimus,  et  blandis  dulcibusque  verbis,  et  inter- 
dum  duris  et  asperis,  ut  ad  semetipsum  redirct,  sa3pe  monui- 
mus,'  si  tibi  ac  tuis  et  ecclesiaii  tua3  possessiones  et  honores 
ablatos  non  restituerit,  tibi  plenam  auctoritatera  concedimus, 
ut  in  personas  et  ecclesias,  quee  ad  tuam  pertinent  jurisdic- 
tionem,  excepta  regis  persona,  uxorisque  ejus  et  filiorum 
suorum,  ecclesiasticam  justitiam  exerceatis,  nuUius  appella- 
tionis  obstaculo  prohibeute ;  providentia  tameu  et  circum- 
spcctionc  adbibita,  quam  modestia  sacerdotalis  requirit." 
Eodem, tempore  Gilebei'tus  Londoniensis  episcopus,  Dominica  ^ 
prima  Quadragesima^,  ad  declinandam  sententiam  Thoma)  Can- 

'  nionuimus']  noviaius,  A. 

''  Dominica  primaj  circa  iuitium,  Diceto. 


Letter  of 
pope  Alex- 
ander III. 
to  Henry 
II. 


Isa.  Iviii.  I. 


Letcer  of 
pope  Alex 
ander  III. 
to  the  arch 
bishop. 


Excommu- 
nication of 
the  bishop 


246 


MATTII/EI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


by  the 
arch- 
bishop. 


A.D.  1169.  tuaviensis  arcLiepiscopi,  convocato  clero  civitatis  et  populo  in 
of  London  ccclosia  Sancti  Pauli,  Komanaa  sedis  audiontiam  appellavit. 
Fucrat  '  ouim  saspe  ab  codem  archiepiscopo  commonitus,  ut 
clericis  suis  ecclesias  et  beneficia,  quee  in  manu  sua  ex  tra- 
ditionc  regis  tenebat,  restitueret  cum  bonis  inde  perceptis ; 
sed  quoniam  in  his  et  in  aliis  pracceptis  canonicis  inobediens 
perseveravit,  arcbiepiscopus  super  appellatione  sua  minime 
certioratus,  in  die  Palmarum,  ipsum  ut^  regiis  iniquis  con- 
suetudiuibus  faventem,  apud  Claramvallem  solenniter  excom- 
municavit,  et  litteras  ei  sequentes  direxit : 


Diceto,  col. 

.549. 

(Not  in 
Diceto.) 


Diceto, 
col.  549. 


Letter  of 
the  arch- 
bishop 
announc- 
ing this. 


The  bishop 
submits. 


Marriage  of 
P.  Alienor 
and  Al- 
phonso  IX. 
of  Castile. 


Quod    Thomas   Canterhuriensis  Gilebertvm  Londoniensem  episco- 

pwm  excommunicavit. 

"  Thomas  Dei  gratia  Oantuariensis    archiepiscopus    et  Apo-  Id. 
"  stolicjB  sedis  legatus,  G-ileberto  Londoniensi  episcopo,  utinani 
"  vero    fratri,  declinare   a   malo    et  facere    bonum.     Excessus 
"  vestros    dum    licuit    supportavimus,    et    utinam    mansuetudo 
"  patientiae  nostrse,  qujB  nobis  supra  modum   damnosa   extitit, 
"  in  totius   ecclesiEe  perniciem^  non  redundet.     Sed    quoniam 
"  patientia  nostra  semper  abusi  estis,  neque  dominum  Papam 
"  neque''  nos  in  verbo  salutis  vestras  voluistis  audire;  sed  obdu- 
"  ratio  Testra  semper  in  deteriora  excrevit,  vos,  urgente  neces- 
"  sitate    officii,  et   ratione  juris    id   persuadente,    ex  justis   et 
"  manifestis  causis  anathematis  sententia  ^"  percellentes,  excom- 
"  municavimus,  et  a  cor  pore  Christi,  quod  est  ecclesia,  donee 
"  condigne    satis faciatis,    amputavimus.      Prsecipimus   ergo  in 
"  virtute  obedientiffi  et  in  periculo  salutis,   dignitatis,  et  ordi- 
"  nis,  quatinus  prout  ecclesiae  forma  praescribit,  ab  omni  com- 
"  munione  fidelium  abstineatis,  ne  vestra  participatio  Domini- 
"  cum    gregem  contaminet    ad    ruinam,    qui    vestra    doctrina 
"  erudiendus    et   exemplis    reformaudus  erat  ad  vitam."     Epi-  Id.  col. 
Scopus  vero  Londoniensis,  licet  post  appellationem  seutentia  in  ^^^* 
ipsum  lata  fuisset,  mandatum  archiepiscopi  humiliter  perferens, 
ab  ingressu  ecclesiae  abstinuit   patienter.     Archiepiscopus  vero  Id.  col. 
decano  et  clero  Londoniensis  ecclesias  litteras  dirigens,  prsecepit  ^^^* 
in  virtute  obedientiae,  ut    a    communione   sui  episcopi  penitus 
abstinerent.     Eodem    anno    Alienor    filia   regis  Angliae   nupsit  Id.  col. 
Aldefonso  repri  Castellae. 


550. 


^  Fuerat  .  .  .  perseveravit]  This 
is  the  compiler's. 

'  ut  .  .  .  faventem]  Introduced 
by  the  compiler. 


^  pernlcieni]  provincie,  A. 
*  neque']   ne,  A.  0.  W. 
5  sententia]  sirua,  A. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


247 


S.  Thorn. 
Cant. 
Epist.  iii. 
47  (Giles, 
493,  vi. 
296.) 


LittercB  regis  ad  Gilehertum  Londoniensem  episcojnun. 

Per  idem  tempus,  cum  rumor  de  excommunications  Gileberti 
Londoniensis  episcopi  ad  aures  regis  Anglorum,  eodem  epi- 
scopo  illi  significaute,  pervenisset,  scripsit  ei  litteras  consola- 
torias  in  liajc  verba  : 

"  Audivi  gravamen  quod  ille  Thomas  proditor  et  adversarius 
'•'  mens  intulit  in  te  et  in  alias  personas  regni  mei,  quod  non 
"  minus  £Bgre  fero  de  persona  tua,  quam  si  in  meam  propriam 
"  personam  virus  •  suum  evomuisset.  Et  ideo  pro  certo  scias, 
"  quod  ego  omnem  operam  dabo  per  dominum  Papam  et  per 
"  regem  Francorum  et  per  omnes  amicos  meos,  quod  de 
"  caetero  non  poterit  nobis,  nee  regno  nostro  nocere.  Unde 
"  volo  et  consulo,  quod  tu  interim  nullo  modo  in  animo  tuo 
"  turberis,  pro  certo  sciturus,-  quod  si  Eomam  adire  volueris, 
"  omnia  necessaria  ad  viam  de  meo  tibi  bonorabiliter  et  suf- 
"  ficienter  inveniam." 


A.D.  1169. 

Letter  of 
Henry  11. 
to  the 
bishop  of 
London  on 
his  excom- 
munica- 
tion. 


Quod    legatl  a   Pajpa   mittuntur   ad  pacem   reformandam   inter 
regem  et  heatum  Tliomam  Cantuariensem  archiepiscoinim. 

Eodem  anno  missi  sunt  duo  legati  a  latere  summi  pontificis, 
Yivianus  et  Gratianus,  ut  pacem  inter  regem  Anglite  et  arcbi- 
episcopum  Cantuariensem  reformarent;  sed  quorum  erat  po- 
testas  asqualis,  eos  varius  disjungebat  affectus,  nee  finis  potuit 
invenire  Concordes,  qui  ab  initio  vota  susceperant  tam  diversa. 
Sed  sicut  penes  regem  Gratianus  gratiam  non  invenit,  sic  nee 
apud  archiepiscopum  Yivianus.  Cum  igitur  de  pace  tractaturi, 
in!Normannia  apud  Baiocas  se  regis  et  archiepiscopi  conspectibus 
praBsentarent,  et  post  tractatus  immensos  pax  esse  in  januis 
ab  omnibus  crederetur,  litteras  illis  direxit  Willelmus  Senonensis 
archiepiscopus,  in  quibus  continebatur,  ne  sine  ipsius  con- 
scientia,  sicut  a  domino  Papa  in  mandatis  acceperant,  in  re- 
conciliatione  procederent  facienda.  Sic  duo  legati,  infccto 
negotio,  a  regis  curia  recesserunt.  Noluit  enim  rex  cum  archi- 
episcopo  aliqua^  ratioue  componere,  nisi  salvis  sibi  consuetu- 
dinibus  iniquis  regni  sui  et  dignitatibus,^  quod  etiam  ipsis 
legatis  quasi  nefas  videbatur. 

Henricus  ^  priuiogenitus  regis  Henrici  apud  West- 
moiiasterium  die  °  Sancti  Basilii  a  Rogero  archiepiscopo 


p.  252, 

The  le- 
gates 

Vi\'ian  and 
Gratiau 
sent  to 
reconcile 
the  king 
and  arch- 
bishop. 


Their 
failure. 


The  young 
kingllenry 
crowned 


'  virus']  victus,  A. 
-  sciturusi  secturus,  A.  W.  0.  is 
correct. 

3  aliqua']  aliquana,  A. 

*  The  Hist.  AngL  ins.  avitis. 


•'■Above  this  is,  "Hoc  plenius 
"  alibi,  scilicet  tertio  folio  se- 
"  quenti." 

*  die  Sancti  Basilii']  xiv.  kal. 
Julii,  Diceto. 


248  MATTH^I  PAllISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  11G9.  Eboracensi    contra^    libertatem    ecclesise    Cantuariensis 

by  arcl 
bishop 
Roger. 


bishof "     coronatus  est. 


Litterm  regis  Henrici  ad  Papam  Alexandrum. 

Conspiracy      Eodem  anno,  Gilebertus  Londoniensis  episcopus  transfretavit,  Diceto, 
of  the  suam  domino  Papa3  extiibiturus  pr^sentiam,  et  causas  appella- col.  550. 

I'^ndon"      tionis  redditurus.     Quo  veniente   ad  regem  Anglorum  in  Nor-  (Not  in 
with  Henry  mannia,"    tracfcare    cccperunt    communiter,     quomodo     beatum  iJic^to.) 
II.  against  Thomam    Cantuariensem  archiepiscopum  dolo    circumvenirent, 
the  arch-     ^^    causam    ejus    justissimam   in    conspectu    sumnai    pontificis 
_,     'V     .  denigrareut.     Tandem   in   boc    consenserunt,    ut   rex    Romam 
the  kin"-      mitteret  solennes  nuncios  cum  litteris  ipsius,  in  quibus  expresse 
against  the  domino  Papre  deuunciaret,    quod  nisi    superbiam  Tbomae  Can- 
pope,  tuariensis   arcbiepiscopi    severitatis    pede    contereret,    ipse    et 
omnes  barones  Anglic  cum  viris  ecclesiasticis  ab  ejus  obedien- 
tia  recederent.     Litterarum  autem  tenor  hie  erat,  quas  domino 
Papje  transmisit : 
Letter  of         "  Vestrse,    pater,    satis  ^   innotescit    serenitati,   quanta  me  et  S.  Thorn. 
Henry  II.    "  terram  meam  affligat  molestia,  quantis  me  vexaverit  injuriis  Cant. 

0  pope        ((  f£i]jQmag  iHq   adversarius   mens,    cum,  teste  couscientia,  nihil  -(P/^o-I"' 
Alexander   ,,  .  ..  •        ,      ,  !        t      j-  \t         48  (Giles, 

jjl^j_  meruerim,    nil    gesserim   tanta    contumeiia   dignum.     JNunc  491   vi. 

"  autem  innumeris  prsecedentibus  novam  adjecit  injuriam,  qui  293.) 

"  aflBigere   non    desinit    innocentem.     Vestra    siquidem   fultus 

"  auctoritate,   ut  asserit,    devotos  et   fideles   ecclesia?   Romanae 

"  filios  Londoniensem    et   Saresberiensem    episcopos  cum   qui- 

"  busdam   familiaribus  meis    anathematis   sententia  innodavit, 

"  nullam    adversus    [eos]    habens  rationabilem    causam.     Hoc 

"  autem    quam    sit    mihi    intolerabile,    quamque    famse    mess 

"  et  vestrte   generet  l^sionem,   vestrse   credo  non  incognitum 

"  prudentiaj.     Videtur  mihi  etiam,  quod  me  quasi  derelictum 

"  projecerit  paternitas  vestra,  cum  ad  ignominiae  mese  augmen- 

"  tum  flagitiosum  in  me    grassari  permittit  inimicum,  nee  re- 

"  primit  injuriarum  vehementiam  paternae   correctionis  mode- 

"  ratio.      Vestram    igitur    obsecro    suppliciter    et    adjuro,    ut 

"  justum  est,  celsitudinem,  ut,  quem  filio  debetis,  operis  exhibi- 

"  tione  monstretis  affectum,  et  illatam  mihi  et  personis  meis  et 

"  terrae  meee  injuriam  absque  tardatione  emendare  dignemini, 

"  et  quidquid  adversarius  meus  contra  juris  ordinem  contra  me 

"  et  personas  regni  mei,  clericos  et  laicos,  statuit,  irritum  habeatis 

"  et  vacuum. 


'  contra Cantuariensis^   I       ^  Normannia'}   Normanniam,  W. 

This  is  Paris's  own.  |       3  satis]  latis,  A. 


DE  TEMPORE    REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


249 


(Not  in  the 
printed         " 
edd.  of  the  m 
Epist.  S.       ,, 
Thorn. 
Cant.) 


"  Petitionibus  enim,  quas  pateruitati  vcstrce  porrigimus,  ^d  ugg^ 
assensuin  de  jure  prsebere  tenemini,  maxime  cum  petitioni-  j^,.tter  of 
bus  vestris,  quas  mihi  nuncii  vestri,  Viviauus  scilicet  et  Henry  II. 
Gratianus,  proponebant,  quatinus  saepe  fato  archiepiscopo  to  the 
Cautuarieusi  archiepiscopatum  suum  et  amorem  nostrum  redde-  **P^' 
remus,  nos,  postposito  honore  nostro,  concessimus  coram  ipsis 
legatis  et  octo  archiepiscopis  et  episcopis  et  abbatibus  multis, 
licet  ille  absque  couscieutia  uostra  et  coactione  aliqua  a  regno 
exierit,  ut  bene  et  in  pace  rediret,  et  omues  possessiones 
suas  liaberet,  sicut  habuit  quaudo  a  regno  exivit,  et  omnes 
qui'Cum  eo  vel  pro  eo  exierunt,  salvis  dignitatibus  regni 
nostri.  Serenitatem  igitur  vestram  obnixe  rogamus,  quatinus 
attente  consideretis  honorem  et  utilitatem,  quam  vobis  et 
curiae  vestrae  contulimus,  et  in  futurum,  nisi  per  vos  steterit, 
conferemus,  et  sic  rem  banc  ita  temperare  velitis,  ne  illius 
perfidi  proditoris  nostri  malitiosae  blanditijE  simplicitatem 
nostram  circumveniant ;  sed  juxta  petitionem  nostram  eos 
qui  excommunicati  sunt  absolvatis,  et  ne  in  alios  venenum 
excommunicationis  effundere  valeat,  provideatis ;  ne  si  minus 
in  hac  justa  petitione  exauditi  fuerimus,  tanquam  de  benivo- 
lentia  vestra  desperantes,  alitor  securitati  nostraD  prospicere 
compellamur.  Et  quoniam  singula  negotia  nostra  diflficile 
sub  script©  comprehendentur,'  mittimus  ad  pedes  paternitatis 
vestrse  clericos  nostros  familiaresK[eginaldum]  archidiaconum 
Salesberiensem,  et  R[icardum]  Barre,-  qui  plenius  vobis 
cuncta  quae  gesta  sunt  et  alia  negotia  nostra  exponent." 


Quod  nuncii  regis  causam  heati  Thomce  plurimum  depresserunt. 

Nuncii  igitur  regis  ad  Romanam  pervenientes  curiam,  litteras 

ejus  domino   Papae    cum   aliis   negotiis   sibi   impositis  ostende- 

nint,  douariis  simul  et  blandis  sermonibus  summopcre  studcntes 

ad   favorera   regium    illius   animum   inclinare.      Sed  quid  ibi  ^ 

egerint  nuncii,  litteris  apostolicis,  quas   vicissim  beato  Thomas 

Cantuariensi  archiepiscopo   direxit,    continetur    exprcssum.     In 

primis  litteris  Papa  eidem  ita  scribit  : 

S.  Thorn.         "  Novit  iudustria  tua,    quam   ferventem   dispositionem    circa 

Cant.  <<  regni  sui  gubernationem   carissimus    in  Christo   filius  noster 

(61168^198   "  Henricus,  illustris    rex  Anglorum,  impendat,   et   eandcm   ut 

iv.  1).'      '  "  firmior  habeatur,  cam  vult   auctoritate  llomanaj   ecclesiae  ro- 

"  borari,  petens  ut  antiquas  regni  sui  cousuetudincs  et  digui- 

"  tates  conservemus   illassas. 


The  king's 
ambassa- 
dors at  the 
Roman 
court. 


Letter  of 
the  pope 
to  the  arch- 
bishop, 
stating  that 
he  had 
made  the 
archbishop 


*  conifirehendentur^ 
derentur,  0.  \V. 


comprehen- 


■  Barrc]   Barce,  C.  D. 
•*  ibi]   sibi,  A. 


250  MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1169.      "  Item    cnm    Icgatiouis    oflBcium    totius    Anglic    postulasset  (Not  in  the 
of  York        "  iustantius    Eboracensi    archicpiscopo  ^   indulgeri,    peusantes  Panted 
legate,  but    "  tcmpora  pcriculosa,  legationis  litteras  priefato  archiepiscopo  j^pigj  g 

le  etters    ,,  gQ^cedeudas     eidem      regi      concessimus,    iicet     antequara  Thom. 
he  deliv-      "  iucliuai-emur     ad    conscnsum,    nuncii    ejus    nobis    in    verbo  Cant.) 
erod  with-    "  veritatis  promiseruut,  et  super  hoc  juvamentum   obtulerunt, 
out  his  per- i<  quod    uuuquam    sine    voluntate    nostra    litter»    Eboracensi 
mission.       ,.  archiepiscopo  redderentur." 

Th    ar  1  -"-^  ^^^^^    autem    litteris  suis    idem   Papa   dedit  in    mandatis   Cf. 

bishop  for-  archiepiscopo  memorato,  in  virtute  praecipiens  obedientise,  ne  in  S.  Thom. 
bidden  to    ipsum   regem  aut   regnum   ejus  vel    personas   regni    interdicti  ^^P*-  . 
excommu-   gg^j  escommunicationis  vel  suspensionis  sententiam  promulgaret,  jg  (-Qiie'g 
kine before  ^^^^    idem    res    in    sua    pertinacia     perseverans    ante    initium  220,  iv.  22, 
Lent.  Quadragesimae  sibi  gratiam  suam  non  redder  et,  et  bona  omnia  23). 

sibi  et  suis  restitueret,  pro  ^  animse  suse  salute  et  regni  sui, 
similiter  et  hseredum  suorum  perpetua  tranquillitate. 

Epistola  Alexandri  Fajpce  ad  soldamim  Yconii. 

p.  253.  Diebus   autem   sub   eisdem,  dominus  Papa  banc  ele- 

Letter  of     gantem  epistolam  misit  soldano  Yconii,  proponenti  bap- 

ander  llT'  ^^^mi    sacramentum    suscipere,    et    in    lege    Christiana 

to  the         instrui  cupienti. 

Iconium  "  Alexander  iii.  episcopus,  servus   servorum  Dei,  sol-  This  is  the 

giving  him  "  dano  Yconii,  veritatem    agnoscere  et    agnitam  custo- f^^'-T^^'A" 

instruction  .  .        .  .  .  .  •^''^'  <-«^"0- 

in  the         "  dire.      Ex  literis  tuis    et    nunciorum  fideli  relatione  Hcceof 
Christian    "  cognovimus,  quod  in  votis  habeas    ad  Christum  con-  ^^^l^  uj^" 
"  verti.     Cumque  jam    receperis,  ut  audivimus,  Penta-  to  the 
"  theucum     Moysi,     prophetiam     Ysaise     et     Jeremise,  iconium, 
'•'  Pauli  etiam  epistolas,  atque  Johannis  Evangelium  et  from  Peter 
Ecce  arra  "  Mathgei,    postulas    tibi    mitti    virum    aliquem    ortho-  (ed.  Giles, 
sulvationis. "  doxum,  per  quern    in    lege  Christi    quasi  vice  nostra  "•  PP.-  ^^^~ 
"  plenius  instruaris.     Nos    autem    petitioni    tuse    pluri-  Migne's 
"  mum  in  Deo  commendabili  grato  occurrentes  assensu,  Patroiogia, 

T  .  .  .  ccvii,  coll. 

"  tales   excellentiae     tuse    procurabimus    destinare,    qui  io69seqq.). 


1  archiepiscopol  om.  W. 

^  Here  two  leaves,  the  second 
half  the  usual  size,  are  inserted,  and 
the  \vhole  is  in  the  St.  Alban's 
hand.  The  last  two  lines  of  p.  252 
(which  are    not   in  the   MSS.   of 


Wendover)  are  written  in  this  hand 
over  an  erasure,  which  probably  had 
"  Hoc  ergo  tribulationis  igne  et 
«  mentis,"  as  in  D.  O.  W.  The 
insertion  is  in  the  text  in  C,  but  is 
omitted  altogether  in  D. 


DE    TEMPOltE    RECIS    IIEXRICI    SECUXDI.  251 

"  apud    te    in    doctrina    sana   et    salutaribus    monitis  A.D.  ii69. 

"  vices  Apostolicse  auctoritatis  suppleant,  quorum  etiam  Inciter  of 

"  mores    et    merita    ab    honestate    et   munditia   erudi-  ander  ill. 

"  tionis    evangelicoe    non    discordent.       Quoniam    vero  g°i*^^  ^f 

^'  nostrje  fidei  seriem    et  tenorem  Uteris    tibi    supplicas  Iconiuni, 

"  aperiri,  nos,  tuis    congratulantes  desideriis,  illam  sub  fnJtni^tio^ 

*'  quodam  compendio    et  quasi  digito  tenus  intimamus.  in  the 

"  Illud  igitur  pie  credas    et  fideliter  teneas,  quia  unus  ^.^^^^^  ^^^ 

''  Deus  est,   sic  tamen    ut    in    assignatione  Deitatis  sit  Nota  de 

"  unitas    in    substantia,    et    Trinitas    in    personis.     Est  ^''""^"f^- 

"  enim  Deus  Pater,  Deus  Filius,  Deus  Spiritus  Sanctus. 

'■'  Sed  Pater  et  Filius  et  Spiritus  Sanctus  unura  sunt. 

"  Est  autem  ea  discretio  in  personis,  ut  nee '  Pater  sit 

"  Filius  nee  Filius    sit  Spiritus   Sanctus,  nee    Spiritus 

"  Sanctus  sit  Pater  aut  Filius.     Res  quidem  diflficilis  est 

"  intellectu,  et  aciem  rationis  human?e  transcend  it ;  sed 

"  tanto  elegantius  habet  fidei  meritum,  quanto  difficilior 

"  est  ad  credendum.     Porro  licet  nihil  inveniatur,  quod 

"  expressam  habeat  unitatis,  quae  in  Deo  est,  et  summre 

"  Trinitatis    imaginem,    nee   verba    etiam    inveniantur 

"  quibus  possumus    de    ilia   essentia   digne  loqui,  quod 

'•  possumus  tamen  facimus.     Et  quasi  balbutientes  per 

'•'  verba  rebus    accommodata   transitoriis,    rem    tibi  in- 

"  effabilem     aperimus.      Paulus    Apostolus    dicit,    quia  Kom.  i.  20. 

'*  invisibilia    Dei,    per    ea    qua?    facta    sunt,    intellccta 

"  con.spiciuntur,    sempiterna    quoque    virtus  ejus  et  di- 

"  vinitas.      Vide    ergo  mentem    liominis,    corpus    etiam  Elegans 

"  solare    considera,     et     videbis     qualitercunque,    licet '^*""^^'""'"'" 

"  tenuiter  et  quasi  oculo  conniventi,  quandam  similitu- 

"  dinem  Trinitatis.     Est  in  mente  liominis  intellijjentia, 

"  memoria,  et  voluntas.     Mentem  autem  vocamus   me- 

"  moriam,     mentem    dicimus     intelligentiam,    mentem 

"  dicimus  voluntatem.     Memoria,  intelligentia,  et  volun- 

"  tas,  sunt    una  mens.     Sed    nee    memoria  est    intelli-  • 

"  gentia  vel  voluntas.     In    codcm  corpore  solis  radium  ^1/'«  f/e «o/e 

comparatio. 
'  nee  .  .  .  Sanclus']  These  words  are  repeated  in  A. 


252  MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA, 

A.D.  1169. "  video,  sentio   calorem,   et    agnosco    splendorem  ;   hsec 

Letter  of    u  ^j.|j^^  unius    sunt   essentiEe,  et    nullum    tamen    illorum 
pope  Alex-  ~.      ..,,.       ~.  ,.,.,.      .  .    ,. 

auder  III.   "  est  alterum.     feic  in  ula  inetiabiii  et  incircumscripti- 

to  the         «  i^£j^    gloria  Deitatis    est  Filius    a    Patre,    et  Spiritus 
sultan  of  °  -"^  . 

Iconium,     "  Sanctus  ab  utroque.     Cumque  Pater  et  Filius  et  Spiri- 

^'st"°tl"u  "  ^"^  Sanctus  ejusdem  substantive,  ejusdem  potentise  et 

in  the         "  glorise  sint,  non  sunt  tamen  tres  Dei ;    sed  in  tribus 

^hh*^'""    "  person  is  sunt  una  substantia  et  unius  potentise,  et  in 

"  una  substantia  tres  personse.     Hsec  fidei  nostrge  pro- 

"  fessio  non  tantuni  a  Christo  et  Ejus  sequacibus  traxit 

"  exordium,    sed  a  Moyse    et   patriarchis    et    prophetis 

"  suum   habuit   fundamentum.     In  libro  Moysi  divinse 

Auctoriias  "  essentiss  unitas  declaratur,  ubi  dicitur  ;  '  Audi  Israel, 

Moysi.        <i  '  Dominus    Deus    tuus  unus    est ;'    et  iterum  ;    '  Ego 

Deut.  VI.  4.  ,  .  . 

Exod.  XX.    "  '  sum    Dominus    Deus    tuus,    qui    eduxi    te  de    terra 

2, 3.  «  J  iEgypti,    non    erunt    tibi    dii     alieni     prseter    me.' 

"  Pluritatem    personarum    ibi    patenter    insinuat,     ubi 

Gen.  i.  26.   "  dicit ;    '  Faciamus  hominem    ad  imaginem    et    simili- 

"  '  tudinem    nostram,'        Cum    enim    verbum    Dei     sit 

"  Filius    Dei,    sicut   Johannes,    cujus   Evangelium    re- 

Auctoritas  "  cipis,  testatur  dicens  ;  '  In  principio  erat  Verbum,  et 

S.^'john^i.  "  '  Verbum    erat  apud  Deum,  et    Deus    erat    Verbum. 

1, 3.  "  '  Omnia    per   ipsum  facta   sunt,  et  sine   ipso  factum 

"  '  nihil,'  vides    quod   ad    Filium    et    Spiritum    Sane- 

"  turn    sermo   Patris  dirigitur,  cum  haec  duo  pluraliter 

"  dicat,   Faciamus,   et   Nostrara.      Per   Verbum   enim 

"  et  Spiritum    Sanctum    Dominus    Deus  universa   ope- 

Ps.xxxii.6.  "  ratus.  est,  sicut  David  propheta  commemorat ;  'Verbo 

"  '  Domini  cseli  firmati  sunt,  et  spiritu   oris  ejus,  etc' 

"  Idem  etiam  propheta  misterium   Trinitatis    eleganter 

"  insinuat,  ubi  ter  hoc  unum,  Deus,  in  eodem  versiculo 

Auctoritas  "  lepetit  et  inculcat  dicens  ;  '  Benedicat  nos  Deus,  Deus 

Ps.  ixvi.      "  *  noster  ;  benedicat  nos  Deus,  et  metuant  Eum  omnes 

^rs.  "  '  fines  terrse.'       Prsenominatus    Johannes    in    epistola 

Pseud.        "  sua  canonica  dicit ;  '  Tres  sunt  qui  testimonium  dant 

^'  7        •    «  '  i^  cselo,  Pater,  et    Filius,    et    Spiritus    Sanctus  ;    et 

Auctoritas  "  <  hi  tres  unum  sunt.'     Ysaias  autem  propheta,  quern 


DE   TOIPORE   REGIS  HENRICI    SECUNDI.  253 

"  recipis,    se    audivisse    testatur   Seraphim    clamantia,  A.D.  ii69. 

"  '  Sanctus,  sanctus,  sanctus,  Dominus  Deus  sabbaoth.'  Isa.  vi.  3. 

"  Quare  tertio  replicat  sanctns,  nisi  ut  in  Domino  Deo   ^ '^  Vj 

"  exereituiim    Trinitatem    insinuet    personarum  ?      Est  ander  ill. 

"  itaque  in  snmma  et   beatissima  Trinitate,  Pater,  qui  suUan  of 

"  Filium  genuit,  Filius,  qui  gcnitns  est  a  Patre,  Spiritns  Iconium, 

"  Sanctus,  qui    progTcditur    ab    utroque.      Nee    in  ilia  inJtni^tion 

"  genitura  vel  processione  damnum  defectionis  vel  mi-  i"  the 

"  nutionis  passa  est  in  Patre  vel  Filio  divina  substantia,  faith. 

"  Sicut  enira    lumen    a   lumine    sumitur    sine    imminu-  Elecjans 

"  tione  luminis    a    quo    sumitur,    sic    sequalis    a    Patre '^*""^'"^"'"'' 

"  Filius,  et  utrique  cosequalis  procedit  ab  utroque  Spi- 

"  ritus  Sanctus.      Modura    tamen  geniturre  aut  proces- 

"  sionis    istius    humana    ratio     non    attingit.       Unde 

"  cum   Ysaire   de    Filii    generatione    constaret,  modum  Auctoritas 

'•  gcnerationis  inenarrabilem  esse  sciens,  '  Generationem  ^   "1-  o 

"  'ejus,'  inquit,  '  quis  enarrabit?'      David   propheta  m  Auctoritas 

"  persona  Filii  de  hac   generatione  sic  loquitur ;    '  Do-  pg  .^'^J"»- 

"  '  minus  dixit    ad    me,  Filius   meus  es   tu,  ego  hodie 

"  *  genui  te.'     Filius  etiam  David  Salomon,  quem  Deus 

"  scientia  et    intellectu    rairabiliter    illustravit,  in   per- 

"  sona  Christi,  qui    est,  sicut   Paulas   dicit,   Dei  virtus  Auctoritas 

"  et  Dei  sapientia,  in    libro    Sapientifle,  si   tamen    eum  s"l'J'jJ,[,g 

"  recipis,    ita    dixit ;    '  Dominus    possedit    me    in  initio  1  Cor.-i.  24. 

"  '  viarum    suarum  ;    antequam    quicquam     faceret    ab  29^30"" 

"  '  jeterno,    ordinata   sum,    antequam    terra    ficret,    nee 

"  '  dum  erant  abissi,  et  ego  jam  concepta  cram,  quando 

"  '  prseparabat  ccelos  aderam,  quando  appendebat  funda- 

"  *  menta,  cum  eo  eram,  cuncta  disponens.'      Apostolus  Sapientia. 

"  etiam    Paulus    Spiritui    Sancto,   immo    toti    Trinitati 

"  testem  perhibet,  dicens,  '  Misit  Si^iritum  Filii  sui  in  Paulus. 

"  '  cord  a  nostra,  etc'     Et  alibi;  'Si   Spiritus  Ejus  qui  j^^^'^  •■ 

"  '  Jesum    suscitavit   habitat     in    vobis,    vivifical)it    et  H- 

"  '  mortalia   corpora  vestra   per  inhabitantcin  Spiritum 

"  '  ejus  in  vobis.'      Si   Cjn-isti   testimonium  de  unitate 

"  essentia?    et   personarum  Trinitate    desideras.  Ipse  in  ^- 1'"''"» 

"  Evangelio  dicit,  '  Ego  et  Pater  unum  sumus.'    Christus  Evamjc- 

lium. 


254  MATTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  11G9.  "  discipulis  suis  dixit;  '  Ite,  baptizate  omnes  gentes  in 
S.  Matth.    ..  c  nomine  Patris,  et    Filii,    et    Spiritus    Sancti.'      Cum 

xxviu.  19.  T  T  .       ,      ,.         . 

Letter  of  "  igitui"  homo  perdidisset  propter  inobedientiam  para- 
pope  Alex-  "  disuin,  et  infernales  miserias  perpetuo  meruisset,  mis- 
to  the         '■  sus  est  a  Patre  Filius  ;  dignumque  fuit  ut  mitteretur 

sultan  of  II  Filius  et  non  Pater.  Cum  enimi  a  nullo  esset  Pater, 
Iconium.  IT  •         •  1     1  • 

"  Filius    ab    aliquo,  convementius    erat,  ut    naberet  m 

"  tempore    matrem    qui    ab    eeterno   habuerat    Patrem. 

Qiiaic        "  Cum  autem  scriptum  esset  in  Psalmo  David  ;  Non  est, 

inc'arnatur  "  1^^^  redimat,  non  est  qui  salvum  faciat,  non  ^  est  qui 

Ps.  xiv.  1.   "  faciat  bonum,  non  est  usque  ad   unum  ;    non  est  qui 

p.  254.        u  (jg{.   placationem   pro    anima  sua,   ne  dum  pro  anima 

PS.XlVUl.8.  ^.  ^  .  r  T^  T.      ,  T^-,-  ,         1 

"  aliena,    missus  est  a  Deo    Patre   Junius,  ut  homo  pro 

"  homine  moreretur,  pro  homine  captivo  tributum  mor- 

"  tis  tanquam  homo   exolveret,  eumque  tanquam  Deus 

Jje  desi-  u  cgelesti  potestate  redimeret.  Huius  adventum  deside- 
derto  pro-  -c^  _  «^ 

phetarum.    "  raverant    patriarchse,    prsedixerant    prophetse ;    atque 

"  illius  dilationem  impatienter  sustinentes  querela  con- 

"  tinuata  dicebant,  Quando  veniet  ?  quando  videbimus  ? 

"  Da,  Domine,  mercedem  sustinentibus  te,  ut  prophetse 

Isa.  isiv.  1."  tui  fideles    inveniantur.     '  Utinam,'  dicit  Ysaias,  '  di- 

Ps.  cxliii.    "  '  ruraperes    cselos    et    venires.'     Et    David,    '  Domine, 

"  '  inelina    cajlos    et    descende.'      Sed   et    teste    Ysaia, 

"  angeli  pacis  pro  dilatione  nostrae  salutis  amare  flebant. 

"  Idem    vero    Ysaias    de    Christi    nativitate    manifes- 

Isa.  vii.  14. "  tius    loquens    ait;    'Ecce    virgo    concipiet   et    pariet 

De  digni-    u  i  Filium,  et    vocabitur  nomen  eius    Emanuel.'      Cum 

ris  dictfs     "  autem  Maria  de    Jesse    originem    traxerit,  idem  pro- 

debeata      a  pj^e^a    nativitatem     Marice,    et    per    Mariam    Christi, 

"  atque  plenitudinem  gratise  spiritualis  in  Christo  ma- 

Isa.  XI.  1-3.  a  nifeste  declarat  dicens  ;    '  Egredietur  virga    de  radiee 

"  '  Jesse,  et  flos  de  radiee  ascendet ;  et  requiescet  super 

"  '  eum    spiritus    Domini,    spiritus    sapientise    et    intel- 

"  '  lectus,  spiritus    consilii    et    fortitudinis,  spiritus   sci- 

"  '  entise    et    pietatis,  et    replebit    eum    spiritu    timoris 

^  non  ....  iinum^  Repeated  in  A. 


DE  TEMPOKE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


25- 


"  *  Domini.'      Natus   est   itaque  Filius  Dei  de   virgine  a.d.  ii69. 

"  incorrupta,    sicut    plasmatus    est    primus    Adam    de  pope  a^Jx- 

"  terra  virgine  et  inviolata,  Spiritu   Sancto  in  ea  ope-  totheiuVtan 

"  rante,   nostraeque    salutis  negotium  ineffabiliter  ^  pro-  °^  i^^omum. 

"  ciirante.     Abissus  enim  inscrutabilis  est  incarnationis  De  digni- 

"  Dominicre  sacramentum  ;  plurima  taraen  antiquis  pa-  '"^'^^)^"'*' 

"  tribus  acciderunt,  in    quibus    hujus   nativitatis  figura  Chrisii. 

"  prsecessit.      Quod  enim  vellus   Gedeonis  rore  Cfelesti  SimiUhc- 

"  complutum  est    cum   area   circumquaque   arida  rema-  ^'",?^_  f^, 

"  neret,  ros  Spiritus  Sancti   designatui-  in  virgine,  qufe  rMio.eiwV- 

"  ad  hsec  propter  liumilitatem   suam  speeialiter  et  sin-  ^"  Jesse. 

"  gulariter  a  Domino  est  electa,  cui  Psalmista  concordat 

"  dicens ;    '  Descendet    sicut    pluvia   in    vellus.'      Quod  pg  jx  •  e 

"  Moisi  ignis  in   rubo    apparuit,  et  non  est  rubus  igne 

"  con'uptus,    virginitatis    integritas    in    Maria    demon- 

"  stratur.     Quod,  virgis  aliarum  tribuum  remanentibus 

"  siccis,  virga  Aaron,  de    cujus    stirpe  virgo  beatissima 

"  traxit    originem,    fronduit    et    floruit   floremque    de 

"  virga  Jesse  edidit  quam  vaticinaverat  Ysaias,  partum 

"  scilicet   incorruptse  Virginis   indicavit.      Cum  inimici 

"  Dei  essemus,  per  adventum  Christi  reconciliati  sumus, 

*■'  sicut  propheta  prtedixerat ;  '  Et  pax,' inquit,  '  ov'xQinv  De  pace 

"  'in   terra    dumvenerit.'       Ideoque    angeli    in  Ipsius  ^(^f,,^'" 

"  nativitate  gloriose  pacis  canticum  cecinerunt ;  '  Gloria  Christo. 
,,   ,  .  ,   .     -r.  ,    .       ,  ,         •    .-,        ,  S.  Luc.  ii. 


'  in  excelsis  Deo,  et  in  terra  pax  hominibus  bonge  vo-  u. 

'  luntatis.'     Nova  etiam  stella  Magis  apparuit,  atque  De  stella 


"  historiarum    testimonio    Rorase    fons     olei    de    terra 


apparitio- 


fluxit  in  Tyberim.     Templum  etiam,  quod  idola  non  De  temph 
ruiturum    prfiedixerant,^    donee   virgo    pareret,  eadem  ^(^'flrist'o^ 
nocte  funditus  corruit  dissipatum.     Pi-obatica  quoque  jxito  et 
piscina,    quae    Jerosolimis  erat,    ad    adventum    f>ngeli  ^^y^/,"^^^" 
moveii  et  sanitates  conferre  tunc  ^  coei)it.     Vehemen-  Aocuit  ve- 
tissime   nobis   nocuit   vetus    Adam,  sed    plus    profuit '"",,""' 

'      _         1     _         i  sea  plus 

nobis  novus.      Amplius   nobis    contulit    hujus    humi- pro/nU 


'  ineffalnliter']     Inserted    in    the 
margin. 


2  prcedixeraut]   predixerat,  A. 
^  conferre  luncj  conferenteni,  A. 


25G  ]\IATTH.^I    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.I  1C9."  litas,  quam    supeibia   illius    abstulerit.      Nam    Paulo 
Rom.  V.  15«  A.postolo  teste,  'non  siciit    delictum,  ita   et    clonum ;' 
i>oi)c*'.\i"x-    "  damni  enim  rc.stimationera   beneficii  magnitudo  tran- 
"otilo sultan "  scendit.      Quem  prius  habuimus   terribilem  Deum  et 
ReconciUa- "  Dominum,  nunc  liabemus  humilem  tratrem  et  proxi- 
mo Dei  et    ,'  nium.      Christus    itaque    eursum   mortalitatis   nostrse 
"  transiffens    in    fame  et  siti,  in    lassitudine  et    dolore, 
"  et  in  universis  liujus  vitse    miseriis,  traditus  a  disci- 
De  iribit-    "  pulo,  et  tauquam  vile  mancipium  venditus,  fiagellatus, 
^"i!,?"?  .,    "  consputus,    spinis     coronatus,    illusus,    clavis     affixus 
"  stipiti,    et  morte   turpissima    condemnatus,  quie    non 
"  rapuit,  solvit,  et  sponte    morti   se    offerens  omnia  in 
Testimo-     "  humilitate  sustinuit,  sicut  Ysaias    commemorat;    'In 
7inim          a  i  humilitatc,'    inquit,     'judicium    ejus    sublatum    est. 
Act.  viii.     "  '  Sicut  agnus  ad  occisionem  ductus  est,  et  sicut  ovis 
33-             "  <  coram  tondente  se,  sic  non  aperuit  os  suum.'      Qui 
7)  /^    r    "  ergo    puerulus    a   justo    Symeone    semel    oblatus    in 
tateChristi.  "  templo  fucrat  in  vespera  legis,  et  sine  ceremoniarum 

De  Syme-   «  redemptione   pro   nostra    liberatione    in  cruce    manus 
one  sene.  '■  ^  ,         .  .,, 

"  suas    ad    Patrem    levavit,    juxta    illud    Davidicum ; 

Ps.  cxl.  2.    "  '  Elevatio  manuum  mearum  sacrificium  vespertinum.' 

"  Sic  reatus,  quem    Adam    per    superbiam  ligni    delec- 

"  tatione    contraxerat,  mortis    amaritudine    per  humili- 

"  tatem     Christi    sublatus    est,    fusoque    sanguine    sine 

"  culpa,  omnium  culparum  a  servitutis  cyrographo  '  sunt 

E  compe-    "  deleta.     Alium  siquidem  redemptionis  modum  poterat 

tenti  modo   <.-  Dominus  procurasse,  sed  nullus  sufe  bonitati  nostrteque 

reaemptio.  .  .  .  . 

"  saluti  congruentior  occurrebat.  Cum  enim  homo  juxta 
"  suse  prsevaricationis  exigentiam  captus  a  diabolo  tene- 
"  retur,  postulabat  justitia,  ut  non  eriperetur  per  vio- 
"  lentiam.  Sed  quia  per  superbiam  lapsus  est,  sua  si 
"  posset,  sed  quia  sua  non  poterat,  aliena  saltem  liumi- 
Immolatur  "  litate  resurgeret.  Ita  Christus  innocens,  quem  agnus 
Paschalis  in  lege  significaverat,  se  pro  nobis  hostiam 


^  a  servitutis   cyrographo]   Sic.     The  editions  of  Peter  of  Blois  have 
chirographa. 


Agnus  Dei. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECDNDI.  257 

"  obtulit  salutarem.      Curaque   lex   Moysi   capram  velA.D.  iiC9. 
"  ovem  constituisset  pretium  ad  redemptionem  hominis  Tetter  of 

^,  .  .  f,  pope  Alcx- 

"  a  peccato,  Chiistus,  per  quern  gratia  et  ventas  facta  ander  in. 
"  est,  attendens  umbratiles   leges  eeremonias  non  suffi-  ^^  *^^ 

'  ....  .     sultan  of 

"  cere  ad  salutem,  hominisque  cestimationem  pluris  Iconiom. 
"  faciens  quam  sanguinem  ejus^  liirci  aut  vituli,  san- 
•'  guinem  et  mortem  suam  pro  nostra  salute  eontulit. 
"  Et  sic  semel  introivit  in  sancta  summus  et  verus 
"  Pontifex,  getema  redemptione  inventa.  Aperuit  itaque 
"  librura  et  solvit  signacula  ejus  Leo  de  tribu  Juda.  Apoc.  v.  5. 
"  Et  quod  hostile  legales  non  potuerunt,  giadium  amo- 
"  vit  versatilem,  et  Paradisi,  qui  omnibus  antiquis 
"  clausus  fuerat,  reseravit  ingressum.  Sic  olim  in  De  refugio- 
"  monte  summi  pontificis  solet  illis,  qui  ad  civitates 
"  refugii  confugerent,  securus  ad  propria  reditus  indul- 
'■  eeri.  Olim  consuevcrat  homo  causari  et  dicere ;  ^^'^9»'^"- 
"  '  Cur  exigit  a  me  Dommus  amplius  quam  a  cseteris  Honis. 
"  '  creaturis  ?  Quid  pro  me  fecit  ?  Quid  pro  me  labo- 
'  '  ravit?  Dixit,  et  factus  sum  sicut  jumenta  et  arbores 
"  '  et  csetera  imiversa ;  sic  suae  potentia3  nutu  soloque 
"  *  jussionis  arbitrio  me  creavit.'  Sed  jam  obstructum 
"  est  OS  loquentium  iniqua,  et  jam  homini  dissimulare 
"  non  licet  quanta  pro  eo  Dorainus  fecerit,  qui,  ut 
"  servum  redimeret,  proprio  Filio  non  pepercit.-  Pori'o 
"  in  hac  nostrse  salutis  dispensatione  dilectio  Christi 
"'  nobis  medullitus  intimata  est,  qui  cum  in  lege  Mo- 
"  saica  dilectionem  Dei  et  proximi  dederit  in  mandatis, 
"  eandem  in  scliola  evangelical  disciplinse,  frequentius 
"  et  fortius  verbis  et  tandem  exhibitione  operis,  incul- 
"  cavit.     Maiorem    enim     caritatem    nemo    liabet,    ut  S-  'Toll-  xv. 

.  ...  -IS 

"  animam    suam    ponet   ([uis    pro    amicis    suis.     Dedit 

"  itaque  materiam  diligendi  so,  qui  in  suis  dilectionibus 

"  nos  prgevenit,  nee  aliud  a  nobis  exigit,  nisi  ut  ipsum 

"  diligamus  ex  corde.     Sane  inhumanus  est  et  crudelis,  ^^  resm- 

"  qui  Ejus    misericordiam    non    recolit,    qui    Dommum  appari- 

tione. 

'  ejus  .  .  sangniiiem']  ova.  C.  |       '  pepercit']  peperit,  A.  C. 

VOL.    II.        ■  R  • 


258 


MATTHJEI   PARISIENSTS   CRRONICA   MAJORA, 


A.D.  11  GO. 
Letter  of 
pope  AU'x- 
luuUr  III. 
to  the 
sultan  of 
Iconiuni. 


De  a  see  II- 

sione. 

p.  255. 

JJe  resur- 

rectioiic. 

Ul  idem 
esset  Cre- 
ator et 
Redemptor, 


tain  clenientem  ex  aftecfcu  non  diligit,  qui  se  pro 
Eo,  si  ojMis  es^,  mortis  periculo  desiderabiliter  non 
exponit.  Cliristus  autem  mortuus  et  sepultus,  tertia 
die  resurgens  a  mortuis,  sicut  discipulis  vivus  pr^e- 
dixerat,  eisdem  postea  frequenter  apparuit,  et  cum 
ipsis  loquens  et  comedens,  ostensis  vulneribus  ma- 
nuum,  pedum,  ac  lateris,  in  cordibus  quorundam, 
qui  adlmc  hresitabant  in  fide,  ostensione  vulnerum 
vulnus  dubitationis  amovit.  Quadraginta  itaque 
diebus  cum  eis  visibiliter  conversatus,  eisdem  comi- 
tantibus  venit  in  niontem  Oliveti,  et  videntibus  illis 
in  caelum  elevatus  est ;  ascendit  ad  Patrem,  ubi  Eum 
esse  in  Patris  coequalitnte  credimus,  atque  in  com- 
muni  resurrectione  Ipsum  vivorum  et  mortuorum 
Judicem  expectamus.  Sic  igitur  Dominus  noster 
Jesus  Cliristus  voluit  et  debuit  ad  boram  mori  quia 
homo  ;  potuit  nam  et  decuit  post  mortem  resurgere  ; 
ut  qui  bominem  superaverat  diabokis  ab  homine 
superaretur,  et  superatus  confunderetur.  Erubescant 
infideles  et  prsevaricatores,  qui  inordinate  in  bsec 
prorumpunt  debramenta ;  '  Si  Christus  Deus  fait, 
'  quomodo  potuit  mori  ?  Si  homo,  quomodo  resur- 
'  gere  V  Fuit  nempe  Deus  et  homo  ;  quia  homo,  debuit 
mori  ;  quia  Deus,  potuit  resurgere.  Utile  '  quoque 
nobis  fuit,  quod  [qui]  sub  iniquo  judicio  sponte  mori 
dignabatur,  valuit  et  voluit  resurgendo  mortem  su- 
perare.  Et  sic  diabokis  per  suos  ministros  in  Do- 
minum  suum  manus  ausu  teinerario  injecit  violentas, 
juste  ac  judicialiter  dominium  et  tyrannidem,  quam 
in  bominem.  exercuerat,  amisit  in  reternum.  Et  hoc 
modo  competent!,  qui  bominem  vicerat  ab  homine 
vincebatur ;  et  qui  in  ligno  superaverat,  in  ligno 
scilicet  crucis  potenter  et  prudenter  superavit  Deus 
et  homo  Christus  Jesus  ;  ut  quasi  frater  ab  homine 
amaretur,  et  quasi  Deus  timeretur.  Cteterum  neces- 
sarium  fuit,  ut  Ille  idem,  qui  nos  creavit,  et  nos 
recrearet ;   qui  nos  fecit,  rediraendo  reficeret,  ac   per- 


Ulile  .  .  dignabatur']  ova..  C. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI.  259 

"  ditos  repararet ;    ne  imum  Deum  tanqiiam  Creatorem  A.D.  ii69. 
"  obligaremiir    adorare,  et  alium    veluti  Redemptorem  popc^Au-x- 
"  venerari  teneremur,  et  ita  duobus  Dorainis  famulari.  fothe'"' 
"  Et   quod    Filius,    non    Pater,    non    Spiritus    Sanctus  iconVunK 
"  incai-naretur,    necesse  fuit  et  conveniens  ;   quia  Filio  Q>iod 
"  assimiliari    prresumpsit  homo  scilicet  Adam,    aspirans  incurnuri 
"  et  volens  scire  bonum  et  malum  ut  Deus.     Videbatur  'lebuii,  nmt 
"  igitur  Filius  esse  in  causa,  sicut  sanctitas  Abel  invidia3  Spiritus 
"  Caym,  et  sic  mortis  ipsius.     Dixit  igitur  Filius  quasi  ■S"'"''"- 
"  noster  Jonas,  qui  ait,  '  Ego  sum  qui  peccavi,  proicite  Similitudo 
"  '  me  in  mare.'     Non  sufficit  exile  sacrificium  et  holo-  Juikp. 
"  caustum  ad  tanti  sceleris  quod  patraverat  homo  expia-  jon.  i.  12. 
"  tionem.     'Ecce  venio,  Ego  ipse  venio ;  quia  in  capite  Ps.  xxxix. 
"  '  libri   scriptum   est    de   me,    ut   facerem   voluntatem  ^' 
"  '  tuam  ;  ecce  assum  immolandus.'     Iterum,  si  tantum 
"  negotium,    scilicet    hominis    redemptio,    angelo    com- 
"  mitteretur,    non    esset    tutum,   quia  in    Lucifero    su- 
"  perbia  angelum  reddidit    infamem  et    suspectum  ;    si 
"  homini,  non    foret    similiter    securum,    cum    primum 
"  hominem,  scilicet  Adam,  inobedientia  culpabilem  merito 
"  condemnavit.      Angelus    insufficiens,    homo   deficiens,  Quarc  non 
"  unus    imbellis,  alter  imbecillis.      Convenienter    igitur  l,o^,^/",l,o 
"  procuratum  est,  ut  homo  hominem,  adjutus  Numinis '"'' "^'"■* 
"  adminiculo,    a    diaboli    faucibus    liberaret;    ne    tam  ,„,,s  ,.,w)7 
"  arduum,    tam    nobilc    commercium    vacillaret,    immo  «"/'■«'<•• 
"  potius  iiTcfragabilius   finem  prosperum    sortiretur,  ot 
"  ordo    angelicus,  qui   per    lapsum  Luciferi    et  suorum  I>c  eminen- 
"  eomplicium    fucrat   mutilatus,  fclicitcr   rcstauraretur.  ^/^;,./"  ^ 


la 


"  Macrna  iiritnr    et  omni    laude    dignissima  fuit    mater  9'"^  '"'<''" 
"  et  virgo  Maria  beatissima,  qua3  tantum  Dei  et  hominis 
"  mundo   edere    mcdiatorem  et   nostrum  parere  meruit 
"  Salvatorem.     Quic  inter  omnes   quas  mundus  habuit 
"  mulieres 

"Nee  primam  similem  meruit  nee  habere  sequentem. 

"  Conce])it    nempe    sine    ])ud()ie,    pei)erit    sine    dolore, 
"  et    hinc    migravit    sine    corruptione,    jnxta    verbum 

H  2 


260 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


p.  256. 


Conclusio 
de  pradic- 
tis. 


A.D.  1169. '<  angeli,  immo  Dei  per   angelum,  ut   plena  non  semi- 

l)e  diffiii-   ,,  pjgQj^    gggg    gi-atise    probaretur,    et    Dens  Filius   ejus 

sumptiouis. "  antiquum   quod     pridem    docuit    mandatum   fideliter 

"  adiinpleret,  videlicet  patrem  et  matrem  honore   prae- 

"  venire ;  et   ne    caro    Christi    virginea,  quae  de    carne 

"  Matris  virginis  assumpta  fnerat,  a   tota   disereparet. 

"  A  praedictis  igitur  Christianae  fidei  venerabile  surgit 

"  in   eelsa   culmina   fundamentum  ;   hsec  est    catholicse 

"  religionis  scala,  per  quam  liomini  datur  ascendere  ad 

"  peternfE  patriam  claritatis.     Si  ergo  babes  in  desiderio 

"  de  tenebris  prodire  in  lucem,  et  amplecti  saluberrimara 

"  legem  Christi,  relictis  Machometi  spurciis,  ad  ecclesise 

"  quoque,  quae  sinum    pandit  omnibus,  refugii    asilum, 

Consilium  ''  confugere ;   tuae  conversationis   primitias  necesse   est 

lubrede'    "  baptismali    lavacliro    conseerare.     Quatinus    deposita 

stiscipiendo "  in   aquis  regenerationis   vetustate  peceati,   in  novam 

'  "  animse  innoeentiam  et  vitse  infantiam  renascaris ;  nt 

"  illius  glorise  cselestis  particeps  efficiaris,  quam  aurisnon 

"  audivit  nee  oculus  vidit  nee  in  cor  hominis  ascendit, 

'•'  tarn  copiosa  ut  non  possit  annullari,  magna  ut  [non] 

"  possit  comprehendi,  multa  ut  [non]  possit  numerari/ 

Baptizatus"  pretiosa    ut    non    possit    sestimari,  diuturna   ut   non 

"  possit  terminari,    quam  repromisit  Deus  diligentibus 

"  se  et  sua  sequentibus  vestigia  pedetentim."      Solda- 

paganorum  ^us   igitur   bis   iuformatus  salubribus   admonitionibus, 

co'ttradi-    baptismi    suscepit    clanculo    sacramentum.^      Primates 

centium.  r  .  .        -r, 

Quomodo    emra     sui,     quia    Komae    tot    scaturiuni     enormitates, 
mahcia       dicebant  ;    "Quomodo^   ex  uno    fonte   aqua   dulcis    et 

curia  Ro-  .  .    ^      .      .       . 

mancB  gene- "  salsa   poterit  emanare  ?     Ubi  Christiani  fontem  jus- 
ratscanda-  tc  titijB    liaurire     tenerentur,    inveniunt    laticem    toxi- 

lum  ettam  ' 

inter  Sar-    "   catum." 

racenos. 


fuit  soldo - 
nus,  sed 
clam  prop 
ter  metum 


^  numerari']  numerare,  A.  C. 

"  At  the  foot  of  the  previous  page 
is  a  group  of  the  baptism  :  "  Anti- 
"  ochenus  "  over  the  prelate  who  is 
putting  the  chrism  on  the  sultan's 


head,  while  a  priest  holds  a  vessel 
■with  the  chrism.    Above  is  "  Bapti- 
"  zatur  soldanus  Yconii,  sed  clam." 
3  S.  Jac.  iii.  II. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRIUI   SECUNDI. 


261 


Be  eventihus  qui  ace'iderunt  beato  Thomce  cliehus  Martis.  A.D.  ii69. 

Neseitur^  quo  rerum  prsesagio  vel  eventu  contigerit,  Remark- 
quod  multa  beato  Thomse  die  Martis  mirabilia  con-  ^^^^ In^^e 
tigerunt.  Die  enim  Mai-tis,  scilicet  die  Thom?e  Apo- lifeofarch- 
stoli,  natus  extitit,  propter  quod  Thomas  ex  voto  xLmas 
matris  in  baptismo  appellabatur.  Bene  in  mundum 
intravit  die  Martis  tanquam  contra  diabolum  pr£E- 
liaturus ;  Mars  enim  secundum  plulosophos  deus 
belli  nuncupatur.  Vita  namque  beati  Tliomae,  secundum 
illud  Job,  "Vita  liominis  militia  est  super  terram,"  Job  vii.  i . 
tota  fuit  contra  hostem  bellicosa.  Passus  quoque  fuit 
die  Martis,  et  translatus  die  Martis ;  ut  talis  dies  ejus 
glorise  deserviret,  qualis  ejus  passioni  tormentum 
impendit.  Die  Martis  sederunt  principes  apud  'Nor- 
hamtonam  et  adversus  eum  loquebantur.  Actus  est 
etiam  die  Martis  in  exilium.  Die  Martis  apparuit  ei 
Dominus  apud  Pontiniacum  dicens ;  "  Tlioma,  Thoma, 
"  ecclesia  niea  glorificabitur  in  sanguine  tuo."  Die 
insuper  Martis  reversus  est  ab  exilio.  Martyrii  quoque 
palmam  die  ^lartis  est  adeptus.  Prseter  etiam  huma- 
nam  providentiam  accidit,  Dei  gratia  procurante,  quod 
anno  quinquagesimo  passionis  ipsius,  qui  est  annus 
remissionis,  annus  videlicet  Domini  millesimus  ducen- 
tesimus  vigesimus,  venerabile  corpus  ejus  die  Martis 
gloriam  translationis  suscepit,  et  eodem  die  Henricum 
regem,  sub  quo  passus  est,  sinus  terrse  suscepit.  Sed 
hsec  in  sequentibus  locis  suis  declarabuntur. 


De  marlyrio  heati  Thomoi  mmitjris  jam  subarrato. 

Hsec  ^  beato    martyro  Thoma  prsedicta   cogitante,    et  ^^  thTaixh- 
arram  passionis    prse-accipiente,   antequam  adhuc    esset  bishop. 


'  This  paragraph  (which  is  not 
in  D.)  seems  to  be  Paris's  own, 
partly  from  Herbert  do  Bosham, 
vii.  1G4,  and  Diceto,  col.  556.  The 
account  of  the  vision  at  Pontigny 


is  from  Fitz-Stephen,   i.  pp.  250, 
251  (ed.  Giles),  but  he  makes  no 
mention  of  its  having  taken  place 
ou  a  Tuesday. 
2  Hac  .  .  easel}  For  this  O.  W. 


202 


MATTHi5iI   PAlllSIENSlS   CHRONICA   MAJOllA. 


A.D.  1169.  passionc  coiifossus,  Thomas  coufcsaor  iiivictus  martyi'ium,  quod 
p.  ;.'57.  nondum  susccpit  in  corporc,  scrvavit  in  mcntc.  Videus  cnini 
ilium,  qui  caput  esse  debuit  ecclcsia!  militantis,  quod  se  non 
opposuit  murum  ut  staret  pro  ca  in  die  prajlii,  sed  couversus 
Ts.  Ixxvii.  est  rctrorsum  vclut  arics  cornua  non  liabcns,  omni  humano 
I'J-  dcslitutus    solatio,  ad    divinum  conf'ugifc    auxilium,    incessantci' 

pro  statu  ccclcsia3  orans,  corpus  suum  in  vigiliis  ct  jejuuiis 
macerans,  pro  se  pcrsequcntibus  ct  odio  babcutibus  preces 
fuudcus,  lacrimosis  suspiriis  Deum  sollicitarc  studuii,  ut  cccle- 
siam  couservarc  dignarctur  quam  rcdemit  ct  proprio  sanguine 
consecravit.  Qiiis  enim  hujus  viri  Dei  augustias  ct  mentis 
potcrit  cxprimcre  passiones  ?  cujus  pater  ct  mater,  fratres  ct 
sorores,  ncpotes  ct  neptes,  clerici  ct  ministri  pro  co  sunt  in 
exilium  pulsi,  et  ipse  qui  tarn  revcrenda  erat  in  ecclesia  Dei 
persona,  imncni  suum  in  terra  aliena  cum  dolore  conipulsus 
est  mendicarc.  Sed  fortasse,  quia  nemo  repente  fit  summus, 
hjec  ejus  fucrunt  tormcnta  prajcurrentia  ad  illius  animum 
solidandum  et  perferendas  injurias,  quousque  strictis  ensibus 
ad  martyrii  gloriam  pcrtingere  mereretur,  cui  nondum  certus 
fuerat  locus  martyrii  deputatus. 


Forma  petitionis  quavi,  Thomas  Gantuariensis  archiepisco^ms  a 

rege  poatidavit. 

Meeting  of  Eodem  anno,  infra  octavas  beati  Martini,  procurante '  summo  Diceto, 
Henry  II.  Pontifice,  babitnm  est  colloquium  prope  Parisius  inter  reges  col.  .550. 
VII  near  Fraucorum  ct  Anglorum,  ubi  pra3sens  fuit  archiepiscopus 
Paris,  at  Gantuariensis ;  sed  se  conspectui  regis  Anglorum  minime 
which  the  pr.Tsentavit.  Ubi  cum  diu  tractatum  fuisset  de  pace  refor- 
archbishop  manda  inter  regem  Anglorum  et  archiepiscopum  Cantuariensem, 
idem  archiepiscopus  per  consilium  regis  Francorum  ct  episco- 
porum  ac  procerum,  qui  afiuerunt,  petitionem  suam  in  cedula 
redactam  regi  Anglorum  transmisit  hgec  verba  continentem  : 

"Hoc  petimus  a  domino  nostro  rege,  juxta  consilium  et  man-  Id. col.551. 
"  datum  domini  Papas,  quatinus  pro  amore  Dei  etdomini  Papas, 
"  et  honore  sanctas  ecclesise  et  salute  sua  et  hasredum  suorum, 
"  recipiat  nos  in  gratiam  suam,  et  concedat  nobis  et  omnibus, 
"  qui  pro  nobis  et  nobiscum  exierunt  de  regno  suo,  pacem 
"  suam-  et  plenam  securitatem  de  se  et  suis,  sine  malo  iugenio. 


IS  present. 


His  peti- 
tion to 
Henry  II 


have,  "  Hoc  igitur  tribulationis  igne 
"  et  mentis."  D.  has  "  Hoc  ergo 
"  tribulationis  et  mentis."  After 
these  words  the  former  scribe's  hand 


comes  in  again.    This  chapter  is  the 
compiler's. 

'  procurante     summo      Pontijice] 
Added  by  the  compiler. 

^  suam]   Om.  W.     It  is  in  O. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI    SECUNDI. 


2G3 


Dict'to, 
col.  351. 


Id. 


(Not  in 
Diceto.) 


"  Et  reddat  nobis  ccclesiam  Cautuariensem  in  ea  plenitudinc  '  A.D.  II GO. 

■'  ct   libertate,  in    qua  cam    melius    habuimus   postquam    facti 

"  sumus    archiepiscopus ;    ct  omnes    posses.sioues,  quas  babui- 

"  mus,    ad    habendum    eb  tenendum    ita    libere    ct  quietc   ct 

"  honorifice,    sicut    ccclcsia    et  nos    ca    liberius    habuimus    ct 

"  tcnuimus,    i)ost((iiam    in   archiepiscopum    promoti   sumus,    et 

"  similiter  omnibus  nostris,  cum  ecclesiis  omnibus  ct  pia;bendi.s 

"  ad  archiepiscopatum  pertinentibus,"qua3  vacaverunt  postquam 

"  exivimus  de  teiTa,  ut  faciamus  de  cis,  sicut  dc  rebus  nostris, 

"  prout  nobis  placuerit  ct  nostris." 

Ecx  autem  Anglorum  duoljus  articulis  nou  plenum  prajbuit  Refusal  of 
assensum ;  non  euim  nomine  rcstitutionis,  cum  archiepiscopum  this  by 
non  expulcrit,  juxta  dignitatem  rcgni  sui  quicquam  solvere  '^*^°'"y  ^^^ 
tcncbatur,  ncc  vacantium  ccclesiarum  posscssioncs,  quas  jam 
certis  dederat  pcrsonis,  in  irritum  rcvocare ;  sed  coram  rcgc 
Francorum,  ut  assercbat,  archiepiscopo  satisfacere  pai'atus  eral, 
vel,  si  contendere  vellct,  judicium  in  palatio  Parisicnsi  subire, 
Gallicana  ccclcsia  [intcr]pouente  -  partes  suas,  seu  scolaribus 
diversarum  provinciarum  a3qua  lance  ncgotium  examinantibus. 
Et  ita  rex  Angliaj,  qui  prius  odium  in  se  plurimorum  conflaverat, 
per  ha;c  verba  plui-imum  adeptus  est  fiivorcm ;  itaqae  median- 
tibus^  amicis,  in  qualcmcunque  concordiam  couvenissent  rex  et 
archiepiscopus,  nisi  (juod  rex  osculum  pacis  dare  archiepiscopo 
negavit,  pai-atus  omnem  aliam  securitatcm  iira3stare.  Archi- 
cpiscoiJus  *  autcm  paccm  inirc  noluit,  nisi  firma  posset  stabi- 
litatc  gaudcrc. 


Quod  procercs  Br  Ita  a  it,  ice  Henrico  regl  ct  Qanfriih  jilio  soo 
I'ulclitatoiiv  fecerunt. 

Diceto,  Anno    Domini    mclxx.     Rcx    Anglorum    Hcnricus    in    Natali  Fealty 

col.  551.       tenuit  curiam  suam  apud  urbcm  Nanetcnscm,  jn-ajsentibus  epi-  sworn  al 

scopis  et  baronibus  Britannia)  Minoris,   ubi  lidclitatcm  omnes  „"^^'' ^" 

^  .  .  Henry  and 

juraverunt  sibi  ct  filio  suo  Gautrido;  et    m   Quadragesmia  sc- ],jg  ^^^y 

quenti   ad   Augliam  transfrctavit,^  cum  omnibus    suis  in    uuiri  Geoffrey. 

fere  submersus.  }^'^  «^^"S^r 

in  return- 

ing- 


^  plenitudinc]  plctudinem,  A. 

-  interjyoncnte]  So  Diceto  }  impo- 
ncnte,  O.  W. 


'  mcdiantibu.s    cirnicis'}   Added  by 
the  conipiltT. 

'  This  sentence  is  the  eonipiler'»;. 
'  O.  W.  ins.  ipse. 


264. 


MATTH^I   PAR[SIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.l).  1170. 


De  absolutione  Londonlensis  cjv'scopi. 


Letter  of 
the  Pope 
to  the 
bishop  of 
Loudon, 
who  is 


Quo  etiam  anno  Gilebertus  Londonicnsis  antistes,  dum  Alpi-  Diceto, 
bus  transcensis  Romam    tenderefc,    apud   Mediolamim    veniens,  *^ol'  5^^- 
liltcras  domini  Papfe  in  haec  verba  suscepit  : 

"  Rothomagensi  archiepiscopo  et  episcopo  Bxoniensi  dedimus  Id.  col. 
'■  in  raandatis,  ut,  recepto  a  to  juramento  quod  nostro  stares  ^'^^. 
absolved  at  c  j^dicio  super  bis  pro  quibus  in  te  lata  eiat  sententia,  no- 
"  stra  te  vice  absolvant.  Ita  quidein,  ut  pro  eo  quod  excom- 
'■  municatus  fueras,  nullum  ordinis  aut  dignitatis  periculum 
"  aut  infamite  notam  debeas  sustiuere."  Episcopus  igitur  ad 
absolutionem  aspiraus,  apud  Rothomagum  in  die  Paschas  est 
solenniter  absolutus. 


Life  of 
S.  Godric. 


De  vita  et  virtiUibiis  Sancti  Goclricl  hevemitai. 

Eodem  quoque  anno,   venerabilis  heremita  Godricus    es.  hac 

luce   transicns  pro  vita    temporali    commutavit   teternam.     De 

ciijus  vita  et  actibus  admiraudis  ac  fine  glorioso  huic   historia3 

vcl  pauca  referre  libet;  quoniam  iujuriani  hoc  esset  facere  sancto, 

ejus  opera  tarn  prteclara  sub  silentio  prasterirc.     Amicus  Dei  ^  Abridged 

Godricus    in    pago    Norfolkensi,    patre    Ailwardo,    matre   vero  ""^^i^ 

Eadweuna  generatus,  villa,  qua3  Walepol  nuncupatur,   a  praB-  Moiiachi^ 

dictis   parentibus  educatus  est,    et   ibidem   cum   eis   aliquandiu  Vita  S. 

conversatus.     Ubi  puerilibus  annis   innocenter  transactis,  mer-  Godrici, 

cator  efficitur,  et  prirao  minoris  protii  merces  exerceus,  tandem      ^*  ■"^''^• 

. .  •  322   DD 

cum  sociis  mercatoribus  nuudinas  ca3pit  publicas  exercere.     Hie  <, <3  054  073 

die  quadam,  cum  in  arenis^  maritimis   solus  ambularet,  tres  in  (ed.  Ste- 

sicco    delfines    invenit,     quorum    duobus    adhuc    palpitantibus  venson).' 

tertius  mortuus  apparebat.     Hie  motus  pietate,  viventes  reliquit 

intactos,  et  de  mortuo  partem  sumens,    onustus   recessit.     Sed 

fluctibus   maris  de  more*  revertentibus,  primo  pedes   et  tibias 

et  domum  abyssus  caput   ejus  vallavit.     Godricus  autem  fortis 

in   fide    et   sub   aquis   diutius    incedens,    Domino   ducente,    ad 

siccum  pervenit,  et  parentibus  pisce  dato,  cuncta  quae  sibi  ac- 


'  See  the  account  of  this  edition 
of  Reginald's  work  in  the  preface 
(pp.  ix.,  X.),  to  Mr.  Stevenson's 
edition  of  the  longer  work  of  Regi- 
nald, "  Libellus  de  Vita  et  Mira- 
"  culis  S.  Godrici,"  Surtees  Soc, 
1845.  It  is  printed  in  the  notes  to 
the  larger  work.      The  edition   in 


the  Harl.  MS.  322  is,  as  the  author 
tells  us  in  his  preface,  an  abridg- 
ment of  the  larger  Vfork  (f.  36  of 
the  MS.). 

"  0.  W.  ins.  igitur. 

^  arenis  has  been  nearly  erased  in 
A.,  and  is  omitted  in  C.  D. 

^  more']  morte,  A. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECtTNDI. 


265 


Reginald! 
MoDachi 
Vita  S. 
Godrici, 
p.  30'. 


Id.  p.  30^. 
Id.  p.  32*. 


ciderant  enarravit.     Solebat  autem  iter '  solus  agens  de  easiest!- A. D.  1170. 

bus  meditai'i,  et  orationem  Dominicam  cum  symbolo  frequentius 

ruminare.     Sanctum  Andream  in  Scotia  orationis  gratia  devotus 

petivit,   nee   minori   devotione  ductus   Eomam   perrexit.     Inde 

demum  re  versus,    quibusdam   negotiatoribus   adjunctus   est,    et 

cum  eis  navigio  aggressus  est  mercaturam.     Et  -  divitias  conge- 

rens,  unius  navis  dimidium  et  alterius  quartam  [partem]  habe- 

bat.      Erat    autem    corporc  robustus   et   animo  strenuus ;   uude 

per  regiones  diversas   uavigando,  loca  sanctorum   multa  visita-  p.  £58. 

bat,  et  eorum  se  patrocinio  eommcndabat. 


De  piiella  qucB  beato  Goclrico  in  percgrinatlone  ministravit. 

Id.  p.  36^.        Godricus  itaque  cum  jam    uavalibus  lucris  sedecim  annorum  Pilgrimages 
tempus   compleverafc,   divitias,    quas    multis    laboribus    cougre-  ofS.Godric 
gaverat,  in    obsequiis   divinis    expeudere   disponebat.      Signum  1°  Jerusa- 
itaque  vivificae  crucis  Jerosolimam  petitui'us  accepit,  et  Domi-  post'ella 
uicum  sepulchrum  devotissime  visitavit,  et  inde    per   Sanctum  and  Rome. 
Jaeobum    in   Angliam    rcmeavit.      Qui    iterum    post   aliquant! 

Id.  p.  38-.  temporis  spatium  pia  devotione  succendebatur,  ut  Apostolo- 
rum  limina  visitaret,  et  propositum  suum  pareutibus  indicavit. 
Mater  vero  cum  se  itineris  comitem  futui'am  assereret,  s!  liceret, 
filius  gratantcr    aunuit,    ct  genetric!   humiliter   obsequens,  hu- 

Id.  p.  .jO-.  meris  cam  portabat,  quotiens  asperitas  ^  itineris  exigebat.  Illis 
autem  urbem  Londonicnsium  prastergrcssis,  accessit  subito 
mulier  qua3dam  magni  decoris,  et  hujus  peregrinationis  comi- 
tem fieri  humiliter  supplicavit;  quod  ill!  alacriter  annueruut. 
Erat  quidcm  eis  comes  individua,  ot  in  eorum  obsequiis  diiigens 
et  devota.  Nam  pedes  eorum  lavabat,  oscula  pedibus  impri- 
mebat,  et  aliis  cunctis  obsequentior  habebatur.  Ita  per  totum 
iter  in  eundo  et  redeundo  so  gerebat,  nee  ab  aliquo  intcrrogata 
fuit  qua3  esset  vcl  unde,  nee  ilia  id  ipsum  aliquando  indicabai. 

Id.  p.  40'.  Cum  autem  repatriantq^  Londonias  appropiuquabant,  impetravit 
licentiam  recedendi,  et  in  suo  recessu  ha3c  verba  dixit;  "Tem- 
"  pus  est  ut  illue  redeam  unde  sum  digressa ;  vos  autem 
"  beuedicite  Deum,  qui  sperautes  in  se  non  deserit,  scieutes 
"  quod*  illud  eveniet,  quod  Eoma3  ab  Apostolis  postulastis." 
Hanc  autem  mulierem  de  comitatu  nemo  vidit,  nisi  Godricus 
et  mater  ejus. 


'  iLcr']   inter,  A. 

-  0.  \V.  ins.  */f,  as  tlic  ilarleian 
MS. 


•'  VV.  ins.  id.    It  is  not  in  0.    The 
Haikian  AIS.  has  hoc. 

'  quod'\  tiuouiain,  A.  0.  W. 


266  MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

AD  1170.  Q"'"^  '^'"'"  ^'^i'  de  pcrc(jrinalionc  rcvcrsas  ad  hcrcinuui  convolavit. 

lu'ginaldi 

His  settle-        Cumque    piitri    yiio    nuiLrcm    rcsLituiaset    incolumcm,    omnia  Monachi 

ment  as  a     vcudidit   qua3    habcbat,  ct    coram    bcnedictionc    pcrccpla,    pro- p, '  ?.' _: 

Iicrniit  near  fcctus  est  ab  cis,  vitam  hcrcmilicam  pra;  omnibus  coucupiscciis.  p  411 

Carlisle.       Veuit  tandciu   in  extremis    AuglioD  finibus   ad  civitatcm   qua3  id.  p.  42-'. 

Karleolum   nuiic'ui)ului',  ubi   quosdam   bomiucs  sibi  consaiigui- 

iiitaLc  conjuuctos  iiivcnicus,    ab   uno   coram  rsaltcriam    Sancti 

Jerouimi  ipso  douante  suscepit,  (jaod  in   brevi  didicit    cfc  mc- 

moritcr   rccitavit.      Tauc    silvas,    ignorantibus    amicis,    pctcus,  Id.  p.  44-. 

silvcstribas   hcrbis  ibi   ct   fructibus   aliquandiu   victitavit.     Ad 

qucm  scrpeutcs  ac  fera)  accedcutes,  ipsum  diu  iutuebautur,  sed 

mox  cum  omui  inausuetudiuc  rccedebant.     Ille  solus  iu  heremo 

dicbus   multis   convcrsatus,   iiaiic  genuflexionibas,  uuuc   maiii- 

bus  iu  cailum  elevatis,  nunc  liumi  pvostratus,  Dominam  assidac 

precabatur.     Tandem    solitarium   queudara    inveniens,    ct   spc-  Id.  p.  47'. 

luncam    scnis   ingrediens,    ab  ijDso   coufestim    audivit,    "  Bene 

"  venias,  fratcr  Godrice ;  "  "  Et  tu  bene  valcas,  pater  Ailricc," 

cum  antea  prorsus   essent   iguoti.     "  Tu," '  iuquit  senex,    "ad 

"  hoc  missus  es  a  Deo,    ut    corpus    senile    sepulturse    tradas." 

Itaque  soli   per   biennium   commanserunt,  nullam   omnino  sub- 

stantiam  possidentes.     Sene  tandem   graviter  infirmato,  Godri-  id.  p.  48^. 

cus    debilem    sullevat    ct    transportat,    cibos  ori  ejus   applicat, 

presbiterum  adducit,  qui  ei  facta  confessione  eucharistiam  sum- 

ministrat.     Videns   ergo   Godricus    quod  morbus    invalescerct,  Id.  p.  50'. 

dixit ;    "  0  spiritus,  qui  ad  imaginem  Dei  creatus  es,  adjure  te 

"  per  Deum  omnipotentem,  ut  me  nesciente  ex  hoc  corpusculo 

"  non  recedas."      Sene  autem   sine  mora  animam   exbalante, 

vidit  in   similitudinem  vclut  venti   ui'entis    et   fervidi   formam  Id.  p.  52'. 

quasi  sphasricam  et  rotundam,  qu83  instar  vitri  lucidissimi  tota 

resplenduit,    et    illam  undique  incomparabilis   candor  obduxit; 

licet  modum  qualitatis    animae  nemo  valeat  explicare.     Audito 

autem  obitu  viri  sancti,  socii  ejus,  qui  erant  in  curia  beati  Cuth- 

berti,   inter  -  quos  fuerat  juveuis  conversatus,    sepclierunt  cum 

in  cimiterio  Dunelmensi. 

Qaod   heatus    Godricas    Jcrosolluiuni    profectas    cum  prosjjerUatc 

revcrsas  est. 


rusalem. 


His  second       Sepulto  itaque  fratre  jam  dicto,  Godricus  revcrtitur  ad  de-  id.  p.  53'. 

^^^'*/~'^^'  sertum,  ha3sitans  quid  de  se  divina3  sit  placitum  voluntati. 
Dum  igitur  super  hoc  attentius  Deum  oraret,  vox  lapsa  de 
CBolo  dixit  ei,  "  Expedit  tibi  ire  Jerosolimam  et  reverti."     Sed 

1  7'mJ  Tunc,  0.,  as  the  Harl.  MS.  |       -  inter  .  .  coiwersatus^  Introduced 

from  a  previous  passage,  p.  47'. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


267 


Reginaldi    et    sanctus    confcssoi*    Christi    Cuthbex'tus    ci    apparens    dixit,  A. D,  1170. 

Monachi      "  Vadc    Jerosolimam    cum    Domino   crucifigi,  ct   ego  tibi   sum 

Godrici        "  '"^*'"''"'^   adjutor    in  omnibus  ct  patronus.      Et  ilineris  hujus 

p.  03'.  '  "  labore  consummato,  sub  mca  protectione  apud  Finchalc  Do- 
"  mine  railitabis."     Godricus  autcm  Dunclmum  rcvcrsus,  sig- 

Id.  p.  55-.  uura  crucis  cum  presbytori  bcncdictionc  susccpit.  In  hoc  itincie 
erat  ci  cibus  panis  ordciccus  ct  aqua  potus,  uon  vcstes  mutavit 
ucc  abluit,  non  calciamenta  deposuit  vol  mutavit  aut  cmcndavit, 
antequam  ad  loca  sancta  veuiret.  Ad  scpulcbrum  Domini  ct' 
ad  alia  loca  sancta  veniens,  devote  oravit,  lacrimas  fudit,  solo 
adhaesit,  oscula  fixit,  ita  devotus  existens  ut  vix  cuilibet  credibilc 

Id.  p.  57'.  viderctur.  Ad  Jordanis  flucuta  procedens,  cum  cilicio  ct  cipho 
qucm  in  pera  portabat  ct  crucc  modica  quam  semper  in  mani- 
bus  fercbat,  aquas  flumiuis  iutroivit,  quic  omui  post  tempore 
quo  vixit  habuit  cariora.  Tunc  primo  vcstes  exuit,  dc  aqua" 
lotus  ascendit,  calciamenta  deposuit  ct  dixit;  "  Deus  omni- 
"  potcns,  qui  in  hac  terra  nudis  pedibus  ambulasti,  et  cos  pro 
"  mc  in  patibulo  clavis   trans6gi  permisisti,    ego  dcinceps   cal- 

Id.  p.  60'.  "  ciamenta  pedibus  non  apponam."  Exacto  igitur  peregrina- 
tionis  veto,  in  Angliam  repedavit. 


Id. 


Id.  pp.  61' 
62-'. 


Id.  p.  64^ 


Quod  beatiis  Godricus  apud  Finchale  locuin  huhitationis  Deo 

inspirante  elegit. 

Rcvcrsus  autcm  in  Aquiloualibus^  Anglias  partibus,  locum  in  y,j  i,is 
silva   invenit    secretum    Eschedale    nuucupatum,    ct   hunc    sibi  return  lie 
compcterc   judicabat.     Hie   de   lignis^   casulara    coustruxit,    et  f'^'^J,*-'^  ^"^* 
cespitibus  earn  tcxit,  ibique  per  annum  ct  menses  aliquot  habi-  g^d  then    ' 
tavit.      Sed   cum    ibi  a   domiuis    fundi    molestias    sustinuissct,  at  Finchalc. 
discessit,    ct    Dunclmum    pervenit;    ubi  psalterium    ex  intcgro 
discens,    tantum    in    brevi    profecit,    quod  in   psalmis,    hj^mnis, 
ct  orationibus   cruditus   est,  quantum   sibi   sufficerc  vidcbatur. 
Igitur  divina   admonitionc  inspiratus,  die    quadam  ad  vicinum 
nemuH  proccssit,  ubi    audivit   pastorem  quondam  sic  diccntom, 
"  Eamus   in    Finchalc,    greges  adaquarc."     Haic   audiens  God 
ricus,  dcdit  ci    solum    quem    habuit    obolum,  ut   ilium   ducorot 
ad  hunc  locum ;  ubi  ad  interiorcm  silva)  donsitatem  progrodions, 
occurrit  lupo  mira3  magnitudinis  saevicnti,  qui  in  ilium  irruit, 
ac    si    vellct    dilaniare    frustatim.      Intellcxit    autcm    Godricus 
versutiam  fore  hostis  antiqui,  Crucis  ci  opposuit  signum  diceus; 
"  Adjuj'O  te  in  nomine  Sanctas  'J'rinitatis,  ut  I'estinanter  recedas,  p.  25'j. 


'  c<   .    .    venicTUi']    Introduced  hy 
the  compiler. 
^  aqua]  (jua,  A. ;  aqui;^,  Uarl.  MS. 


AqiuluindiOiin]  Aquilonibus,  A. 


'  liyiiis]  lingiiis,  A. 


268         MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1170.  "  si    mea3    servitutis    obsequium,    quod    iu    hoc    loco    exhibere  ReRinaldi 
"  Domino  proposal,  sit  acceptum  ;  "  et  his  dictis,  fera  se  ipsius'  vitaS. 
pedibus  prostravit,  quasi  veniam  precarelur.  c'i^'^'''^''  ^' 


Quod  Sanctiis  Godricns  apud  Finchale ferartnn  et  serpentium 

sociiis'liahitavit. 

His  life  at        Advertens  igitur  mente  quod  ibidem  esseb  Domino  serviturus,  Id.  p.  66^. 
inc  a  e.      ^^   licentia    Eanulfi   Dunelmeusis   episcopi    juxta   ripam    Weri 

fluminis  casulam   composuit    iu   terra   defossam,  quam   cespite  Id.  p.  70^. 

contexifc,  et  coepit  ibi  habitare,  serpentium   socius  et    ferarum. 

Magna    quidem    et    horribilis    aderat     serpentium    multitude,  Id.  p.  67^. 

mitissimas  se  tamen  viro  Dei,  palpabilesque  et  ipsius '    obtem- 

perantes  jus.sionibus  exhibebant.     Nonnunquam  vero  eo  sedente 

ad  ignem,  se  inter  ipsius  tibias  extendebant,  et  quandoque  in  id.  p.  69'. 

disco     aliquo     vel    cipho    rotundo     se    scemate    componebant. 

Cum  que  hsec  annis  aliquibus  pertulisset,  visum   est  sibi    quod 

ejus    orationes    impediebant ;    et  die  quadam    illos    solito  more 

reperiens,   jussit   ne    amplius  domum  suam  intrarent ;    et  mox 

totum  illud  vermium  genus  ita   discessit,  quod  nee  ultra  casae 

limen    transire    praesumpsit.        Munera     quoque     sibi     oblata  Id.  p.  72-. 

plane    respuit   et    cibaria.       De  laboribus  manuum  vivere  dis-  Id.  p.  80". 

ponens,  ramos    et   radices   herbarum   in   cineres  redegit,  quos 

cum    farina    ordei    ita    commiscuit,  nt   partem  tertiam  cineres 

continerent.      Insultus    libidinis   lacrimis,    vigiliis,    arcebat  et  Id.  p.  76^. 

jejuniis,  ita    quod   plerumque   per   sex   dies   abstineret  a  cibo. 

Post   fortia   luxuri^    temptamenta,  conatus    est    eum  diabolus,  Id.  p.  78'. 

nunc   apparens  in  urso  vel  leone,    nunc    in    tauro    vel    lupo, 

nunc    in   vulpe    vel    bufone,    terrere ;     sed    ille    fortis    in   fide 

omnia  contemnebat.     Ut  autem  carnis  incendia  superaret,  cili- 

cio    carnem   edomabat    asperrimo,  et   lorica    per   quinquaginta 

annorum  curricula  utebatur.     Lapidem  latum  habuit  pro  mensa,  id.  p.  82-'. 

super     quem    panem    coUocabat    praedictum,    quern    nunquam 

comedit,     nisi    gravi    necessitate    compulsus.      Potus   illi    fuit  id.  p.  83*. 

gustus  aquas  permodicus,  nee    hunc    sumebat   nisi  valida    siti 

coactus.    Nunquam  jacebat  in  lecto,  sed  in  humo  nuda  super  i^_  „  S4-', 

cilicio   fatigatus   decubuit,   capite    supposito    lapide   queni   pro 

mensa  habebat.      Luna    lucente   operibus  insistebat,  et  somno 

ita    discusso,    orationibus   incumbebat.      Hyeme   gelu    et   nive  Id.  p.  86°. 

rigenti,  nudus  flumen  ingressus,  nocte  ibi  tota  vivam^    semet- 

ipsum   Domino   hostiam  immolabat,  et  usque  ad  collum  sum- 


'  ipsiiisj  impius,  A.  |      "  viuam]  viva,  A. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI  SECUNDI.  269 

Reginaldi    mersus,  orationes  et  psalmos  cnm  lacrimis  profundebat.     Dum  A.T).  1170. 
Monachi      yjj.    ganctus    staret  in   aquis,  apparuit  ci  stepe  diabolus,  mem- 
Godric'i        brorum    universitate   distortus,  et   cum   in   eum  rellet  irruere, 
p.  88'.  '       siguo    sanctae   Crucia   ilium   confusum  fugavit.      Vestes    ejus 

quas  in  ripa  reliquerat  asportavit,   quern   Godricus  ita  clamore 

deterruit,  quod  cuncta  relinquens  efTugit. 


Qnocl  beatus  Godrictts  pxiernm  ex  ore  imaginis  Criiclfixi  vidlt 
exire  et  in  mat r is  grerniinn  descendere  reverenter. 

Id.  p.  101'.  Die  quadam,  dum  \iv  Domini  Godricus,  in  oratorio  suo  His  visions, 
sedens,  psalterium  ruminaret,  vidit  ex  ore  imaginis  Crucifixi 
puerulum  exire,  qui  ad  imaginem  beatte  Virginia,  quaa  in 
parte  Aquilonis  stabat  in  eadem  trabe,  descendit  et  gremio 
ipsius  insedit.  Ilia  vero  manus  contra  venientem  extendens, 
amplexum  fere  per  tres  boras  brachiis  confovebat.  Puer 
quoque,  quamdiu  sedebat  in  gremio  matris,  ut  virens  in  cor- 
pore  se  movebat,  et  ad  ejus  adventum  pariter  et  discessum 
tota  sacrae  Virginis  imago  ita  contremuit,  ut  de  trabe  ruina  ' 
minari  videretur.  Putabat  autem  amicus  Dei  Godricus  ima- 
ginis membra  vitali  spiritu  compleri,  et  puerum  non  aliud 
esse  quam  Jesum  credidit  Nazarenum.  Dcindo  puer.  codem 
modo  quo  renerat  in  os  rediit  Crucifixi. 

Qnod  mater  Domini  et  Maria  Magdalene  heato  Godrico  apparue- 
runt,  et  de  cantico  quod  a  Matre  didicit  Salvatoris. 


III.  p.  117-.      Altera  vice  cum  vir  sanctus  coram  altari  beatje  Virginis  et  He  is 

Dei  genetricis  oraret,  vidit  duas  puellas    quasi    aetate   teneras  '^'isUed  by 
stantes  ad  duo  cornua  ipsius  altaris   specie  pulcberrimas,  qua-  v^p^-n^^^*^ 
rum  vestes  erant   niveo   splendorc  fulgentes.      Quibus   diu    in-  Marl'  and 
vicem    so    contemplantibus,    tacuit    Godricus,    non    ausus    se  B-  Mary 
movere  ;  sed  saepius   in  eas  oculos   convertebat,  et   quandoque  Magdalene. 

Id.  p.  12»)'.  cemuus  adorabat.  Tunc  virgines  ad  Godricum  accedentes,  ilia 
quae  a"  dextris  erat  altaris  ilium  taliter  est  afiata;  "Nunquid 
me,  Godrice,  cognoscis?"  Et  ille,  "  Domina,  boc  nemo  potest, 
nisi  cui  tu^  volueris  revelare ; "  et  ilia,  "Vere  dixisti,  quia 
"  mater  Christi  sum,  et  per  me  Ipsius  gratiam  obtinebis. 
"  lata  est  autem  Apostolonim  apostola  Maria  Magdalene." 
Et  Godricus  pedibus  Dei  genetricis  advolutus,  "  Tibi  me, 
"  domina  mea,"  inquit,  "  committo,  ut  mc  perpotuo  custodirc 


'  ruino]  minam,  W.  |       *  <w]  te,  W.,  though  0.  has  (u. 

■  a]  ad,  A. 


270 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.I).  1170.  "  diguevis."  Tunc  iilvaquo  manus  super  caput  ejus  imposuit,  et 
cacsariem  complanantcs  domum  odore  dnlciflno  complevei'unt.' 
j?ost  lirec  auteni  Dei  genitrix  canticum  quoddam  coram  illo 
musica  modulationc  prtecinuit,  et  ipsum  cantare  cdocuit,  quod 
frequenter  rcpetens  Godricus  memoriaj  firmiter  commendavit. 
Est  autem  canticum  illud  Anglico  idiomate  compositum  sic  ; 


Reginaldi 
Monachi 
Vita  _S. 
Godrici, 
p.  120'. 


The  Eng- 
lish hymn 
taufjht  him. 


Seinte'-'  Marie  clane  virgine, 

Moder  Jesu  Cristes  Nazarcne, 

Unfo,  scild,''  Mn  Godrich 

Onfang,  bring,  liaali,  j'idh  j^e  in  Godes  rich. 

Seinte  Marie  Cristes  bur, 

Meidenes  clenhad,  inoderes  flur,'' 

Dilie  mine  sennen,  rixe  i  min  mod, 

Bring  me  to  i'imne''  pidh  self  God." 


The  first  of 
these  two 
stanzas  is 
from  the 
Harl.  MS., 
f.  lib. 
[p.  287=] . 
The  second 
is  from 
MS.  Reg. 
5  F.  vii.  f. 
'85. 


Hoc  canticum  potest  hoc  modo  in  Latinum  transferri 
"  Sancta  Maria  Christi  thalamus,  virginalis  puritas,  matris  flos, 
"  dele  luea  crimina,  regna  in  mcnte  mea,  due  me  ad  felicitatem 
"  cum  solo  Deo."  Prfecepit  itaque  mater  Christi  Nazareni,^  ut  Id.  p.  120'. 
quotieus  dolori,  taedio,  vel  temptation!  subcumbere  formidaret, 
hoc  se  cantico  solaretur.  "Nam. me,"  inquit,  "sic  invocans, 
"  meum  senties  constanter  auxilium."  Delude  signum  Crucis 
capiti  ejus  imprimens,  ipso  cernente,  in  caslura  ascendunt, 
odorem  ei  suavissimum  relinquentes. 


His 
miracles. 


Quomodo  Sanctus  Godricus  duos  morktos  o'es^iseitaverit. 

Venerunt*  die  quadam  ad  hominem  Dei  vir  cum  uxore  sua,  ip-  Id.  p.  133^. 
sum  misericorditer  obsecrantes  ut  resuscitare^  filiam  suam  mor- 


'  complevcrunt]  repleverinit,  O. 
W. 

"  This  is  thus  given  in  the  Harl. 
MS.,  f.  74  h.  with  musical  notes  : 

"  Seinte  Marie  virgine  moder 
"  jesus  cristes  nazarene,  on  fong 
"  schild  help  \>\n  godrich,  on  fong 
"  bring  hegliche  wit»  \>e  ine  godes 
"  rych." 

^  0.  W.  ins.  help,  as  the  Harl.  MS. 

*flur'\  flour,  0. 

^  Yimne]  blisse,  W.,  though  O. 
has  \nmne  ;  A.  C.  D.  have  \>inme  ; 
Reg.  5.  F.  vii.  has  \iniie. 


^  A.  omits  the  translation  of  the 
first  stanza,  which  O.  W.  give, 
"  Sancta  Maria,  virgo  munda, mater 
'•'  Jesu  Christi  Nazareni,  suscipe, 
"  adduc,  sancta,  tecum  in  Dei  reg- 
"  num."  This  is  in  the  Harl.  MS., 
which  does  not  give  the  translation 
of  the  second  stanza, 

7  Nazareni']   Om.  O.  W. 

^  Venerunf\  So  O.  W.  A.  has 
Fxueru7it,  apparently  a  confusion 
between  Exierunt  and  Venerimt. 
C  has  Fuerunt,  D.  Pervenernnt. 

5  remscitare']  resuscitaret,  A.  0. ; 
recitaret,  D. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


271 


Keginalfli     tuam  dignaretur.   Et  corpus  cxanime  de  sacco  exciitientcs,  coram  A.D.  1 170. 
Monachi      jp(,Q  iHud  projecerunt.     Vir  autem  Domini,  qui  ad  tantaj  virtu- 
Godrici        *^^  opus  so  judicabat  indignum,  nihil   rcspondit,  sod  in  agrum 
p.  133^.'       processit,  ut   consuefcum   exerceret  laborem.      Illi  autem  com- 

moti  recesserunt,  corpus  relinqueutes  in  oratorio,  et  dicentes  ;  p.  260. 
"  Habeat  cadaver  et  infodiat,  vel  illud  vita)  restituat,  quia 
Id.  p.  135'.  '*  po.^set  suscitare  si  vellet."  Godricus  vespei'C  domum  rediens 
in  angulo  oratorii  corpus  invenit.  Ad  Deum  igitur  tota  cor- 
dis intcntione  conversus,  orationibus  coepit  instare,  ut  Deus 
omnipotens,  qui  vita  omnium  est  et  salus,  puellam  ad  vitam 
revocare  dignaretur.  Tri1)us  autem  diebus  et  binis  noctibus  ' 
hoc  agere  non  cessavit ;  sed  die  tertia,  cum  adhuc  esset  in 
lacrimis,  ante  altarc  procumbens,  vidit  puellam  ad  altare 
venientem,  et  vocatis  cum  festinationc  pareutibus,  reddidit  eis 
puellam  incolumem,  jurantibus  illis  prius,  quod  secretum  hoc, 
dum  Godricus  viveret,  nemini  revelarent. 
Id.  yiS.  Alio  quoque   tempore  viro  Dei    puerum    mortuum  -  a  paren- 

J^^yl-  322,  tibus  clam  oblatum  jussit  super  altare  in  oratorio  beatse  Vir- 
ginis  ponere,  et  pareutes  consolans  lacrimantcs  ait;  "  Ne 
"  putetis,"  inquit,  "puerum  esse  mortuum,  sed  mecum  flcxis 
"  genibus  divinam  pro  puero  clementiam  exorato."  Oratioue 
igitur  completa,  pra3cepit  ut  eum  tollercnt  de  altare,  et  acce- 
dentcs  vivcntem  reperiunt  et  ridcntem.  Moxquc  illos  saorameii- 
tis  constriuxit,  ne  hoc  opus  ante  ipsius  obitum  propalarent. 


f.  GO. 


Qnalitei'  monacho  vitam  ejus  tcribere  volenti  respondent. 

Habuit    autem    vir    sanctus    monachos    Dunelmenses    valde  His  answer 
familiarcs,    sed     tamen     inter     caeteros    monachum     quendam  to  a  monk 
nomine    N.^    spccialius   diligebat.      Hie    autem,  cum   a  multis  L  J^'S'"'     , 
I'rolog.  ad  rogatus  misset,  ut  vitam   et    virtutes   bancti    Godrici    postens  ^,,Jjq  ^yished 
profuturas     littcris     commendaret,     ipse     pro    rerum    veritate  to  write  his 


Reginald! 


vitam,  MS.  certius  inquircnda    accessit  ad  virum   Dei,  volens   ab    eo   quid  'if"^- 
ar .  .  __,    t,g^,jij(jj,g  (icbcrct  familiarius  crudiri.     Rcsidens  autem  ad  pedes 


ed.  Steven 
sou,  pj). 
xxxii., 
xxxiii. 


pedc 

sancti  dixit,  quod  libentcr  scriberet  vitam  ipsius  si  annueret, 
protcstan.s  qnam  utile  foret,  si  actuum  ejus  notitia  ad  posteros 
deveniret.  Illc  vero  quasi  commotus,  vultum  convcrtens''  ait; 
"  Vitam  Godrici,  amice,  talem  esse  cogno.scas.  Godricus  pri- 
"  mo  rusticus  pinguis,  fornicator  immundus,  foenerator,  fal- 
"  sarius,  deceptor,  perjurus,    adulator,  discurrens,  pctulans,  et 


'  Tribus  .  .  .  noctibus]  Tribus 
quidem  noctibns  et  duobas  diebus, 
llarl.  MS. 

-  pucnnii  mo)luum]  puer  luor- 
tuus,  A. 


•''  A'^.]  Probably  an  error  for  li. 
I.r.  Reginaldus. 

■•  converle7i.i']  convertes,  A. 


272 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA, 


A.D.  1170.  "  giilosus;  modo  pulex  mortuus,  caiiis  foetidus,  vilis  vcrmiculus, 
"  non  lieremita,  sed  bypocrita,  uon  solitarius.sed  mente  diffnsus, 
"  devorator  elcmosiiiarum,  fastidiosus  deliciamra,  cupidus  et 
"  negligcns,  otiosus  et  stertens,  prodigus  et  ambitiosus;  et  qui 
"  non  esset  dignus  abi[s]  servire,  cotidie  sibi  ministrantes  ver- 
"  berat  et  objurgat.  Hsec  autem  et  his  pejora  scribere  poteris 
"  de  Godrico."  Et  bis  dictis  velut  iudignatus  obticuit ;  et 
monacbus  cum  nomiulla'  confusioue  discessit.  Interjectis  autem 
deinceps  aliquot  amiis,  nihil  de  ipsius  vita  monacbus  ausus  fuit 
inquirere,  donee  ipse  quasi  misertus  ejus,  et  -  velut  de  prfsdicta 
poenitens  injuria,  ultro  ccepit  diceve  cjuod  volebat.  Adjuravit 
tamen  monacbum  per  dilectiouem  qua  ei  conjunctus  erat,  ut 
eo  vivente  nemini  libellum  ostenderet. 


Reginakli 
Monachi 
Vita  S. 
Godrici, 
Prolog,  p. 
xxxiii. 


His  anfswer 
respecting 
the  manner 
in  which 
the  soul 
leaves  the 
body. 


Qnalifer  Sanetus  Godricns  de  exitu  animce  d  statu  interrogatus 

respondent. 

Altera  vice  cum  idem  monacbus  propter  festum  Sancti  Jo-  I'l  P-  -O.'j-'. 
bannis  Baptistae  illuc  veniret,  ut  viro  Dei  missam  celebraret, 
sedens  extra  limen  oratorii,  ilium  intus  canentem  audivit.  De- 
lude post  vesjDeras  interogavit  eum  frater,  qualis  esset  exitus 
animarum  ex  hoc  mundo ;  ad  quod  tale  fertur  accepisse  re- 
sponsum  :  "  Sancta,"  inquit,  "  anima  leniter  exit  a  corpore ; 
sed  peccatrix  anima,  velut  immatura,  multis  flagris  ad  exitum 
perurgetur.  Egressa  vero  ad  aeris  fastigium  sine  mora  con- 
scendit,  et  ibi  moram  quandoque  facit,  expectans  quid  Deus 
de  ilia  facere  velit.  Est  autem  ibi  quasi  qu^dam  porta  fer- 
rea  et  angusta,  bine  inde  spirituum  bonorum  et  malorum  cus- 
todiis  circumcincta,  per  quam  animje  justorum  levi  transitu 
admittuntur,  injustse  vero  graviter  angustantur  et  cruciantur, 
et  ad  inferiora  miserabiliter  deprimuntur.  Hodie  vero  con- 
spexi  animam  cujusdam  justi  liberam  transvolare  per  eam, 
et  ideo  cum  angelis  eam  deferentibus  ccepi  pree  gaudio 
cantare,  quod  et  tu  admirans  audisti." 


Q^ialiter  Sanetus  Petms  heato  Godrico  missam  celebraverit. 

His  visiou        Monacbus   idem   iterum   illuc   reversus   quaesivit   ab  homine  Id.  p.  211^. 

of  S.Peter,  pgj^  num  missam  vellet  audire;  qui  respondit :  "Hodie  de 
"  Sancta  Trinitate  missam  audivi,  et  communion  em  de  manu 
"  viri  cujusdam  decandidati  suscepi,  qui  de  CEelo  descendens 
"  iterum  in  cselum  ascend[it],  et  ut  peccata  confiterer  admonuit, 
"  et  de  meis   excessibus   dixi   ei   quicquid   mibi   occurrit;    sic 


1  nonnulla^  non  ullam,  A. 


■^  et  .  . 
compiler. 


injuria^    Added  by  the 


DE  TEMPORE  REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


273 


Reginald! 
Monachi 
Vita  S. 
Godrici, 
p.  211*. 


"  autem  absolutus  ab  illo,  cucharistiam  de  raanu  ipsius  reve-  A.D.  1170. 

"  renter  percepi.     OflBcio  quoque  peracto,  elevatis  manibus  est 

"  elevatus   in   caelum.     Laudasne,  fill,  ut  post  haec  a  te  modo 

"  disciplinam  vel  communionem  accipiam?"      Et  ille  respon- 

dit,  quod   hoc   facere   non   auderet ;   sed  quoBsivit   ab   eo   qui^ 

sanctorum   ille  fuisset ;    et  vir  Dei   dixit,  hunc  fuisse  Petrum 

Apostolum,  qui  missus   fnerat  a  Domino,  ut  ipsum  absolveret 

a  peccatis.     "  Tu  missam,"  inquit,  "  in  honorem  beata)  Virginis 

"  celebrato,    ut   ejus    interventn   Filinm    ipsius   habere   propi- 

"  tium  mereamur."    Et  monachus  Deum  laudans,  laetus  paruit 

imperanti. 


Qualiter  Sanctns  Godricvs  per  orationes  et  cmcis  stgnum  fuerif 
a  dcemonibiis  liheratm. 


IJ.  p.  311^  Sanctus  heremita  et  amicus  Dei  Godricus,  cum  annos  sexa- 
ginta '  in  heremo  apud  -  Finchale  strenue  peregisset,  morbo  con- 
Id.  p.  312'.  fectus  et  senio,  ad  transitum  propinquabat.  Nam  per  octo  fei'e 
annos  in  lecto  languidus  decubuerat,  nee  unquara  nisi  alieinc 
manus  auxilio  se  in  latus  aliquod  declinabat.  Quo  utique 
tempore  tot  sustinuit  aegritudinum  temptationumque  molestias, 
quod  nee  lingua  possent  vel  calamo  comprehendi.  Venerunt 
ad  eum  duo  daemones,^  defereutes  lecticam  et  dicentes  ;  "  Hue 
"  renimus  ut  te  ad  inferos  deportemus,  quia  senex  delirus  es, 
"  et  de  sapientia  factus  insipiens;"  ille  crucis  signaculo  se 
munivit,  et  orans  protinus  daemones  efifugavit. 


In  his  last 
illness  he 
is  assaulted 
hy  demons, 
but  puts 
them  to 
flight. 


Quomodo  diaholus  Sanctum  Godricum  in  caplte  pemisserlt,  ct  de 

morte  ejus. 

Id.  p.  314-.      Postea  vero  cum  vir  Dei  vice  quadam  in  lecto  solus  jaceret,  Another 

ministri,  qui  foris  erant,  vocem   illos  vocantem   audierunt;   et  ^f  ^'''^^  .°^ 

p    , .        ,        .  .,  -.        the  devil, 

accurrens  unus  eorum  testinanter,  invenit  eum  corpore  nudum 

jacentem   in  oratorii   pavimento ;    et   ilium    in   lecto   reponcns,  p.  2G1. 

quaesivit  ab  eo  quare  sic  jaceret.     Et  ille;  "  Diabolus,"  inquit, 

"  mihi    astitit,    et   videns    me    post    quietem    somni    tepidius 

"  agentem,  subito  de  lecto  me  pepulit  improvisum,  et  scamno 

"  caput  meum  allisit."      Et  ostendens  gibbum   in  capite,  haec 

verba    subjunxit  :     "  Ita   subito    me   prajvenit   inimicus,    quod 

"  signo  crucis  me  non  potui  praemunire,  et  ait ;    '  En  Godrico 

"  *  rustice,    de   quo   non   valui    hactenus    per   mcos    satellites 


'  sexayiutu]     quadragiuta, 
though  O.  is  correct. 

VOL,    II. 


W., 


-  apud  Finchale  strenue]   Added 
by  the  compiler, 

'  dfemones}  zabuli,  Ilarl.  MS. 

S 


274. 


MATTHiEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1170.  "  '  triumphare,  dum  lecti  molHa  quaeris  et  sicca,'  a  me   modo  Reginaldi 
"  '  occideris.'      Cogitet   ergo   nnusqiiisqiic   quam    periculosum  vita's.  Go- 
"  sit  delicias  corpori   adhibere,  et  mollitic  delcctari,  cum  non  ms'mm'.' 
"  possit  Deus  in  finibus  suaviter  viventium   inveniri."      Obiit 
aiitem    venerabilis   pater    Godricus  duodecimo   kalendas  Junii,  Id.  p.  327'. 
in  octavis  scilicet  Dominicas  Ascensiouis,  cujus"  vita  et  virtutes 
supra  liomiues  esse  et  impossibilia  relatu  videntur.      Sepultus 
est   autem    in  oratorio   suo    ad  plagam    Septentrionalera,  ante  Id.  p.  331^- 
gradus    altaris    Sancti    Johannis  Baptists?,  cujus  •''  sepulcbrum 
usque  in  diem  hodiei-num  choruscat  miraculis  gloriosum. 


Death  of 
S.  Godric, 
May  20. 


De  coronatione  regis  Henrici  juvenis. 

Coronation       Eodem  ■*  tempore,  id  est  anno  Domini  MCLXX.,  idus  Julii,  con-  Diceto, 
01  the  venerunt  ad  mandatum   regis  Anglorum  Henrici,  apud   West-  ^^^*  ^^-^ 

IleuiT  bv     monasterium,  Rogerus    Eboracensis    archiepiscopus    et    omnes 
Roger,  suffraganei   Cantuariensis   ecclesias   episcopi,    ad   coronationetn 

archliishop    Henrici    filii   regis   primogeniti,   qui   patre    jubente   coronatus 
of  lork,       ggj.    golemniter    a    Rogero    Eboracensi    arcbiepiscopo,    quarto- 
letters  of      decimo  kalendas  Julii,  contra  probibitionem  domini  Papae,  qui 
the  Pope,      literas    ipsi  arcbiepiscopo  et  aliis  episcopis  regni  in  base  verba 
direxit :     "  Universitati   vestrge    auctoritate  Apostolica  penitus 
"  inbibemus,    ne   quisquam   vestrum   novo   regi   coronando,    si 
"  forte    casus   emerserit,    absque    assensu   Cantuainensis    arcbi- 
"  episcopi   et  ecclesias  Cantuariensis   conniventia,  contra  anti- 
"  quam    ejus   consuetudinem   et  dignitatem,  manum   apponere 
"  qualibet  occasione  praesumat,  aut  id  aliquatenus  attemptare." 
Sed  '■  base  frustra,    quia  antequam    literte    essent    promulgates,  (Not  in 
Meeting  of  negotium   fuerat   consummatum.      Et  rex  statim   post  corona-  |^J<^^|*'-) 
the  king       tionem  filii  sui   mare  transiens,  convenit  ad  colloquium   arcbi-  g^^  5.52. 
bishop  at     episcopi  Cantuariensis   apud  Muntmirail,  ubi  jjrassens  erat  rex 
Montmi-      Francorum  ;    et  post   diutinum    de   jaace   tractatum    inter  eos, 
rail,  which   cum  perventum   fuisset   ad  osculum,  quia  arcbiepiscopus   dixit 

comes  to      ^^    regem,     "  In    bonore    Dei   vos    osculor,"    rex   recessit    ab 
nothing.  ,  .  ,..,.,.,  „ 

osculo,  quasi    conditionaliter    mvolutus.     JNam    rex    semper   in 

verbis  arcbiepiscopi   conscientiam   babentis   purissimam   quas- 


'  sicca']  sicci,  A. 

2  cujus  .  .  .  videntur]  Introduced 
by  the  compiler. 

^  cujus  .  .  gloriosum]  Introduced 
by  the  compiler. 

■*  In  the  margin  is  a  crown,  in- 
clined at  an  angle  ;  a  little  lower,  a 
shield  with  the  three  leopards,  half 


red  and  half  black  ;  above  the  two 
sides  are  "  pomposum  principium  " 
in  red,  and  "  vitaj  brevitas"  in 
black ;  and  below  in  red,  "  In  me- 
"  dictate  rnbea  vitale,  in  nigra  vero 
"  accipe  mortale  auspicinm." 

^  Sed  .  .  .  ronsummatum]  Intro- 
duced by  the  compiler. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


275 


Diceto,  col.  dam  clausulas   causabatur.    videlicet,    nunc    srdvo    honorc    De^,  A.D.  1170. 
5-^2.  nunc    salvo  ordine  meo,  nunc   sal va  fide  Dei.      Archiepiscopus  ^ 

(Not  in        vero  regis  cautelas  babnit  semper  suspectas,  no  si  concoi-diam 
J  iceto.)       absolute   inirct,  iuiquas  Anglia;   consuetudines    regi  concedero 
videretur. 


Diceto, 
col.  r)52. 


Id. 


Epp.  V.  29 
(Giles, 
ii.  2'27). 


De  Concordia  facta  inter  regem  Henricinn  et  Icatnm  Thomam 
Caniuarienseni  archiepiscopiim. 

Convencrunt  iterum  rex  Francorum  cum  rege  Anglorum  ct 
Willelmo  Sinonensi  archiepiscopo  et  episcopo"  Nivernensi, 
apud  Fractam-Yallem.  Cum  autem  rex  et  arcbiopiscopns  in 
partem  secessissent,  bisque  descendissent,  et  bis  eqnos  asccn- 
dissent,  bis  stapham  arcbiepiscopi  rex  tenuit,  cum  ecjuum 
ascendisset;  sed  tandem  ajiud  Ambazium,  procurante  Rotrodo 
Rotbomagensi  arcbiepiscopo,  rex  [et]  Tbomas  arcbiepiscopus 
Cantuariensis  concordiam  inierunt.  Et  pace  confirmata,  rex 
Henricus  scripsit  Henrico  filio  suo  novo  regi  litteras  in  h£EC 
verba : 

"  Sciatis  quod  Thomas  Cantuariensis  arcbiepisco2:)us  pacem 
"  mecum  fecit  ad  voluntatera  meam,  ct  ideo  pra^cipio  ut  ipse 
"  et  omnes  sui  pacem  habeant ;  et  faciatis  ei  babere  et  suis, 
"  qui  pro  eo  exicrunt  ab  Anglia,  omnes  res  suas  bene  ct  in 
"  pace  et  bonorifice,  sicut  babuerunt  tribus  mcnsibus  antequam 
"  exiret  ab  Anglia.  Et  faciatis  venire  coram  vobis  de  melio- 
"  ribus  et  antiquioribus  militibus  de  Saltwde,  ct  eorum  jura- 
"  mento  faciatis  recognosci  quid  ibi  babetur  de  fcodo  archi- 
"  episcopatus  Cantuariensis  ;  et  quod  recognitum  fuerit  esse 
"  dc  fcodo  ejus,  ipsi  faciatis  babere.     Valete." 

His'  ita  gestis,  Thomas  venerabilis  Cantuariensis  arcbiepisco- 
pus, antequam  ad  Angliam  transfretaret,  Romam  misit,  domino 
Papa;  dcnuncians  quod  cum  rege  Anglorum  pacifice  con- 
venisset.  Papa  autem  Deum  glorificans  litteras  ei  rescripsit 
f|ua)  sequuntur : 

"  Anxietate  cordis  ct  amaritudinc  premimur,  cum  angustias, 
"  oncra,  et  gravamina,  f[ua!  zclo  justitia3  ct  pro  libcrtate 
"  ccclesias  manutenenda  ajquo  animo  et  invicta  fortitudinc 
"  tolerasti,  ad  memoriam  rcducimus  ct  meditatione  sedula 
"  cogitamus;  veruntamen  ut  in  te  virtutis  pcrfectioncm  adim- 
"  pleres,  non  potuisti  frangi  adversis,  nee  a  tuas  constantia? 
"  proposito  amoveri;  tuam  super  hoc  admirandam  commeuda- 
"  mus  virtutem,  ct  tibi  super  tanta  patientia  in  Domino  pluri- 
"  mum  congaudemus.  Ca3terum  ([uoniam  rcgem  Anglorum 
"  diutius  in  patientia  et  benignitatc  portavimns,  ct  blandis 
"  dulcibusque  verbis,  et  interdum  duris  ct  aspersis,  ut  ad  so  re- 


Meeting  at 
Freteval 
with  the 
archbishop 
of  Sens  and 
bishop  of 
Nevers. 
The  recon- 
ciliation at 
Ainboise. 


Letter  of 
Henry  II. 
to  his  son, 
announc- 
ing it,  and 
ordering 
the  arch- 
bishop's 
propertj-  to 
be  restored. 


The  arch- 
bishop 
sends  the 
news  to  the 
Pope. 

Letter  of 
the  Pope  in 
answer. 


'  This  sentence  is  the  compiler's.    |       -  Bernard. 


s  2 


276         MATTH^I  PAUISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1170.  "  direfc  Ba3pe  monuimus,  si  pacem,  quatn  tecum  fecit,  executione  Epp.  S.  T. 
"  operis   non   implcverit,  et  tibi   ac  tuis    et  ecclesiaD  tuo3  pos-  C.  v.  29. 
"  sessiones    et    honores    ablatos    non    restituerit,    tibi    plenam 
"  auctoritatem    concedimus,   in   personas    et   in   loca   qu^   ad 
"  tuam  legationem  pertinent,  ecclesiasticam  justitiam  exercere, 
"  nullius  obstaculo  appellationis  obstante." 


The  arch- 
bishop re- 
turns, and 
lands  at 
Sandwich. 


Letter  of 
the  Pope 
suspending 
the  arch- 
bishop of 
York  for 
the  young 
king's 
coronation, 
p.  262. 


Thren. 
6. 


De  adventu  heati  Thornce  Cantuariensis  arcMepiscopi  in 
Angliam  ah  exilio. 

Hac  igitur  securitate  tam  *  a  Papa  quam  a  rege  accepta,  in  Diceto, 
Angliam  rediit,  et  in  kalendis  Decembris  ad  portum  applicuit  col.  553. 
Sandicensem.    Qui  statim,  ut^  nihil  de  contingentibus  omitteret, 
quibus    martyrii   gloriam,  quam    ardenter   sitiebat,   impediret, 
misit    litteras    domini    Papas    Eboracensi    archiepiscopo,    liaec 
verba  continentes : 

"  Cum  filium  suum  rex  vester  coronari  voluerit,  contempto  Id. 
"  Thoma  Cantuariensi  archiepiscopo,  ad  cujus  ofRcium  de  anti- 
"  quo  jure  dinoscitur  pertinere,  per  manum  tuam,  frater 
"  arcbiepiscope,  in  aliena  provincia  diadema  regni  ei  fecit 
"  imponi.  In  coronatione  vero  illius,  nulla  ex  more  de  con- 
"  servanda  ecclesise  libertate  cautio  juratoria  est  prfestita, 
"  nee,  sicut  aiunt,  a  vobis  exacta;  sed  potius  juramento  asse- 
"  ritur  confirmatum,  ut  regni  consuetudines  iniquas,^  sub 
"  quibus  dignitas  periclitatur  ecclesiae,  illibats  debeant  omni 
"  tempore  conservari.  In  quo  etsi  multum  praenominati  regis 
"  vehementia  nos  conturbat,  amplius  tamen  de  vestra  et  alio- 
"  rum  coepiscoporum  vestrorum  possumus  infirmitate  moveri, 
"  qui,  quod  dolentes  dicimus,  facti  sicut  arietes  non  habentes 
"  cornua,  abistis  absque  fortitudiue  ante  faciem  subsequentis. 
"  Et  si  forte  hoc  licere  tibi,  frater  archiepiscope,  in  propria 
"  potuisset  provincia,  quomodo  tamen  in  aliena  et  illius  prte- 
"  cipue,  qui  exulare  pro  justicia  et  solus  exire  voluit  et  dare 
"  gloriam  Deo,  tibi  licuerit,  nee  de  ratione  possumus  nee  de 
"  sanctorum  patrum  constitutionibus  invenire.  Unde  et  post 
"  tam  iniquas  consuetudines  juramento  firmatas  non  adjecistis 
"  sum  ere  scutum  fidei,  ut  stare  tis  pro  domo  Domini  in  die 
"  praslii.''      Ne,    si    diutius  tacuerimus,    una  vobiscum    in  die 


'  tam  .  .  accepta']  introduced  by 
the  compiler. 

'  ut  .  .  impediret']  Introduced  by 
the  compiler. 

^  iyiiquas]  Sic  A.  W.,  probably 
from  the  compiler  altering  Diceto's 
"  quas  avitas  dicunt,"  and  forget- 
ting to  change  the  case.  0.  has 
inaquas. 


*  In    the  margin    are    the   lines 
(from  MS.  Eeg.  13,  E.  6), 

"  Annus  millenus  centenus  sep- 
"  tuagenus 

'■  Primus  erat,  primas  quo  cadit 
"  ense  Thomas." 

They  are  also  given  in  Hoveden, 
ii.  p.  17. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI.  277 

Diceto,  col.  '•  judicii  damnationis  sententia  involvamur,  auctoritate  sacro-  A.D.  1170. 
553 

"  sanctcB  Roman»   ecclesiae,  cui  auctore   Deo  ministramus,  ab 

"  omni  vos  officio  episcopalis  suspendimus  dignitatis." 
Cf.  Id.  Item  sane  Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  per  alias  do-  The  arch- 

mini    Papae   literas,   episcopos  Londoniensera,   Saresberiensem,  ^^^^'^P, 
Exoniensem,  Cestrensem,  Eofensem,  de  Saucto  Asaph,  et  Lan-  jg^ter  of 
davensem,    cum    aliis    qui    praefatse  *    coronationi  ministerium  the  Pope 
pra?buerunt,    ab     omni    episcopali    dignitate     per    has    literas  suspending 
Epist.S.      subscriptas     suspendit :     "  Quae     causa    venerabilem    fratrem  ^^J^  ^^^^^'P^ 
^  g  ■    ^    ■'  '■  nostrum    Thomam    Cantuarieusem    archiepiscopum    et    sedis  t^j-gQ  p^j^ 
(Giles,273    "  ApostolicEe     legatum    a    sua   sede    exulare    compulerit,    non  iu  the  coro- 
iv.  p.  86.)    "  oportet  prassentibus  annotare  ;  quoniam  et  vos  pr^sentialiter  nation. 
"  aspexistis,  et  id  per  totam  fere  Occidentalem  ecclesiam  fama 
"  Celebris  divulgavit.     Cum  autem  piee  memoriae  Theodbaldus 
"  Cantuariensis  archiepiscopus,  praedecessor  hujus  archiepiscopi, 
"  Anglorum  regi  coronam  imposuerit,  ac  per  hoc  Cantuariensis 
"  ecclesia    quasi   possessionem    hujus   dignitatis   habuerit,  vos 
"  nunc  novi   regis   coronationi,  archiepiscopo   non  praemunito, 
"  in  ejus  provincia  ministerium  prgebere,  litteris  apostolicis  id 
"  prohibentibus,  praesumpsistis.     Et  qui  relevare  ipsius  exilium 
"  qualibuscunque  solatiis  debuistis,  aggravastis  potius  causam 
"  ejus,  et  super  dolorem  vulnerum  ejus,  quod  maereutes  dici-  Ps.  bcviii, 
"  mus,  addidistis.      In  quo  facto,  si  contra  personas  vestras,  27. 
"  non    quantum    culpa    exigit,    moveamur,    pertransire   tamen 
"  hoc  sub  silentio  non  debemus,  no  forte,  quod  Dominus  aver- 
"  tat,  et  nos  et  vos  sententia  divinae  severitatis  addicat,  si  ea, 
"  quae    in    oculis    omnium    perperam    acta  sunt,   neglexerimus 
"  vindicare.     Noveritis  itaque  vos  tam  diu  ab  episcopali  officio, 
"  commissa  nobis  a  Deo  auctoritate,  suspenses,  donee  ad  sedem 
"  Apostolicam,   de  tanto    excessu    satisfactui'i,   accedatis,  nisi 
"  praefato  archiepiscopo   ita"  satisfacere  curaveritis,  ut  poenam 
"  istam  ipse  judicet  relaxandam.'* 

Qtiod  Minidri  regis  beato  ThomcB  prcuceperunt  ut  episcojpos 
excommunicatos  ahsolveret. 

Cf.  Herb.        Postquam    autem   Thomas    venerabilis    Cantuariensis    archi-  The  arch- 

deBosham,  episcopus   ad  ecclesiam  suara   cum   magna  cleri  et   populi  de-  bishop  is 

V.  7,p.  316.  ^Q^jQj^g   susceptus   pervenit,  ilium   incontinenti    adierunt  regis  ^^.^^ 

officiales,  denunciantes  ex  parte  ipsius  regis,  ut  suspensos  epi-  officials 

scopos  et   excommunicatos    absolveret ; ''   quia   quicquid    contra  who  re- 

eos  factum   fuerat,  ut  aiebant,  in  regis  redundabat  injuriam  et  3"""e  him 
'  JO  to  absolve 


'  qui  pra;fal(E]  que  prelate,  A.        I        '  absolveret]  absolvet,  A. 
'  ita"]  ova.  W.  though  in  O.  I 


278 


MATTUyEI    PAIUSIENSIS    CHRONICA    MAJORA. 


A.D.  1170.  evcrsiouem   cousiictucliimni  regiii.     Quibus'  respondiL  archiepi- Cf.  Herb. 

thesiis-        Scopus,  quod  episcopi  excommuiiicati,  si  jurare  vcllent  in  loiina  deBoshani, 

pended        ccclcsiio   se    maudato   doniiiii   rapa3    pavituros,    ipso   pro    P'l'C"^  o',  I' .f}n 

lu  lop  .       ccclcsia3  ct  rcvcrcntia  domini  regis  cos  absolvcrct.     Quod  cum        '' 

swer  cpiscopis  refcrretui-,  rcspouderunt,  juramentum  hujusmodi,  nisi 

He  is  pre-  '^^   voluntatc  regis,  se   non    prasstarc   debcrc.      Et    cum   paulo  Diceto,  col. 

vented         post  archicpiscopus   tcudorcfc    ad    vidcndum  faciom    novi   regis,  554. 

from  goinn;  ^^^i[  tmjy  ^pud  WdestolvC    morabatur,  veuerunfc  ad   cum    nuucii 

°    "^  ,  .      ipsius  regis,  iuterdicentcs  ex    parte   ejus,  no  ultra  procederct, 
young  king     ,       ,  ,     .  t        <r 

at  Wood-    ^^  ^^  suam  ecclesiam  rediret.- 

stock.  Qui,  cum  comminationes  multiplicai'cnt,  obtcmperavit ;  Compare 

His  inter-   iionduiu  eiiiiu  venerat  hora  cius.     Moram  iffitur  faciens  *^'^,?9'^?"°* 


of  this  in- 


Harrow  on  ^''li^^^*^^   dicbus   apiid    Harewes   manerium    suum,    quod  terview 
Dec.  10,     distat   a   coenobio  beati  Albani  circiter  sei)tem  milibus,  si^enm  the 
with  Si  ^"^^^'"^  ^"^" 


mon 


abbat  ^^^  pausavit  faciens  festum  de  0  sapientia,    nee   ullam  batum  s 


Albani 


of  St.  Al-    faciem  turbidam  ostendit,  iiDse   athleta   Dei.      Cui   cum  /t>;i^,a  ; 
bans.  ,,         „        '    ^  ,       .  ,       .  ,  .,    (Wiley),  1. 


bans 


abbas  Sancti  Albani  in  esculentis  et  poculentis  nobile  p.  185. 
fecisset  xenium,  regratians  archiepiscopus  dixit  satis 
civiliter,  "Accepto  ejus  prsesentias,  id  est,  xenia,  mallem 
"  tamen  prsesentiam."  Cui  nuncius  ejus,  "  Domine,  ecce 
'\  apparet  veniens  in  foribus."  Cui  oecurrit  archiepi- 
scopus usque  ad  ostium.  Venit  enim  dictus  abbas  Simon 
nomine,  et  recepto  eo  in  osculo,  Labuerunt  multas  diu 
confabulationes.  Deinde  petiit  archiepiscopus  abbatem, 
ut  iret  ad  Wudestoc  ad  juvenem  regem,  admoneretque 
dulcibus,  quibus  abundavit  ac  efficacibus  sermonibus,  ut 
rigorem  concej)tum  leniret.  Obtemperans  igitur  abbas 
ipsum  adiit  festinanter  ;  sed  cutn  nihil  nisi  superbiam 
et  indignationem  inveniret,  rediit  infecto  negotio. 
Quod  cum  cuncta  rediens  archiepiscopo  renunciaret, 
vultu  demisso  ac  tristi  respondit  archiepiscopus  sus- 
pirans,  "  Sine  modo,  sine  modo ; "  et  caput  movens, 
addidit  quasi  spiritu  prophetico,  "Siccine,  siccine 
"  adesse  festinant  tempora  consummationis."  Abbas 
autem  non    intellexit  verbum,  sed  postca   omnia  patu- 


1  This  seems  to  be  taken  from 
what  follows  below,  p.  280,  from 
Diceto,  col.  555. 

^  O.W.  end  this  paragraph  with 


the  words,  "  qui  Cantiam  revertens 
"  ibi  disposuit  dies  Natalitios  cele- 
"  brare,"  from  Diceto,  col.  555. 


DE   TEMPOUE   REGIS   HENRICI   SECUNDI.  279 

erunt.     Et    intuens  ipsum  abbatem   oculo    piissimo,   etA.D.  1170. 
fere  lacriinanti  ait  ;   "  Domine  abbas,  grates  tibi  rcfero 
"  adubercs  de  laborc  tiio  licet  inutili ; 

"  Non  est  in  medico  semper  relevetur  ut  seger :     Ovid. 
"  Interdum  valida  ^  plus  valet  arte  malum."      ponto  Ts 

17. 

Et  subjunxit,  "  Sed  et  ipse  portabit  sine  dilatione 
"  judicium ;"  et  respiciens  clericos  circumsedentes  addi- 
dit  dicens,  "  Ecce,  amici  mei,  quid  contigit ;  plus  fecit 
"  mihi  nimc  obsequii  et  civilitatis  iste  abbas,  qui  in 
"  nullo  mihi  tenetur  obligatus,  quam  omnes  confratres 
"  et  suffraganei  mei  episcopi."  Prscceperat  enim  abba-s 
recedens  apud  Wdestoc  cellerario  suo,  ut  cotidie  ipsum 
archiepiscopum,  qui  prope  erat,  munifice  visitaret.  Cum 
igitur  abbas  domum  rediturus  peteret  archiepiscopum 
obnoxius,  junctis  manibus,  ut  dignaretur  caritatis  in- 
tuitu domum  Sancti  Albani,  ad  Natale  quod  immine- 
bat,  sua  desideratissima  praescntia  illustrare,  et  tenere 
ibidem  festum  Christi  Nativitatis  et  Anglifc  protho- 
martyris,  respondit  obortis  lacrimis  archipnesul ;  "  O 
"  quam  libenter  vellem,  sed  multo  alitor  diliinitum  est ; 
"  vade  in  pace,  pater  carissime,  vade  ad  ecclcsiam  tuam, 
"  quam  Dominus  conservet ;  vado  autem  ad  meam  ;  cito 
'•'  audies  meam  sufficientem  cxcusationem,  quare  tecum 
"  non  veuio.  Sed  tu  potius,  si  fieri  potest,  mecum 
"  veni,  ut  meus  sis  conviva,  et  in  tribulationibus,  qui- 
"  bus  abundo,  consolator."  Quod  cum  renuisset,  quia 
oportuit  eum  solemniis  suie  interessc  ecclesige  in  tanta 
festivitate,  accepta  abbas  recessit  bcnedictione.  O 
quantis  lamentis,  quantisquc  suspiriis  abbas  postea  cor 
suum  cruentavit ;  quia  non  datum  fuerat  ei  desuper 
in  tanti  martyris  consortio  gloriam  suscepisse.  Arclii- 
episcopus  autem  ad  ecclesiam  suam  iter  maturavit,  dies 
Natalicios  celcbraturus,  et  infra  octo  dies  illos  ad  Domi- 
num  migraturus. 


'  valida]   ilocta,  Ovid. 


280 


I\[ATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1171. 

The  arch- 
bishop ex- 
communi- 
cates Nigel 
de  Sack- 
ville  and 
Robert  de 
Broc. 


His  mar- 
tyrdom. 


De  2)assione  heati  Thomce  Canlnariensis  archiepiscopi. 

Anno  Domini  mclxxi.  Beatiis  Thomas  Cantuariensis  archi-  Diceto,  col. 
cpiscopns,  sermouem  habiturus  ad  populum  iu  die  Dominicae  555. 
Nativitatis,  pulpitum  ascendit,  et  sermone  complete,  Nigellum 
de  Sackevilla,  ecclesine  de  Herges^  violentum  incubatorem,  et 
ojusdcm  vicarium  ccclcsiaj,  Eobertum  quoque  de  Broc,  qui 
eqiium  quendam  ipsius  archiepiscopi  victualia  deferentem  ad 
dedccus  et  ignominiam  ejus  decurtaverat,  solenniter  excommu- 
nicavit. 

Quibus  ita  gestis,  quinta  die  Dominicae  Nativitatis,  circa  Id. 
horam  vespertinam,  cum  ^  archiepiscopus  cum  clericis  suis 
in  thalamo  resideret,  Willelmus  de  Traci,  Reginaldus  filius 
Ursi,  Hugo  de  Morvilla,  et  Ricardus  Brito,  de  Normannia 
venientes,  tanquam  furia  invecti,  subito  in  tbalamum  irru- 
perunt,  denunciantes  ex  parte  regis  ut  episcopos  Anglise  sus- 
penses officio  suo  restitueret  et  excommunicatos  absolveret. 
Quibus  respondit  archiepiscopus,  non  esse  judicis  inferioris,  ut 
sententiam  superioris  absolvat ;  et  quod  nulli  hominum  liceat 
infirmare  quod  sedes  Apostolica  decreverit  statuendum.  Atta- 
men  si  Londoniensis  et  Saresberiensis  episcopi  et^  alii  excom- 
municati  suo  mandate  se  parituros  jurare  vellent,  eos  pro  pace 
ecclesiaB  et  reverentia  domini  regis  absolveret.  Illi  vero  ira 
incandescentes,  et  scelus  nefarium,  quod  in  mente  cenceperant, 
ad  effectum  perducere  properantes,  cum  impetu  recesserunt. 
Archiepiscopus  vero,  monentibus  clericis  suis,  et  hora  diei 
vespertina  urgente,  in  majorem  intravit  ecclesiam,  vesperaa 
cantaturus.  Quatuer  itaque  satellites  nefandi  supradicti,  armis 
interim  induti  militaribus,  archiepiscepum  e  vestigie  sunt  se- 
cuti.  Qui  cum  ad  ecclesiam  pervenissent,  ostia  ejus,  ut  prse- 
ceperat  archiepiscopus,  invenerunt  aperta.  "  Neque  enim," 
ait  "  Christi  ecclesiam,  quae  cunctis  debet  esse  refugium,  or- 
"  dine  turbate  commutabimus  in  castellum."  Turbis  quoque 
tiudique  confluentibus,  prsefati  quatuer  milites  ecclesiam  irre- 
verenter  ingressi,  clamare  coeperunt,  "  Ubi  est  preditor  regis? 
"  ubi  est  preditor  regis  ?  ubi  est  archiepiscopus?"     Ille  autem  , 

cum  audisset  nemen  archiepiscopi,  a  tertio  vel  quarto  presbiterii 
gradu  quern  jam  ascenderat,  eis  obviam  regressus  est,  dicens, 
"  Si  quseritis  archiepiscepum,  ecce  me  in  premtu  habetis." 
Quibus   acerba   propenentibus  ei  ac''   mortem   comminantibus, 


1  Herges"]  i.e.  Harrow. 

"  cum]    Inserted  by  Par.    Diceto 
has  du7n. 


^  cf .  .  excommunicati]  Added  by 
the  compiler. 

^  ac  .  .  comminantibus]  Added 
by  the  compiler. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI    SECUNDI. 


281 


Diceto,  col. 
555. 


Johannis 
Saiisber. 
Vit.  S. 
Thomae,  i. 
p.  337 
(Giles). 


ait,    "Ego     mori    paratus    siim,    vitae    prseferens    assertionem  A.D.  1171. 
"  justicise  et  ecclesiae  libertatem.     Rogo  tamen  ut  mei  non  sint 
"  obnoxii  pcenae,  sicut  non  fuerimt   incentores   causae. "      Dum 
autem  nefancli  carnifices'    strictis    ei    insurgerent  ensibus,  ait, 
"Deo  et  Beatae  Mariae  et  Sanctis   hujus  ecclesisfe  patronis   ct  p.  263. 
"  Bcato  Dionisio  raeipsum  et  ecclesias  causam  commendo."     Im- 
molatus  itaque   martyr"    gloriosus  ante  altare  Beati  Beuedicti, 
letale    vulnus    excepit  in    ilia   corporis    parte,    qua    olei    sacri 
perfusio    specialius    ilium   Domino    consecraverat.*      Nee    satis  Outrage  on 
fuit  eis    sanguine    sacerdotis    et    nece  ecclesiam  prophanare  et  ^"^  body, 
diem    sacratissimum    incestare,  nisi,  corona    capitis    amputata, 
funestis  gladiis  jam  defuncti  eicerent  cerebrum  et   [per]   pavi- 
mentum  crudelissime  sparger ent  cum  cruore. 


Quod  lictores  beati  martrjris  s^olia  rnpv.eriuil,  et  de  ejus 
martyrii  dignitate. 

Diceto,  col.      Translate  ad  cselestia  martyre  glorioso,  nefandi  lictores  cum  Robbery 


555.  suis    complicibus    supellectilem    martyris    et    clericorum    ejus 

vestes  et  miuistrorum  officinarum  omnium  utensilia  peuitus 
rapuerunt.  Corpus  autem  sanctissimum,  quod  in  ecclesiae  de- 
cubuit  pavimento,  ante  majus  altare  est  sub  ipsius  diei  crepus- 
culo  deportatom  ;  ubi  quod  prius  ad  notitiam  solius  cubicularii 
devenerat,  astantibus  tunc  cunctis  venit  in  lucem.  Licet  enim 
archiepiscopus  habitum  monachilem,  quem  a  tempore  suae  ■• 
promotionis  occulte  portaverat,  habitu  canonicali  suppres- 
sisset,  carnem  tamen  cilicio  attritam  cum  femoralibus  cili- 
cinis,  quod  fuerat  a  saeculis  inauditum,*  curaverat  edomarc. 
Et  ut  aliqua  breviter  perstringamus  quao  concurruut,  die 
Martis  archiepiscopus  apud  Norhamtonam  a  curia  regis  re- 
cessit,  "die  Martis  recessit  ab  Anglia  exilium  subiturus,  die 
Martis  pra^cepto  domini  Papa3  revertens  in  Angliam  est  ap- 
pulsus,  et  die  Martis  martyrio  consummatus. 

Id.  col. 556.  Sequenti  vero  die  Mercurii  summo  diluculo  rumor  iucrebuit, 
quod  nefandi  carnifices  corpus  archiepiscopi  abstrahere  ab 
ecclesia  condixeraut,  ct  extra  muros  civitatis  illud ''  proicere, 
avibus  et  cauibus  discerpendum.     Sed   abbas   de  Boxleia  cum 


by  the 
murderers. 


Sackcloth 
worn  by 
the  arch- 
bishop. 


Kemark- 
able  Tues- 
days in  his 
life. 


His  hurried 
burial. 


'  carnijicen']  satellites,  Diceto. 

-  martyr  .  .  .  Beuedicti']  coram 
altari,  Diceto.  He  mentions  the  al- 
tar of  S.  Benedict  in  the  next  para- 
graph, col.  556. 

•♦  ITierc  is  a  picture  of  the  martyr- 
dom at  the  foot  of  the  page. 


■•  sua:  promotionis']  multo, 
Diceto  ;  A.  has  promonitionis. 

*  A.  0.  W.  and  the  Hist.  Angl. 
ins.  carnem. 

'  illud]  so  Par.  in  the  margin; 
istud,  A. 


282 


MATTH^EI    PARISIENSIS   CHllONICA   MAJORA. 


Remark- 
able points 
in  the  mar- 
tyrdom. 


A.D.  1171.  priorc  et  couvcntu  ecclcsiaj  Cautuarieusis   illud    maturiori  tra- Diceto, 
denies  sepulturaa,  noc  abluendum  foi'e  illis  videbatur,  prsescrtim  ^°^-  ^56. 
cum  longa  uiiuis  abstincntia   fucrit   maceratum,  cilicio   abster- 
sum,  ct  proprio  sanguine  consccraUim. 

In  '  hoc  sane  multa  notabilia  concurrunt  marfcyrio.  Primo, 
((uod  passus  est  pro  assertione  justicias  efc  ecclesia)  libertate. 
Secuudo,  quod  in  ecclesia  non  qualicunquc,  sed  in  ilia  quaj 
mater  est  omnium  ecclesiarum  gcntis  Anglicana).  Tertio, 
quod  non  in  quolibet  tempore,  sed  in  diebus  Natalitiis,  in 
quibus  homicida;  rei  lassa;  majestatis  habentur.  Quarto,  [quod] 
non  simplicem  sacerdotem  pereinerunt,  sed  utique  talem,  qui 
in  regno  Anglic  erat  summus  in  populo,  et  pater  omnium 
sacerdotum.  Quinto,  quod  non  passus  est  in  quolibet  mem,- 
bro,  sed  in  eo  corporis  loco,  quo  tonsuram  accepcrat  ut  in 
sortem  Dei  admittetur,  et  quern  sacri  perfusio  olei  Domino 
consecravit.- 


Penitence 
of  the  king. 


The  pope 
refuses  to 
see  his 
messen- 
gers. 


De  pcenitentia  regis,  et  ([uod  nantlon  Ro)nam  misit  qui  ewm 

excusarent. 

Eex  autem  Anglorum  Henricus  tunc  temporis  in  Normannia  Diceto,  col. 
morabatur  apud  Argeutomum,  quaudo  rumor  infaustus  ad  356. 
eum,  quibusdam  perferentibus,  penetravit.  Qui  in  primis  ad 
omnia  lamentationum  convertens  genera,  regiam  majestatem 
prorsus  in  cinere  eb  cilicio  commutavit,  omnipotentem  Deum 
testem  invocans,  quod  opus  nefarium  nee  sua  voluntate  vel 
conscientia  commissum  est,  nee  suo  artificio  perquisitum ;  nisi 
forte  ex  hoc  reus  sit,  quod  archiepiscopum  minus  diligere 
videbatur.  Super  hoc  quoque  se  judicio  ecclesia)  prorsus  ex- 
posuit,  et  humiliter  se  suscepturum,  quicquid  in  eum  fieret 
statuendura,  salubriter  compromisit.  Misit  ergo  nuncios  ad 
summum  Pontificem,  qui  eum  excusarent  et  ejus  innocentiam 
allegarent;  quos  nee  dominus  Papa  videre  voluit,  uec  ad  pedes 
vel  ad  osculum  admittere  dignabatur.  Sed  nuncios,  qui  se- 
cundo  missi  fuerunt,  aliqui  cardinalium  susceperunt,  sed  verbis 
tantum.  Instanto  tandem  quinta  feria  ante  Paseha,  in  qua  de 
consuetudine  Romanse  ecclesias  solet  Papa  publico  vel  absolvere 
vel  excommunicare,  quibusdam  domini  Papge  silentiariis  ad 
aures  nunciorum  regis  perferentibus,  devenit,  quod  Papa  ea- 


'  This    paragraph    is    the    com- 
piler's. 

-  W.  has  in  the  margin, 

"  Quis  moritur  ?  prcesul.   Cur  ? 
"  pro  grege.   Qualiter  ?  ense. 


"  Quando  ?  natali.   Quis  locus? 

"  ara  Dei." 

These  lines  are  also  in  the  Hist. 

Anglor.  i.  p.  364.     They  are  not  in 

0.   They  are  taken  from  the  margin 

of  the  Diceto  MS.,  Reg.  13,  E.  6. 


DE   TEMPORE   REGIS    HENRICI    SECUNDI.  283 

Diceto.col.  dem  die    decrevcrat   in   rcgem  Aiiglia3  nominatim  et  in  omni-  A.D.  1171. 

ii^6.  bug  tcrris  siiis  de  communi  fratrum  suorum  consilio  iutcrdicti  The  pope 

fcrre   senteutiam,  et  cam,  C|ua3  lata   fuerat  in    archiepiscopum  i'<  with 
Eboraceusem    ct    alios     Anglias    episcopos,    confirmare.       Sic  fl'™ciil(y 
uuncii   regis    in    arcto   positi,  quibusdam    cai'dinalibus  domino  „^jj  ^^  g^_ 
Papa;    suggcreutibus,    quod    idem    nuucii    a    rcge    Anglorum  communi- 
acceperant  in  mandatis,  ut  jurarent  regem   Anglorum   ejus   et  cate  the 
cardinalium  judicio  staturum,  ct  per  omnia  pariturum.     Sicut    '"°' 
etiam  uuncii  regis   petieruut,  ita  juraverunt  ct  interdicti   sen- 
teutiam  dcclinarunt.       Nuncii  vcvo  Eboracensis   archiepiscopi 
et    aliorum    episcoporum    Anglia3    [idem]    fecerunt.       Eadem  Excom- 
tamen  die  Papa  excommunicavit    sceleratissimos   interfectorcs  munication 

beati  Thoma3  Cautuariensis  archiepiscopi  et  martyris,  et  omnes  *^      eniiir- 
...  .,.  ,  '         ^  ,  ,       ,  derers,who 

qui  consilium,  auxilium,  vel  conscnsum  prasbucrunt,  et  omnes  ^^^y  foj.  ^ 

qui    COS    in    terra    sua    recipereut    aut    foverent.      Ipsi   tamen  year  at 

moram  fecerunt  in  castello  regis  apud  Cnarcsburc  per  annum.  Kuares- 

borough. 

Quo  tempore  Deus  pro  martyre  Sancto  Thoma  mlracula 

inchoavcrit. 

Id.  col.557.      Eodera  anno  circa  Paschalcm   solcmnitatem   Dominus  Jesus  Miracles  at 
Christus,  qui   in   Sanctis    suis  semper  est  et  ubiquc   mirabilis,  the  tomb 
gloriosissimi   martyris  sui  Thoma)  Cautuariensis   archiepiscopi  ^fthearcn- 
vitam  laudabilem  et  insuperabilem  in  raorte  constantiam  cre- 
bris   cccpit   irradiarc   miraculis ;    ut   qui   pro   tucnda   libertatc 
periclitantis    ecclesia;    suam    suorumquo     proscriptionem     tot 
annis   sustinuit  patienter,  dignum  pro  meritis  cognoscatur  ab 
Cf.  Joh.       omnibus  reportasse  triumphum.     De  sepulchre  quoque  martyris 
Saresb.        gloriosi,    nullus    in    fide   accedcns    recedit    vacuus,  quacumquc 
X}^'  ^'        sit  infirmitate  gravatus.      Nam  restituitur  ibi  claudis  gressus, 
339     '        surdis  auditus,    coecis    visus,    loquela   mutis,    sanitas    leprosis, 
vita'   mortuis,  et  non  solum  utriusque   sexus  homines,  verum 
etiam  aves  et  animalia  de  mortc  reparantur  ad  vitam. 
Diccto,  col.      Eodem    quoque    anno   rex   Anglorum  Henricus,  octavo  idus  The  king 
557.  Augusti  in  Angliam  rediens,  visitavit  Henricum  Wintonieuscm  p.  264. 

episcopum,  jam   in    extremis    agentem.      Qui  cum  pro    morte  visits  bp. 
Thomaj   martyris   gloriosi   dirissime  -    incrcpans,    multa  ipsum  H^-nry  de 
praBdixit  adversa   passurum.    Episcojjus  autcm  plenus  dierum  ,^"'*",' 
sexto  idus  Augusti  migravit  ad  Dominum.  ^^le  bishop. 


'  vita  .  .  vUam'\  This  is  entirely  [    life,  but  the  miracles  to  animals  are 

the  compiler's.     Johu  of  Salisbury,  mentioned  nowhere  else, 

as  also  Fitz-Stepheu,  p.  312,  men-  -  diri-isimc]    durissime,    Diccto; 

tious  the  recovery  of  the  dead  to  |   durissime  ct  dirissime,  llist.  Angl. 


284 


IMATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1171.  Quod  rex  Henricus  Anglorum  Hyherniam  ingrcssus  a  quibusdam 

regibiis  lioraagiam  suscejperit. 


Hemy  II. 
in  Ireland, 
where 
several 
princes  do 
homage  to 
him. 

Eodcric  of 
Connaught 
refuses. 

The  abp. 
of  York 
swears  he 
had  not  re- 
ceived the 
pope's 
letter  be- 
fore the  co- 
ronation of 
the  voung 
king. 


Condition 
of  the 
church  of 
Canter- 
bury for  a 
year  after 
the  mur- 
der. 

Its  recon- 
ciliation. 

Sermon  by 
the  bishop 
of  Exeter. 

Ps.  xciii. 
19. 


Per  idem  tempus  rex  Anglorum  Henricus  decimo  quinto  Diceto, 
kalendas  Novembris  hostiliter  Hybei'niam  intravit,  ubi  archi-  ^°  • 
episcopi  ct  episcopi  ipsum  in  rcgem  et  dominum  receperunt, 
et  ei  fidelitatem  juraverunt.  Eegulus  de  Limelie,^  regulus  de 
Chore,-  et  regulus '  qui  Monoculus  dicebatur,  ei  homagium  jura- 
verunt. Rodericus  autem  regulus  de  Comnat,  quia  regio  quam 
iubabitabat  inaccessibilis  est,  paludibus  nimiis  interjacentibus, 
in  quibus  nee  vada  commoda,  nee  pontes  pervii,  nee  navigatio 
tuta  habetur,  regi  occurrere  supersedit. 

Eodem  anno  in  festo  Sancti  Nicbolai  apud  Albemarliam,  Id. 
Rogerus  Eboracensis  arcbiepiscopus,  prtestito  juramento  quod 
ante  coronatiouem  novi  regis  litteras  prohibitionis  a  domino 
Papa  nequaquam  susceperat,  et  quod  se  regi  de  consuetu- 
dinibus  regni  observandis  non  obligaverat,  quodque  mortem 
Thomae  gloriosi  martyiis  nee  verbo,  nee  scripto,  nee  facto 
scienter  procuraverat,  ad  officii  sui  est  plenitudinem  restitutus. 

De  reconcillatione  Caniuariensis  ecclesice  post  mortem  Sancti 

Thomce. 

Post  mortem  beati  Thomge  martyris  anno  fere  integro  ec-  Id. 
clesia  Cantuariensis  a  divinis  cessans  obsequiis,  continuis  per- 
stitit  in  lamentis ;  subversum  est  ecclesiae  pavimentum,  sonus 
est  campanarum  suspensus,  nudati  sunt  parietes  ornamentis,  et 
sic  quasi  in  cinere  et  cilicio  exequias  in  tristitia  et  moerore 
persolvit.  Sed  tandem  ad  matris  suEe  Dorobemensis  ecclesise 
vocationem  in  festo  Sancti  Tbomse  Apostoli  sufFraganei  conve- 
nerunt  e^iiscopi,  ut  ecclesiam,  longa  suspensione  consternatam, 
juxta  mandatum  domini  Papas  in  statum  pristinum  reformarent. 
Bartholomaeus  igitur  Exoniensis  episcopus,  ad  petitionem  con- 
ventus  misaam  celebraturus  solennem,  et  sermonem  ad  popu- 
lum  babiturus,  sic  exorsus  est,  "  Secundum  multitudinem 
"  dolorum  meorum  in  corde  meo,  consolationes  tuse  laeti- 
"  ficaverunt  animam  meam." 


>  Donald      O'Brien,      king      of 
Limerick. 

2  Dermot  MacCarthy,    king    of 
Cork. 

3  Tiernan     O'Rourke,    king    of 


Breifny ;  he  is  called  monoculus  by 
Giraldus  Cambrensis,  Expugn. 
Hibern.  pp.  276,  292.  See  Mr. 
Dimock's  note  ',  p.  225. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI.  285 


Be  tonitruo  generali  et  satisfadione  regis  pro  morte  beati       A.D.  1172. 

Thorn  CB. 

!)iceto,  Anno  Domini  mclxxii.  In  nocte  Natalis  Domini  tonitrua  audita  Storms  fol- 

:ol.  559.      g^Q^;  generalia,  in  Anglia  scilicet,  Hybernia,  et  Gallia,  subita  lo^^ing  the 
Not  in        et   horribilia,  orbem   fortasse   ad  nova  beati  Thomoe   martyris  v[gu '  . 
Diceto.)       miracula   ex  diversis   partibus    invitantia,  lit   sicut    sanguinem  death. 

suum  pro  universali  profudit  ecclesia,  ita  ejus  passio  sit  gene- 
3iceto,  col.  raliter  ab  omnibus  piis  desideriis   recolenda.     Eodem  tempore,  The  young 
>59.  rege  Anglorum  moram  faciente  in  Hybernia,  Hugo  De  Seinte-  ^'°?  ^^p'" 

more  et  Eadulfus  de  Faie '   avunculus  Alienor  regin»  consilio  i  ■   r  fu\J 
ipsius,    ut   dicitur,    regis   Henrici  junioris    animum    coeperunt 
avertere    a  patre    suo;    asserentes    incongruum    videri    regem 
quemlibet  esse,  et  dominationem  in  regno  debitara  non  habere. 
Sed  rex  pater  antequam  ab  Hybernia  rediret,  apud  Lissemor  The  king 
concilium  congregavit,  ubi  leges  Anglic  ab  omnibus  sunt  gra-  holds  a 
tanter    receptaa    et,    juratoria    cautione    prsestita,    confirmata9.  ^ouncilat 
Urbes  et  castella,  quEe  rex  in  sua  receperat,  sub  fideli  custodia  ^j^^  „qq^ 
deputavit.      Et  quoniam  varia  ipsum  trahebant  negotia,  in  die  to  Wales 
Pascbae   sub  ipsius  diei  cr^usculo    navem  ascendens,  in  eras-  ^^d  then 
tino  applicuit  in  Walliam.     Et  inde  Porecestriam  veniens,  navi-  ^°  ^  ^"^" 
(Lcol. 560.  gatione  felici  in  Normanniam  est-   transvectus.    Et  confestim 
ad  cardinales  a  Papa  missos,  Albertum^  et  Theodinum,''  acce- 
dens,  post   longos  tractatus  in  praesentia  eorundem   Icgatorum  After 
juravit,   mortem   Thomoe  martyris  gloriosi   nee   voluntate   sua  swearing 
vel    conscientia  perpetratam    fuisse,   nee   suo  artificio  perqui-        mDo- 
!^f.  Herb,     sitam.       Sed    quoniam    malefactores   ex   verbis,    qute   rex  ira-  the  mur- 
leBosham,  cundiee  calore    succensus   minus   caute    protulerat,    quod^    vi- der,  and 
■  11,  p.       delicet    nequissimos    commilitiones   educaverat  et  clientes   qui  P^'oniising 
ipsum    in    proditorem   suum    archiepiscopum   noluerunt   vindi-  ^^^'^'^^ction 
)iceto  col.  care,   occasiouem  virum    Dei  eumpserant  perimendi,   rex   cum  diuals  sent 
ICO.  summa  humilitate  absolutionem  postulans  impetravit.     Promisit  by  the 

igitur  rex  ad  mandatum  legatorum,  quod  tantum  daret  de  P^P^'  ^^  '^ 
pecunia  sua,  unde  ducenti  milites  ad  defensionem  Ten-se  Sanctae  '^  ®^  ^  ^^ 
possent  sustentari  per  annum.  Promisit  insuper,  quod  per- 
mitteret  deinceps  appellationes  libere  fieri,  et  quod  consuetu- 
dines,  quae  suis  erant  introductaj  temporibus  contra  libertates 
ecclesiae,  in  irritum  revocaret,  et  quod  possessiones  Cantua- 
riensis    ecclesiae,    quae   post    recessum    archiepiscopi    ablatae  •" 


'  Faie}  Fesne,  Hist.  Angl.  ,       *  Theotwin,  cardinal  of  S.  Vitalc. 

-'  eat}  esse,  A.  ,        j-,  -.^^.^  ^^ 

3  Albert,  cardinal  of  S.  Lorenzo  ] 
in  Lucina,  afterwards  P.   Gregory  '"'  abfatce]  ablatum,  A. 

VIII. 


28G 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1172.  fuerant,  [in]  integrum   rcdderentur.      Promisit  prffiterea,  quod  Diceto, 
clericis    ct   laicis   utriusquc    sexus,  qui    pro   beato   martyre  de  *^°'-  ^^*'- 
regno    cxierant,  cum   pace   sua   rccipere  bona  omnia  ct  libera 
redire  licebit;   et   hoc  totum  promitterc  et  jurare  ac  facere  ex 
parte  domini  Papaa  regi  injunctum  est,  in  remissionem  omnium 

The  younj^  peccatorum.  Rex  vero  juvenis,  quicquid  rex  pater  juraverat 
et  promiserat,  ipse  juravit  et  promisit.  Et  bis  ita  gestis,  rex 
juvenis  cimi  sponsa  sua  Margareta  mense  Augusti  in  Angliam 
transfretavit,  et  duodecimo  kalendas  Septembris  apud  Winto- 
niam  praafatam  Margaritam  Rotbrodus  Rotbomagensis  arcbi- 
episcopus  in  reginam  Anglia?,  ministrantibus  sibi  quibusdam 
suffraganeis  Cantuariensis  ecclesia;,  consecravit. 

Eodem    anno     Gilebertus    Londoniensis    episcopus,    prajstito  i± 
juramento]  quod  mortem  beati  Tbomee  martyris  nee  verbo,  nee 
facto,  uec  scripto  scienter  procuravit,  suo  est  officio  restitutus. 


kingswenrs 
aud  pro- 
mises the 
same. 
His  wife, 
Margaret, 
consecra- 
ted at  Win 
Chester. 
Restora- 
tion of 
bishop  G. 
Foliot. 


Qnod  rex  Henricns  Johanni  filio  suo  extorri  cognomento  uxorem 

provident, 

Beti'othal  of 

P.Johnnnd      j^nno  Domini  MCLXXiii.      Rex  Anglorum    Henricus   Jobanni  Id.col.561. 

daughter  of  Alio   s^o,  cognomento    Sine-terra,  vix    septenni   filiam  Huberti 

Humbert      comitis   de   Moriaua   primogenitam,    quam    ex   relicta   Henrici 

III. .count  of    ,         .        i-r^  •      n  1  i  •  '  1.   '? 

Maurientie.   ducis  [Saxoni^J  '  sustulerat,  m  sponsam  accepit. 
p.  2G5.  Eodem  etiam  anno  Rogerus  abbas   Beccensis,   pridie^    nonas  id. 

Roger,  ab-  Martii  apud  Lamehitbam,  prassentibus  siaffraganeis  ecclesiae 
bat  of  Bee,  Qaj^^^ariensis,  in  arcbiepiscopum  praefatiB  ecclesige  est  electus. 
•irchb"shoD  ^®^  abbas  ille  electioni  factae  penitus  contradixit,  utrum 
but  refuses,  pusillanimitatis  intuitu  an  religionis,  incertum. 


Scisma. 

Rebellion        Eodem  anno  rex  Henricus  juvenis  in  consilio  abiens  impiorum,  Id. 

animum  suum  a  patre  divertit,  et  ad  socerum  suum  regem 
who  IS  ^  Francorum  secessit.  Quo  facto,  Ricardus  dux  Aquitannice  et  Id.  col.  562. 
joined  by  Gaufridus  comes  Britanniaa,  consilio  matris  suae,  ut  dicebatur, 
his  brothers  Alienor  reginffi,  fratrem  potius  elegerunt  sequi  quam  patrem. 
J  P  /•  Eiunt  undique  conjurationes,  fiunt  rapinse  et  incendia,  ef*  sic, 
f  ut  creditur,  in  ultionem  beati  Tbom^  martyris  suscitavit  Dens  (Not.  in 

viscera  regis  Henrici  contra  eum,  id  est  filios  suos,  qui  ipsum  Diceto.) 


'  Saxonise  is  erased  in  A.  This 
was  Germaine,  divorced  wife  of 
Henry  the  Lion,  daughter  of  Ber- 
thold  III.  duke  of  Zahringen. 

-  accepiQ  dedit,  W.,  Hist.  Angl. 
O.  has  accepit.  It  is  written  by 
Paris  over  an  erasure. 


^  pm//e]  vi,  Diceto. 

*  et  .  .  dcclarahit']  This  is  intro- 
duced by  the  compiler  instead  of 
the  long  series  of  extracts  given  in 
Diceto  on  sons  who  have  been  re- 
bellious to  their  fathers. 


DE  TEMPORE    REGIS   IIENRICI    SECUNDI.  287 

nsqnc  ad  mortem  persecuti  sunt,  sicnt  soqnens    historia  decla-  A.D.  1173. 

Diecto,col.  rabit.      Eodem  anno    Radnlfus  de  Warnevilla,  sacrista    Rotho- Ralph  de 

5^"-  magensis    et   tliesanrarius   Eboracensis,  constitutus   est  Angliaj  Warue- 

Id.col.  568.  cancellarius.     Per    idem    tempus,    ad    instantiam    cardinalium  ^',,*^''^  ^°* 

^  .  .  .  cciior. 

Albert!  et  Theodini,  rex  Anglornm  Henricus  liberas  fieri  elec- 

tione.s    vacantium   ecclesiarum  concessit.     Porro  Ricardus  Pic-  Election  to 

tavensis  archidiaconus  adWintoniensem,  Gaufridus  Cantuariensis  various 

archidiaconus  ad  Heliensem,  Ganfridus   Lincolniensis   arcbidia-  ^^^^" 

conus  ad  Lincolniensem,  Reginaldus  Saresberiensis  archidiaconus 

ad  Bathoniensem,  Robertus  Oxoniensis  archidiaconus  ad  Ilere- 

fordensem,  et    Johannes  Cicestrensis  decanus   ad   Cicestrensem 

ecclesias  sunt  elect!,  regis  justitiario  ^  assensum  prrebente. 

De  eledione  Bicardi  Cantuariensis  arcliiepiscoin  et  canonizatione 
Sancti  Tliomce  rnartyris. 

Id.  Eodem    anno,    pridie   nonas    Jul!!,  suffraganei    Cantuariensis  Election  of 

ecclesias   et   ejusdem    loci    sanior  pars    conventus,  de  electionc  Richard, 
archiepiscopi   tractantes,  elegertint  Ricardum   priorem    Dover-  i)oygr  ^Q 

Id.col.5C9.  nensem.     Igitur    electionc    facta,    electus    ille    reg!  fidelitatem  Canter- 
jiiravit,    salvo    ordinc    suo,  nulla    jirorsns    habita    raentione  de  bury, 
regn!    consuetudinibus    conservandis.     Acta    autem    sunt   h£EC 
apud  Westmonasterium  in  capella  Sancta;  Katerina3,  justitiario 
a,ssensum   prtebente.     In  hoc  quoqne  concilio   recitatoe  fuernnt  Canoniza- 
literaj    domin!  Papae  in  audientia  episcoporum  omnium  ac  ba-  *'""  °/ 
ronum,  haec  inter  ctetera  continentes :  "  Universitatem  vestram  tj^JqjjjjJj, 
"  monemus  et   auctoritate  qua  fnngimur  districte  prajcipimus, 
"  ut    natalem    Thomoe    raartyris    gloriosi    Cantuariensis    olim 
"  archiepiscopi,   diem  videlicet   jiassionis    ejus,    solenniter  sub 
'■  annis   singulis    celebretis,    et  apud   eum    votivis  orationibus 
"  satagatis  peccatorum  veniam  promoreri ;  ut  cjui  pro  Christo 
"  in  vita    cxilium    et    in   morto  virtutis   constantia   martyrium 
"  pertulit  passiouis,  fidelium  jugi  supplicatione  pulsatus,  apud 
"  Deum  pro  nobis  intercedat."     Apicibus  autem  vix  pcrlectis, 
levaverunt  voccm  omnes  in  suUirao    diceutes,  Te  Bovm   laucla- 
iiius.     Et  quoniam  .sufrraganci  ejus  debitam  patri   revercntiam 
aut  exulanti,  aut  ab  exilio  revcrtenti,  vel  ctiam  reverso  non  ex- 
hibucrant,  sod-  potins  fuerant  persecuti,  ut  suum  publico  omni- 
bus confiterentur  errorcm  et  iniquitatcm,  ex  ore  unius  episcopi 
omnium  episcoporum  est  cxpressa  confe.ssio  dicentis,  "  Adesto, 
"  Domine,  supplicationibns  nostris,  ut  qui  ex  iniquitate  nostra 
"  reos  nos  esse  cognoscimus,  l)oati  Thoma-s  martyria  tui  atque 

"  pontificis  iiitcrccssiono  libci'emur."     Eodem  anno  Maria  soror  His  sister 

_^ Mary  ab- 

'  Uicliard  dc  Luci.         -  sed  .  .  persecuti]     Introduced  by  the  compiler. 


288 


MATTHiEl    PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1173 
bess  of 
Barking. 
Gournay 
castle 
taken  by 
the  j'oung 
king. 
Many 
nobles 
join  him. 
William, 
abbat  of 
Reading, 
made  abp. 
of  Bour- 
deaux. 


ejusdera  sancti  martyi'is,  rege  jubente,  facta  est  abbatissa  Ber-  Diceto, 
kingensis.  <=«1-  "0- 

Per  idem  tempus  rex  Henricus  juvenis  castrum  Goriiaci  ob- Id.  col. 569. 
.sedit,  et  ccpit  in  eo  Hugoiiem  domiuum  castri  et  filium  ejus 
cum  quater  vigiuti  militibus,  castrum  succendit,  et  burgenses 
ad  redemptionem  coegit.  Quo  etiam  tempore  Eobertus  comes  Id.  col.  570. 
Legecestrensis,  et  cum  eo  Willelmus  dc  Tankarvilla,  cum 
multis  aliis  comitibus  et  baronibus,  regem  patrem  relinquentes, 
ad  regera  filium  transfugiura  fecerunt. 

Ipso  amio  quoque  vir  prudens  et  religiosus  Willelmus 
abbas  Redingise  assnmptus  est  in  archiepiscopum  Bur- 
degalensem. 

Qi(od  rex  Franeornm  Nonnanniam  hostiliter  invaserit. 


Invasion  of     Eodem    auuo,    rex    Francorum   L'odowicus    ad  Normanniam  Diceto,  col. 

Normandy  penitus   devastaudam     innumerabilem    exercitum    congregavit.  570. 

by  Lotus      Q^j  quantocius  Normanniam  ingressus,  castrum  Alberemalense  Id.  col.  571. 
cepit,  et  Willelmum   ejus  dominum    cum    comite  Symone^  et 
pluribus    aliis   ad  deditionem    coegit.     Delude    cepit    castrum 
Driencurt,    et    custodite   deputavit.      Indeque  ad   castrum    de 

Death  of     Archis  progrediens,  amisit  in  itinere  Bononiae  comitem;"  unde 

the  count    comes  Flandrensis,^  de  morte  comitis   fratris   sui  animo  nimis 

of  Bon-       consternatus,  ad  propria  remeavit. 
logne. 


Henry  II. 
remains  at 
Rouen. 


Siege  of 
Yerneuil. 


Flight  of 
Louis  VII. 
on  Henry's 
threats. 


Itex  Francorum  declinavit  furorem  regis  Henrici  nimis  offensi. 

Kex  Henricus  senior  inter  hsec  omnia  Eothomagi  morabatur.  Id. 
aequo  animo,  ut  populo  visum  est,  ferens  ea  quse  fiebant,  et 
solito  frequentius  venatui  indulgens,  ad  se  venientibus  vultum 
hilariorem  praetendit.  Dilabebantur  autem  ab  eo  hi,  quos  ab 
annis  puerilibus  educaverat ;  credentes  dominationem  filii  ilico 
imminere.  Sedente  quoque  rege  Francorum  cum  rege  filio  Id.col.  572. 
regis  in  obsidione  Vernolii,  rex  pater  nuncios  direxit  ad 
regem  Francorum,  mandans  ut  cum  festinatione  a  ISTormannia 
recederet,  alioquin  ipsum  ea  die  hostiliter  visitaret.  Quod 
audi  ens  rex  Francorum,  cum  sciret  regem  Anglorum  esse  po- 
tentisaimum  et  animo  amarum,  fugam  inire  potius  quam 
pugnare  decrevit,  et  sic  a  facie  regis  Anglorum  fugiens,  intra 
Galliam  se  cum  festinatione  recepit. 


1  Simon  de  Montfort,   Couut   of 
Evreux. 


-  Matthew  of  ./Usace. 
"  Philip  of  Alsace. 


DE  TEMPORE  REGIS   HENRICT   RECUNDI.  289 

De  suhversione  Legecestrice.  A.D.  1173, 

Diceto,  Eodem  anno,  quinto  nonas  Julii,  rege  jubente,  obsessa  Lege-  Siege  of 

col.  572.      cestria  dicitur,  eo  ••  quod  comes  dominus  urbis,  rege  patre  relicto,  Leicester 
Id. col. 573.  ^(j  regem  filium  confugit.     Sed  urbe  tandem  pro  maxima  parte  j.Jyjji^ 
combusta,  cives  de  pace  tractaverunt,  datis  regi  trecentis  libris,  forces, 
ut  haberent  quo  vellent  licentiam  abeundi.     Concessa  est  ergo 
eis  tali    conditione    licentia,    ut  in  urbibus  regiis  vel    castellis 
(Not  in       locum  susciperent  babitandi.     Dispersi  ^  sunt    nobiles    civi-  The  nobles 
Diceto.)      ^g^|.jg .  g^  qylg^  regem  nimis  in  defensione  suse    civitatis  ^^^^o^s'*^ 
ofFenderant,  locum   tuti  refugii  quoerebant,  ut  minas  et  Aiban's  or 
gi'avamen   regis   evaderent.      Tunc    igitur    ad    terram  ^^■^nJg_ 
Sancti  Albani  Anglorura  prothomartyris,   et  Saneti  Ed-  bury, 
mundi  regis  et  martyi'is,  quasi   ad   sinum  protectionis 
confugerunt.     Quia  tunc  temporis  tanta  fuit  eorum  re- 
verentia,  ut  eorum  burgi    omnibus  transfugis  asilium  et 
Diceto,  col.  tutam  protectionem  ab  hostibus  prsebuenint.     Illis  autem 
abeuntibus,  subversae    sunt  porta9  civitatis,  pars^  murorum  de- 
structa  est ;    militibus   castello    inclusis   dantur  inducias  usque 
ad  festum   Sancti   Michaelis,  et   sic   quinto    kalendas   Augusti 
obsidio  est  soluta.     Quo  facto,  rex    Scotorum    Willelmus    pro-  Invasion  of 
vinciam   Northanhumbrorum,    quae   David    regi   avo   suo   data  Northum- 
fuerat   et   longo   tempore   possessa,  illam   a  rege  repetens,  re-  w^k™  ^ 
pulsam    invenit.     Qui    exercitum    congregans    tam  Walensium  king  of 
quam    Scotorum,  per   fines    episcopi  Dunelmensis  securum  ha-  Scots,  who 
buit  transitum,  donee  villis    quam  pluribus  succensis,  mulieri-  '^  forced  to 
bus  et  parvulis  interfectis,  praedam  impreciabilem  congregavit.  ..     ^  i^ 
Ad  propulsandam  ergo  tantam  injuriam,  magnates  Anglic  oc-  lish  nobles, 
currentes   regem    Scotorum   ad   sua  redire  compulerunt.    Qui 
ejus  vestigia   insequentes,    totum   Lodonesium   incendio    tradi-  p.  2C6. 
derunt.      Quicquid   extra  muros   repperiunt,   Anglis    cessit  in 
praedam ;  et  sic  ad  instantiam  regis  Scotorum,  datis  usque  ad 
festum  Sancti  Hillarii  induciis,  magnates  Angliaa  cum  victoria 
remearunt. 

Qiialiter  comes  Legecestrice  et  Flandrenses  capti  incarcerantur. 

Audiens  *  autem  Eobertus  comes  Legecestrensis  quao  de  civi-  The  earl  of 
tate   sua   facta   fuerant,  tactus   dolore   cordis  intrinsecus,  cum  passes  ^ 


'  CO  .  .  confugit"]  Introduced  by 
the  compiler.  The  earl  is  Robert 
Blanchmaines. 

-  This  introduction  is  Paris's  own. 


^  In  the  margin  the  walls  are  re- 
presented falling. 

*  Audiens  .  .  .  intriyisccusi  This 
is  the  compiler's  introduction. 


• 


VOL.    II.  T 


290 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOEA. 


uxorc  *  in  Angliain  reversurus,  per  Flandriam   transitum  fecit.  Dlceto, 
Ubi  Normamiorum   ct  Flandrensium,  tam   cqnitiim    quam  pe-  col.  ."JTS. 
ditum,  plurima  sibi  suffragantc  caterva,  naves  ascendit,  ct  veils 
in    altum   expansis,  applicuit  in   Suthfolca    apud   Waletunam, 
tcrtio  kalendas  Octobris.      Qui  [de]   navibus  cum  festinatione 
egressus,  castrum  ejusdem.  villiB  obsedit,  sed  nihii  omnino  pro- 
fecit.    Indequc   progredicns,  tertio  idus  Octobris  castellum  de 
Hagenet  invasit,   cepit,  et  succendit,  et   milites  triginta  intus 
captos  ad  redemptionem  coegit.     Eegrediens  inde  ad  Tremin- 
gcham,  cum  mora  ejus  cuerosa  Hugoni  Bigod  castelli  domino 
videretur,   necessitate  ductus,    animum   direxit    et  gressum  ad 
Legecestriam  visitandam.     Iter  igitur  arripiens,  proposuit  bur- 
gum  Sancti  Eadmundi  ex  industria  itinerans  sinistrare.     Quod 
exercitum  regis  Angliee,  qui  ad  patri^  illius  custodiam  fuerat 
assignatus,  non  latebat.     Stipatus    ergo    comes  Legecestrensis 
milite  copioso,  qui  paratus  ad  pugnam,  in  tribus  milibus  Flan- 
drensium, quos  vise  participes  tunc  habuit,  non  minimum  con- 
fidebat.^     Inito^  itaque  certamine  et  ictibus  ictuum  assiduita.te 
compressis,  post  belli  varies  eventus  comes  et  comitissa,  Flan- 
drenses,  Normanni,  et  Franci,  et  qui  cum  eis  venerant,  omnes 
capiuntur,  decimo  sexto  kalendas   Novembris.     Comitissa  vero  (Not  in 
anulum  habens  in  digito  pretiosum,  in  amnem  prope  fluentem  ^  Diceto.) 
projecit,  nolens   hostibus  suis  de  sua  captione  tantum   habere 
proventum.    Tandem  pars  major  Flandrensium  occiditur,  pars  Diceto, 
quasdam  submergitur,   pars    minima  ad  vincula  traMtur  sub-  col.  574. 
eunda,  quae  carcerali  custodi^  deputatur. 

QuoA  rex  Henricus  onultos  liosHum  suorum  ceperit. 
The  young      Rege  Anglorum  patre  apud  Eotbomagum  commorante,  nun-  Id. 
king's  ciatum  est  ei,  electam  regis  filii  sui   militiam   apud  Dolensem 

army  urbem  a  suis   Brebantiis  et  ruptariis  circumclusam.     Qui  con- 

at'l)'™*^  ^  tinuo  equos  ascendens,  sequenti  mane  ad  urbem  pervenit  prse- 
HeniT  II  f^tam,  et  militiam  filii  sui  repugnantem  sibi  per  dies  aliquot 
arrives  comprehendit.  Sed  priusquam  veniret,  hostium  suorum  per- 
there.  maxima  multitude  a  suis  ruptariis  fuerat  interempta.    Captus 


A.D. 1173 

tlirou.cli 
Flandei-s 
and  hinds  at 
AValton-on- 
thc-Naze. 


After  taking 
Hagenet, 
(Haughley) 
castle,  lie 
Koes  to 
Framling- 
ham,  ancl 
marclies  to 
the  relief  of 
Leicester. 

He  is  at- 
tacked by 
the  king's 
army, 
defeated, 
and  taken 
prisoner. 


The  coun- 
tess throws 
away  her 
ring. 


'  Petronilla,  daughter  of  Hugh 
de  Grentemesnil. 

2  See  the  song  of  the  Flemish 
soldiery  in  the  Hist.  Anglor.  i. 
p.  381. 

^  The  battle  was  fought  at  Forn- 
ham  S.  Genevieve,  near  Bury  St. 
Edmund's. 

"*  This  is  the  only  mention  of 
this  incident.     The  Hist.   Anglor. 


adds,  prce  indignatione.  Jordan 
Fantosme  mentions  that  she  lost 
her  rings,  p.  .50  (ed.  Surt.  Soc), 
A  ring,  supposed  to  be  the  coun- 
tess's, was  found  "in  the  bed  of  the 
"  river  in  the  adjoining  parish  of 
"  Fornham  S.  Martin  some  years 
"  since."  Rokewode,  Chronicon  Jo- 
celini  de  Brakelonda,  p.  106  (Cam- 
den Soc.  1840). 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRTCI   SECUNDI. 


291 


Diceto, 
col.  574. 


Id. 


(Not  in 
Diceto.) 

Diceto, 
col.  574. 


est  ibi  comes  Cestrensis'  Ranulfus,-  qui  nuper  transfuginra 
fecerat  ad  filium  suum,  Radulfus  de  Fulgeriis,  Willelmus 
Patricius,  Radulfus  de  Haie,  Hasculfus  de  Sancto  Hillario,  ct 
cum  istis  milites  quater  viginti. 

Eodem  tempore  magnates  Anglias  cum  esercitu  infinite  ad 
Hugonis  Bigod  superbiam  reprimendam  profecti,  cum  de  facili 
posset  expugnari,  sicut  omnibus  videbatur,  interventu  pecimiBe, 
datis  et  acceptis  induciis  usque  ad  Pentecosten,  quatuordecim 
milibus  Flandrensium  armatorum  stipatus  agminibus,  per 
Essexiam  et  Cantiam  securum  ei  ipsi  prasbuerunt  conductum, 
et  apud  Doveram  naves  ad  transfretandum  paraverunt.  Sed 
nimquam  ultra  illud  tempus  comes  ad  plenum  respii-avit. 
Eodem  anno  electus  Cantuariensis  Eomam  proficiscens  habuit 
in  comitatu  Batboniensem  '  electum. 


A.D. 1173. 
Names  of 
the  chief 
prisoners 
taken 
there. 
Attack 
by  the 
nobles  on 
Hugh 
Bigod, 
•who  makes 
terms  with 
them. 

The  arch- 
bishoi)  elect 
goes  to 
Rome. 


Be  suhversione  Axilwlm  et  magna  militia  capta. 

Id.  Anno  Domini  MCLXxrv.   Rogerus    de    Molbraio    a    fidelitate 

regis  senioris  recedens,  in  insula  Axibolm  castellum  ^  ab  antiquo 
dirutum  reparavit.  Ad  quem  multitudo  Lincolniensium  navigio 
transvecta  castellum  obsedit,  constabularium  et  milites  omnes 
ad  deditionem  coegit,  et  castellum  subvertit.    Eodem  tempore, 

Id. col.  575.  pridie  kalendas  Maii,  rex  Anglorum  senior,  cum  audisset 
militiam  Ricardi  filii  sui  urbem  Santonicam  occupasse,  sumptis 
secum  Pictavensibus,  ad  ejus  liberationem  processit.  Milites 
illi  nee  Deo  nee  sanctae  ecclesice  reverentiam  cxbibentes, 
majorem  ingressi  ccclesiam  ipsamque  in  castellum  redigentes, 
armis  ct  victualibus  impleverunt.  Cum  autem  rex  hostes 
in  tribns  munitionibus  confidere  edoctus  fuisset,  ad  eos 
invadcndum  operam  impendit.  Duobus  igitur  munitionibus 
ilico  s\ibjugatis,  ad  majorem  ecclesiam  militibus  armatis  et 
lenocinatoribus  ^  refertam  accessit,  ita  ut  non  cam  impugnaret. 
Bed  a  sordibus  liberaret.  Capti  sunt  autem  tam  in  ecclesia 
quam  in  aliis  locis  milites  sexaginta  cum  balistariis  quadrin- 
gentis.  Positis  •*  igitur  in  securitate  finibus  illis,  rex  in  Nor- 
manniam  reversus  est,  necessitate  compulsus.  Pbilippus  enim 
comes  Flandrensis,  praesente  rege  Francorum  Lodowico  et 
majoribus  regni   illius  tactis    sacrosanctis   reliquiis,  juraverat, 


Roger  de 
Mowbray'a 
castle  in 
Axholm 
destroyed 
by  the 
Lincoln- 
shire men. 

Militia 
Ricardi 
contra  re- 
gem  patrem 
suu7n  recal- 
citrantis 
confusa  est. 

Relief  of 
Saintcs. 


Incipit 
regis  per- 
turbatio 
per  filium 
suum. 


'  Cestrensis']  Castrensis,  A. 

2  Ranul/us  ....  suum']  Intro- 
duced by  the  compiler.  Ranulfus 
is  an  error  for  Hugo — Hugh  Cy\'e- 
lioc. 

•'*  Reginald  Fitz  Jocelin. 


*  Kinardeferie,Hoveden,  ii.  p.  57. 

*  lenocinatoribus']  lenonibus,  Hist 
Angl. ;  lenocinantibus,  Diceto. 

''  Positis  .  .    .  compulsus]    Ab 
ridged    from    Diceto  ;     necessitate 
compulsus  is  the  compiler'n. 
T  2 


292 


MATTIIyEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


AD.  1174. 

Philip, 

count  of 

Flanders, 

joins  the 

young 

king. 

The 

Flemings 
land  at 
Orwell, 
and  take 
Norwich. 

Richard 
Toclive, 
elect  of 
Winches- 
ter, sent  to 
inform  the 
king. 


The  king 
retui'ns  to 
England 
with  his 
family  and 
prisoners. 


p.  a67. 

His  prayer 

before 

crossing. 


He  lands  at 
Southamp- 
ton. 


quod  infra  dies  quindecim,  post  instans  festum  Sancti  Johannis,  Diceto, 
in  manu  robusta  Augliam  intraret,  et  regis  earn  juvenis  subi-  '"''•  ^^*'*' 
ceret  potestati.  Qua  fiducia  rex  junior  tractus,  pridie  idus 
Julii  apud  Witsant  venit,  Eadulfum  de  la  Haie  in  Angliam  cum 
multa  militia  transmissurus.  Comes  Flaudrensis  trecentos  et 
deccm  et  octo  milites  probatissimos  ad  transfretandum  pra3misit ; 
sed  postquam  apud  Arewellam  *  in  Angliam  sunt  appulsi,  de- 
cimo  octavo  kaleudas  Julii,-  sociis  eorum  pro*  maxima  parte 
periclitatis,  Hugonem  Bigod  comitem  secum  ilico  assumpse- 
runt.  Norwicum  invadentes  ceperunt,  infinitam  ■•  inde  pecuniam 
sustulerunt,  multos  abduxerunt  captives,  decimo  quarto  kalen- 
das  Julii,  et  ad  redemptionem  gravissimam  compulerunt.  Quod 
videntes  justiciarii  regis,  de  consilio  communi  miserunt  ad 
regem  Ricardum  Wintoniensem  electum,  qui  pericula,  quae  in 
Anglia  imminebant,  fideliter  intimaret.  Qui  celeriter  in  Nor- 
manniam  transvectus,  omnia ^  quae  fiebant  in  Anglia,  remota 
falsitate,  narravit. 

Quod  rex  veniens  in  Angliam  heatum  Thomam  gratia  orationis 

petivit. 

Rex  autem  talem  nuncium  debita  cum  veneratione  suscipiens  Id.  col.576. 
et  se  ad  transfretandum  praeparans,  reginam  Alienor  reginam- 
que  Margaretam,  filium  et  filiam  Johannem  et  Jobannam, 
secum  adduxit.  Comitem  quoque  Legecestrensem  ^  et  comitis- 
sam  aliosque  quam  plures,  quos  habebat  in  vinculis,  ante 
faciem  suam  Barbefluvium  pr«misit.  Ubi  navibus  congregatis, 
cum  innumera  armatorum  copia  impiger  naves  conscendit; 
sed  ventus  in  contrarium  veniens,  transitum  ea  die  nautis  red- 
debat  suspectum.  Cum  autem  mare  rex  turbulentum  cogno- 
visset,  erectis  in  caelum  luminibus,  palam  cunctis  [ait] ;  "  Si  ea 
"  quae  ad  pacem  sunt  cleri  et  populi  habeam  in  proposito,  si 
"  pacem  in  adventu  meo  dare  Rex  caelorum  disposuit,  tunc  pro 
"  sua  misericordia  indulgeat  mibi  portum  salutis.  Si  autem 
"  aversus  fuerit,  et  regnum  Angliae  in  virga  furoris  visitare 
"  decreverit,  nunquam  mihi  concedat  fines  attingere  regionis." 
Oratione  itaque  completa,  ipsa  die  tranquilla  navigatione  cum 
rerum  indemnitate  ad  portum  Hamonis  applicuit.  Deinde 
in    pane   jejunans    et    aqua,  ab    ingressu    civitatum  abstinuit. 


Orewellam,   Hist. 


'  Arewellam'] 
Angl.     Orwell. 

'  Julii]  Junii,  Diceto. 

^  pro]  So  W.,  as  Diceto ;  A.  0. 
have  per. 


*  infinitam]  infinite,  A. 

*  omnia  .  .  narravit]  This  is  the 
compiler's. 

^  Diceto  has  "  comitem  Cestren- 
"  sem,  Legecestrensem  comitissam." 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


293 


quousque    vota    orationum  pcrsolveret    mentc    concepta 
ThomEB  Cantuariensi  archiepiscopo  ac  martyri    glorioso. 


bcato  A.D.  U74. 
Cum  His  pcn- 


autem  Cantuariam  appropinquasset,  equo  desiliens,  et  regiam  ''"<=c  at 
majestatem  prorsus  deponens,  nudus  pedes,  faciem  peregrinantis,  by^y^"^" 
pcenitentis,  et  supplicantis  assumens,  tertio  '  idus  Junii,  feria 
sexta,  ad  ecclesiam  majorem  pervenit,  et  cum  gemitibus  et 
suspiriia  alter  ^  Ezechias  lacrimarumque  affluentia  petiit  sepul- 
chrum  martyris  gloriosi.  Ubi  toto  corpore  prostratus,  manibus- 
que  in  ccelum  expansis,  diutius  in  oratione  permansit.  Interim 
per  OS  episcopi  Londoniensis  sermonem  ad  populum  habentis  rex, 
Deum  et  martyrem  beatum  in  animam  suam  invocans,  publice 
protestatus  est,  quod  mortem  martyris  nee  mandavit,  nee  voluit, 
uec  suo  artificio  perquisivit.  Sed  quoniam  interfectores  mar- 
tyris gloriosi  ex  verbis  ejus  non  satis  circumspecte  prolatis 
occasionem  sumpserant  archiepiscopum  perimendi,  ab  episcopis, 
qui  tunc  praesentes  erant,  absolutionem  petiit,  camemque  suam 
nudam  disciplinas  virgarum  supponens,  a  singulis  viris  religi- 
osis,  quorum  multitudo  magna  convenerat,  ictus  temos  vel 
quinos  excepit.  Vestibus  igitur  resumptis,  muneribus  pretiosis 
martyrem  honoravit,  assignans  insuper  annui  census  quadra- 
ginta  libras  ad  luminaria  circa  sepulcrum  martyris  continu- 
anda,  reliquumque  diei  ac  noctis  sequentis  in  amaritudino 
mentis  transegit.  Orationibus  igitur,  vigiliis,  et  jejuniis  dc- 
ditus,  usque  in  diem  tertium  ab  alimentis  abstinuit.  Undo 
beatum  martyrem  sibi  reddens  placabilem,  ipsa  die  Sabbati  Capture  of 
qua   sibi    ab    eo    indulgentiam   dari    postulabat,  tradidit  Deus  ^^  '^'"S  of 


ScotiaB    AVillelmum 


Scots,  and 


_  in    manus    suas,   apud   Eichemunt  dispersion 

castellum   custodiae   mancipatum.     Ipsa   etiam  die  Sabbati  rex  of  the 
filius  ejus,  navibus,  quas    congregaverat    ad  transfretandum  in  young 
Angliam  ut  eum  subjugaret,  dissipatis  penitus  et  fere  submersis,  '*'°S's  n<^ct 
coactua  est  ad  Galliam  redire.  gj^^^  ^ 

De  captione  Willelmi  regis  Scotorum. 

De     captione    regis    Scotorum,    ut    breviter    dicatur,     dum  The  king 
Northanhumbriam   intraret,   sicut   in   anno   prasterito,  ut  cam  °*  Scots' 
Bubjugaret   et  suo    regno  hostiliter  copularet,   occurrerunt    ci  j^,  ^^^^, 
magnates  regionis,  et  commisso  campcstri  pra;lio,  ipsum  cepe-  Northum- 
runt  et  vinculis  arctioribus  constrinxerunt.'    De  formicis  autem  bria. 
Scoticis  tot  interfectae  refemntur,  quod   numerum  omnem  ex- 


'  tertio']  quarto,  Diceto. 
-  alter  Ezechias]  Introduced  by 
the  compiler. 
'  In  the  margin  "  Willelmus  rex  " 


is  represented  with  his  crown  falling 
ofF,  and  by  his  side  a  figure  armed 
with  an  axe.  This  and  the  follow- 
ing sentence  are  the  compiler's. 


294  MATTHyEI   PARISIENSIS   CHllONICA  MAJOllA. 


A.D. 1174 

Fulfilment 
of  Merliu's 
prophecy. 


Successes 
of  Henry 
after  his 
penance. 


He  takes 
Hunting- 
don castle. 

Other 

castles  sur- 
rendered. 


Hugh 
Bigod 
submits. 

The 

Flemings 
and  the 
young 
king's 
forces 
leave  Eng- 
land. 

Submission 
of  various 
nobles. 
Henry 
crosses  to 
Normandy 
with  his 
prisoners. 


cederc  diccbautar.     Kego    autem   apud   Eichemunt  castellum  Diceto, 
carcerali  custodia)  deputato,  impleta  videtur  Merlini  prophetia  '^^  " 
dicoutis,    "  Dabitur  maxillis  ejus   fraenum,    quod   in   Armorico    - 
"  sinu    fabricabitiir,"  sinum  Armoricum   vocans  castellum   de 
Eicbemunt,  ab  Armoricis  principibus  et  tunc  [et]  ab  antiquis 
temporibus  ba;reditario  jure  possessum. 

Ut  ^  autem  veraciter  perstringamus  beneficia,  quae  regi  Hen-  (Not  in 
rico  Deus  post  satisfactionem,  quam  sibi  exbibuit  et  beato  Diceto.) 
martyri  per  ejusdcm  sancti  intercessionem,  in  articulo  temporis 
pi'a3stitit,  intelligamus  [per]  ea  qu^  sequuntur.  Eex  autem  Diceto, 
Heni'icus,  votis  orationum  completis,  a  Londoniensibus  susceptus  ^°''  ^^^* 
est  reverenter.  Inde  ad  Huntedonam  progrediens,  castellum 
obsedit  et  subjugavit,  decimo  quarto  kalendas  Augustij  ubi 
milites  comitis  Legecestriee  ad  regem  accedentes,  reddiderunt 
castella  de  Grobi  et  Muntsorel,  ut^  cum  domino  suo  mitius  se 
haberet,  undecimo  kalendas  Augusti.  Proceres  Norenses,  ducem. 
habentes  electum  Lincolniensem,  regis  videlicet  filimn,  Males- 
sart'  castellum  Eogeri  de  Molbraio  viribus  subjugarunt.  Eex 
Henricus,  turmis  militaribus  undique  ad  eum  confluentibus,  cum 
apud  Sanctum  Eadmundum  copiosum  congregasset  exercitum, 
duo  castella  Hugonis  Bigod,  Bungeie  et  Framingebam,  obsidere 
decrevit.  Comes  autem  non  babens  fiduciam  resistendi,  datis 
mille  marcis  cum  obsidibus,  pacem  regis  obtinuit,  octayo  kalen- 
das Augusti.  Tunc  multitudo  riandrensium,  quam  Philippus 
comes  in  Angliam  miserat,  ut  prsemissum  est,  prsestito  jura- 
mento  quod  fines  Anglise  amplius  bostiliter  non  intraret,  cum 
licentia  regis  ad  propria  remeavit.  Militia  etiam  regis  juvenis, 
cui  praeerat  Eadulfus  de  la  Hai,  absque  impedimento  ab  Anglia 
recessit.  Eobertus  comes  de  Ferrariis,  et  Eogerus  de  Molbraio, 
quorum  castella  tunc  obsidebantur  a  rege  Trese  *  et  Stuteberi,^ 
missis  ad  regem  legatis,  pacem  ejus  impetrarunt.  Willelmus 
comes  Gloverniae  et  Eicardus  comes  de  Clare  regi  occurre- 
runt,  suo  mandato  in  omnibus  parituri.  Sic  rex  magnificus, 
per  intercessionem  martyris  gloriosi  hostibus  superatis  et 
rebus  Anglise  pacificatis,  septimo  idus  Augusti  in  Norman- 
niam  transfretavit,  ducens  secum  regem  Scotorum,  comitem 
Legecestrensem,^  et  Hugonem  de  Castello,  quos  in  vinculis  re- 
tinebat. 


1  Ut  .  .  .  sequuntur^  Introduced 
by  the  compiler. 

2  M<  .  .  haberef]    Introduced  by 
the  compiler. 

^  Malzeard. 


<  Thirsk. 

5  Tutbury. 

^  Diceto  adds 
sem,  here  again 
compiler. 


comitem   Cestren- 
omitted    by  the 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICl   SECUNDI.  295 

Quod  rex  Franconim  ah  ohsidione  Bothomagi  recessit.  A.D.  1174. 

Diceto,  Cum  autem  rex   Henriciis  tertio '  idus  August!  applicuisset,  He  forces 

col.  578.      invenit   Rothomagensem  civitatem  obsessam.     Lodowicus  enim  I'ouis  VII. 
rex  Francorum  efc  Henricus  rex  juvenis  cum  comite  Flandrcnsi  j^igg^of    ^ 
Philippo,    in   absentia   regis   Anglorum,  cum    exercitu   copioso  Rouen. 
Id.col.579.  supervenerant,  et  requiem  non  dcderant  civibus  obsessis.     Sed 
rex  Francorum,  cum  Anglorum  regem   supervenire  didicisset, 
succensis  machinis,  non  sine  famre  dispondio  recessit ;  atquo  in 
ejus  fuga  milites  [regis]  Anglorum  arma  plurima  et  instrumenta 
Cf.  Id.         bellica  rapuerunt.     Eodem  anno  archiepiscopus  Cautuariensis  a  Archbishop 
col.  580.      Roma  rediens  pallium  -  et  primatum  Anglige  reportavit.     Ve-  tu'rn^from" 
Id.col.581.  niens  apud  Londonias  tertio  kalendas^  Septembris,  vacantium  J^°'^<'' ^'"\ 

ecclesiarum  personas  principales,   qua)  sibi   pastores  elegerant,  several 
Id.col.582.  convocavit.     Ubi  electionibus  confirmatis,  Wintonienscm,  Hcli-    '^^°p^- 
ensem,  Herefordensem,  et  Cicestrensem   electos   pariter  conse-  p.  268. 
cravit.      Gaufridas   vero   Lincolniensis   electus,    quia   nondum  Gcofirey, 
electio  ejus  fuerat  confirmata,  transfretavit,  in  propria  persona  ^^^^^  ^^ 
Romam  iturus,  vel  ad  ipsam  nuncios  transmissurus.  „_„   .  ' 


goes  to 
Rome. 


Qtiod  omnes  filii  regis  Angloruvi  ad  pacem  patris  sunt  reversi. 


Id.  Ajino  Domini  mclxxv,    Lodowicus  *  rex  Francorum  et  comes  Louis  VII. 

Flandrensium,  sumptibus  taediosis   affecti,    quos  pro   rege  An-  ^°'^  Philip 
glorum  juvcne  impenderant,  et  damna   sibi   ac   suis   illata   et  pjauders 
interfectiones    ad  memoriam  rcvocantes,  promiserunt   so  vellc  give  up 
ab  infestatione  Norraannorum  animum  revocare.    Undo  filios  the  young 
regis  Anglise,  quos  paternam  maledictionem,  odium  cleri,  po-      S^ 
pulorum     imprecationem    noverant     incurrisse,    ut    ad   patris 
gratiam  redire  possent,    summopere  satagebant.     Rex  Anglise  Henry's 
igitur  per  internuncios  omnes  adversaries  suos  ad  poenitentiam  ^"'J^  ^^' 

Id.col.585.  revocatos  intelligens,  ipsos   Cenomannis  ad  suum  venire  collo- arc  recon- 
quium  procuravit ;  ubi  a  Gaufrido  primitus  et  Ricardo  filiis  suis  cilcd  with 
homagium   et    fidelitatem    accepit.    Post   dies    autem   paucos,  ^™- 
apud  Burum  in  Normannia  venit  ad  eum  rex  filius  ejus,  cum 

Iil.col.586.  archiepiscopo  Rothomagensi  et  aliis  cpiscopis  et  baronibus 
multis,  et  cum  multa  lacrimarum  effusionc  ad  pedes  patris 
prostratus,  misericordiam  precabatur.  Rex  autem  forrnam 
incluens  patrisfamilias,  redeunte  filio  suo  procligo,  motus 

'  fcrllo']  (luarto,  Diceto.  |        '  This  paragraph  is  made  up  by 


^  The  pall  is  not  mentioned  by 
Diceto. 

•*  (erlto  kalcndas']  quarto  non., 
Diceto. 


the  compiler  from  Diceto  out  of 
the  letters  as  well  as  out  of  his 
account. 


296 


MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1175 

The 

prisoners 
on  both 
sides  re- 
leased 
M'ithout 
ransom. 


Council  at 
Westmin- 
ster, 17 
June. 


Death  of 
Reginald 
earl  of  '. 
Cornwall. 
The  legate 
arrives. 


pictato  super  filio  qiiem  totis  visceribus  diligcbat,  intelligcns 
cum  ex  corde  loqui,  iram  et  omnem  ei  indignationem  remisit, 
atquc  ejus  homagium,  addito  juramento,  suscepit.  Omnibus 
igitur  bene  pacificatis,  ct  osculis  undique  ex  corde  collatis,  rex 
pater  milites  nongentos  et  scxaginta  novem,  quos  tempore  belli 
ccperat,  sine  redemptione  a  vinculis  solvit ;  paucos  vero,  quo- 
rum facinus  enorme  principem  mansuetissimum  ad  iracundiam 
pro  vocaverat,  arctiori  custodise  tradidit  mancipandos.  Eex 
vero  filius  eodem  modo  milites  quos  jure  belli  ceperat,  quorum 
Humerus  ad  centum  et  eo  amplius  excreverat,  sine  pecunia 
rclaxavit.  Tunc  rex  pater  litteras  in  omnes  fines  suae  domina- 
tionis,  formam  bujus  pacis  continentes,  direxit,  ut '  omnes,  quos 
generale  discrimen  belli  afflixerat,  communis  Isetitia  recrearet. 
Continebant  insuper  litterae,  quod  omnia  castella,  quae  munita 
fuerant  tempore  belli  contra  ipsum,  ad  ilium  redigerentur 
statum  in  quo  erant  quando  guerra  incepit. 

Eodem  anno  civitas  Rothomagi  obsessa  est ;  concilium 
generale  habitum  est  apud  Westmonasterium,  quinto 
decimo  kalendas  Julii,  prsesidente  E-icardo  Cantuariensi 
archiepiscopo  et  apostolicse  sedis  legato ;  Rogerus  vero 
Eboracensis  archiepiscopus  concilio  noluit  interesse. 
Obiit  Reginaldus  comes  Cornubise.  Hugo  Petroleonis 
diaconus  cardinalis  venit  legatus  in  Angliam,  et  prse- 
stitit  auctoritatem  tradendi  clericos  ante  judicem  sfecu- 
larem,  pro  forisfacto  forestse  et  laico  feodo  in  favorem 
regis. 


Diceto, 
col.  586. 


Id.  col.  583. 


(Not  in 
Diceto). 

Diceto, 
col.  583. 


Id.  coll. 
578,  585. 


Id.  col.  586, 
Id.col.587. 


Willelmus  rex  Scotorum  pacem  fecit  cum  rege  Anglorum. 


William, 
king  of 
Scots, 
makes 
peace. 


Eodem  anno,  Willelmus  rex  Scotorum  apud  Falesiam  tentus  Id.  col.584. 
in  vinculis  cum  rege  Anglorum  pacem  fecit  in  hunc  modum, 
sexto  idus  Decembris.  Rex  Scotorum  devenit  homo  ligius  regis 
Anglorum  de  regno  Scotiae  et  omnibus  terris  suis,  et  homagium 
fecit  ei  et  ligantiam  ut  domino  suo  special!,  et  Henrico  filio 
ejus,  salva  fide  patris  sui.  Et  similiter  omnes  episcopi  cum 
comitibus  ac  baronibus  de  regno  Scotiae,  de  quibus  rex  Anglo- 
rum homagium  voluit  et  fidelitatem  habere ;  et  non  solum  sibi, 
sed  et  successoribus  regis,  ipsi  et  successores  sui  imperpetuum, 
The  treaty,  sine  malo  ingenio.  Hsec  est  forma  cartse  revera,  quae  est  in  (^ot  in 
thesauro,  ubi  appensa  sunt  omnia  sigilla  episcoporum  et  ■^'^^*°-) 


ut  .  .  ,  recrearef]  This  is  the  compiler's. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   SEOUNDI.  297 

Diceto,        baronum   Scotife  :   "  Rex  praaterea  Scotorum  etomnes  homines  A.D.  1175. 

col.  584.      "  sui  nullum   amodo  fugitivum  de    regno  Angliae  receptabunt 
"  in  Scotia,  nee   in  alia  terra  sua;  sed  rex  Scotiie  ct  homines 
"  ejus  eum  capient,  et  ilium  regi  Anglorum  vel  suis  justiciariis 
"  reddent."    Pro  hac  autem  conventions  et  fine  firmiter  ob-  He  gives 
servando,  dedit  rex  Scotorum  regi  Anglorum  et  successoribus  "P"crwick 
Buis  castella  de  Berewic  et  de  Rokesburc    imperpetuum  possi-  burgh 
denda.     "  Et  si  rex  Scotorum  aliquo  tempore  contra  hoc  venire  castles. 
"  attemptaverit,  episcopi  Scotiae    cum  comitibus  et  baronibus 
"  contra  regem  suum  tenebunt,  et  episcopi  tcrram  ejus  subintcr- 
"  dicto  ponent,  donee  ad  regis  Anglorum  obsequium  revertatur." 

Id.  col.  585.  Igitur  rex   Scotorum    datis   obsidibus  rediit   in   Angliam,  sub 
libera  deputatus    custodia,  donee   castella  quse    regi   pepigcrat 
pro  illius  arbitrio  redderentur.     Castella  vcro  per  Angliam   et  The  castles 
Normanniam  multorum,   quas  tempore  diseriminis  inter  patrcm  cected 
et  filium  constructa  fuerant,  passim  eversa  sunt,  rege  iubente,    ""°S  t"<^ 
nlioque  non  contradicente.  stroyed. 


Beges  Anglorum  patei'  et  filius  beatum  Thomam  petierunt. 


Id 


Anno  Domini  MCLXXVi.    Reges  Anglorum,  pater  et  filius,  in  The  two 

Angliam  venientes,  per    dies   singulos    in   eadem   mensa  sunt  kings, 

refecti,  et  idem  thalamus  fomenta  quietis  eisdem   de  noctibus  ^'"^^"^^  '"^" 

son   &t 
ministravit.     Et  properantes  simul,  ut  beatum  Thomam  marty-  Canter- 

rem  egregium  visitarent,  cum  omni  humilitato  orationum  vota  bury. 

(Not  in        et  mansuetudine    peregerunt.     Indeque  '   per  Ajigliam    pariter 
'^      profecti,  paeem  singulis  et  justieiam  tam   clericis  quam  laicis 

Diceto,        promiserunt,  et  id  opere  eompleverunt.     Eodem  anno  Willelmus  Walenscs 
de  Brausia  multitudinem  Wallensium  in  castello  de  Bergeveni  ""'/'« /^c- 
callide  convocatam  prohibuit,  ne    quis    cnipulum  ferret   viator  '""P^^  *""'• 
vel  arcum.     Sed^  illis  hujusmodi  decreto  contradicentibus,  capi- 
tali   omnes    sententia   condemnavit.     Qui,   ut    proditionis  suaj 
nequitiam  quasi   sub   velamine   honestatis   palliatam   intelligas, 
hoe  fecit  in  ultionem  avunculi  sui  Henrici  de  Hereford,  quem 

Id.  col.  588.  ipsi  in  sancto  Sabbato  Paschaa  antea  peremerunt.    Eodem  anno  Nota  de 
Ricardus  Cantuariensis  archiepiscopus  in   diocesi  sua,  quee  ab  'ribus  ar- 
antiquis  temporibus  uno  tantum    fuerat  archidiacono  contenta,  f"'^"^'""* 
ultimis    his    diebus   tres    archidiaconos    constituit,    Savaricum  ariensi 
scilicet,  Nicholaum,  et  Hercbortum.    Eodem  anno  Johannes  de-  diocesi. 
canus     Saresberiensis    conseeratus     est     antistes    Norwieensis.  J»''"  bishop 
Nee   multo   post   rex  Anglorum    fecit    complanari    castella  de  p.  269. 
Legecestria,   Huntendonia,  Walctonia,  de  Grobi   et  Stutesberi,  Compla- 
^  nantur 

'   Indcqnc  .  .  c(mplevcnmt'\     In-   I       '  f^rd  .  .  .  conlradiccnlibus']  In- 
troduced by  the  compiler.  I  troduced  by  the  cou»i)iler. 


298         MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1176.  do  Haio^  ct  do  Trosc,  et  alia  quam  plurima;  in  ultioncm  in-  Diceto, 
qucrdam      jimarum  quas   ipsi   frequenter  intulerant  domini    castellorum.  col.  588. 
castra  ct      Deiiidc  idem  rex  per  consilium    filii   sui  et  episcoporum    con- 
tiu-  usti-'    ^^'^^^^^  justiciarios  per  sex  partes  regni,  m  qualibet  parte  tres, 
aril  novi.     qui  juraverunt  quod  cuilibet  jus  suum  conservarent  illossum. 


Articles 
granted  by 
the  king  to 
the  legate. 


Johanna 
nupsit  regi 
Sic  ilia. 


Johannes 
filius  regis 
fit  hares 
GlovernicB. 
Hex  Hen- 
ricus  dedit 
filiam  suam 
nuptui  regi 
Apulia  et 
Sicilia,  sed 
hocintextu. 

De  obitu 
quorundam 
comitum. 
Walter, 
abbat  of 
Westmin- 
ster. 


Petro  Bomance  sedis  legato  rex  Anglorum  quatuor  capitula 

concessit. 

Yeniente  eodem  tempore  in  Angliam  Petro  Leone  legato  sedis 
ApostolicEe,  quatuor  ei  rex  concessit  capitula  quae  sequuntur,  in 
regno  Angliae  observanda.  Primo,  quod  de  csetero  clericus 
non  trabatur  ante  judicem  sascularem  personaliter  pro  aliquo 
crimine  vel  transgressione,  nisi  pro  foresta  et  laico  feodo,  undo 
regi  vel  alio  domino  saeculari  laicum  debetur  servitium.  Se- 
cundo  ut  arcbiepiscopatus,  episcopatus,  vel  abbatiae  non  tene- 
antur  in  manu  regis  ultra  annum,  nisi  pro  causa  evidenti  vel 
necessitate  urgente.  Tertio  concessit,  ut  interfectores  clerico- 
rum  convicti  vel  confessi  coram  justiciario  regni  praesente 
episcopo  puniantur.  Quarto  quod  clerici  duellum  facere  non 
cogantur. 

Eodem  anno  Jobanna  filia  regis  Siculo  regi  nuptura  quinto 
idus  Novembris  apud  Sanctum  Egidium,  in  conspectu  virorum 
illustrium,  tradita  est  marito.  Quo  utique  tempore,  universa 
AnglifB  castella  sunt  ad  imperium  regis  custodias  deputata. 
Hoc  quoque  tempore  Willelmus  comes  GloverniEe,  cum  filium 
non  baberet,  sagre  ferens  btereditatem  inter  filias  dividere, 
Jobannem  Sine-terra  regis  filium  sibi^  constituit  successorem. 

Hugo  Petro  Leonis,  legationis  suse  cursu  cancellato, 
transfretavit.  Rex  Henricus  dedit  filiam  suam  juniorem 
regi  Apulise,  et^  sexto  kalendas  Septembris  transfretavit, 
Obiit  Ricardus  comes  de  Strigoil;  comes  etiam  Willel- 
mus de  Arundel  obiit  quarto  idus  Octobris  apud  Wa- 
verle,  et  sepultus  est  apud  Wimundham,  cellam  *  scilicet 
ecclesi^  Sancti  Albani,  cujus  cellse  patronus  fuisse 
dinoscitur.  Walterus  quoque  prior  Wintoniensis  factus 
est  abbas  Westmonasteriensis, 


Id.  col.  591. 


Id.  col.  5  94. 
Id.  col.  595. 
Id.  col.  594. 


Id.col.591. 
Id.  col.  594. 

Id.  col.  589. 

Id.  col.  595. 

(Not  in 
Diceto.) 

Diceto, 
col.  588. 


^  Haie']  Dudeleia,  Diceto.  -Et/e, 
Suffolk. 

2  sibi"]  ova.  W.    It  is  in  0. 

^  i.e.  she  crossed.  This  is  a  repe- 
tition by  Paris  in  different  words  of 


the    extract   from   Diceto,    imme- 
diately given  by  the  compiler  above. 
*  cellam  .  .  dinoscitur']  Introduced 
by  Paris. 


DE  TOIPORE  REGIS  HENRICI  SECUNDI. 


299 


Qnod  reges  extranet  discordes  regis  Anglorum  sese  arhitrio       ^jj  jiy- 

suhdiderunt. 


Diceto, 
col.  595. 


Circa  dies  istos  Aldefonsus  rex  Castellae,  gener  regis  Anglise,  Quarrel 
et  Santius  rex  Navarorum  avunculus  ejus,  discordes  ad  invicem,  between 
missis  ad  regem  Anglia)  legatis,  se  statures  illius  arbitrio  I'urave-  ^'I'U^"^^'' 

Id.col.597.  runt.    Nuncii  quoque  apud  Westmonasterium  in  praesentia regis,  jj^j  ' 

episcoporum,    comitum,     et    baronum    constituti ;    proponebant  Navarre, 
illi   qui  causam   Aldefonsi    regis    tuebantur,    Santium    regem  Nota  regis 
Navarorum  memorato  regi  Castellae,  dum  adhuc  pupillus  esset  Henrki 
et  orphanus,  castella  et  terras,  Logionum '  videlicet,   Navaret,  ^']"9"v'ccn- 
Anthlena,  Aptol,  et  Agosen,  cum  pertinentiis  suis,  qua)   pater 
suus  die  qua  decessit,  et  ipse  post  aliquot  annos  quicte  posse- 
derat,  injuste  et  violenter  abstulisse ;  imde  domino  suo  restitu- 
tionem  fieri  postulabant.    Illi  autem  quibus  causa  Santii  regis 
commissa  fuerat,  nihil  eorum  qu^    ab  aliis    proposita  fuerant 
contradicentes,    asserebant  Aldefonsum  prgefatum   Santio  prse- 
nominato   castella    Legin    scilicet,    Portel,   et  castellum    quod 
tenet  Godin  per  werram  et  injuste  abstulisse ;  parte  altera  in 
nullo  sibi  contradicente,  eorum  domino  suo  restitutionem  fieri 
pari   instantia  flagitabant.     Nuncii    praeterea  in  jure   confessi 
sunt  palam,  inter  reges  praefatos  treugas  usque  in  septennium 
fide  interposita   fuisse  firmatas.     Kex  igitui*  Anglorum,  habito  Decision  of 
cum  episcopis,  comitibus,  et  baronibus  consilio  super  querelis  Henry  11. 
praetaxatis,  bine  indc    violenter  et    injuste   ablatis,   cum  nihil  ^°  *^®  ^**^^- 
contra  violentiam  utrinquc   propositam  a    parte   alterutra  rcs- 
ponderetur    alterutri,    nee    quicquam-  quo  minus   restitutiones 
quas  petebant  faciendae    essent  allegaretur,  plenariam  utrique 
parti    supradictorum,    quffi  in  jure   petita    erant,   restitutionem 
judicavit.      Adjunxit   etiam,   treugas    praefatas    inter   eos    fide 
firmatas  usque  ad  constitutum  terminum  esse  inviolabiliter  ob- 
servandas.     Judicavit  etiam  pro  bono  pacis,  ut  rex  Aldefonsus 
donet  liberaliter  Santio  regi  singulis  annis  usque  ad  decenniura 
tria  milia  marabotinorum,  et  sic  pacem  haberent  ad  invicem  et 
pcrpetuam  amicitiae  firmitatem. 

Id.  col.595.      Ill  eisdcm  sane  diebus,   nuncii  Manuelis  Constantinopolitani  Embassies 
imperatoris,  nuncii  Romani  imperatoris  Frctherici,  nuncii  Wil-  to  Henry 
lelmi  Treverensis'  archiepiscopi,  nuncii''  Henrici  ducis  Saxonici,  U- from 
nvmcii    Flandrensis     comitis    Philippi,    quos    varia    trahebant  oth'°"* 
negotia,  tanquam  ex  condicto,  pridio  idus   Novembris  in  curia  princes. 


'  Logionum']    So  altered  by  Par. 
(as   O.)    from  Loglonium,  as  W. ; 
Legionum,  C. ;  Legionium,  D. ;  Lo- 
groniuiu,  Diceto.    Logroilo,    Ago- 
sen is  Ansejo. 


-  quicquam']  quisquam,  A. 
l^^  Treverensis]  An  error  for  lie- 
mensis,   which    Diceto    has.      The 
archbp.  of  Treves  tlien  was  AruohL 

*  nuncii .  .  Saxonici]  cm.  D. 


800         MATTHJII   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA, 

A.D.  1176.  regis    Anglomm    simul    apud    Westmonastcrium   convcncrunt.  Diceto, 
Greatness    Hasc  ideo  dicimus,  ut  notum  sit  omnibus,   quanta}  rex  Hcnricus  col.  595. 
of  Henry     gapientia?  fuerit  quantaeqne  magnificentia3,  ad  cujus  audientiam  Ty°V">. 

totius  fere  orbis  consilia  et  dubia  principum  discutienda  judicia 

pervonerunt. 

Be  remotione  ah  ecclesia  de  Walthxm  canonicorum  soscularium. 

Regular  Anno  Domini  mclxxvii.     Amotis  ab  ecclesia  Walthamhensi  Diceto, 

canons  in-   canonicis    quos    saeculares    vocant,    introducti   sunt   regulares,  '^^^'  ^^^' 
■  ^  "^  ,     auctoritate     summi    Pontificis,    in    vigilia     Pentecostes,     rege 
tham.  procurante  Henrico  et  prsesente.    Et  eadem  die  Radulfus  Cire- 

cestrensis  canonicus,  de  manu  Londoniensis  episcopi  curam 
ecclesisB  praedictaB  suscipiens,  ipsi  tanquam  diocesano  de 
canonica  subjectione  servanda  verbis  se  obligavit  expressc ; 
et  fratribus  cum  eo  introductis,  prior  est  ab  eodem  episcopo 
assignatus,  et  in  sua  sede  solemniter  collocatus. 

Quidaoii  onagnates  profecti  sunt  in  Terram  Sanctam. 
Frethericus  humiliatur  propter  sanctitatem  Papce. 

The  count  of      Eodem    Quoque    anno,    Philippus  comes    Flandrensis,  Id. 
aiidw.de    et  Willelmus  de   Magnavilla   profecti    sunt   Jerusalem. 
go  to  Jeru-    Frethericus  ^  imperator  venit  ad  pedes  Alexandri  Papse ; 
Submission  audivit   enim  et   certificatus   est   super  hoc,  quod  cum  (Not  in 
of  the         fugeret  a   persecutione  imperiali,    et  non  erat   ei  tutus    ^*^^'°-) 
Frederick   transitus  per   terram,  immo   per  mare,  exorta   tempes- 
^°  ^<^P^      tate,  assumpsit  omnia  ornamenta  papalia  in  navi,  quasi 
III.  celebraturus,    et   stans   imperavit   mari   et  ventis    vice 

Jesu  Christi,  cujus  vicarius  erat,  ut  ait ;  et  statim  facta 
est  tranquilHtas  magna.  Quo  audito,  imperator  stu- 
pefactus,  humiliatus  satisfecit  illi  per  omnia,  timens 
tamen  plus  Deum  quam  hominem,  et  sic  cessavit 
scisma. 

Concordia  firmata  est  mter  reges  Anglorwn  et  Francorum. 

Henry  II.        Quo  etiam  tempore   rex  Anglorura,  regno  pro  sua  voluntate  Diceto, 
crosses  to     disposito,  decimo  quinto   kalendas  Septembris  in  Norraanniam  col.  699. 
Normandy  transfretavit.      Et  confestim  inter  regem  Francorum  et  ipsum 

'  The   Pope's  letter   mentioning  I  Diceto,  but  the  story  that  follows  is 
Frederick's  submission  is  given  in  I  I'aris's  own. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


301 


Diceto,        habito  colloqiiio,    hoc   modo   concordiam   inierunt :    "Ego   Lo-A.D.  1177. 

col.  599.      "  dowicus    rex   Francorum    et    ego    Henricus    rex   Anglorum  and  makes 
"  Tolumus  ad  omnium  notitiam  pervenire,  nos,  Deo  inspirante,  '^  y^'^^y 
"  promisisse  et  juramento   confirmasse,  quod  simul  ibimus  in  ylV  ^^^ 
"  servitium  Crucifixi,   et   ituri  Jerosolimam    suscipiemus '  sig- 
"  naculum    sanctse  crucis ;   et  amodo   volumus   esse   amici  ad 
"  invicem,  ita  quod  uterque  nostrum  alteri  conservabit  vitam 
"  et  membra    et    honorem   terrenum   contra   omnes   homines. 
"  Et  si  quaBcunque  persona  alteri  nostrum  malum  facere  prae- 
"  sumpserit,   ego  Henricus  juvabo   Lodowicum   regem  Fran- 
"  corum  dominum  meum  contra  omnes  homines;   et  ego  Lo- p.  270. 
"  dowicus  juvabo    regem  Anglorum    Henricum  contra  omnes 
"  homines,    sicut   fidelem    meum,    salva   fide    quam   debemus 
"  hominibus    nostris    quamdiu    nobis    fidelitatem    servabunt." 
Acta   autem     sunt    hsec    apud  Minantcurt,-   septimo  kalendas 
Octobris. 

Be  fundatione  monasterii  de  Weskode. 

Id. col,  COO.      Anno  Domini  mclxxviii.      Eicardus  de    Luci,    Anglic  justi- R.  de  Luci 
ciarius,   tertio    idus    Junii,   fundamenta  jecit   ad  construendam  bounds 
ecclesiam  conventualem  in  honorem  beati   Thomse  martyris  in  momist^rv 
loco  qui  vocatur  Westwde,  in  territorio  Rofensi.     Eodem  anno, 
rex  Anglorum  Henricus,  cum  per  omnes  provincias  sua?  potes-  Henry  II. 
tatis,  quae  vel  Francorum  liminibus  vel  montibus  Pyrenaeis  vel  at  Canter- 
Britannico  vicinantur  Oceano,  munitiones  optinuisset,  et  omnia  ^ury. 
pro  velle  disposuisset,  idus  Junii,'  beataa  Thomas  martyris  visi- 
tavit  sepulcrum.       Et   paucis  inde  diebus  evolutis,   Gaufridum  ^^  knights 
filium    suum,    octavo    idus    Augusti,   apud    "Wdestoke  cingulo  ^    ^^  ^ 
Id.col.599.  militari  donavit.      Nix    maxima    et   diuturna ;    animalia  gno^/' ' 
(Not  in       maritima  involuta  sunt  fluctibus  ;  sol  *  passus  est  eclipsim  Solar 
^"'''^"■^     sexto  idus  Januarii.  eclipse. 


De  revelatione  Sancti  Amjohihali  cuidam  viro  facta. 

Eodem  anno,  vir  *  quidam  beati  Albani  martyris  burgum  in-  Discovery 

habitans,  et  loci   illius   indigena,  inter  convicaneos   suos   sine  ^^  ^^^ 

°  Albau'sof 


'  suscipiemus']  suscipimus,  W. ; 
suscepimus,  0. 

-  Minantcurt]  so  forNunantcurt, 
i.e.,  Nonancourt  in  Normandy. 

■*  Junii]  Julii,  Diceto. 

*  The  eclipse  is  not  mentioned  by 
Diceto.  It  i.s  an  error,  as  there  was 
none  at  that  date.  The  date  is  what 
he  gives  for  the  floods. 


*  Over  the  picture  of  the  "  in- 
ventio  "  described  in  the  next  page, 
his  name  is  given,  "  Robertus  civis 
"  Sancti  Albani  cognomento  Mer- 
"  cer."  See  the  reference  to  this 
account  in  the  Gesta  Abbatum 
(Riley),  i.  p.  193. 


802 


MATTHiEI  PARISTENSIS  CHRONICA  MAJOllA. 


of  St. 

Amphi 

balus. 


A.D,  1178.  querela  vixit.  Hie  ab  ineunte  jetatc,  quantum  substantias  me- 
the  body  diocritas  permittebat,  boneste  vivens,  devotus  ecclesise  extitit 
frequentator.  Duni  igitur  una  rioctium  in  stratu  jaceret,  circa 
gallicinium  intravit  quidam  decori  vultus^  et  eleganti  statura 
procerus,  tlialamum  suum  interiorem ;  qui  vestibus  indutus 
candidis  virgam  in  dextra  pulcberrimam  bajulabat.  In  cujus 
ingressu  domus  confestim  tota  resplenduifc,  et  quasi  claritas 
Solaris  interiora  cubiculi  perlustravit.  Qui  lecto "  appropians 
jacentem  vocavit,  et  si  dormiret  leniter  requisivit;  "  Roberte," 
inquit,  "dormis?"  Expavit  Robertus  timore  vehementi,  et 
supra  modum  admirans,  ait,  "  Quis  es,  Domine?"  Et  ille; 
"  Ego  sum  martyr  Albanus,  qui  ad  boc  venio,  ut  annunciem 
"  tibi  Domini  Toluntatem,  de  magistro  meo,"  inquit,  "  clerico 
"  videlicet  illo,  per  quern  fidem  Cbristi^  suscepi,  de  quo  inter 
"  bomines  sermo  frequens  babetur ;  et  cum  spes  fidelium  sit, 
"  quod  futuris  temporibus  debeat  revelari,  locus  tamen  sepul- 
"  turjB  ab  omnibus  ignoratur.  Surgens  ergo  velociter,  cir- 
"  cumda  tibi  vestimentum  tuum,  et  sequere  me,  et  ostendam 
"  tibi  sepulcrum  pretiosis  ejus  reliquiis  insignitum."  Surgens 
ergo  Robertus,  velociter  ^  vestitus  et  calciatus,  secutus 
est  eum,  et  versus  Aquilonem  in  strata  publica  gradientes 
perrexerunt  pariter,  donee  ad  planiciem  quandam  ab  antique 
incultam,  quse  sita  est  juxta  viam  regiam,  pervenerunt. 


Vision  of 
Robert 
Mercer, 
citizen  of 


Argumentum  veritatis. 

Obiter  ^  coUoquebantur,  ut  solet  amicus  cum  amico 
co-itinerante,  tum  de  moeniis  dirutss  civitatis,  turn  de 
amne  diminuto,  tum  de  strata  eommuni  adjacente 
S.Aiban's.  civitati,  tum  de  adventu  beati  Amphibali  magistri  sui 
in  civitatem,  tum  de  recessu  ab  invicem  laraentabili, 
tum  de  utriusque  passione.  Et  qusecunque  Robertus 
interrogare  volebat,  martyr  promta  responsione  disse- 
rebat.      Contigit  autem,  ut    inter  loquendum  quosdam 


1  vultus  .  .  candidis']  Written  by 
Paris  over  an  erasure ;  W.  has 
"  decori  vultus  et  statura  procerus 
"  ejus  cubiculum,  ut  sibi  videbatur, 
'«  qui,  &c." 

-  lecto]  ilico.  Hist.  Anglor. 

^  fidem  Christi]  cm.  W.,  though 
iuO. 


■*  velociter  .  .  versus]  Written  by 
Par.  on  a  strip  of  parchment  pasted 
on  to  the  leaf,  over  the  line.  Below 
is  -what  W.  has,  "  ut  sibi  videbatur, 
"  secutus  est  eum  et  versus." 

*  This  introduction  of  Paris  is 
slightly  enlarged  in  the  Hist. 
Anglor. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDl,  303 

inercatores  de  Dunestaple  habercnt  obvios,  qui  mane  in-  A.D.  !178. 
teresse  fori  negotiis  in  pago  Sancti  Albani  festinabant.  Vision  of 
QuoiTim  adventura  proedicens,  ait  martp-  ;  "  Divertamus  ^j^^^^j.  ^^ 
"  paulisper,  donee  pertransierint  adventantes,  ne  forte  S.  Aiban's. 
"  iter  nostrum  impediant  percunctando ;"  iter  enim  ab 
80  clioruscavit ;  quod  et  factum  est.  Cum  autem  per- 
venissent  ad  medium  eirciter  itineris,  ubi  duse  arbores 
in  medio  stratse  fuerant,  ait  martyr ;  "  Hucusque  duxi 
"  magistiimi  meum  beatum  Amphibalum,  cum  ultimo 
"  in  hac  vita  mundiali  lacrimabiliter  colloquebamur, 
*'  tunc  ab  invicem  recessuri."  Et  nisi  splendor,  qui  a 
martyre  procedebat,  obtutus  Eoberti  reverberaret,  et 
timor  cum  simplicitate  refrtenasset  ipsum  Robertum, 
de  multis  tam  futuris  quam  prneteritis  sanctus  certi- 
ficasset.  Habebat  autem  locus  ille  gratam  planiciem,  tam 
pascuis  quam  fessis  in  via  hominibus  ad  pausandum  aptam, 
in  villa  quae  Kedbumia  nuncupatur,  tribus  ferme  miliaribus  a 
Sancto  distans  Albano.  In  hac  sane  planicie  duo  colliculi  emi- 
nebant,  qui  coUes  vexillorum  dicebantur,  eo  quod  circa  illos 
populates  fiebant  concursus,  quando  populus  fidelis  ex  antlqua 
traditione  solemnem  annuatim  processionem  ecclesiae  Sancti 
Albani  debita  cum  veneratione  persolvero  consuevit.^  Tunc 
Sanctus  Albanus  a  via  paululum  declinavit,  et  apprehensa  manu 
vLri,  duxit  eum  ad"  unum  de  coUiculis,  qui  sepulchrum  beati 
martyris  continebat.  Deinde  converse  ad  eum  vultu;  "Hie," 
inquit,  "  locus  magistri  mei  reliquias  tenet,  hie  ejus  ossa  con- 
"  tegit  et  conservat."  Et  sic  fatus,  pollice  viri  terram  ad 
instar  crucis  aperuit,  et  eversa  cespitis  modica  portione,  quod- 
dam  scrinium  reseravit,  ex  quo  splendor  nimius  exiens  orbem 
Occiduum  illustravit,  et  post  lucis  suaa  radios  in  mundi  lati- 
tudinem  copiose  difiudit;  quo  facto,  capsula  recluditur,  et  loci 
planicies  in  statum  pristinum  reformatui*.  Stupet  vir  ille,  et 
quid  sibi  super  his  sit  agendum,  a  sancto  postulat  edoceri.  Ad 
quem  beatus  Albanus;  "  Signa  locum  diligenter,  nt  quas  meo 
"  tibi  sunt  revelata  ministerio  firmius  adh^reant  menti  tuas ; 
"  veniet  enim  e  proximo  tcmpus,  quando  haec  instructio  tua 
"  specialis  general!  profectui  militabit,  multisque  proderit 
"  ad  salutem."  Robertus  vero  aeris  et  planicioi  visum 
dimetiens,  lapides    quosdam,  qui    ibi  jacebant,   collegit 


'  persolvere  consuevW]  persolvit,  O.  W. 


304 


UATTRJFA  PARTRIENSTS  fHRONrCA   MAJOKA. 


A.D.  1178. et  ibidem  quodam   scemate  locavifc,  dicens  ;   "His  me- 

RoTrt"^   "  tis  de  hoc  sancto  loco  eras  plenius  edocebor."     Et  his 

Mercer  of   dictis,  "Surge,"  [inquit]    "  eamus  liinc,  et  ad  locum  unde  re- 

S.  Albau's.  "  cessimus  revertamur."     Illis  autem  per  viam,   qua  venerant, 

revertentibus,  cum  venirent  ante  portam   ecclesiae,  (erat 

domus  R[oberti]  remotior,)  sanctus  suam  intravit  ecclesiam, 

et  homo  illo  domum  suam  ingressus,  proprio  sese  lecto  recepit. 


Proof  of 
the  truth 
of  the 
visiou. 


Item  aliud  argumentum  veritatis} 

Istud,  ut  quidam  fingunt  detrahentes  veritati,  non 
ut  somnium  evenit,  sed  in  veritate.  Cui  testimonium 
perhibet  finalis  rei  eventus,  et  cujusdam  fratris  vide- 
licet monachi  ecclesise  Sancti  Albani  Gileberti  de  Sis- 
severne  testimonialis  assertio,  qui  frequenter  a  prse- 
dicto  Roberto  rei  seriem  sciscitabatur,  et  diligenter 
veritatem  sub  attestatione  tremendi  judicii,  utpote  vir 
prudens  et  literatus,  medullitus  exploravit. 


vision. 


Quod  vir  prcefakis  visionem  sihi  ostensam  revelaverit. 

Robert  Vir  autem  mane  expergefactus,  in  ancipiti  positus,  fluctuabat, 

reveals  his  utrum  sub  silentio  prseteriret,  an  aliis,  quae  non  ^  visu  sed  re 
sine  aliqua  hsesitatione  corporaliter  gesta  didicerat,  reve- 
laret.  Si  enim  sileret,  peccare  metuebat  in  Deum;  si  rem 
publicaret,  sannas  hominum  verebatur.  Ista  tandem  animo 
saepe  revolvens  homo,  timore  Dei  humanum  absorbuit ;  et 
licet  adhuc  verbum  hoc  communibus  esset  auribus  abscondi- 
tum,  domesticos  tarn  en  suorum  et  privates  effecit  conscios 
secretorum.  Illi  autem  quod  dicebatur  in  tenebris,  in  lumine 
proferebant;  et  quod  in  aure  audierant,  super  tecta  prgedi- 
cabant.  Factum  est  autem,  ut  hoc  anno  verbum  istud  per 
totam  disseminaretur  provinciam,  adeo  quidem,  ut  ipsius  fre- 
quentia  monasterii  beati  martyris  Albani  claustrum  intraret. 
Denique  fama  desiderata,  quibusdam  perferentibus,  ad  abba- 
tem  Symonem  ascenderat,^  cujus  post  Deum  auctoritate  ne- 


S.  Matt. 
X.  27. 


'  This  and  the  previous  rubrick 
are  interchanged. 

^  non  .  .  hesitalione]  Written  by 
Paris    over    an    erasure,    W.   has 


"  quse  in  visu,  vel  potius,  ut  prae- 
"  sumebat,  re." 

*  ascenderat]  So  Par.  in  the  mar- 
gin ;  A.  has  penetravit,  as  0.  W., 
and  the  Hist.  Angl. 


DE  TEMPORE   REGIS   IIENRICI   SECUNDI.  305 

gotiam  illutl  robni'  cvat  spccialitcr  habiturum.  Qui  protinus  A.D.  1178. 
gratite  Dei  laiides  pcrsolvit,  et  commuiiicato  consilio,  elcctos 
de  conventu  fratrcs  aliquot  ad  locum  quern  vir  ille  ostensurus 
erat,  codem  viro  prajvio,  destinavit.  Couveutus  domi  devotis 
oratiouibus  incumbebat,  et  fratres  ductorem  suum  scquentcs 
videre  martyrum  reliquias  properabant.  Quo  dcmum  perveni- 
entes,  invenerunt  ibidem  fidelium  multitudinem,  quos  Spiritus  p.  271. 
Sanctus  dc  diversis  provinciis  in  unum  prospero  praenostico 
collegerat,  ut  inventioni  martyris  interessent.  Illis  eventum 
rei  pra3stolantibus,  sa3pedictus  homo  prascedebat,  fratribus 
planiciem  ostendeus  sanctorum  corpora  continentem.  Erat  au- 
tem  feria  sexta  ante  solemnitatcm  beati  Albani,  quando  base 
facta  sunt ;  qua  ejusdem  sancti  passio  celebratur.  Ab  illo  ergo 
die,  usque  quo  elevati  fuerunt  sancti,  loco  illi  custodia  non 
dcfuit,  scd  fratres  jugiter  cum  laicis  afTuerunt.  Conventus 
interim  abstinentiam '  vita3  suscepit  -  arctioris,  et  statute  cum 
processione  orationum  suffragio,  solemue  jejunium  populo  pra;- 
dicatur.  Jam  locus  ille  futurae  inventiouis  nuudinarum  simi- 
litudinem  prEeferebat,  et  recedentibus  aliis,  quos  fervor  devo- 
tionis  adduxerat,  alii  cotidie  succedebant.* 

De  dnabus  raulierihv.s  ibi  curatis  dum  sanctus  q^l(Bre\_re\tuT. 

Porro  signorum  initia,  qua3  adhuc  sancti  martyres  in  cordc  Miracles. 
terra3  latcntes  in  auspicium  spei  melioris  patrabant,  multorum 
poterunt  testimouio  confirmari.  Mulier  namque  qurcdam  do 
Gatesdene,  scapularum  et  rcnum  debilitate  per  decem  annoa 
dctcnta,  jam  proper  OBgritudinis  turpitudinem  marito  despectui 
habebatur ;  qua3  proprios  egressa  fines,  et  per  Redbui'uiam 
transitum  faciens,  juxta  sanctorum  martyrum  decubuit  sepul- 
turam  ;  nee  de  loco  surrexit,  donee  sanitati  pristinse  redderctur. 
Altera  de  Dunestaplia,  nomine  Cecilia,  in  hydropisis  ajgritudinc 
ajmis  sedecim  transactis,  habcntis  in  utero  similitudincm  prai- 
ferebat.  Ilffic  ad  loca  prffidicta  sua3  salutis  avida  pervcniens, 
ilico  optatam  recepit  ^  sanitatcm.  Item  puella  quinquennia, 
quaj  nunquam  a  nativitate  pedes  incesserat,  semper  parentum 
ministerio  portabatur;  htec,  quod  multi  fidelium  conspexerunt, 
juxta  locum  praetaxatum  collocata,  cum  paululum  obdormisset, 
exiliit  et  incessit,  parentumque  suspiria  in  lajtitia''  commuta- 
vit. 


'  abstinentiam]  So  Par.  and  the 
Hist.  Anglor. ;  A.  had  continentiam, 
as  O.  W. 

-  susrepit]  suscipit,  0.  W. 

VOL.    II.  U 


^  succedebant']  succedebat,  A. 
''  recepit']  recipit,  0.  W. 
•'■'  latiticp]  hi;titiani,0.  W. 


30G 


MATTIl/EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1178. 

Other 
miracles, 


Be  miraculo  doUi  et  diligentia  quoercndi. 

lUuxit  interea  sancta  solemnitas  beati  Albani  martyrio 
consecrata,  quam  in  se  claram  istorum  publicatio  miraculorum 
reddidit  clariorcm.  Admonentur  fidelcs  ad  clcmosinas  largiores, 
singulis  usiis  parcior  alimcnton^nl  indicitur,  et  iterata  in  crasti- 
num  pi'ocessio  instauratui*.  Sed  interpositi  quoque  dies  nequa- 
quam  otioso  trausierc  ^  discursu,  sod  usque  in  horam  inventionis 
sanctorum  miraculis  cvidentibus  cboruscabant."  Nempe  vir  qui- 
dam  de  Kingesberia,  fodientcs  et  sanctos  quserentcs  irridens, 
nocte  cum  aliis  venit  ad  locum,  pari  quidem  via,  sed  voluntate 
diversa.  Qui  confestim  arreptus  a  d^monio,  furiosum  evidenter 
expressit,  et  vestes  dirumpens  abjecit ;  et  qui  alios  deridens 
spectare  venerat  fodientes,  siiectaculum  omnibus  est  effectus. 
Cumque  cunctis  videntibus  diutius  torqueretur,  corripientis 
Dei  manus  cessavit,  et  demum  castigatus,  incolumis  ad  propria 
repedavit.  Alios  autem  sanctos  quEerentes^  verbis  subsannatoriis 
illudens,  statim  divinee  subjaeuit  ultioni.  Nam  inter  loquen- 
dum  gravi  correptus  incommodo,  in  brevi  blasphemum  spiritum 
exbalavit.  Algarus  de  Dunestaplia,  cum  ad  locum  eundem 
dolium  celia  plenum  ad  vendendum  reda  portari  fecisset,  acces- 
sit  ad  eum  reger  quidam  et  pauper,  rogans  simpliciter  ob 
martyris  amorem,  cujvis  inventionem  populus  expectabat,  ut 
sitim,  qua  premebatur,  potu  modico  relevaret.  Incauduit 
Algarus  ad  verba  segroti  ira  vebementi,  asserens  se  illuc  non 
causa  martyris  advenisse,  sed  ut  lucrum  quocumque  mode 
augeret.  Adbuc  illo  pauperem  in  hunc  modum  convitiante,  et 
ecce  utroque  fundo  dolii  impetuose  evulso,  in  platea  cervisia 
fundebatur  ;  sicque  factum  est,  ut  cujus  portiunculam,  martyi'is 
nomine  spreto,  negaverat,  procurante  sancto,  non  solum  pauper 
ille,  sed  et  alii  multi  cum  eo,  fixis  in  terram  genibus,  suffici- 
enter  nuUo  probibente  potarent.  Eepressa  igitur  martyre 
procurante  perversorum  nequitia,  devotio  fidelium  recipit 
quod  meretur.  Nam  tribus  continuis  qu^  sequebantur  diebus, 
decern  utriusque  sexus  homines  a  diversis  infirmitatibus  ad 
laudem  Dei  et  beati  martyris  receperunt  pristinam  sanitatem. 


Be  inventione  Sandi  AmpTvihaU  cum  novem  sociis  suis. 

Discovery       Clarescente   interim  die  quam  sanctorum  inventio  consecra- 

of  the  i)at,  venerabilis  pater   Symon  abbas  locum   adiit  sanctissimum, 

bodies  of 


'  transiere]  trausire,  O. 

-  choruscahant]  choruscabat,  A,  O.  W. 

^  qucerentes^  querentis,  A. 


DE   TEMPORE   REGIS   IIENRICI  SECUNDI.  307 

cfc  cclebratis  in  capclla  Sancti  Jacobi,  loco  illi  contij^ua,  in  A.D.  11  >8. 
venciatiouo  beati  martyris  Albani  nostra;  reclemptionis  mys-  S.  Ainphi- 
teriis,  monachis  qui  aderant,  ut  diligenter  qua^rerent,  et  J^p'^s  and 
pluvibus  adhibitis  fossoribus  ^  ut  cceptis  iusisterent,  imperavit.  panions" 
Fuerat  autem  capella  ilia  antiquitus  in  honorcm  martyris  fab- 
ricata  propter  frequentes  caelestis  radios  lucis,  qui  pastoribus 
vigilias  noctis  super  gregem  suum  agentibus  ibidem  apparuc- 
rant.  Quae  in  honore  Sancti  Jacobi  principaliter  et 
sanctorum,  pro  quoi-um  vencratione  fulgor  caelestis 
appaniit,  ibidem  fabricata,  venerabatur.  Unde  dictus 
abbas  iiT  eodem  loco  divina  celebrans  sacramenta,  super  instanti 
negotio  beati  martyris  auxilium  imploravit,  Keverso  itaque 
domum  abbate,  et  jam  cum  conventu  ad  prandium  sedcnte, 
legebatur  passio  beati  martyris  quern  qua^rebant  et  socionim 
ejus,  per  quam  carnis  ergastulo  soluti  promeruerunt  gloriam 
sempiternam.  Dum  igitur  saevitia  judicis,  lictorum  immanitas, 
martyrum  patientia  et  mors  prolixius  recitata  pias  mentes 
conventus  in  Actus  et  suspiria  commovisset,  beatum  Araphi- 
balum  cum  tribus  sociis  suis  repertum  accurrens  aliquis  nun- 
tiavit.  Quid  ergo  ?  Suspiria  mutantur  in  laudes,  et  tristitia» 
successit  la;titia)  magnitudo.  Exurgens  a  mensa  congregatio 
ad  ecclesiam  festinanter  procedit,  ct  la;titiam  corde  conceptam 
elevatis  laudibus  protestatur.  Inventus  est  autem  beatus  martyr 
Amphibalus,  inler  duos  socios  medius  et  collateralis  ambobus, 
tcrtio  socio  quasi  ex  transverso  ct  ab  opposito  locum  solitarium  p.  272. 
occupante.  Inventi  sunt  autem  prope  locum  ilium  numero 
sex  ex  sociis  martyrum  prasdictorum,  ita  quod  beatus  martyr 
Amphibalus  decimus  babebatur.  Inter  reliquias  atbletse "  Christi 
Amijhibali  cultelli  duo  magni  inventi  fuerunt,  unus  in  testa 
capitis,  et  alter  circa  pra3cordia;  ut  verum  esse  insinuant 
quod  in  libello  passionis  ejus  scripto  antiquis  temporibus  con- 
tinetur.  Ut  enim  habet  passionis  illius  textus,  alii  occubue- 
runt  gladiis  cajsi,  ipse  vero  visceribus  primo  patefactis  et 
intestinis  ejectis  et  post  lanceis  confossus  et  cultellis  occubuit 
tandem  lapidibus  conquassatus ;  unde  nullum  fere  ex  ossibus 
ejus  integrum  apparebat,  cum  sociorum  ipsius  ossa  illajsa  pe- 
nitus  extitissent. 


'  At  the  foot  of  the  previous  page 
is  a  representation  of  the  "  Invcntio 
"  Sancti  AmphibaH  martyris  socio- 
"  rumquc  ejus."  The  two  diggers  are 


directed  by  "  Kobertus  civis  Sancti 
"  Albani  cognomento  Mercer." 

-  reliquias   atldeta]    reliquas   ad 
lethe,  A. 


U  2 


308  MATTHyEI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1178.    Quod  reh'qtiice  Sandl  Ampliibali  apucl  Sanctum  Alhanum  sini 

translates. 

Therelicks  Abbas  antem,  ut  diximus,  audito  nuntio  desiderate,  adjuncto 
translated  gibi  prioro  aliquot  fratribus  do  conventu,  sanctorum  celeriter 
^h  1  f  «'Cliit  sepulturas,  ct  effossas  reliquias  erigens,  in  liutheaminibus 
St.  Al-  idoneis  collocavit.  Metuensquc  sujjra  modum  fraudem  plebis  et 
ban's.  vim  turbse  undique  confluentis,  quam  a    compressiono    inventi 

thesauri  arcere  nou  poterat ;  unde  placuit  abbati,  ut  martyres 
sancti  in  bcati  Albani  basilicam  portarentur,  ubi  custodia  dili- 
gentior  et  securitas  amplior  poterat  adhiberi.  Quid  multa  ? 
Redeunt  cum  abbate  fratres  separatim,  sanctorum  corpora '  de- 
ferentes.  Procedit  martyribus  obviam  cum  processione  con- 
ventus,  corpus  secum  beati  Albani  martyris  deportantes.  Quod 
cum  aliquotiens  consueverit,  prout  ejus  portitoribus  constat, 
satis  existere  pouderosum,  tantam  sui  facilitatem  ilia  bora 
exhibuit,  ut  volare  potius  quam  humeris  ferentium  incumbere 
videretur.  Occurrit  ergo  mai'tyr  naartyribus,  magistro  dis- 
cipulus,  et  jam  palam  magistrum_recipit  revertentem,  quern 
babebat  olim  clam  fidei  doctorem  in  tugurio  latitantem.  Sed 
miraculum  quod  in  elementis  suis  Dominus  ostendere  dignatus 
est,  cum  obviantes  se  primitus  reliquijB  pariter  convene- 
runt,  nou  debet  sub  silentio  prajteriri.  Cum  enim  siccitas 
prolixior,  exustis  herbis  et  fructibus,  diutius  perdurasset  et 
agricolas  desperatos  reddidisset,  eodem  momento,  cum  in  acre 
nee  minima  appareret  nubecula,  tanta  pluviarum  inundatio 
prorupit,  ut  et  copiose  descendentes  imbres  terram  irrorarent, 
et  desperatge  messis  spem  promitterent  leetiorem.  Inventus 
est  autem  pretiosus  martyr  Amphibalus  cum  sociis  suis,  et 
in  ecclesiam  beati  Albani  cum  canticis  et  laudum  prgeconiis 
•  solemniter  delatus,  anno  a  passione  sua  dccclxxxvi.,  ab  incar- 
natione  Domini  mclxxvii.,  die  Sabbati,  septimo  kalendas  Julii. 
In  prfEsentia  autem  sanctarum  reliquiarum  ipsius,  necnon  et 
in  loco  sepulturaj  ejus,  ad  laudem  Dei  et  gloriam  martyris, 
a  diversis  infirmitatibus  sanantur  a^groti,  membra  paralytica 
solidantur,  mutorum  ora  ad  loquendum  laxantur,  ctecis 
tribuitur  visus,  surdis  auditus,  claudis  firmatur  gressus,  et  quod 
magis  magnificum  est,  arrepti  a  dgemonio  liberantur,  epylentici 
sanantur,  leprosi  mundantur,  et  ad  vitam  mortui  revocantur. 
Si  quis  autem  miraculorum,  quEe  per  sanctos  suos  divina 
operatur  dementia,  notitiam  habere  desiderat,  libellum  legat 
qui "  de  signis  ejus  et  virtutibus  clarus  habetur ;  et  nos  ad  alia 
festinautes  a  lectore  veniam  postulamus. 

'  corpora']  pignora,  Hist.  Angl.     |      *  qui']  quod,  A. 


DE   TEMPORE   REGIS   IIENRICI   SECUNDI. 


309 


Quod  juvenis  rex  Henriciis  to^'neamenta  exercuerit. 


A.D.  1179. 


Diceto, 
col.  Go:i. 


Anno  Domini  mclxxix.     Henricus  rex  Anglonim  junior,  marc  Triumphs 
transiens,    in    conflictibus    Gallicis '    et    profusioribus  expensis  "^'taincd 


tricnniiim  pcregit,  regiaqno    majestate   prorsus  dcposita,    totus 


by  the 
young  king 
est  de  rege  translatus  in  militem,  et  flexis-  in  gyrum  fraenis,  in  Henry  at 

variis    congressibus  triumphum   reportans,  sui  nominis   famam  tourna- 

circumquaquo    respcrsit.     Sic    igitur    cum     nil    ei   decsset  ad  ™^"ts  in 

gloriam,  rcdiit  ad  patrem,  et  ab  eo  honore  debito  est  reccptus. 

Id.  C0L6O4.  Eodcm    anno,    Lodowicus    rex    Francorum,    beatum    Thomam  Louis  VII. 

martyrem  orationis    gratia  visitare  decemens,  Augliam,  quam  ^^'^'^  \o 

...  ,  , .  ^  Eniiland  to 

nee    ipse    nee   suorum   aliquis    anteccssorum    aliquo    tempore  ^igfj.  the 

visitaverat,  devotus  intravit.     Kex  autem  Anglorum  navem  apud  shrine  of 

Dovcram  ingredienti^  Francorum  rcgi  undecimo  kalcndas  Sep-  S.Thomas. 

tembris   festinanter   occurrit ;    cui   quicquid   honoris   ab   aliquo 

Id.  col.605.  excogitari  potuit  vel  impendi,  tam  ipsi  quam  suis  comitibus  est 

impcusum.     Concurrentibus  enim  archiepiscopo  ■*  cum  suis  suffra- 

gancis   episcopis    cum    comitibus    et    baronibus,    cum   clcro   et 

populo,  solemnis  processio  in   tanti   adventu  principis  majorem 

ecclcsiam   illustravit.     Quantum  auri  vel  argenti  Gallicanae  no- 

bilitati  rex  Henricus  contulerit,  quantumquc  in  vasis  et  lapidibus 

pretiosis  omnes  honoraverit,  cum  *  non  sit  qui  hoc  sciat,  desit  qui 

Bcribat.     Centum    vini   modios  rex    Francorum    annuatim    im- 

pcrpetuum  Parisius  solvendos,  ob  reverentiam  martyris  gloriosi, 

in  usus  collegii    Cantuariensis  convertit.     Rex  autem   Henricus 

gazas  totius   regni  sui,    quicquid   ipse    ct  antecessores   ejus  in 

divitiis  congesserant,  regi  Francorum  et  suis  exposuit ;  sed  no 

Franci  aliud  quam    martyrem    quaesisse  viderentur,   manum  a 

munere  cohibentes,  martyrium "  forsitan  ex  oblatis  pertuleruut 

in  mente.     Sic  rex  Francorum,  cum  in  vigiliis,  jejuniis,  et  ora- 

tionibus  Cantuarias  triduum  complevisset,  et   exeniola  quasdam 

parva  a  rege  Ajiglorum  in  signum  dilectionis  accepissct,  septimo 

Id.  col.604.  kalcndas   Septembris    ad    Galliam   transfretavit.     Eodem    anno  ^«^aH's  of 

Iloveden,     Jiogerus    Wigornensis    episcopus    obiit,    quinto    idus   Augusti.  bishopof 

(Not  in      Obiit  Ricardus  de  Lyci  episcopus  ^  Wintoniensis.     Puer  auTii^'dJ' 

Hovcden.)  quidam  martyrizatus  est  apud  Wudestoe. 


Liici,  tlio 
justiciary. 


'  The  Hist.  Angl.  adds  "qui 
"  hastiludia  vel  torneamcnta  vocan- 
"  tur." 

-  Jlexis]  flexus,  A. 

•*  in(jrcdienti'\  So  altered  by  Par. 
rom  eijredivnli ,  as  O.W.  and  Diceto. 

*  O.W.  and  the  Hist.  Angl.  insert 
f'nntuariensi. 


cum 


.  sciaQ  nc  sit  qui  non 
credat,  Diceto. 

•"'  martyriuni]  martyruni,  A. 

'  This  is  an  error.  Richard  dc 
Luci  was  the  chief  justiciary.  Pos- 
sibly I'aris's  eye  was  caught  by 
Winiviiid'.  in  the  previous  Hue  in 
Iloveden. 


310 


MATTH^I  rARISIENSIS  CHRONICA  MAJOllA. 


A.D.  1179. 


De  concilio  Bomoi  hahito  p'CGsidente  Pa^a  Alexandro. 


teran  coun 
cil 


Heads  of 
the  consti 
tutions. 


p.  2l3.  Eodem  anno,  habitiim  est  Eoma)  concilium  gcneralc  trccen-  Diccto, 

Third  La-   torum  ct  decern  episcoporum,  dccimo  quarto  kalendas  Aprilis,  ^^^'  ^^^* 
in  patriarchio  Lateraneusi. 

Cui  prsesedit  domiuus  Papa  Alexander  tertius  ;  cujus  statuta  ^ 
omni  laude  dignissima  sub  viginti  octo,  quae  sequuntur,  capi- 
tulis  continentui'.  De  electionc  summi  pontificis.  De  lia3reticis 
Albegensibus  et  diversis  eorum  appellationibus.  Do  ruptariis 
ct  Brabantiis  praedonibus,  qui  fideles  affligunt.  Quod  nullus 
promoveatui*  in  episcopum  vel  ad  aliquem  ordinis  gradum  nisi 
legitimse  sit  eetatis  et  de  legitimo  naatrimonio  susceptus.  Ne 
viventibus  personis  ecclesise  conferantur,  nee  illis  defunctis 
ultra  sex  menses  vacent.  De  appellationibus.  Ne  infra  sacros 
ordines  constituti,  vel  qui  ecclesiasticis  sustentantur  '^  stipendiis, 
rebus  se  immisceant  ssecularibus.  De  treugis  statuendis,  et 
temporibus  treugarum.  Quod  clerici  unam  habeant  tantum 
ecclesiam,  et  quod  episcopus,  si  aliquem  sine  certo  ordinavcrit 
titulo,  tam  diu  necessaria  inveniat/  donee  ei  in  aliqua  ecclesia 
stipendia  assignet.  ISTe  patroni  vel  quilibet  laici  ecclesias  op- 
primant  aut  ecclesiasticas  personas.  Ne  Judasi  vel  Saraceni 
Christiana  mancipia  permittantur  habere;  sed  ad  fidem  Christi 
si  converti  voluerint,  a  possessionibus  suis  nullatenus  excludan- 
tur.  Ut  leprosi,  si  excluduntur  a  cohabitatione  hominum,  ora- 
torium  habeant  et  proprium  sacerdotem.  Ne  bona  ecclesiastica 
in  usus  alios  convertantur,  nee  decani  pro  certa  pecuniae  quan- 
titate  jurisdictionem  exerceant  episcopalem.  Et  in  electionibus 
vel  ecclesiasticis  ordinationibus  consequatur  efFectum,  quod  a 
majoris  et  senioris^  consilii  parte  fuerit  constitutum.  Quod 
usurarii  manifesti  ad  communionem  altaris  non  admittantur, 
nec*  Christianam  habeant  sepulturam.  Et  agricolge  et  via- 
tores,  et  omnia  quae  sua  sunt,  plena  ubique  pace  et  securitate 
Isetentur.  Ut  ordinationes  [a]  scismaticis  factas  irritae  habean- 
tur  et  inanes,  et  beneficia  ab  eis  collata  revocentur.  Ne  pro 
ecclesiasticis  instituendis  personis,  seu  mortuis  sepeliendis,  aut 
nubentibus  benedicendis,  vel  aliis  ecclesise  sacramentis,''  aliquid 
exigatur.  Ne  viri  religiosi  vel  quilibet  alii  ecclesias  vel  decimas 
preesumant  de    manu  suscipere  laicorum,  sine  auctoritate  epi- 


'  These  heads  of  the  statutes  of  the 
third  Lateran  council  are  not  from 
either  Gervase  or  Hoveden.  They 
seem  rather  drawn  by  the  compiler 
from  the  acts  of  the  council,  though 
they  are  not  in  the  usual  order. 


-  sustcntantur'\  sustentatur,  A. 
3  senioris]  sanioris,  O.  W. 
^  nee]  nisi,  A. 
^  A.  repeats  sacramentis. 


DE  TEMPORE  REGIS  HENRICI   SECUNDI. 


311 


Diceto,        scoporum,  et  non  [nisi]'  semel  in  anno  Templaiui  sivo  Hospi- A.D.  1179. 

col.  603.       talarii  -  ccclesias   sub    intcrdicto  positas  apcriant,  ncc   corpora  Constitu- 
scpelii'G  tunc  prajsumant.     Ne  quis  interventu  pecunia)  habitum  *'5*°^ 
religionia  usurpare  praesumat,  nee  conversus  peculium  habeat,  thjj.^^ 
ncc  facti   prajlati   non  nisi  pro   dilapidationc  vel  incontinentia  Lateran 
degradentur.      Nc  Christiani  Saracenis  anna  vcndant,  nee  pa-  Council, 
tientibus  naufragium  quisquam  spoliare  pi'ajsumat.      Et  clerici 
infra  sacros  ordincs  constituti   continenter  vivant,  et  si  in  ilia 
[in]contincntia,  qua3  contra  naturam  sit,  deprehensi  fuerint  labo- 
rarc,  cxcommuuiccutur  et  a  clero  abiciantui".     Ut  archiepiscopi 
parochias  vel  ecclesias  visitantcs  quadraginta  vel  quinquaginta 
cquorum   numcro   sint  contenti,  episcopi    viginti   vel  triginta, 
legati   viginti    vol    viginti  quinque,    arcbidiaconi    quinquc    vel 
septem,   decani    duorum   evectiouum    numerum   non   cxccdant. 
Et  nullus  torneamcnta  exercere  prjESumat,  et  mortui  in  tornea- 
mentis  Christiani  careant  sepultura.     Quod  unaquoequc  ^  cathc- 
dralis  ecclesia  magistrum  habeat,  qui  paupcres  scholarcs  et  alios 
doccat,  nee    pro    liccntia    docendi   aliquis   pretium  exigat.     Ut 
prcelati  unam    tantum   regant  ecclesiam,    et   quod  patroni   ab 
ccclesiis    in    suo  fundo  constitutis  exactiones  non  faciant.     No 
episcopi  scuviri  ecclesiastici  stare  compellantur  judiciolaicorum  ; 
uec  laici  laicis  decimas  conferro  prassumant.     Si  quis  ab  aliquo, 
commodata  pecunia,   possessioncs    in    pignus  acceperit,  si   dc- 
ductis  expcnsis  sortem  suam  receperit  ex  friictibus  posscssiouis, 
pignus  restituat  debitori. 


Alexaiidri 
III.  Epi- 
stolyD,  744, 
a.  1170 
(Migne,cc. 
col.  685.) 


Epistola  Papco  Alexandri  contra  hceresim  Petri  Lumhardi. 

Hclatum  '  fult  prajtcrea  ejusdcra  Papa3  Apostolatui,  quod  ma-  Letter  of 
gistcr  Pcti-us  Lumbardus  in  quibusdam  scriptis  suis  ab  articulis  pope  Alex 
[fidei]  deviavit.      Unde  Willelmo   Seuonensi  archiepiscopo  lit-  "°^<-''"  Hi- 
teras  sub  hac  forma  direxit : 

"  Alexander  episcopus,  servus  sei-vorum 

"  nonensi  archiepiscopo  salutem.      Cum   in 

"  prffisentia  constitutus,  tibi  viva  voce  injunximus,  ut,   suflVa-  ^P^c*'°g 

•  ^       .  .      ._     :  .        ,.,  .  .^.  1      ,  ,.  trie  nature 

"  ganeis    tuis    Parisius   tibi   ascitis,    ad    abrogationcm    pravaj^foy^ 

"  doctrina)    Petri    quondam   Parisicnsis    episcopi,    qua    dicitur  Lord. 

"  quod  Christus,    secundum    quod   est  homo,  non  est  aliquid, 

"  omnino    intendcres    et    eflGcacem    operam    adhiberes.    Indo 

"  siquidem  est,  quod  fratcmitati  tua)    per  Apostolica   scripta 


on  the 
errors  of 
Dei,  "VVillelmo    Se-  PeterLom- 
nostra  olim  esses  bard  rc- 


'  nisi  is  from  O.     It  is  interlined 
inC. 
-  Ilospiliilatii]  llospilurii,  A. 


W. 


uuaquaque']   unaquaque,  A.  ( ). 
IMalum]  Delatuni,  0.  W. 


312 


MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJOllA. 


A.D.  1179. 

Letter  of 
pope  Alex- 
imder  III. 
on  the 
errors  of 
Peter 
Lombard. 


maudamus  quatinus,  quod  tibi  cum  pra3sens  esses  praocepimus,  Alexandri 
suffraganeos  tuos  Parisius  convoccs,  et  una  cum  illis  et  aliis  ^^^-  ^1^'" 
viris  rcligiosis  et  prudcntibus,  pra3scriptam  doctrinam  studeas      j"  ggg' 
ponitus  abrogave,  et  a  magistris  scholaribus  ibidem  in  tbeo- 
logia    studentibus,  Christum    sicut   perfectum  Deum,    sic    et 
pcrfectum  hominem,  ac  verum  hominem  ex  anima  et  cor^Dorc 
consistentem,   priscipias    edoceri;    universis    firmiter   et  dis- 
tricte  injungens,  quod   doctrinam  ^   illam  de  csetero   nequa- 
quam  docore  pr^esumant,  Bed  ipsam  penitus  detestentur." 


Attack  on 
Peter  Lom- 
bard's doc- 
trine of  the 
Trinity  by 
Joachim, 
abbat  of 
riore. 


p.  274. 


Pseud.  S. 
Job.  i.  5,  7. 

S.  Job. 
xvii.  11,21, 


De  libello  ahhatis  Joacliim  quem  scrifsit  contra  Petrum 

Lumhardum. 

Scripsit  etiam  eisdem  diebus  contra  eundem  Petrum  Lum- 
bardum  abbas  Joacbim^  Florensis  caanobii  libellum,  vocans  eum 
hasreticum  et  insanum ;  eo  quod  in  libro  sententiarum,  quem 
composuerat,  idem  Petrus  de  unitate  sive  essentia  Trinitatis 
dixit,  quoniam  qusedam  summa  res  est  Pater  et  Filius  et 
Spiritus  Sanctus,  et  ilia  non  est  generans  neque  genita  nee 
procedens.  Contra  banc  assertionem  opposuit  abbas  prcefatus, 
quod  non  tam  Trinitatem  astruebat  in  Deo  quam  quaternita- 
tem,  tres  videlicet  personas  et  illam  communem  essentiam 
quasi  quartam  manifeste  protestans  ;  quod  nulla  res  est  quee 
sit  Pater  et  Filius  et  Spiritus  Sanctus,  nee  essentia,  nee  sub- 
stantia, nee  natura.  Quamvis  concedat,  quod  Pater  et  Filius  et 
Spiritus  Sanctus  "sunt  una  essentia,  una  substantia,  et  una  natura. 
Et  banc  suam  assertionem  idem  Joacbim  bis  quce  sequuntur 
auctoritatibus  affirmat;  "  Tres  sunt  qui  testimonium  dant  in  cselo, 
"  Pater,  Yerbum,  et  Spiritus  Sanctus,  et  hi  tres  unum  sunt. 
' '  Et  tres  sunt  qui  testimonium  dant  in  terra,  Spiritus,  aqua,  et 
"  sanguis;  et  bi  tres  unum  sunt."  Item;  "Yolo,  Pater,  ut 
"  sint  unum  in  nobis,  sicut  et  nos  unum  sumus."  Unde  vide- 
tm',  quod  saspedictus  Joacbim  bujusmodi  unitatem  non  veram 
et  propriam,  sed  quasi  collectivam  et  similitudinariam  esse 
fateatur ;  quemadmodum  multi  homines  dicuntur  ^  unus  popu- 
lus,  et  multi  fideles  una  ecclesia. 


Cf.  Decre- 
tal. Greg, 
ix.  Tit.  i. 
cap.  2, 
p.  1  (ed. 
Antv. 
1618),  or 
Acta  Con- 
cilii  Late- 
rani  iv. 
(Mansi. 
xxii.  981.) 


'  doctrinam  illam']   doctrina  ilia, 
-  lu  the  margin  is  the  drawing  of 


a  pastoral  staff,  with  "  De  Joachim 
"  abbate"  above  it. 

•'  dicuntur]  dicunt,  A,  O. 


DE  TEMPOEE   REGIS   HENRIOl   SECUNDI. 


113 


Decretal. 
Greg.  ix. 
tit.  i.  cap. 
2,  p.  1  (or 
Acta  Cou- 
cilii  Late- 
ral!, iv. 
^lansi. 
xxii.  'J81.) 


Quod  Papa  Innocentins  lihelhim  Joachim  clamnavit. 

Stctit  autem  hsec  indeterminata  altercatio  a  diebus  Alcxandri 
Papa)  usque  in  tempora  Innocentii  Papaj  per  annos  multos, 
sedentibus  inter  eos  in  cathedi-a  Romana,  Lucio,  Urbano, 
Gregorio,  Clemente,  et  Celcstino  pontificibus  Romanis.  Quibus 
succedens  Innocentius  tertius,  anno  Domini  millesimo  ducen- 
tcsimo  decimo  quinto,  Roma3  generale  concilium  cclcbrans, 
libellum  abbatis  Joachim,  quem  contra  Petrum  ct  articulum 
ediderat  pra^dictum,  his  verbis  damnavit:  "  Nos,"  inquit, 
sacro  et  universali  approbante  concilio,  credimus  et  con- 
fitemur  cum  Petro,  quod  una  quaedam  summa  res  est  incom- 
prehcnsibilis  quidem  et  iucffabilis,  qua)  veraciter  est  Pater  et 
Filius  et  Spiritus  Sanctus,  tres  simul  persona3  ac  singillatim 
qufelibet  earundem.  Et  ideo  in  Deo  '  solummodo  Trinitas  est, 
et  non  quaternitas.  Quia  quajlibet  trium  personarum  est  ilia 
res,  substantia,  videlicet  essentia  seu  divina  natura  ;  qua) 
sola  est  universorum  principum,  pra3ter  quam  aliud  inveniri 
non  potest.  Et  ilia  res  non  est  generans,  neque  genita, 
neque  procedens ;  sed  est  Pater  qui  generat,  et  Filius  qui 
gignitur,  et  Spiritus  Sanctus  qui  procedit;  ut  distinctiones 
sint  in  personis  et  unitas  in  natura.  Licet  enim  alius  sit 
Pater,  alius  Filius,  alius  Spiritus  Sanctus ;  non  tamen  aliud ; 
Pater  enim  ab  a3terno  Filium  gencrando  suam  substantiam  ci 
dedit,  juxta  quod  ipse  testatur  ;  '  Pater  quod  dedit  mihi, 
*  majus  omnibus  est.'  Et  dici  non  potest,  quod  partem  sua; 
substantia)  illi  dederit,  et  partem  retinuerit  ipse  sibi ;  cum 
substantia  Patris  indivisibilis  sit,  utpote  simplex  omnino. 
Sed  nee  dici  potest  quod  Pater  in  Filium  transtulcrit  suam 
substantiam  generando  ilium,  quasi  sic  dederit  eam  Filio,  quod 
non  retinuerit  ipsam  sibi,  alioquin  desiisset  esse  substantia. 
Filius  vcro  substantiam  Patris  integram  nascendo  acccpit,  et 
ita  Pater  et  Filius  candem  habent  substantiam,  et  cadem  res 
est  Pater  ct  Filius,  necnon  et  Spiritus  Sanctus  ab  utroque 
procedens  et  in  utroque  mancns.  Non  enim,  ut  ait  abbas 
Joachim,  fideles  Christi  sunt  unum,  id  est,  una  qua;dam  res, 
quaa  communis  sit  omnibus,  sed  sunt  unum  in  uniono  cari- 
tatis,  in  gratia  ;  pro  personis  vero  divinis,  ut  attcndatur 
idemnitatis  unitas  in  natura.  Damnamus  igitur  et  rc])roba- 
mus  libellum  Joachim  sivc  doctrinam,  ita  quod  si  quis  ejus 
sententiam  in  hac  parte  defendere  vel  approbare  praisumpserit, 
tanquam  hajreticus  ab  omnibus  Imbcatur."  De  hoc  Papa  ct 
concilio  mcmorato  latius  uuo  loco  dicutur. 


A.D.  1170, 

Condemna- 
tion of 
Joachim's 
hook  hy 
pope  Inno- 
cent III.  at 
the  fourth 
Lateran 
council. 


S.  Joh.  X. 
29. 


1  JJeo]  Deum,  A. 


314 


MATTH/EI  PAIUSIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1179. 

Coronation 
ofriiilip 
II.  during 
his  father's 
lifetime. 
Death  of 
Cadwallau, 
prince  of 
AViiles. 


Quod  PJiilippns  consecratur  in  regein  Franconom. 

Eodcm'  anno  Philijipus  filius  Lodowici  regis  Francorum,  Diceto, 
in  solemuitate  Omnium  Sanctorum,  per  manum  Willelmi  Ke-  ^°^-  ^07. 
mensis  archicpiscopi  in  eadem  civitatc  consecratur  in  regem, 
patrc  adhuc  viveute  ct  tanta)  coronationi  omnia  nccessaria 
ministrantc.  Eodcm  tcmjiorc,  Cadwallanus  princeps  "Walen- 
siiTm,  coram  regc  Anglovum  tractus  in  causam  et  multorum 
querclis  imjietitus,  dum  sub  regis  conductu  remcasset,  in  inti- 
nerc  hostium  perpessus  insidias,  intcrfectus  est  dccimo  kalen- 
das  Octobris.  Quod  plurimum  in  regis  rcdundavit  scanda- 
1am,  licet  non  dcliqucrit ;  undo  auctores  ca3dis  graviter  puniro 
prascepit. 


Treaty 
between 
Henry  II. 
and  rhilip 
II. 


Death  of 
Louis  VII., 

who  is 
buried  at 
Barbeaux. 


Confoederatio  facta  inter  rerjes  Anglorum  ct  Francorum. 

Anno    Domini    mclxxx.      Habito    inter    [regem]    Francorum  Id.  col. 
PhiliiDpum  nupcr  corouatum  et  i^egem  Anglorum  Henricum  col-  611. 
loquio  inter    Gisortium    et    Triam,    sicut    convenit   inter    eos. 
"  Ego  Philippus  Dei  gratia   rex  Francorum,  et   ego  Henricus  Id.  col. 
"  eadem  gratia  rex  Anglorum,  ad    omnium  volumus  pervenire  610. 
"  notitiam,  quod  foedus  et    amicitiam  fide   media  innovavimus 
"  et  Sacramento;  et  ut  omnis  amodo  inter  nos  auferatur  occasio 
"  discordiae,  concessimus    ad   invicem,  ut    de   tcrris   nostris  et 
"  posscssionibus     et   de    omnibus    aliis    rebus,    quas    babemus 
"  mode  alter  ad  versus   alteram,  nihil  amodo  petet,  excepto  de 
"  Arvernia,  de  qua  inter  nos  est  conteutio,  et  excepto  feodo  de 
"  castro^  Eadulfi,  et  exceptis  minutis    feodis   nostris  et  divisis 
"  terrarum  nostrarum  de  Berri.     Si  autem  super  bis  quee  ex- 
"  cepta  sunt   per  nosmet    ipsos  convenire   non   poterimus,  ego 
"  Philippus  tres  elegi  episcopos  et   barones,    et    ego   Henricus 
"  totidem,  qui  inter  nos  dicent,  et  nos  eorum  judicio  stabimus 
"  firmiter   et    bona  fide."      Eodem^    tempore    Lodowicus    rex  m.  col. 
Francorum    Parisius    diem    exclusit  extremum,    decimo    quarto  611. 
kalcndas  Octobris,  et   sepultus    est  in  monasterio  Oisterciensis 
ordinis,  Barbellum  quod  nuncupatum  est,  quod  etiam  propriis 
sumptibus  incboatum  idem  rex  laudabiliter  consummavit. 


1  Philip's  crown  and  shield  are 
represented  in  the  margin. 

2  Chateaui'oux,  Berry. 


^  There    is    an    inverted    crown 
drawn  in  the  margin. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


315 


Diceto, 
col.  603. 


Id.  col.611. 
K.  de 
Moute, 
col.  533. 


Capture 
and  de- 
struction of 
the  castle 
of  Taillc- 
bourg  by 
Richard, 

p.  275. 
duke  of 
Aquitaine. 


Quod  Bicardus  comes  Pidavensis  terras  Gaiifridl  de  RanconaJ  A.D.  1180. 

graviter  affllxit. 

Per  idem  tempus  Aquitannorum  dux  Ricardus  ct  Hcm-ici 
regis  filius,  per  superbiam  Gaufridi  do  Rancona  multis  saepc 
lacessitus  injuriis,  collectis  undiquc  militaribus  copiis,  Taile- 
burc  castcllum  ojusdem  Gaufridi  obsidiono  vallavit ;  opus  des- 
peratissimum,  ct  quod  suorum  uullus  antccessorum  attemptarc 
pra;sumpsit.  Castrum  enim  illud  ante  dies  illos  hostium  cuneis 
prorsus  incognitum,  triplici  fossato  totidemque  mocniis  vesti- 
tum,  seris,  armis,  et  repagulis  suflBcienter  instructum,  turribus 
per  intervalla  dispositis  insignitum,  comportato  lapidc  iu  pro- 
pugnaculis  muuitum,  abundans  in  victualibus,  rcfertum  mili- 
tibus  et  hominum  milibus  ad  pugnam  idoneis,  ducis  Ricardi 
non  expavit  adveutum.  Sed  postquam  dux  ipse  leonibus  au- 
dacior  regionem  hostiliter  introivit,  fructus  proediorum  abduxit, 
vites-  succidit,  villas  succendit,  omnia  demolicndo  contrivit, 
prope  castellum  tcntoria  fixit,  niachinas  propc  murum  crcxifc, 
oppidanosquo  nil  talc  suspicantcs  exercuit  vebemcnter.  In- 
clusis  autem,  quia  res  ignominiai  plena  videbatur,  tot  elatio 
mentis,  tot  probata?  virtutis  milites,  intra  muros  sine  rccla- 
matione  valida  circumcingi,  placuit  do  consilio  communi,  ut 
foras  erumpercnt  et  impetercnt  ducis  cxcrcitum  imin-ovisc. 
Quod  cum  animose  satis  attemptassent,  dux  sues  in  arma 
ruerc  docuit,  et  retrorsum  cederc  compulit  opi^idanos.  Sed  in 
illo  portarum  ingressu,  cum  dux  insequeretur  tcrga  dantcs, 
fit  gravissimus  bine  inde  conflictus,  dum  ibi  quid  equus,  quid 
lancea,  quid '  ensis,  quid  arcus,  quid  galea,  quid  balista,  quid 
limbo,  quid  lorica,  quid  sudes,  quid  clava  certantibus  conferant, 
cxperitur,  Oppidanis  itaque  assultus  ducis  acen-imos  ultra  ferrc 
non  valentibus,  sed  intra  moenia  se  recipientibus,  dux  impigcr 
certatim  se  pariter  intra  villam  immiscet  cum  hostibus,  et  cum 
ipsis  nusquam  locus  pateret  diffugii,  per  plateas  bine  inde  dis- 
curritur,  rapinis  insistitur  et  incendiis,  et  ab  bis  oppidanis, 
quos  a  mortis  discriminc  felix  fortuna  emit,  ad  castellum  con- 
fugitur  principalc.  Castelli  domiuus  ad  deditioncm  compcllitur, 
facies  murorum  pulcherrima  complanatur,  alia  passim  castclla 
rebellionis  conscia  par  infra  mensem  subiero  discrimen.  Omni-  . 
bus  igitur  ad  votum  completis,  dux  transfretavit  in  Angliam, 
maximo  cum  honorc  reccptus  a  patre.  Nova  moneta  iu  ^^'^  ^°'°- 
Acglia  facta  est.     Obiit  Johannes  episcopus  Cicestrensis.  ^^^th  ^f 

John, 

bishop  of  • 

Chichester. 


'  Rancona']     So  C.       Lramaco, 
v.  D.    Liziniaco,  W. 


-  vites']  vires,  A. 
^  quid]  <|ui,  A. 


316 


MATTH/EI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA, 


A.D.  1181 


Philip  II. 
submits 
liis  king- 
dom and 
himself  to 
llcury  II. 

Visit  of 
Henry  II. 
to  S.  Tho- 
mas. 

Death  of 
Kofrer, 
archbishop 
of  York. 

The  privi- 
lege ob- 
tained by 
him  from 
the  pope 
causes  the 
confisca- 
tion of  his 
own  goods. 


Quod  rex  Francorum  PJuUppus  regmim  suum  suh  dis^positionc 
regis  Anylico  commisit. 

Amio  Domini  mclxxxi.  Cum  rox  Francorum  Philippus  cum  Diceto, 
quibusdam  dc  suis  sibi  ad  mcmoriam  reducontibus,  cognovissct  ^^^-  ^l^- 
qualiter  rex  Anglorum  rognum  suum  tam  late  diffusum,  a 
tam  barbaris  nationibus,  Scotis  scilicet  et  "Wallcnsibus,  pacificc 
gubernaret,  de  communi  consilio  domesticorum  suorum  pra3- 
dicti  regis  dispositioni  omne  regnum  suum  et  seipsum  com- 
misit. Hoc  etiam  exemplo  rex  AngTorum  ductus,  cum  totam 
Normanuiam  filii  sui  regis  .dispositioni  supponeret,  octavo 
kalendas  Augusti  in  Angliam  transiens,  beatum  Thomam 
martyrem  orationis  gratia  visitavit. 

Eodem  anno  Kogcrus  Eboraccnsis  archiepiscopus  diem  clausit  Id.  col.  G 13. 
suprcmum,  duodecimo  kalendas  Decembris ;  qui  adhuc  vivens 
a  Papa  Alexandre  privilegium  impetraverat,  ut  si  clericus  suaa  Id. col. 6 14. 
jurisdictioni  suppositus,  agens  in  extremis,  testamentum  confi- 
ccret,  et  propriis  manibus  bona  sua  moriens  non  distribueret, 
archiepiscopus  haberet  facultatem  iniciendi  manus  in  bona  dc- 
functi.  Et  quoniam  quod  quisque  juris  in  alteram  statuerit, 
uti  debet  eodem  jure,  post  mortem  archiepiscopi  quascunque 
reperta  sunt  in  thesauris  ejus  justo  sunt  Dei  judicio  confiscata. 
Quorum  summa  fuit  undecim  milia  libr^  argenti ,  et  aurei  tre- 
centi,  cuppa  aurea,  et  argentese  septem,  cyplii  argentei  novem, 
tria  salsaria  argentea,  tres  cuppas  murtinaj,'  coclearia  quadra- 
ginta,  octo  scutellee  argentese,  pelves  argentese,  et  discus  mag- 
nus  argenteus. 


Letter  of 
pope  Alex- 
ander III. 
to  Prester 
John. 

Nota  -  dc 
Johanne 
presbytero 
reye  Lidice. 


Ejjistola  Alexandri  Pa  fee,  ad  Joliannem  'preshjterum  regem  Yndorum. 

Circa  eosdem  dies,  Papa  Alexander  scripsit  Presbytero  Jo-  Id.  col.  608. 
hanni  Yndorum  regi^  in  hsec  verba:  "Alexander  episcopus 
"  carissimo  in  Christo  filio  salutem  et  Apostolicam  benedic- 
"  tionem.  Audieramus  jampridem,  referentibus  multis,  quo- 
"  modo  cum  sis  Christianam  religionem  ^  professus,  piis  veils 
"  operibus  iucumbere  diligenter.  Sed  dilectus  filius  noster 
"  Philippus  medicus,  qui  de  intentione  propria  et  proposito 
"  tuo  cum  magnis  et  honorabilibus  viris  tui^  regni  se  in  par- 
"  tibus  illis  verbum  habuisse  proiDonit,  sicut  vir  providus,  con- 
*'  stanter  nobis  retulit,  se  manifestius  ab  his  audivisse,  quod 
"  tua3   voluntatis    sit   ct   propositi,    erudiri   catholica   et   Apo- 


^  murtincB^  mazerinsD,  Diceto. 

2  Below  this  is  a  crown. 

3  Probably  meant  for  the  king  of 
Abyst.iuia.  Yule's  Mateo  Polo,  i, 
p.  209. 


■I  religioneni]    So  Par.  in  margin  ; 
professioncm,  A.  0.  W.  as  Diceto. 

^  tiii~\  tuitf,  A. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRTCI   SECUNDI. 


317 


Diceto, 
col.  609. 


(Not  in 
Diceto.) 


'  stolica    disciplina,    et    ad    hoc    fcrvcntcr  intcndas,  ut    tu    ct  A.]).  ii8l. 

'  cuncta  plebs  tuaa  sublimitati  commissa  nihil  unquam  videa- 

'  mini  in  fide  nostra'  tenere,  quod  a  doctriua  sodis  Apostolica; 

'  dissentiat.      lUud   etiam    ad    commendationem    tua3    virtutis 

'  accedit,    quod    sicut    ^jrajdictus    Philippus   se    a   tuis    asscrib 

'  audivisse,  ferventi  desiderio  cupercs  in  urbo  habere  ccclesiam 

'  ct  Jerusalem  altare  aliquod,  ubi  viri  religiosi  de  regno  tuo  et 

'  prudentes  mauere  possent,  ct  Apostolica  plenius  iustrui  dis- 

'  ciplina;  per  quos  tu  et  homines  tui  doctrinam  ipsam  facilius 

'  reciperent  et  tenerent.      Nos    autem  vos  ab  his   articulis,  in 

'  quibus  erratis   a   Christiana   et  catholica    fide,   revocare   vo- 

'  Icntes,   proefatum    Philippum    ad    tuam    mittimus    magnitu- 

'  dinem ;    per  quern  de  articulis  fidei  Christiana3,  in  quibus  tu 

'  et   tui  a   nobis   discordare    videmini,   in   proximo  per    fidei  - 

'  gratiam    eruditus,    nihil    prorsus     timere    poteris,    quod    do 

'  errore   tuam   vel    tuorum    salutem   praepediat,    vel    in    vobis 

'  nomen  Christianitatis  obfuscet."      In  ^  vigilia  exaltationis  Solar 

sancta;  Crucis  facta  est  eclipsis  solis  hora  tertia.  o^''^^':^ 

'■  Sept.  13. 


Iloveden, 
ii.  p.  204. 

Dicelo, 
col.  GIO. 


Quod  Pa2)ce  Alexandra  Lucius  successlt. 

Eodem  anno  obiit  Papa  Alexander,  postquam  scdissct  in 
cathedra  Romana  annis  [x]xii.  Successlt  ei  Ilumbaldus  Hcs- 
tiensis  episcopus,  et  vocatus  est  Lucius  tertius,  sedens  ■*  in 
ecclesia  Apostolica  annis  quatuor.  Eodem  tempore,  Philippus 
rex  Francornm  duxit  uxorem  Margaretam^  filiam  Baldewini 
comitis  Hamaucensium,  ex  Margareta  sorore  Philippi  comitis 
Flandrensis  susceptam. 

Nova  moneta. 


Death  of 
pope  Alex- 
ander in. 
laicius  III. 
Marriage 
of  Philip 
II.  and 
[Isabella] 
of  Ilain- 
ault. 


Id.col.Cll.      Eodem   anno  moneta  veteri  in  Anglia  rcprobata,   nova  sue- Ncwcoin- 

cessit  in  fcsto  Sancti  Martini.     Eodem  anno  Baldewinus  abbas  "f?'-'-_ 
K.  de  Fordensis   Cistercicnsis   ordinis   .successit    Rogero    episcopo   ad  j>.,i^|J„'in 

Moute,        ccclesiam  Wigomensem.  bishoo  of 

«"!•  ''^^-  Worcester. 


Quod  Ganfridus  Lincolniensis  electus  remmciavit  electioni. 

Diceto,            Anno  Domini    mclxxxii.    Gaufridns   Lincolniensis  electus    ct  Geoffrey, 
col.  01.3.      regis  Anglorum  filius,  cum   ejus   elcctio   csset  a   domino  Papa  elect  of 
Lincoln, 


'  nostra]  vestra,  Diceto. 

2  fidei']  Dei,  O.  W.  Hist.  Angl. 

3  This  addition  of  Pari.s  is  omitted 
in  C.  The  eclipse  really  took  place 
ou  July  1 .3. 


'  sedens  ....  quatuor]  Not  in 
Iloveden. 

'•>  Miiryaretam]  An  error  for 
habellam,  from  Diceto. 


318 


MATTII^l  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1182.  confii-mata,  postquam   per  septennium   cidem   ccclesiae  pacifice  Diceto, 
resigns  the  pra'fuisset,  pra3scntc  rcge  ct  episcopis  regni,  in  Epiphania  Domini  '^'^'^-  ^^^* 
^*'f-  apud  Marlcbci'giam  clectioni    rcnunciavit,  nemine  compellente. 

^"\f,'^^"  Eodom  tempore,  rex  Hcnricns  apud  Waltham  in  prsesentia 
II.  for  tlie  pi'ocerum  regni,  ad  subventionem  Terrfc  Sanctse  quadraginta 
Holy  Land,  duo  milia  marcas  argenti '  ct  quingeutas  marcas  auri  liberaliter 
Reception    assignavit,  et  sic  in  Normanniam  transfretavit.     Quibus  utique 


in  Nor- 
mandy of 
Henry, 
duke  of 
Saxony. 
Walter  of 

Coutances,  ..,.,.  ^        . 

bishop  of     stantiis    arcnidiaconus     Oxoniensis    consecratus    est    episcopus 

Lincoln.      Lincolnieusis,    a    Ricardo    Cantuariensi    archiepiscopo,    Ande- 

Death  of     gavis  in  ecclesia  Sancti  Laudi.      Eodem  anno   Walterus  obiit,  Id.col.  614. 

Walter,  of  ^^of^^^is  episcopus. 
Rochester. 


dicbus,   dux  Saxonum  Hcnricus  et   gener  regis,  ab  imperatore  W-col.  614. 

in    exilium    pulsus,    in    Normanniam    venit   ad   regem,  ducens 

sccum  ducissam  et  duos  filios  ejus,  Henricum  et  Othonem ;   et 

per  tres  annos  exhibitus  est  a  regali  munificentia  in  omnibus 

vita3  necessariis  abundanter.     Eodem  anno,  Walterus  de   Con- H.  col.  615. 


Abbat 
Warin 
succeeds 
Simon  at 
St.  Al- 
ban's. 


De  raorte'^  Symonis  abhatis  et  successione  Garini  ahhatis. 

Anno  Domini  mclxxxiii.  Defuncto^  Symone  abbate  de 
Sancto  Albano,  Warinus  ejusdem  ecclesiEB  prior  successit,  et  in 
die  Nativitatis  Dei  Genetricis  abbatis  benedictionem  suscepit. 

De  morte  Henrici  regis  juvenis. 


Geoffrey         Circa  dies  istos  rex  Henricus  diligentem  operam  impendit,  Diceto, 

and  Rich-    ut  filii   ejus   Gaufridus   de   Britannia   et    Ricardus   de    ducatu '^°^-^^7. 

bv  thefr      Aquitannia3    homagium    facerent    filio    suo    primogenito    regi 

father  to      Henrico.      Quod   quidem   pater    petiit,  Gaufridus   de   comitatu 

do  homage  BritannifB  gratanter  complevit,     Ricardus  vero  cum  rogatus  a 

to  the    ^      patre  id  ipsum  facere  debuisset,  ira  incanduit  vehementi ;    in- 

Henry         congruum  esse  dicens,  cum  eodem    patre    et    ex  eadem   matre 

ducerent    originem,    si    patre    vivente    fratrem    primogenitum 

aliqua  subjectionis   specie  superiorem  agnoscerent.      Sed  sicut 

fratri  primogenito  bona   debentur  paterna,  sic  in  bonis  mater- 

nis  Eicardus  successionem  legitimam  vendicabat.     Htec  audiens 

rex  pater,  iracundise  calore  ''  succensus,  adversus  Ricardum  dura 


On  Rich 
ard's  re- 
fusal the 


youne  kine  proposuit ;    et  ut  rex  junior    ad  edomandam  fratris    superbiam 


raises  an 


'  argenti  .  .  .  marcas']  Om.  W. 

2  In  the  margin  are  two  pastoral 
staves  and  mitres,  one  erect  and  the 
other  inverted. 

^  In  the  margin,  written  with  a 
style,  is  "A  Paulo  hue  c.  et  iv. 


"  anni,"  i.e.  Paul,  14th  abbat  of  St. 
Alban's.  The  death  of  Symon,  and 
the  succession  of  Warin  are  intro- 
duced into  the  Diceto  MS.  13  Reg. 
E.  6,  f.  97  b. 
"*  calore']  colore,  A, 


DE  TEMPORE   REGIS   TIENRTCI   SECUNDI.  SI  9 

totus  insurgeret,   coustanter  indixit.      Habitis  igitur   inter    so  A.D.  1183. 

coUoquiis    frequenter,  cum   nulla   spcs    clc   pace  haberetur,  rex  army 

juvenis  undique  copiosum  congrcgavit  exercitum,  et  dum  con-  ^o^'n^t 

gredi  cum  fratre  sue  decrevisset,  pra3cisa  est,  velut  a  texento, 

vita  ejus,  qua;   spcm  multorum   deficiens  pra;cidit.'     Siquidem  Death  of 

in  floro  iuventutis  sua;,  cum  annum  cetatis  vicesimum  octavum  J  .''*  ^''"^ff 

kin<^ilenrv 
complevisset,  intra    Gasconiam,  in  illo  tractu  ten'se  quse  Tore-  j^^  Martel. 

inna  dicitur,  apud   castellum   Martel,  in  festo  Sancti   Barnabaa 

d.  C0I.CI8.  Apostoli,  rex  junior  c  medio  est  subtractus.     Corpus  autem  in  His  burial 

lineis   vestibus,    quas    habuit   in    consecrationc    sacro  crismate  **  Kouen. 

delibutas,  regaliter  involutum  apud  Eothomagum  delatum  est, 

et  in  ecclesia  cathedrali  prope  majus  altarc   cum  bouore  tanto  p^'^*~, 

principi   congruo,  tumulatur.     Eodem    anno,    Girardus   coguo- ^jjsi,op '„£ 

mento   Puella  consecratus    episcopus    Coyentrensis,    qui,    cum  Coventrj-. 

decern   septimanis    sedisset,  in  fata  concessit.     Eodem  tempore  Walter  of 

Walterus  de   Constantiis,    Lincolniensis   antistes,    in   Angliam  Coutances 

veniens,  in  sua  sede  est  solemnitcr  collocatus.  ms  a  e  . 

Ohiit  Blicardusl  Cantuariensis  episco2ms. 

cL  Anno  Domini  mclxxxiv.     Eicardus  Cantuariensis  archiepisco-  Death  of 

pus  apud  Hallingum  villam  Rofensis  episcopi  diem  clausit  ex-  archbishop 

tremum.     Eodem   anno  rex-  Henricus  duxit  in  Angliam   Sax-  Tr"^ir^'^    " 

llalling. 

onia)  ducem  cum  familia  sua,  et  infra  dies  paucos  ducissa  apud  Birth  of 
Wintoniam   peperit   filium,  quern  vocavit  "Willelmum.     Eodem  William  of 
d.  C0I.C20.  anno  Baldewinus  episcopus   Wigorniensis  electus   est  archiepi-  Saxony  in 
d.  col.619.  scopus  Cantuariensis,  et  "Waltems  episcopus  Lincolniensis  electus  jjaj^j^^iV 
est  arcbiepiscopus    Rothomagensis ;    qui,    susceptis    palliis,''  in  archbishop 
suis  sunt  sedibus  solemnitcr  collocati.     Eodem  tempore  Pbilippus  of  Canter- 
d.col.C25.  arcbiepiscopus  Coloniensis  et  Pbilippus  comes  Flandrensis  veue- ^''>'' "°*^ 
runt   in  Angliam,  vota  orationum   beato  Thoma)  martyri  solu-  tjq,,„_ 
turi ;    quibus    rex    Anglorum    occurrens,    petiit    ut    Londonias  Philip, 
venirent,  visuri ''  regiam   civitatem  ;   in   quorum  advcntu,  quod  arclibishoj) 
ante    non  erat  visum,  civitas  coronata  resplenduit,  gaudium  et  *'^9'^|,??,"'^' 
tripudium  per  omnes  plateas  civitatis  intonuit.'    Ai'chiepiscopus  count  of    ' 
vero    Coloniensis    et '   cum   eo   comes   Flandrensis   in    ecclesia  Flanders, 

Sancti  Pauli  suscepti  sunt  processione   solcmni ;    et  die  eodem  visit  S. 

Thomas, 
and  then 


In  the  margin  is  an  inverted 
cro^vn  and  shield,  half  emblazoned 
and  half  sable,  with  "  mors  "  "  vita" 
under  the  two  parts ;  above,  in  ni- 
brick,  "  Corona  et  scutum  Henrici 
"  regis  junioris,  qui  vivente  patre 
«  obiit." 

-  rex  Henricus  duxit,  &c.]  dux 


Saxonuni  ....  intravit  Angliam,  L^ndou. 
Diceto. 

•'  The   mention   of  the    palls    is 
from  Ilovedeu,  ii.  304. 

'  visuri  reyiam  civitateni]  Addeil 
by  the  compiler. 

''  intonuit'\  So  I'ar.  over  inlroivit, 
which  A.  has.  O.  W.  have  intonuit. 


:320 


MATTII^EI   rARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1184.  simili  honoro  sibi  cxhibito,  tandem  pci'  quinquc  dies  in  palatio  Diceto, 
Doath  of     regis   expcnsis  sunt  cfliisioribus  hospitati.     Sed   an  multis  mu-  ^°^-  ^^^^ 
bishop         neribns     donati     reccsserint,     quserere     supcrfluum    videretur. 
S^r*^}'"'       ^'^t)<^cm  anno,  obiit  Jocelinus  Saresberiensis  episcopus.' 


Defeat  of 
the  Sara- 
cens at 
Santarem 
by  the 
prince  of 
Portu!?al. 


26  June. 


20  July. 
Massacre  at 
Alcobaza. 

p.  277. 

Death  of 
Macemunt, 
king  of  the 
Saracens. 


Attempt  of 
the  Sara- 
cens on 
Lisbon. 


Quod  Saraceni  Hispanice  Christianos  invadentes  confusi 

recesserunt. 

His  deniquo  diebus,  circa  festum  beati  Jobannis  Baptistie,  Id.  col. 623. 
rex  Saracenorum  qui  sunt  in  Hispauia,  Gamius,  duxit  regem 
rcgum  Saracenorum  nomine  Macemunt  intra  fines  Christia- 
norum  cum  regibus  triginta  septem.  Qui  inprimis  obsederunt 
Sanctum  Ilyrenseum,  et  tribus  diebus  cum  totidem  noctibus 
pugnaverunt,  et  tandem,  dejectis  moeniis,  intraverunt.  Qui 
autem  interius  muros  defendebant,  se  infra  turrem  receperunt, 
ut  protegerentur  ibidem.  Nocte  vero  sequenti,  venit  antistes  - 
Portigalensis  cum  filio  •*  regis,  et  quindecim  milia  peremerunt 
Saracenorum  et  regem  Gamium ;  et  posuerunt  corpora  defunc- 
torum  ubi  murus  dejectus  erat,  ut  per  ea  loco  muri  defende- 
rentur.  In  crastino  autem,  in  die  scilicet  Sanctorum  Johannis 
ct  Pauli,  archiepiscopus  ■*  Sancti  Jacobi  viginti  milia  conduxit 
armatorum,  et  in  aurora  diei  de  Saracenis  triginta  milia  inter- 
fecit.  In  die  jDostea  beatas  Margaretse,  apud  Alcubaz  pereme- 
runt Saraceni  decem  milia  mulierum  et  infantium;  sed  illi 
qui  fuerunt  in  oppido  Alcubaz  exeuntes,  tres  reges  cum  omni 
eorum  exercitu  percusserunt.  Postea  in  vigilia  beati  Jacobi, 
rex  Macemunt  audivit,  quod  rex^  GalicifE  venerat  ut  solus  cum 
solo  dimicaret.  Macemunt,  cum  proapararet  ad  pugnam,  dum 
equum  vellet  ascendere,  ter  ab  eo  lapsus,  interiit.  Quo  mortuo, 
totus  ejus  exercitus  fugit,  omni  pecunia  relicta.  Eex"  vero 
Portigalensis  ex  captivis  Saracenis  dedit  servos,  qui  cemen- 
tariis  miuistrarent  ad  ecclesias  reparandas ;  et  de  pecunia 
Sancto  Vincentio  auream  fecit  thecam.  Venerunt  postmodum 
galeia3  infinitas  Saracenorum  ajoud  Ulixebonam,  ducentes  dro- 
mundum,"  in  quo  talis  erat  machina,  quod  per  ipsam  Saraceni 
poterant  ire  et  redire  ultra  muros  civitatis  armati ;  sed  Deo 
disponente,    quidam    in   aqua    se   dromundo   supposuit,   et  eo 


^  In  the  margin  is  a  pastoral  staff 
reversed. 

"  Madden  conjectures  this  to  be 
Bobon,  bishop  of  Oporto.  Index  to 
Hist.  Augl.  iii.  p.  507. 

3  Sancho,  afterwards  Saucho  I. 


*  Bernard,  archbishop  of  Compo- 
stella. 

*  Ferdinand  II. 
^  Alfonso  I. 

''  dromundmii]  dromundam,  A. 


DE   TEMPORE   REGIS    HENRICI   SECUNDI. 


321 


Diceto,        perforate,  subniersit.      Saraceni  autem,  se  delusos  esse  cogno-  A.I).  11H4. 
col.  C24.      scentes,  fiigerunt,  omnia '  qua3  sua  fuerant  relinqueutes. 


William  of 
Tyre, 
itxii.  25, 
:ol.  879. 


iVill.  of 
Fyre,  xxii. 
»9,  col. 

J87. 


Qiiod  Guido  de  Liziniaco  regni  Jerusalem  constituihir 

procurator. 

Kegnavit  sub  his  dicbus  iu  Jerusalem  Baldewinus  Amalrici 
(juoudam  regis  filius,  qui  ab  initio  regni  sui  clephantino  laborans 
incommodo,  jam  lumen  amiserat;  et  putrescentibus  membrorum 
extremitatibus,  pedes  ei  et  manus  suum  oflBcium  denegabant. 
Eegiam  tamen  administrationem,  licet  corpore  debilis  esset, 
animo  fortis,  supra  vires  nitebatur-  implere.  Convocatis  itaqne 
principibus  snis,  matre'  pra^sente  et  patriarcha,"'  Guidonem  de 
Liziniaco,  comitem  Jopensem  et  Ascalonitanum,  regni  conslituit 
provisorcm.  Habuit '"  idem  Guido  sororem  regis  uxorem  nomine 
Sibillam,  quai  prius  marchisio''  de  Monte  Ferrato  matrimonio 
copulata  filium  ex  illo  susceperat  nomine  Baldewinum ;  sed 
cum,  aliquanto  tempore  Guidone  procuratore  existente,  Jeroso- 
limitanum  non  prosperaretur  regnum,  rex,  amoto  co,  Reimundo 
comiti  Tripolitano  regni  curam  commiait. 


Baldwin 
IV.  kinfj 
of  Jerusa- 
lem. 


Guy  of 
Lusif^nan 
and  Ray- 
mond II., 
count  of 
Tripoli, 
made  guar- 
dians of 
the  king- 
dom. 


rrom  the 
etter  of 
ialdwin 
V.  in 
)iceto, 
ol.  023, 


Quod  Salaadinus  Soldanus  Balilonis,  plures  civitales 
Ghristianoriim  destruxit. 

Contigit"  hac  tempestate,  ut  Salaadinus,  Soldanus  Damasci, 
subjugatis  omnibus  regibus  Saracenis  ex  finibus  totius  Orientis, 
ita  ut  diceretur  rex  regum  et  dominus  dominantium,  cum  ei 
obedirent  omnium  gentium  nationes,  adiciens  ergo  ut  univer- 
sam  sibi  Christianitatem  subjugaret,  intrante  Julio  mense, 
Jordanem  transivit,  terram  circa  castrum  Crach,  quod  ^  anticjua 
appellationc  Pctra  deserti  dicebatur,  devastavit,  cibaria  col- 
legit.  Deinde  Neapolim  transiens,  villam  spoliavit  et  postea 
concrcmavit.  Inde  progrediens,  ad  urbem  Sebasteam  pcrvenit, 
ubi  episcopus  civitatis  villam  et  ecclesiam  suam  octoginta 
captivis  redemit;  inde '  Arabiam  veniens,  earn  destruxit,  viris  et 
mulieribus  captivatis.      Ad   Magnum   inde  Gerinum    transiens, 


Power  and 
threats  of 
Snladin. 


His  inva- 
sion and 
ravages 
ahout 
Kerak, 
Nablous, 
Samaria, 


■  omnia  .  .  relinquentes~\  intro- 
duced by  the  compiler. 

-'  nUehalur'\  nitebantur,  A. 

*  Agnes  of  Edessa. 

••  Ileraclius. 

"■'  This  seems  taken  from  William 
of  Tyre,  though  the  sentence  has  to 
be  made  up  out  of  several  passages. 

VOL.  IT. 


Compare  Jac.  de  Vitriaco,  Hist. 
Iliero.sol.  9.3,  p.  1117. 

••  William  Longaspata. 

7  The  beginning  of  this  chapter 
is  the  compiler's. 

**  quod (lice/iutur]   From 

Will,  of  Tyre,  xxii.  28,  col.  88.0. 

'■•  imlcl  in,  A. 

X 


322         MATTTIiEI   PAIUSIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1184.  castrum  diniit,  ct  quibusdam   captivatis,  mulieres   et  parvulos  Diceto, 
Jezreel,       iuterfccit ;    iude   ad  Parvum    Gerinum,  quaj   villa  est  Templi,  ^°^-  ^^3. 
nfld  B^u-  (jfim   vastavit,  ct    reccdcus  per    castrum   quoddam    Hospitalis, 
kiib-ei-      '  ^^^^  Bclvcrium  dicitur,  quibusdam  captis  et  quibusdam  intcr- 
Hawa).       fectis,  recessit. 


Baldwin 
v.,  kiug  of 
Jerusalem. 


Embassy 
from  the 
clergy  and 
people  of 
the  king- 
dom of 
Jerusalem 
to  offer  the 
crown  to 
Henry  II. 


Quod  rex  Anglorum  eligitur  in  regem  Jerosolimorvm. 

Mortuo  interea  Baldewino  rege  Jerosolimorum  leproso,  reg-  Contin. 
navit  pro  eo    Baldewinus,  puer   quinque    annorum,  nepos  ejus  )'^'^^-  Jj^' 
ex  sorore  Sibilla,  et  Willelmo  marchione  Montis  Ferrati  geni-  l^  '  ^j^  V, 
tus;    qui  statim  coronatus  in   regem,  Reimundo    comiti  Tripo-  i off.  24.5  6. 
litauo  committitui-  nutriendus.     Videntes  igitur  clerus  et  popu- 
lus  regnum  in  eum  devenisse  statum,  in  quem  non  posset  diu 
subsistere,  quid  facto  opus  sit  diligenter  pertractant.     Et  cum 
pax  Salaadini  haberetur  suspecta,  de  rege  puero  nihil  remedii 
sperabatur ;  tandem  unum  erat  omnibus  consilium,  ut  ad  Hen- 
ricum    regem   Anglorum   legatos   mitterent ;    qui    ei   ex  parte 
universitatis  regni   Jerosolimitani  regnum   ofFerrent,  et  claves 
sanctse   civitatis  et  Sepulchri  Domini   sanctseque  resurrectionis 
solemniter  deportarent.     Eraclius  patriarcha  officium.  legationis 
rogatus  suscepit,  qui,  adjuncto  sibi  magistro  Hospitalis  et  qui- 
busdam aliis,  Mediterraneum  mare  transivit,  et  Romam  usque 
perveniens,  ad  regem  Anglorum   litteras   a   Papa  Lucio  pre- 
catorias  impetravit. 


Embassy 
of  the  pa- 
triarch 
Heraclius 
and  Roger 
de  MouUus, 
the  master 
of  the  Hos- 
pitallers, to 
Henry  II. 


Quod  Heraclius  patriarcha  in  Angliam  veniens  regi  electionem 
de  se  factam  publicavit. 

Ajino  Domini  mclxxxv.  Eraclius  patriarcha  sanct^  resur-  Diceto 
rectionis  et  dominus  Rogerus  magister  Hospitalis  domus  Jei'u-  col.  625. 
salem  venerunt  ad  regem  Anglise  Heuricum  apud  Redingum. 
Qui,  cum  sui  itineris  causas  cum  litteris  Apostolicis  exposuissent, 
[et]  sanctse  civitatis  Jerusalem  et  terrse  promissionis  desolationem 
per  ordinem  enarrassent,  regem  et  omnem  multitudinem,  qu£e 
convenerat,  in  lacrimas  et  suspiria  provocarunt.  Deferebant 
enim  ad  regem  memorialia,  suae^  petitionis  signa,  Nativitatis 
Jesu  Christi,  videlicet,  passionis,  resurrectionis,  turris  David 
sanctique  Sepulchri  claves,  et  vexillum  regium ;  ^  qu^  omnia 
rex  non  mediocriter  honoravit. 

Litter£e  vero  domini  Papte  hgec  inter  CcBtera  continebant  : 


^  sucE  pctiiiovis  signa]  Introduced 
by  the  compiler. 


2  regiuni}  sanctae  crucis,  Diceto. 


DE   TEMPOllE   REGIS   HENRICI   SECUNDI.  323 

Eplstola  Lucii  Papce  ad  regem  Anglorum.  A.D.  1185. 

Cont.  "Will.      "  Lucius   episcopus,  servus  servorum  Dei,  ct  c£etera.     Cum  Letter  of 
TjT.  MS.     "  cuncti  prasdecessores   tui    prac   caeteris  terraj  principibus  ai*-  ^p]?^  Lu- 
Q^Q  • 'o     "  morum    gloria  ot   animi    nobilitate   longe    retro    claruerint,  jl"/"      j,**^ 
f.  246.;  also   '  eosque  fidelium  populus  habere  in  sua  didicerit  adversitate  p.  o-s. 
in  Bene-      ' '  patronos,    merito  ad  te,  non  tantum   regni    sed  pateruarum 
"  hajredem    virtutum,    quadam    securitate    praesumpta    recur- 
"  ritur,  ubi  populo  Christiano  imminere  periculum,  immd  cx- 
"  terminium,  formidatur,  ut  per  brachium  regiae  magnitudinis 
"  membris  [Ejus]  impeudatur  prassidium,  quite  ad  tanta)  glo- 
"  ria3  apicem  pervenire  Sua  pietate  concessit,  et  te  contra  Sui 
"  nominis  impugnatores  nefarios  murum  inexpugnabilem  ordi- 
"  navit.     Porro  noverit  vcstra  serenitas,  quod  Salaadinus  ille, 
"  sancti  nominis  Crucifixi  immanissimus  persecutor,  ita  nunc 
"  in  spiritu  furoris   contra   Christi   fideles  Terrao   Sanctae  adeo 
"  invaluit,  quod  nisi    immanitatis   ejus    impetus   objcctis   obi- 
"  cibus  reprimantur,  habet  fiduciam,  quod  influat  Jordanis  in 
"  OS  ejus,"  et  ctetera. 

Quod  rex  Henricus  regnum  Jerosolimorum  recusavit. 

His  auditis,  rex  Anglorum  convocato  clero   regni  ac  populo  Parliament 
convenerunt  Londoniis  apud  Fontem-Clericorum,  decimo  quinto  ^^  Clerken- 
kalendas  Aprilis,  rex    cum  universa  nobilitate  regni,  ubi   die- i|*^  '  ^^j"^® 
tns  rex,  audientibus  patriarcha  et  magistro  domus    Hospitalis,  is  advised 
omnes  fideles    sues    multis   adjurationibus    astrinxit,    quatinus  to  refuse 
proferrent  in  medium  quid  super  his  saluti  animse   suce   vide-  ^^^  king- ; 
rint  expedire.     Ad  hoc  enim  asserit  animum  suum  inclinatum,  T^.ryg°,i„,jj 
ut  quod  ex  eorum  consilio  acciperet  modis  omnibus  observaret. 
Tunc  concilium  universum  super  praemissis  colloquentes,  sanius  • 
visum  est  cunctis,  et  animae  regis  multo  salubrius,  ut  regnum 
suum    debita    moderationc    gubernet     efc   illud   a    barbarorum 
irruptione  tueatur,  quam  Orientalium  consulat  in  propria  per- 
sona saluti.      De    filiis   regis    quidem,    quorum   petiit    aliquem 
patriarcha    si  rex  venire   recusaret,   quicquam   statuerc,   cum 
essent  absentes,  incongruum  videbatur. 

Eodem  anno '  Johannes  filius  regis,  a   patre  militaribus   ac-  John 

cinctus   armis  apud  Windleshoram  pridic  kalcndas    Aprilis,  in  '<n'ght<?d, 

Hybemiam  transfretavit.     Quo   facto,  rex   Henricus,  cum  pat-  jrj;i.[^||j'''  " 

riarcha  mari  transit©,  diem  Pascha;  apud  Kothomagum    cele-  Hem-y  |jt 

bravit.     Rex  Francorum,  audito  regis  Anglorum  adventu,  cum  ]{ouen. 

festinatione  venit  apud  Vallem-Ruil  castcUum;  ubi   reges   iu  His  meet- 

iug  with 

•  anno]  om.  D.    It  is  in  the  margin  iu  A. 

X  2 


324  MATTlIyEI   PAllISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 

l)icoto 
A.D.  1185.  colloquiis  familiaribiis  tridiio  pcrstitcrnnt,  et  in  corum  pracsentia  pj,j  g2G. 

Philip  TI.    mnlti  nobilcs  crucc  signati  sunt.      Scd   ipsi   rcgcs    patriarcha3  Cont.  Will. 

at  Van-        nihil    aliud   in   rcsponsis   dederunt,    nisi    quod    uterquc   Terra3  'J'y-  i-  4, 

SanctsE  festinum  promiserunt  auxilium;  non  enim  leve  eis  vide-  •" 

batur,  ab  extremis  finibus  Occidentis  rem  tam  arduam  attemp- 

•   .!i'^"       t^^'<2-     Patriarcha  vero,  cujus   negotium  in  arcto  crat  positum, 

returns.        '^P'^  frustratus  ad  propria  remeavit. 

Hu"-h  de         Eodem  anno  Hugo  de  Laceio,  dominus  provincijB  quae  Media  Diceto, 

Laa  dicitur,  iuterfectus  est,  octavo  kalendas  Augusti.     Eodem  tom- ''°'-  "-"• 

slain.  pore,  Symon  comes  HuntendoniEe  cum  absque  liberis  decessisset,  I(l.coI.G27. 

Hunting-     j,gx  Anglorum  dedit  comitatum  ilium '  regi  Scotorum  Willelmo 
don  given  ,.        ,.•         .    ., 

to  William  ^^^™  pertmentus  suis.- 

king  of  Circa  ^  eadem  tempora  obiit  maxima  mulierum,  vene- 

D^?tli   f  i''^^ilis  domina    Matildis,  filia   regis   Anglorum    Henrici 

the  ex-  primi,  imperatrix  et  uxor  Henrici  Romanorum  impera- 

ll^itiMa  toris,  et  mater  Henrici  secundi  Anglorum  regis  maximi. 

JVotn  in-  Undc  ejusdem  Matildis  epitaphium  : 

compa}-a- 

hile  Matil-  Ortu  magna,  viro  major,  sed  maxima  partu, 

(lis  impera-  tt-       •         ■     tt         •    •    n^• 

tricis  epi-  -f-ic  jacct  Henrici  nlia,  sponsa,  parens. 

Q..  de     "  Eodem   anno  G-ilebertus  de   Glanvilla,    archidiaconus    Luxo-  Diceto, 

Glanville     viensis,     consecratus    est    episcopus    Eofensis,   tertio    kalendas  col.  629. 
bishop  of    Octobris.      Eodemque    tempore   in   Natali  Domini   obiit  Iloveden, 
Pope^^*^^'^    Lucius    Papa ;    successit    Urbanus    secundum  quandam  i'-  P-  ^os. 
Urban  III.  historiam.     In  eodem  tempore,  dux  Saxonum  Henricus  licen-  Diceto, 
Heuryduke  tia    imperatoris    rediit    ad    propria,    suo     tantum     patrimonio  col.  G29, 
of  Saxony    contentus. 
returns. 

^        Quod  Baldeioinus  Gantuariensis  archiepisco])us  gallium  et 

legatiam  suscepit. 

Arch-  Anno  Domini  mclxxxvi.     Baldewinus  Gantuariensis  archiepi-  Benedict, 

bishop         scopus    pallium   cum  ^  legatione  [in  provincia    sibi   subdita    ac-  '■  P-  338. 

Baldwin       ggpj^-_     Eodem  anno  Willelmus  de  Ver  in  festo  beati  Laurentii  ^^?^rVn 
receives  ^  col.  C30. 

the  pall.       : 


1  illu7n  .  .  Shis']  not  in  D. 

2  In  the  margin  is  "  Terrse  motus 
"  factus  est  magnus  apud  Lincol- 
"  niam  xvii.  kal.  Maii.  Johannes 
"  junior  filius  regis  Henrici  secundi 
"  factus  est  miles  a  patre  et  in  Hi- 
"  beruiam  missus : "  and  below, 
"  Baldewinus  Wigorniensis  episco- 
"  pus  factus  est  archiepiscopus  Can- 


"  tuariensis."  Both  these  are  run 
through  with  red  lines  across.  They 
are  not  in  C.  D. 

■*  Circa  eadem  temporal  Matilda's 
death  really  took  place  in  1107. 
Hoveden,  i.  p.  253. 

■*  cum  .  .  subdita']  added  by  the 
compiler. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


32; 


Diceto, 
col.  630. 


LI.  col.6.35 
Id.  col.  031 


(Not  in 
Diceto.) 
Id.  col.  629. 

Id.col.631. 


Hercfordcnsis  est  consecratus  antistes.  Eodem  anno  Gaufridus 
comes  Britannia)  ct  filius  regis  Anglia;,  diem  clausit  snprcmum, 
dccimo  quarto  kalcndas  Scptembris,  ct  scpultus  est  Parisius  in 
ecclesia  beatae  Maria),  intra  chorum  canonicorum.  Reliquit  autem 
duas  filias,  quas  gcnuerat  ex  Constantia  uxore  sua,  filia  scilicet 
Conani  comitis  Britanniae,  qure  etiam  tempore  quo  vir  ejus 
obiit  gravida  fuit,  qua)  postea  filium  pariens  Arturum  ilium 
vocavit.  Eodem  anno  Hugo,  genere  Burgundus  et  prior  Car- 
tusiensis  ordinis  in  Anglia,  consecratus  est  episcopus  Liucol- 
niensis  in  festo  Sancti  Mathaei.  Et  eadem  die  Willelmus  de 
Norhale  consecratus  est  Wigorniensis  episcopus.  Eodem  anno, 
scilicet  in  confinio  temporis  quo  annus  anno  continu- 
atur,  scilicet  cliebus  nataliciis  Domini,  defuncto  Papa 
Lucio,  Urbanus  successit.  Per  idem  tempus  Johannes,  pra3- 
centor  Exoniensis,  ejusdem  ecclesiae  consecratus  est  antistes. 


A.D,  1186. 
Death  of 
(leotfrey. 


Birth  of 
Arthur. 

Hugh  Rp. 
of  Lincolo. 

Bishops  of 
Worcester 


andExeter. 


Quod  Papa  TJrhanus  B[alcleivinoj  Cantiiariensi  archiepiscopo 
concessit  tit  construeret  ecclesiam  apxul  Alcintonam. 

Id.  Eodem    tempore    Papa    Urbanus     Baldewino     archiepiscopo 

Cantuariensi  scripsit  in  hac  verba:  "Pra3sentium  tibi  auctori- 
tate  mandamus,  ut  liccat  tibi  ecclesiam  in  honorem  bcatorum 
martyrum  Stephani  et  Thomae  construere,  et  de  idoueis  cam 
ordinarc  personis,  qiiibus  beneficia,  quae  ad  eorum  sustenta- 
tionem  constitueris,  canonicc  debeas  assignare.  Item  fraterni- 
tati  tuae  mandamus,  ut  quarta  parte  oblationum,  qua)  ad  rcli- 
quias  beati  Thomae  martyris  offcruntur,  monachorum  usibus 
concessa,  quarta  fabricis  ecclesiae  deputata,  quarta  pauperi- 
bus  erogata,  quartam  portionem  liceat  tibi  in  alios  usus 
bonos  pro  tuae  voluntatis  arbitrio  erogare." 

Quod  Sihilla  in  reginam,  Jerosolimorum  coronatur. 

Contin.  Circa  dies   istos  Baldewino   puero   rege   Jerosolimorum   dc- 

•^^'"a?J'^'  ^^^"cto,  non  erat  qui  ei  in  regnum  succederct,  pra;tcr  Sibillam 
'  '  '  '  uxorem  Guidonis  comitis  Jopensis,  qua)  soror  erat  regis  Icprosi, 
et  regis  pucri  nuper  defuncti  mater.  Sed  quoniam  tempus  in- 
stabat,  ut  treugae  inter  Salaadinum  et  populum  Christianum 
constituta)  solverentur,  regni  provisio  jam  in  arcto  posita 
erat,  nee  differri  potuit  quin  de  illius  ordiuatiouc  ilico 
tractaretur.  Convocato  igitur  procerum  concilio,'  in  hoc  pari- 
tcr  consenserunt,  ut  Siljilla  Guidonis  uxor,  tanquam  hasrcs 
justissima    regum   prscdictorum,    coronarctiu-   in    regiiuim ;    ita 


f.  24  7, 
i.  10,  MS 
f.  248. 


Permission 
given  by 
Urban  III. 
to  Al)p. 
Baldwin 
to  build  ii 
church  at 
Hacking- 
ton  in 
honour  of 
the  mar- 
tyrs Ste- 
phen and 
Thomas. 


Death  of 
BaldwiufV. 
p.  279. 

Artifice  of 
Sihilla 
(juecn  of 
Jerusalem 
to  secure 
the  crown 
for  her 
iiusbaud, 
(Juy  of 
Lusiguari. 


concilio]  consilio,  A. 


32G 


MATTHiEI   rARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 11S6. 


Earth- 
quake. . 


De  maire 
Saladini, 


The  truce 
■with  Sala- 
din  broken 
by  Regi- 
nald of 
Chatillon. 


Prodigy. 
Henry  II. 
and  Philip 
II.  take 


tamcn  quod  Gnidoncm,  qui  regno  insufficicns  erat  regendo, 
solcmnitcr  rcpudiavct.  Respuit  Sibilla  regnum  sibi  sub  tali 
conditiono  oblatura,  donee  proccrcs  id  generaliter  illi  concesse- 
runt  et  juramento  firmaverunt,  ut  quern  ipsa  maritum  eligeret, 
omncs  ipsi  sicut  regi  ct  domino  fideliter  obedirent.  Guido 
ctiam  vir  ejus  suppliciter  postulabat  no  pro  suo  damno  regni 
provisio  differretur.  Ita  tandem  cum  lacrimis  tamen  adquie- 
scens,  coronata  est  solemniter  in  reginam,  et  omnium  fidelita- 
tem,  adhibito  juramento,  suscepit;  et  Guido  vir  ejus,  sine  spo 
conjugis  et  regni,  ad  sua  divertit.  Nunciatur  interea  Salaa- 
dini  hostilis  adventus,  quod  nee  a  vero  distabat ;  unde  regina 
convocatis  edicto  regio  tam  viris  ecclesiasticis  quam  sseculari- 
bus,  de  rege  habuit  eligendo  tractatum.  Et  quoniam  id  sibi 
prius  ab  omnibvis  concessum  fuerat,  ut  quem  vellet  maritum 
eligeret,  expectantibus  rei  exitum  universis,  regina  Guidoni, 
qui  inter  alios  astabat,  voce  clara  dixit;  "  Domine  mi  Guido, 
"  ego  te  in  maritum  eligo,  et  me  simul  cum  regno  tibi  tra- 
"  dens,  te  regem  futurum  publice  protestor."  Ad  banc  vocem 
omnes  stupefacti  admirabantur  valde,  quod  tot  viros  prudentes 
una  mulier  ita  simplex  delusit.  Laudabilis  plane  femina,  et 
tam  pudicitise  quam  prudentiae  prseconiis  extollenda ;  sic  enim 
negotium  temperavit,  ut  et  regnum  viro  et  sibi  virum  obti- 
neret. 

Factus  est  bis  diebus  per  orbem  universum  terraemotus  mag- 
nus  et  horribilis,  ita  ut  etiam  in  Anglia,  ubi  raro  contingit, 
multa  Eedificia  subverterentur. 

Contigit  autem  bis  diebus  matrem  ^  Salaadini  ab  ^gypto 
in  partes  transire  Damascenas,  in  apparatu  magno  et  divitiis 
copiosis ;  quae  de  fide  treugarum  prsesumens,  per  fines  regio- 
nis  quse  trans  Jordanem  sunt  secure  perrexit.  In  cujus  comi- 
tatum  Eeginaldus  de  Castellione  temere  irrumpens,  divitias 
diripuit  universas;  veruntamen  mater  Salaadini  fuga  peri- 
culum  declinavit.  Commotus  inde  Salaadinus  restitutionem 
ablatorum  et  super  injuriis  satisfactionem  sub  pactione  foederis 
postulavit.  Conventus  autem  super  bis  Eeginaldus  de  Castel- 
lione a  Salaadino  dure  nimis  et  contumeliose  respondit.  Salaa- 
dinus vero  supra  modum  lastus,  quod  in  parte  Christianorum 
diruptse  erant  treugae,  ad  vindictam  provocatus  accingitur  ad 
certamen. 

Imago  pueri  Jesu    lapidea   fracta  sanguine  manavit. 
Reges  Anglise  et   Francipe   susceperunt    crucem  decimo 


Contin. 
Will.  Tyr. 
i.  10,  MS. 

f.  248. 


Id.  i.  4. 

MS. 
f.  246  h. 

Id.i.6. 
MS.  f.  247. 


Id.  i.  9, 
f.  247  b. 


Diceto, 
col.  636. 


'  The  Estoire  de  Eracles  mentions 
the  sister  of  Saladin  as  being  cap- 


tured, but  this  story  of  his  mother 
is  not  given  by  any  other  chronicler. 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDl.  827 

Benedict,    tertio  kalcndiis    Februarii.     Mater   ecclcsia  Cicestreusis  A.D.  use. 

II     It     ^^ 

ct  tota  civitas  comburuntur,  decimo^  tertio  kalcndas  No-  p,^-^^*^^'*" 
Id.  p.  33.    vembris.     Hugo  do  Niinant  Cestrensis.  cathedral 

burnt. 

Qtiod  SaJaadinv.s  Terrain  Sandam  depopulatur. 

Cont.  Will.      Auuo  Domini  mclxxxvii.     Salaadinus  contra   Christianos    in- Advance 

Tyr.  i.  12,  dignatione  succensus,  Parthos,  Bedcwinos,  Turcos,-  Saracenos,  ^^  Saladia 

^^^- '• -*^' Arabcs,    Medos    convocat    et   Cordinos,    et    his   omnibus    cumT"^'°^, 

...  r.  /-.1    .     •  .  Jerusalem, 

.ffigyptiis  stipatus,  fines   Christianorum    content   et   conturbat. 

Et  jam  non    contentns   quod  parva  quaedam  in  Galilaja  [occu- 

paverit]  prsesidia,  Calvariam  ^  obsidere  proponit.     Cum  omni ' 

igitur  macliinarum  genere  illuc  properarct,  magistrum  *  militias 

Tcmpli   cum  fratribus  Ix.  et  Christianorum   multitudiue   itinc-  Battle  of 

rando  peremit,  et "  cum  palma  martj-rii  ad  ctelestia  regna  trans-  Nazareth 

misit.     Hac   igitur    Salaadinus    victoria   exhilaratus,  ad''    obsi- ",      ,    _ 

Id.  i.  13,      dionem  Calvaria3  festinans*  contendit.     Kex  autem  Jerusalem,  of  some  of 

f.  249  b.      ut  ui-bem  audivit    obsidione  vallatam   et  inclusos   vehementer  the  Tem- 

affligi,  edicto  regio  omne  regni  robur  convocavit ;  illis "  solum-  plars. 

modo  in  castrorum  prsesidio   relictis,  quos  aatatia   et  sexus  in- 

firmitas    armorum    prorsus   habebat    immunes.      Castra    igitur  The  Chris- 

moventes  a  fonte  Sephoritano,  ubi  convenerant,  stipati  militum  tian  army 

viginti   milibus   incesserunt.      Praefecto    itaque    exercitui   Eci-  ^^?,^^^.  *" 

mundo    comitc    Tripolitano,    versus     Tybariam    sunt    profecti. 

Cumque  funesta  dies  certaminis  instaret,   camerario  regis  visio  Evil  omen 

tremenda  contigit;  videlicet  quod  aquila  quajdam  Christianum  before  the 

transvolaret  exercitum,  qua9,  missilia  septem  gerens  in  pedibus,  ""**^^' 

voce    terribili    personaret,    "Vac     vobis    Jerusalem,   vas   vobis 

Jerusalem  inhabitantibus."     Ad  hujus  visionis  expositionem 

suflBcere  nimirum  credimus,  quod  Spiritus  Sanctus  de  reprobis 

loquitur    per    prophetam ;    "  Tetendit    Dominus    arcum    suum,  Ps.  vii.  13, 

ct  in  CO  paravit  vasa  mortis."  I't- 

'  This  date  is  not  in  Benedict.  1       ■•  omni]  cranium,  A. 

2  Turcos,  Saracenos']    These  are  j       *  An  error  for  the  master  of  the 
not  in  the  Cont.  of  W.  Tyr.,  and      Hospitallers  (Roger  de  Moulins). 
are  probably  introduced   from  the  "  e<  .  .  transmisit]  Added  by  the 


Itinerarium  of  Richard  the  Canon,  i. 
3,  p.  13  (Stubbs). 

•''  ( 'alvariam]  sic,  cnoneously  for 
Talmrium,  which  the  MS.  Cont.  of 
W.  Tyre  has,  but  written  so  that  it 
may  be  easily  mistaken  for  (aiIvii- 
riam. 


compiler. 

^  ad  ,  .  contendit']  ad  majora  iii- 
tendit,  Cont.  Will.  Tyr. 

'  festinans]  festinus,  O.  W. 

'  illis  .  .  .  inimuucs]  Added  by 
the  compiler. 


328 


MATTIIiEI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1187. 


De  captione  sanetoa  Grueis  et  regis  Jerusalem  a  Salaadino. 


Battle  of         Audiens   antem   Salaadinus  quod  rex  in   succursum   veniret  Cont.  Will. 

Ilittin,         obsessorum,    venicnfcibus    andactcr    occurrit,    et    cum    eos    in  ^y^-  '•  13, 
'    ■    scopulis  angustis  et  prasruptis  inclusos  cognovisset  non  longe  a  '  " 
Tabaria,    in   loco   qui  Mai-escallia  dicitur,    in   regis    exercitum 
irruit  confidenter.     Igitur  Christiani  hostes  viriliter  exceperunt, 
quantum  locorum  angustias  permittebant.     Pugnatum  est  acriter 
hinc   et   inde,   et  multi   corruerunt  interfecti ;   sed  tamen  exi- 
gentibus    Christianorum    peccatis,  prasvaluit   tandem    pars    ad- 
versa.     Nam,    ut    aiunt,    comes    Tripolitanus    militise   princeps  (Not  in  the 
vexillum    regis    in    terram    proditiose    demittens,    Christianos  Cont.  W. 
fecit  fugam  meditari ;    sed    quo    fugerent,  nisi   in   hostes,    non  ^y^-^ 

Capture  of  habentes.     Rex  Guido  captus  est  cum  Cruce  sancta,'   et  omnis  Id. 

„^"^«»^"^'  niultitudo  eorum  capta  fuit  vel    gladiis    interfecta.     Evaserunt  Diceto, 
tamen  ab  hac  clade  comes  Tripolitanus  licet  ^  omnibus  suspectus,  col.  635. 
domiuus    Eeginaldus    Sydonis  patronus,  atque   dominus    Bali- 
anus  cum  paucis  fratribus   militias  Templi.      Facta   est   autem 
haec   misera    belli  congressio    quinto    scilicet   et    quarto   nonas 
Julii,  infra  octavas  Apostolorum  Petri  et  Pauli.     Evasit  etiam  Cont.  W. 
ab  hac  clade  Theodoricus'"*  magister  militise  Templi,  qui  tamen  Tyr.  i.  13, 
ipsa  die  ducentos  et  triginta  de  fratribus  amisit.      Comes  Tri-  '■  -'^^  "• 
politanus  hoc  quod  sine  sanguinis  effusione   evaserat,  in   argu- 
mentum  sumebatur  contra  ipsum  quod   in  regem   et  populum 
Dei    proditiose  egisset.     Capti  ^  sunt   etiam    cum    Cruce    ejus 
bajulatores     episcopus  ^     Achoneusis     et    priecentor    Dominici 
sepulchri  ;   ille  cassus  et  iste  captus  pariter  cum   ipsa   succum- 
buut.     Sicque  capitur  Crux  sancta  propter  peccata  hominum,  et 
qua3  nos  a  veteri  captivitatis  jugo   absolvit,  pro  nobis   captiva 
ducitur,  et  profanis  Gentilium  manibus  contrectatur. 


and  the 
Cross. 


p.  280. 


Qtiocl  sancta  civitas  cum  tota  fere   terra  Jerosolimitana  a 
Salaadino  suhjugatur. 

King  Guy        Salaadinus  itaque  victoria  potitus  Tyberiadem  revertitur,  et  Id.  i.  14, 
sent  to         gQ^Q  preesidio  quod  supererat  capto,  regem   cum   casteris  quos  ^-  250. 


'  At  the  foot  of  the  page  is  a 
picture  of  the  battle  and  the  cap- 
ture of  the  cross  "  Salaadinus  "  and 
"  Guido  rex "  being  distinguished 
by  their  names. 

^  licet  omnibus  suspectus']  Added 
by  the  compiler. 

^  Theodoricus']    Terricus,   iu   the 


copy  of  the  letter  given  by  Hoveden 
and  Benedict.  As  to  his  having 
been  grand  master  at  this  time,  see 
Stubbs's  notes,  Hoveden,  ii.  324,-; 
Benedict,  ii.  13,  ^. 

*  Capti  sunf]   capiuntur,  O.  W. 

*  Ruffinus,  Hoveden,  ii.  320. 


DE   TEMPORE    REGIS   IIENRICI    SECUNDI.  o29 

Cont.  Will,  ccpcrat    Damascum    transmisit.      Dciudo    Galilaeam    invadcus,  A.D.  1187. 

M«  f  '^'   "'li^'^isa  pro  libitii  occupavit.      Et  venicns  Tholomaidam,  sine  Saladin 
■   ■  "     ■  sanguinis  earn  effusione  suscepit.     Inde  Jerosolimam  fcstinaus,  takes  Jeru- 

f.  250  b '      "r'jem  obsidet,  machinas  in  gyrum  locat.      Gives  quas  possunt  nl^fg^Qf " 

defensiones  obiciunt ;  sed  arcus,  balistaa,  petrariae  effectu  carcnt,  the  other 

et  inutiliter   contrectantur.      Vulgus  vcro    pavidum    ad  patri-  cities  of 

archam  et  reginam,  qui  tunc  urbi  prajerant,  flebiliter  snpplicans  lal<-'stine, 

instat,  ut  cum  Salaadino  de  urbe  tradenda  conveniant.     Pactio 

tandem    intercedit    magis    dolenda    quam    memoranda.      Nam 

singuli    capitis    sui    censum.    statuentes,    vir    bisantios    decern, 

mulier  quinque,  infans   unum   persolveret,  et  quisquis  qui  ad/ 

hoc  non    sufficit    teneretur  captivus.      Eraut  autcm  in  civitate 

ad  quatuordecim   milia  utriusque   sexus  hominum,  qui  ad  hoc 

non  sufficientes  jugum  subierunt  perpetual  servitutis.     Reddita 

est   civitas    sancta    inimicis    Christi,    et  sepulchrum    possident 

qui   persequuntur   sepultum  ;    Crucem  tenent,    qui    Crucifixum 

blasphemant.      Tngressus    itaque    civitatem    [Salaadinus]    cum 

strepitu  tympanorum  et  tubicinum,  ad  templum  properabat,  et 

cruce  qua)  in  eo  erecta  stabat  dcposita,  cjectisque  qua)  Christiani 

venerabantur,  templum  intus  et  extra  aqua  lustrabat  rosacea,  et 

sic  erroris  sui  superstitiones  per  quatuor  angulos  tempi i  magno 

fecit  strepitu  conclamari.      Ecclesiam  sancta)  resurrectiouis  et 

sepulchrum   Domini  cum   locis   aliis   vcnerabilibus    quibusdam 

Surianis  sub  certo  constituit  tribute.     Et  inde  fcstinanter  pro-  Ascalon, 

gressus  urbcs  omncs  circumquaquc  positas  et  oppida  subjugavit;  Tyre,  and 

prajter  Aschaloncm  et  Tyrum,  et"  Crach  ultra  Jordauem,  (iiiod   ^'^"'  ,    ,, 
1  1     •         T,r  1-  alone  hold 

alio  nomine  dicitur  Mons-regalis.  out. 

Prohihitio  Paixx.  ne  ecclesia  de  Akmtona  construatur. 

Eodem  anno,  Papa  Urbanus  scripsit  Baldewino  Cantuaricnsi  Letter  of 

archiepiscopo    pro  negotio  conventus  ecclesia)  ejusdem,  in  ha)c  Urban  III. 

verba:    "  Dilecti  filii   nostri   prior   et    conventus   ecclesia)   tibi  ^^j^j^^    " 

"  commissa),  ad  nostram   pra;sentiam  litteras  et  nuntios  dcsti-  Baldwin, 

"  nantes,    proposuerunt    de    ecclesia   quam    a;dificarc    cocpisti  ordering 

'*  tantum  sibi  et  ecclesia)  dispendium  proventurum,  quod  nisi  ^'™  *" 

*  ,  •    j^  1     ■     cease  from 

"  fuent  ab  ejus   constructione   ccssatum,   prajscripta    ecclesia  ijuHding 

"  suae  honestatis  et  status   miserabile    suscipiet    detrimcntum.  the  church 

"  Nos  autem  sollicite  providere  volentcs,  ne  inter  te  et  fratres  at  Iluck- 

"  tuos  materia  remaneat  jurgiorum,  cum  non  possint  conve-  '"&*o°- 


>  «rf  .  .  tenerclur']  Written  over  !   The  MS.  Cont.  of  Will,  of  Tyre  has 
an  erasure  ;  "  id  sufficit "  is  in  the  '    "  (jiiisciuis  non  sufficit  tcmliir." 


margin.    O.  W.  have  "  ad  hoc  (W. 
"  oni.    hoc)    non   sufficit   tenetur." 


el  .  .  Mons-reyalis']  Introduced 
by  the  compiler. 


330 


MATTIIiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1187.  "  nicntor  intenderc  divinis  obscquiis   qui   sunt  in  contentioni-  Diceto, 
"  bus,  dc  consilio  fratrum  nostrorum  mouemus    fratcrnitatcm  c^^-  ^*^^- 
"  et  districte  pro3cipimus,  quatiuus,  donee  causa  cognita  statu- 
"  amus  quid  de  ipsa  fieri  debeat,  omni  occasione  et  appella- 
"  tiono   postposita,  ab  illius  ecclesia)   constructione   desistas ; 
"  littcris  aliis  non  obstantibus   a  scdc  Apostolica  impetratis." 

Eodem  anno,  mortuo  Papa  Urbane,  Gregorius  successit ;  qui  Id-  col.  636. 
cum    sedisset    duobus    mensibus,    defunctus    est,    et   Clemens 
tcrtius   decimo   tertio   kalcndas   Januarii    surrogatur.      Eodem 
anno  Gilebertus  Foliotll  Londoniensis  episcopus  natura?   debi- 1*^1-^01.634. 
tum   solvit.      Eodem   anno,  Eicardus  comes    Pictavensis  cum  '  Id.col.636. 
audisset   calamitatem   Terrse   Sanctse  et  de  capta   Cruce,   non 
expectata  alicujus  prcedicatione,  vel  patris  sui  consilio  aut  vo- 
luntate,  primus  inter  proceres  transmarinos  signaculum  crucis 
suscepit  de  manu  arcbiepiscopi "  Turonensis.     Eoderaque  anno  Benedict, 
Hugo  de  Nunant  factus  est  episcopus  Cestrensis. 


Pope  Gre- 
gory VIII. 
Pope  Cle- 
ment III. 
Death  of 
bislioj)  G. 
Foliot. 
Richard, 
count  of 
Poitou, 
takes  the 
cross. 

Hugh 

K'unant, 
bishop  of 
Lichfield. 


ii.  p.  33. 


Frederick 
I.  takes  the 
cross,  and 
after  him 
Henry  II., 
Philip  II., 
and  Philip 
count  of 
Flanders. 


The  differ- 
ent nations 
take  differ- 
ent colours 
for  their 
crosses. 


Quod  ad  prcadicationem  crucis  multi  cruce  assignantur. 

Anno  Domini  mclxxxviii.  Frethericus  Romanorum  imperator 
ad  prfedicationem  Henrici  Albanensis  episcopi  et  ApostolicjB 
sedis  legati,  qui  a  Papa  Clemente  missus  fuerat,  crucem 
Christi  suscepit.  Et  eodem  tempore  rex  Francorum  Pbilippus 
et  rex  Anglorum  Henricus,  in  Normannia  pro  subventione 
Terrse  Sanctse  ad  colloquium  venientes,  inter  Triam  et  Gi- 
sortium,  post  longos  tractatus,  praasente  ^  comite  Flandrensi 
Pbilippo,  in  boc  pariter  consenserunt,  ut  sumpto  crucis  signa- 
culo  iter  Jerosolimitanum  socialiter  expedirent.  Eex  igitur 
Anglorum  prime  crucis  signaculum  suscepit  de  manibus  arcbi- 
episcoporum  Remensis''  et  Willelmi  Tyrensis;  quorum  ulti- 
mus  a  domino  Papa  super  negotio  crucis  officium  legationis 
susceperat  in  partibus  Occidentis.  Deinde  rex  Francorum  et 
Pbilippus  comes  Flandrensis  crucem  sumentes  exemplum  aliis 
potissimum  prsebuerunt.  Unde  tam  de  imperio  quam  de  utro- 
que  regno  regum  prtedictorum  arcbiepiscopi,  episcopi,  duces, 
marcbiones  et  comites,  barones,  milites,  et  medise  manus 
bomines  vulgusque  promiscuum,  crucem  animosius  susceperunt. 
Provisum  est  etiam  inter  eos  ut  omnes  de  regno  Francorum 
cruces  rubeas,  de  terris  regis  Anglorum  albas,  de  terra  comitis 
Flandrensis  virides  baberent  cruces.     De  terris  autem,  catallis,^ 


Hovcden, 
ii.  p.  356. 


Diceto, 
col.  636. 


(Not  in 
Diceto.) 
Id. 

(Not  in 
Diceto.) 

Id. 

Cf.Cog- 
geshale, 
p.  23  (ed. 
Steven- 
son.) 

Diceto, 
col.  636. 
(Not  in 
Diceto.) 


^  cum  ...  .  pradicatione]  This  is 
the  compiler's. 

2  Bartholomew  II. 

•*  prasenfc  ....  expedirent] 
Added  by  the  compiler. 


*  William  of  Champagne. 

5  catalUs']  Altered  by  Par.  from 
castellis,  which  0.  W.  have. 


DE  TEilPORE   REGIS  HENRICI   SECUNDI. 


331 


Diceto, 
col.  639. 


et    rebus    omnibus   usque    peracta    peregrinatione    et    quilibct  A.D.  1188. 
eorum   in  teira  sua  quadi'aginta  diebus  moram   fecisset,  omnia  I'roix-'rty 
essent  in  eo  statu  quo  fuerunt  in  die  qua  crucem  susceperunt.  ^rusad  >rs 

Quare  Bicardus  comes  Pidavensis  animum  suum  a  patre 

alienaverit. 

Circa   dies  istos,  Gaufridus  de   Liziniaco   quondam  Kicardo  Quarrel  of 

comiti  Pictavensi  familiarem   structis '    insidiis  interfecit.      In  Kicbard 

tanti  vero  ultionem   delicti    comes   ad  arma   provocatur ;    sed  "^^''^^ 

acccptoe    crucis    non    immemor,    omnibus    hominibus    Gaufridi  &  "«• ' 

crucis    signaculo    msigniri    volentibus    pepercit,    alios    m    ore  do  Lusig- 

gladii  interfecit,  et  in  deditionem  plura  castella  suscepit.     Sed  nan. 

Gaufridus   regis  Anglorum   fultus   pecunia  et  auxilio,  ut  dice- 

batnr,  Ricardo  comiti  restitit,  et  parum  profecit;   unde  idem 

comes  animum  suum  a  patre   alienavit.     Gaufrido  itaque  supe- 

rato,  comes  teiTam  comitis  Tholosani  hostiliter  ingressus,  inju- 

riatus    ab  ipso,   intra   breve    temporis    spatium    castella    ejus 

scptendecim  subjugavit.     Eex  autem  Francorum  indigne  ferens,  Consc- 

quod  comes  Eicardus  terram  comitis  Tholosani  ingressus  fuisset,  quent 

eo  non  certiorate,  castellum   Radulfi   latenter  ingressus  est,  et  'i^^"'*-'! 

.  .     l)ctwccn 

onmes    in   illo  repertos   ad   fidelitatem    sibi   faciendam   coegit.  jjeyry  n 

Quod    factum   tanto    principi     ignominiosum    videbatur,    cum  and  Philip 
pra^sertim  rex  Anglorum  post  crucem    susceptam   transiturus  H- 
in  Angliam   regi  Francorum   totius  terra?  sua3   custodiam  tra- 
didisset.     Deinde  rex  Francorum  castellanos  quosdam  regi  An- 
glorum  subjectos  in  suum   favorcm  tarn   minis   quam  promis- 
sis  attraxit ;  et  -  sic  instinctu  diabolico  post  crucem  susceptam 
rcges  discordes  effecti,  mutuis  sese  damnis  ad  invicem  afflixerunt.  Henry 
Unde  rex  Anglorum  Francorum  ingressus  regnum,  a  Vernolio  France  from 
usque  Mcduanara   universa  contrivit.  Mayc'iinc^*' 

Id.col.641.      Eodem  anno  Ricardus  Wintoniensis  episcopus  obiit  undecimo  Death  of 
kalendas  Januarii,  et  Wintoniaa  sepultus  est.  bisiiop  oV 

AViiicbestcr, 
Epistola  Fretherici  imperatoris  Bomani  ad  Saladinum. 

Cont.Will.      Eodem  anno    Frethericus  Eomanorum    imperator   Salaadino  Letter  of 
Tyr.  f.  256,  scripsit  pro  negotio  Terrao  Sanctae,  sub  hac  forma  :   "  Fretheri-  ^^^  ^™- 
also  in         it  j^yg  j)gj  gratia   Eomanorum   imperator,  semper  augustus,  et  ^g|.j*ii.  /^/ 
col  640  •     "  hostium  imperii  magnificus  triumphator,  Salaadino  Saracen-  Saladiu. 
"  orum  prffisidi,  Jerusalem-'  fugere  exemplo  Pharaonis.     Quo- 


1  structis}  So  O.  W.,  as  Diceto  ; 
A.  has  frucius,  the  u  over  the  ex- 
puDcted  letter  being  inserted  by 
raris  ;  fructus,  CD. 

-  et  .  .  .  afflixerunt']  Thi.s  is  the 
compiler's. 


■*  Jerusalem']  So  also  Cont.  W. 
Tyr,  Itin.,  Benedict  ;  Isracleni, 
Diceto,  Ilovedeu,  Libellus  De  Exp. 
Ter.  Sauct. 


MATTH^I    PAUISIENSIS   CHRONICA   MAJOKA. 


A.D. 1188. 
Letter  of 
the  ein- 
lieror  Fre- 
derick I. 
to  Saladin. 


niam  Terram  Sanctam  nuper  prophanasti,  cui   asterni  Regis  Benedict, 

iniporio   iiuiicramus,  in  tanti    scelcris   pra^siimptuoKam    plec-  "■  P-  ''^' 

tibilemquo  aiidaciam  debita  aiiimadversione  dccernere,  impc-  ••        ..^g' 

I'ialis  celsitudo  ct  officii  solicitudo  nos  admonet.     Quapropter,  the  Itiner. 

nisi  occupatam  terram  et  omnia  restituas,  adjuncta  satisfac-  Ricardi, 

tiono    sacris    constitutionibus   pro    tarn    nefariis  '    cxcessibus  \-f\ 

taxata,  ne   legitimum   minime   videamur   indicere  bellum,  a  ^^  Expu"-- 

capite  kaleudarum    Novembrium ,    evoluto    anni   spacio,  ter-  nationo 

miinim     constituimus    ad    experiendam    belli     fortunam     in  Terrse 

Campo   Thaneos,    in   virtutc   mirificas    Crucis   et    in   nomine  ^^°cta3, 

D.  257 

veri  Joseph.  A^ix  enim  credere  possumus  hoc  te  latere,  K'^^  gjj,_ 
quod  ex  scriptis  veterum  et  in  historiis  nostri  temporis  venson). 
factum  redolet.  Numquid  scire  dissimulas,  ambas  ^Ethiopias, 
Manritaniam,  Persiam,  Siriam,  Parthiam,  Juda;am,^  Sama- 
riam,  maritimam  Arabiam,  Chaldasam,  ^giptum,  et  Arme- 
niam,  cum  innumerabilibus  terris  nostras  ditioni  subjectas  ? 
Norunt  hoc  reges,  quorum  ^  cruore  gladii  Eomani  sunt  crc- 
brius  debriati.  Et  tu  quidem,  avictore  Deo,  intelliges,  quid 
nostrse  victrices  aquilse,  quid  cohortes  diversarum  nationum, 
quid  furor  Theutonicus  etiam  in  pace  arma  movens,  quid 
caj^ut  indomitum  Hreni,  qui[d]  juventus  [Histri]  ^  quae  nun- 
quam  novit  fugam,  quid  procerus  Bavarus,  quid  Suevus 
astutus,  quid  Franconia  circumspecta,  quid  in  gladio  ludens 
Saxonia,  quid  Turingia,  quid  Westfalkia,  quid  agilis  Breban- 
tia,  quid  nescia  pacis  Lotharingia,  quid  iuquieta  Burgundia, 
quid  Alpini  salices,  quid  Frisonia  in  amento  prsevolans, 
quid  Boemia  ultro  mori  gaudens,  quid  Bolemia  suis  feris 
ferior,  quid  Austria,  quid  Stiria,  quid  Bugresia,  quid  partes 
Illiricse,  quid  Leonardia,  quid  Tuscia,  quid  Archarictana,^ 
quid  Ve[ne]tus  proretha,  quid  Spinacius  ®  nauclerus.  Deni- 
que  dextram  nostram,  quam  senio  arguis,  qualiter  gladium 
vibrare  didicerit,  dies  ilia  Isetitia  plena  et  jocunditate  tri- 
umpho  Christi  proefixa  te  docebit." 


'  nefariis]  nephariis,  O.  W.  ;  A. 
has  nepham. 

2  Judaarn]  ova.  W.     It  is  in  0. 

3  quorum']  So  the  Hist.  Angl.  ; 
qui,  A.  O.  W.,  as  Diceto.  It  is  cor- 
rect in  Hoveden. 

^  Hislri  is  from  the  copy  of  this 


in  the  Itinerarium  regis  Ricardi  of 
Richard  the  Canon,  p.  36{ed.Stubbs')^ 

^  Archarictana]  An  error  for  An- 
conitana  Marcia,  which  Hoveden 
and  the  Itinerarium  have,  the  march 
of  Ancona. 

"  Spmacins]  i.e.  Pisanus,  as 
Hoveden  has. 


DE   TEMPOUE   REGIS   HENRICI   SECUNDI.  333 


Bescrlpttim  Salaadini  ad  Frethericiim  imperatorem  Bomannm.   a.D.  1188, 

Cont.  Will.      "  lUi   regi    sincero,   araico,    magno,  excelso  Fretherico   regi  Answer  of 
forr^'i  ^^'  "  Alemaiinia3,   in    nomine   Dei   miserentis,    per    gratiam    Dei  Saladin 
also  in''      "  ^"ii"='>  potentis,  cxuperantis,  victoris  perennis,  cujus   [regni]  ^*' ^"*-' 
Ricardi        "  uon  est  finis.      Gratias  Ei  agimus  perennes,  cujus  gratia  est 
Itinera-        "  super  omnem  mundum ;   deprecamur  Eum,  ut  infundat  ora- 
'^'^™'  '•  ^^'  "  tionem  suam  super  prophetas  suos,  et  maxime  super  instruc- 
"  torem   nostrum   nuncium  suum   Mahumet  prophetam,  quern 
"  misit  pro  correctione  recta)  legis,  quam  faciet  apparere  super 
"  cunctas  leges.    Attamen  notum  facimus  regi  sincero,  potenti, 
"  magno,  amico,  amicabili  regi  Alcmanniaj,  quod  homo  quidam 
"  Henricus    nomine    venit    ad    nos    dicens    se    esse    nuutium 
"  vestrum,  et  detulit  nobis  quandam    cartam,  esse  quam  dixit 
"  vestram.     Nos  legi  fecimus  cartam,  et  audivimus    eum  viva 
"  voce  loquentem,  et  verbis  qujB  ore  dixit  verbis  respondimus, 
"  et  hoc  est  responsum  cartas.     Quod  si  comjiutatis  qui  vobis- 
"  cum  concordant  veniendi  super  nos,  et   nominatis  et  dicitis, 
"  rex    talis    terras  et    rex  alterius    terree,    et    comes    talis    et 
"  talis,    et   tales    archiepiscopi    et    marchiones   et   milites ;    si 
"  nos  vellemus  dinumerare  eos,  qui  sunt  in  nostro  servitio,  et 
"  qui    sunt    intendentes    nostro    praecei^to    et    prompti  nostro 
"  sermoni,    et    qui    dimicareut    coram    nostris    manibus,    non 
"  posset  [hoc]  in  scriptum  redigi.     Et  si  Christianorum    com- 
"  putatis    nomina,    Saracenorum    sunt   plura    et    abundantiora 
"  quam  Christianorum.     Et  si    inter  vos  ct  cos,  quos  nominas- 
"  tis  Christianos,   mare  est,  inter   Saracenos,  qui  non  possunt 
•  "  oestimari,  non  est  inter  eos  et  nos  mare    nee  uUum  impedi- 

"  mentum  veniendi  ad  nos.  Et  nobiscum  habentur  Bcdcwini, 
"  quos  si  opponeremus  inimicis  nostris,  sufficerent.  Habemus 
"  et  Turkemannos,  quos  si  efFunderemus  super  inimicos  nos- 
"  tros,  destruerent  eos.  Habemus  rusticos,  qui  dimicarent 
"  strenue,  si  juberemus,  contra  gentes  qua3  ventura;  sunt 
"  super  terram  nostram,  et  ditarentur  de  eis  et  extermina- 
"  rent  eas.  Habemus  soldarios  bellicosos,  per  quos  terram 
"  apertam  habemus  ct  adcjuisitam  et  expugnatos  inimicos ;  ct 
"  hi  et  omnes  reges  paganismi  non  tardabunt,  cum  eos  sum- 
"  monuerimuH  et  vocavcrimus.  Et  vos,  cum  fueriti.s  cougre- 
"  gati,  sicut  carta  vestra  dicit,  ct  ducetis  multitudinem 
*'  vestram,  ut  narrat  nuntius  vester,  obvial)imus  vobis  per 
*'  potentiam  Dei,  et  obtinebimus  terras  fortitudine  Dei.  Nam 
"  si  veneritis,  cum  toto  posse  vcstro  venietis  et  praesentes  eritis 
"  cum  omni  gente  vestra.  Et  scimus  (juod  nullus  remancbit 
"  in  terra  vestra,  qui  so  dcfenderc  pos.sit  nee  terram  tucri  ; 
"  et   (juando   Deus   victoriam   nobis   sua   fortitudine   dc  vobis  P-  282. 


33-1  MATTH^l   rARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1188.  "  donaverit,  nihil  amplius  erit   quam   ut   terras  vestras  liberc  Cout.  Will. 

Answer  of  "  capiamus  fortitudinc  sua  ct  voluntate.     Adunatio  enim  Icgis  Jy^'^  "•  ^^» 

baladin  to    <<  Christiaiiorum    bis    veuit    super  nos    in    Babilone ;  una   vice   " .  "^  ,.'. 

peror.  "  apud  Daniietam  et  altera  apud  Alexandriam ; '  et  nostis  qua-  itinera- 

*'  liter  Christiani  utraquc  vice  redieriut  et  ad  qualem  cxitum  rium,  p. 38. 

"  veneriut.     Et  Deus   adunavit   nobis  regiones    afiluentius,    et 

"  adunavit   cos   longc   lateque    sub    potestate  nostra,    Babilo- 

"  niam  cum  pertineutiis    suis,  terram  Damasci  et  maritimam, 

"  Jerusalem,  terram  Getbsure  et  castella  ejus,  terram  Eoasiae 

"  cum  pertinentiis,  regionem  Yndias  cum  pertinentiis.    Et  per 

"  gratiam    Dei   boo  totum    est  in    manibus   nostris.      Et  resi- 

"  duum  regnum^  Saracenorum  nostro  [pertinens]  est  imperio. 

"  Nam  si  mandaremus   excellentissimis  regibus    Saracenorum, 

"  non  retraberent  se  a  nobis.     Et  si   summoneremus  calipbam 

"  de    Baldac,    quem  Deus    salvet,  de   sede   excelsi   imperii  sui 

"  exurgeret,  et  veniret  in  ausilium  excellentiaj  nostras.     Et  n03 

"  per  virtutem   Dei    obtinuimus  Jerusalem    et  terras    ejus,  et 

"  remanent  adbuc  in  manibus   Christianorum     tres    civitates, 

•'  Tyrus,  Tripolis,  et   Antiochia;    et   de  his  non  est  aliud  nisi 

"  ut  capiantur.     Attamen  si  bellum  vultis,  et  si  Deus  voluerit, 

"  ut  sit  per  voluntatem  suam,  et  quod  totam  terram   Christi- 

"  anorum  adquiramus,  obviabimus  [vobis]  sicut  scriptum  est  in 

"  carta  vestra.     Verum  si  nos  de  bono  pacis  requisieritis,  man- 

"  dabitis  procuratoribus  istorum  trium  locorum   prsedictorum, 

"  ut  ea  nobis  sine  contradictione   resignent,  et  vobis    sanctam 

"  Crucem  reddemus,  et  liberabimus  omnes  captives  Christianos 

"  qui  sunt  in  tota  terra  nostra,  et  permittemus  vobis   ad   Se- 

"  pulchrum  unum  sacerdotem,  et  reddemus  abbatias  quae  sole- 

"  bant  esse  in  tempore  paganismi;    et  bonum  eis  faciemus,  et 

"  permittemus  venire  peregrinos  in  tota  vita  nostra,  et  habe- 

"  bimus   vobiscum   pacem.      Carta   hsec   scripta  fuit  anno  ad- 

"  ventus    prophets    nostri    Mahumet     dlxxxiv.,     gratia    Dei 

"  solius." 


Quod  Guido  rex  JerosoUmorum  a  carcere  liberatur. 

King  Guy       Eodem  anno  Guido  rex  Jerosolimorum,  cum  apud  Damascum  Cent.  Will, 
is  freed        per    annum    detentus    fuisset    in  vinculis,  Salaadinus  sub  tali  Tyr.  m. 

fr  1       MS 

iro_m  cap-    ]]\y^-^  pactione  [absolvit ;  ut]  abjurato  regno  mare  quam  citius»'  59  V 
^'  proscriptus  transiret.     Hanc  pactionem  cassandam  clerus  regni 

deliberat,  nee  ibi  fidem  esse  servandam,  ubi  periclitatur  religio, 

^  A  passage  given  in  the  Cont.  of  W.  Tyr.  and  in  the  Itinerarium  is 
omitted  here. 

2  regnunij  regum,  A. 


DE   TEMPORE   RKOIS    UENUICT    SECUNDI. 


335 


Cont.  Will. 
Tvr.  iii.  1, 
M.S.  f.  260. 


Id.  iii.  2. 


Id.  iii.  3. 


Id.  iii.  4, 
f.  2C0  h. 


(Not  in 
the  Cont. 
W.  Tyr.) 

Id.  iii.  5, 
f.  261. 


dum    Terra    Promissionis    omni    solatio    destituta    caput    non  A.D.  1188. 

habeat    nee   rectorem,    nee    peregrini    vcntiiri    dnctorem,   nee 

popuhis  defensorcra.     Regc   itaquo   a    vinculis   soluto,  eonflux- 

enint   ad    eum    multi    peregrini,    qui    nuper    advcnerant  cum  He  is 

populo    regionis,    et    copiosum     cxercitum    confeccrunt.      Qui  refused 

Tyrum   iugredi  volcns,  a  Marchisio   non   admittitur ;   licet    co  entrance 

pacto  civitas    ei    commissa   fuisset,  ut   regi    repetenti  et  regni  ,     w^^^^^ 

ha^redibus  redderetur.     Sed  ^  post  dies  paucos,  eodem  Marcliisio  marquis  of 

defuncto,  base  pestis  cessavit.     Mortuus  est  etiam  codem  tern-  Mout- 

pore    Eeimundus    comes    Tripolitauus,    cui    imputabatur   totus  J^^rrat. 

■    ■  .  X        m  \     .      .  .  rii,   •  I.-  1.  J-    Death  of 

sinister   eventus    lerra3   promissionis,  minus   Chnstiane,  ut  di-  Raymond 

citur,  quia    ex   mentis   alienatione    in    extremis  viaticum   non  count  of 

percepit.  Tripoli. 

Aclion  dbsidetur. 

Et  his  ita  gestis,  rex  cum  exercitu  baronum  regni  qui  sibi  Siege  laid 
adheeserant,  sociatis  sibi  Templariis  et  Hospitalariis,  Yeuetia-  to  Acre, 
nis-  etiam  qui  nuper  advenerant  et  Januensibus  pcregrinis,  iter 
versus  Tholomaidam,  quee  alio  nomine  Achon  dicitur,  an-iiiuit; 
cujus  robur  veracitcr  numeratum'*  ad  novem  milia  armatorum 
excrevit.  Rex  itaque  Jerosolimitanus  cum  Tholomaidam  jier- 
venisset,  fecit  omnes  suos  in  collem  ascendere  civitati  vicinum, 
qui,''  eo  quod  instar  turris  erectus  sit  in  sublime  et  rotundus, 
Turonum  a  vulgo  nuncupatur.  Mons  autem  iste  a  parte  urbis 
orieutali  consurgit  editior,  ct  in  circuitu  longc  prospectum  '"  in 
])lana  diflfundit.  Die "  igitur  tertia  post  suum  adventum  urbem 
Christiani  obsident,  quae  postea  non  defecit  usque  ad  tempus 
quo  capta  fuit  a  regibus  Francorum  et  Anglorum,  Philippo  et 
Ricardo.  Adeo  quidem  peregrini  simpliccs  et  media3  manus 
homines  bellatores  concepto  devotionis  fervorc  ducuntur,  quod, 
suis  regibus  vel  dominis  non  expectatis,  ab  extremis  mundi 
partibus  confluunt  Domino  servituri. 


QitocZ  Salaadinus  ab  Achon  confusus  recessit. 

Id.  iii.  G,         Rex   autem    Jerosolimorum,  percgrinorum  multitudinc  val-  Saladin 
f.  201.         latus,  fecit    suos    omnes    do    Turono  descendere;   et  una  cum  ^^t^^^^sthe 
peregrinis,  qui  nuper  advenerant,  ante   civitatem   castra  loca-  i,ut'if*^'^^' 
vit.    Post  dies  autem  paucos,  superveniente  Salaadino  in  manu  beaten 


'  This  is  a  blunder  of  the  com- 
piler, from  carelessly  reading  the 
account  of  the  Marquis's  illness  in 
the  Cont.  of  Will,  of  Tyre. 

-  Verielianis]  Veuatiauis,  A. 


^  numcralutn']      nunieratus,     A. 
O.W. 

(jui]  queni,  A. 

*  prospectum'}  porrectum,  W. 

'■  This  seuteuco  is  introduced  by 
the  compiler. 


*  33G         MATTIIyEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  USS.  robusta,    impctnm     [in]    Cliristianos    fecit    accrrimum,  ut   qui  Cont.  Will. . 
back,  and     putabat  eos    insultu    primo  vincendos.     At    fideles     Cbristi    in  'fy";  ''i-  ^> 
a  tk'ot  ot      unum  conglobati,  quasi  pro  animabus  decertantes,  virilitcr  re-   "  " 
Frisian's       stitcrunt;    quos    Salaadinus    circumcingi    jubens,    pro    impos- 
arriviiifr,      sibili,  quod  ex  omnibus   pes   unus  •    cvaderet,   judicabat.      Sed 
be  is  forced  aliter  visum  est  Ei  qui  dissipat  consilia  reproborum.   Nam  cum 
to  retire,      pgj,  triduum  iusultus  infidelium    undique  venientium    pertulis- 
sent,  et    jam    quasi    debilitati  ab  hostibus    deficere  coepissent, 
ecce    aspiciunt    classem    cum    duodecim    milibus  Danorum  et 
Frisorum  velis    sinuantibus    accedere    ad  portum ;   quern,  Deo 
opitulante,  cum  prosperitate  optata  intraverunt.     His  et  hujus- 
modi,  qute    fiebaut    assidue,    visionibus   permotus    Salaadinus, 
confusus  ad  terras  suas  inferiora  descendit. 

De  magno  impedimento  Terrce  Sanctoe. 

rpjjg  Accessit  autem  bis  diebus  ad  Terrte  Sanct^  magnum  impe-  q^  -lyj]]  ^c 

quarrel         dimentum  discordia,-    qure   nuper    et   post    crucem   susceptam  Newburgb, 
between       inter  regem  Francorum  et  comitem  Pictavensem  Ricardum  ex  iii.  25. 

♦11' 

f\  '"f^  n  una  parte,  et  Henricum    regem  Anglorum   surrexit    ex  altera ; 
and  France  adeo    quidem,    ut    mutua    ad  invicem  castella    surriperent,  et 
a  great        multa  mala  in  bomicidiis  et  spoliis  perpetrarent.     Qui  tandem  pp  -p.. 
hindrance    p^-g  bono  pacis   in  Normanniam    ad    colloquium    convenientes,  coi_  (544    ' 
p.    ^,         diabolo  superseminante  zizania   in    medio   tritici,  discordes  ab 
invicem  recesserunt.^ 


Uf^  Johannes  Agnanice  cardinalis  facem  inter  Philippum  Fran- 
corum et  Henricum  Anglorum  reges  fecerit. 

Anno  Dominicre  Nativitatis  mclxxxix.  Rex  Henricus,  in  par- 

o  n^'rt'rt  tibus  transmarinis   moram  faciens,  infestationes,  quas  sibi  rex  Benedict, 
MS.  C.C.C. ii,  p.  60. 


16),  p.  1. 


*  A.  ins.  7ion. 

'^  discordia'}  discordiam,  A. 

:'  Hereends  MS.  A.,C.C.C.  26.  At 
the  foot  of  the  page  is  "  Anno  Do- 
"  minicae  Incarnationis  mclxxxix. 
"  est  vera  continuatio  historia; 
"  Mathaii  Parisiensis  in  alio  volu- 
"  mine  ejusdem  manus."  In  W. 
there  is  in  the  margin,  written 
with  a  style,  "  Hue  usque  in  lib. 
Cronic.  Johannis  abbatis  ;"  and  op- 
jiosite,  in  a  later  hand,  "  Usque  hoc 
crouica  Johannis  abbatis,  et  hie 
finis."  These  words  are  not  in 
0.,  and  there  is  no  break.     From 


this  point  D.    differs    considerably 
from  B.  C. 

■»  This  is  the  first  page  of  MS.  B., 
C.C.C.  16.  In  the  margin  is  iu  ru- 
brick,  "  Hunc  librum  dedit  frater 
"  Mathseus  de  Parisius  Deo  .  .  . 
"  [an  erasure]  anima  fratris  Mathaci 
"  et  animse  fidelium  defunctorum 
"  requiescant  in  pace.  Amen." 
The  second  part  of  MS.  C.  here 
also  begins,  written  in  a  different 
hand  from  the  first.  See  the  account 
of  the  MS.  iu  Madden's  preface  to 
the  Historia  Anglorum,  i.  pp.  Ixi.- 
Ixiv.  Henceforward  I  speak  of  the 
compiler  as  Roger  of  Wendover, 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI    SECUNDl. 


337 


Francorum  Philippus  et  comes  Pictavorum  Ricardus  filius 
ejus  faciebant,  graviter  nimis  et  moleste  ferebat.  Fiiit  autem 
ad  Natale  Domini  in  Andcgavia  apud  Saumur,  et '  solennc  fes- 
tum  ibi  tcuuit ;  licet  quamplurcs  de  comitibus  et  baronibus 
suis  ab  60  recessissent  et  Ricardo  filio  suo  adha3sissent.-  Post 
festum  vero  Sancti  Hylarii  ruptis  treugis  qua3  erant  inter 
reges,  Philippus  rex  Francorum  et  comes  Ricardus,  congregatis 
copiis  militaribus,  intraverunt  terras  regis  Anglorum  ^  et  cas 
devastare  coeperunt.  Britones  etiam,  relicto  eo,  Ricardo  comiti 
adhaeserunt.  Sed  Papa  Clemens  admirans  nondum  pacem  inter 
reges  fuisse  reformatam,  misit  Johannem  de  Agiianio  cardi- 
nalem  cum  plena  ^  potestate  ad  litcs  regias  ^  dirimendas.  Qui 
cum  ad  eos  venisset,  et  ipsos  nunc  asperis,  nunc  blandis  ser- 
raouibus  ad  pacem  commonuisset,"  ipsi  tandem  reges,  jiraistita 
cautione,  juraverunt,  quod  starent  judicio  Byturicensis,^  Rotho- 
magensis,^  et  Cantuariensis  archiepiscoporum ;  ita  ut  si  quis 
eorum  deficeret,  quo  minus  inter  eos  pax  solida  firmaretur  et 
iter  Jerosolimitanum  expediretur,  in  eum  tanquam  in  Domiuicas 
crucis  et  totius  Christianse  religionis  subversorem  auctoritate 
domini  Papae  sententiam  excommunicationis  promulgarent. 
Statimque  cardinalis  sententiam  tulit  in  omnes  tam  clericos 
quam  laicos,  per  quos  staret  quo  minus  pax  fiercL  inter  reges, 
salvis  tantummodo  eoruudem  regum  personis. 


A.D.  1189. 

Henry  at 
Saumur. 


His  territo- 

ric-s  in- 
vaded by 
Philip  and 
Richard. 

Attempt  to 
reconcile 
them  by 
John  of 
Anafjni 
sent  by 
Pope 
Clemenl 
HI. 


In  ^  imacjinihus  historiarum  reperiiur  anno  hoc  i^vo- 
'phetia  Danielis  Constantinopolitani. 

Anno    nuo    Annunciatio '"    Domini    in    die 


Pascliro  Prophecy 

continget,  Franci    rcstaurabunt  teiTam   promissionis,  et  covery'^of 

stabulabunt    equos   suos   in    palmatia^^    de    Baldae,    et  <'»«  ll'»iy 
^  ^  Land. 


>  et  ibi']  ubi,  D. 

^  et . .  adhasissent]  adhairentes,  D. 

"*  D.  ins.  hostiliter. 

*  plena  potestate']  potestatis  pleni- 
tudine,  D. 

*  ad  lites  regias]  ad  has  lites 
prudenter,  D. 

''  commonuissct]  So  Par.  in  the 
margin,  for  commomsset,  which  B. 
C).  W.have,  as  also  Benedict ;  com- 
monuissct, also  C. ;  cognovisset,  I). 

7  Uenry  de  Soilli.  Benedict  and 
Ilovcden  add  "domini  Rcmeusis." 

**  Walter  of  Coutanccs. 

VOL.   11. 


9  This  introduction  is  in  the  text 
in  C.     It  is  not  in  D. 

'"  The  following  note  to  this  is 
given  in  themargin  in Paris's writing, 
it  is  not  in  C.  D. :  "  In  veteri  rotulo 
"  Resurrectio  ;  sed  non  invenitur 
"  quo  anno  ;  multotiens  autem  hoc 
"  postea  evenit ;  forte  autonomasice 
"  dicitur  et  obscure,  sicut  mos  est 
"  prophetiae,  id  est,  anno  iiuo  (iiiin- 
"  quagesinio  paschu  celcbrabitur  in 
"  Domini  resurrcctione." 

"  Par.  lias  vel  r  over  the  /,  i.e. 
palmaria. 


V 


838         ^[ATTir^EI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 
A.D.  1189.  fio-ent   tentoria  sua    ultra  arborem  siccam,^    ct    lolium  ^i^^t^» 

=■         ,  .,  ,    ., .  '  col.  641. 

separabitur  a  tritico. 


Letter  of 
Com'iid  of 
Mout- 
Ferrat  to 


Epistola-  fiUi  MarcMonis  de  ojppressione  Terrce  Sanctce. 

"  Cantuariensi  archiepiscopo  Baldewino  Oonradus  filius  Mar-  Id.  col.  642. 
cliionis  de  Monte  Ferrario,  salutem.     Turbantur  clementa  et 
catholicse  fidei  derogatur,  cum  sedes  Jerosolimitana  Aposto- 

arcli bishop  "  ^^(^^  fidei  ^   subtrahitur.     Periit    enim    Jerosolima,  et  inertia  Id.  col.  643. 

Baldwin.  "  Christianorum  a  Saracenis  vilissime  pertractatur.  Foedant 
"  namque  Dominicum  Sepulchrum,  destruunt  Calvarise  locum, 
"  nativitatem  Christi  contemnunt,  et  beatas  Virginia  Mari^ 
"  eradicant  sepulchrum.  Sedes  Constantinopolitana  Eomanse 
"  sedi  nullam  exbibet  reverentiam;  Antiocliena  quidem  la- 
"  borare  diuoscitur  in  extremis.  Hsec  autem  omnia  Christia- 
"  norum  noscuntur  desidia  contigisse.  Lugenda  est  autem 
"  civitas  Jerusalem  sancta  atque  lamentanda,  qute  suis  [est] 
' '  cultoribus  spoliata ;  ubi  Christus  per  horas  diei  ac  noctis  con- 
"  stitutas  deprecabatur,  nunc  Maubmet  excelsa  voce  laudatur. 
"  Vestras  igitur  celsitudini  preces  cum  lacrimis  porrigo  fusas, 
"  quatinus  calamitatum  Terrce  Sanctaa  misereri  dignemini,  ut 
"  confortetis  reges,  commoneatis  fideles,  uf  expulsis  a  patrimo- 
"  nio  Jesu  Christi  misericorditer  subveniant,  vincula  solvant, 
"  et^  Terra  Sancta '^  pedibus  Salvatoris  calcata  de  potestatc 
"  infidelium  liberetur." 


The  con- 
spiracy 
between 
the  Greek 
emperor, 
Isaac  An- 
gelus,  and 
Saladin. 


De  conspiratione  imperatoris   ConstaniinopoUtmii  et  Salaaclini 
contra  Ghristianitatem . 

"  Accedit  etiam  ad  cumulum  iniquitatis  ac  desolation  em 
"  Christianitatis  familiaritas  qujB  viget  inter  Salaadinum  et 
"  imperatorem  Constantinopolitanum;  cui  tradidit  idem  Salaa- Id.  col.642. 
"  dinus  omnes  ecclesias  terr«  promissionis,  ut  in  eis  servire- 
"  tur''  per  suos  secundum  ritum  Grtecorum.  Insuper  etiam 
"  idem  Salaadinus  misit  idolum  suum  Constantinopolim  impera- 
"  toris  assensu,  ut  ibi  publico  coleretur;  sed  per  gratiam  Dei 
"  captum  est  in  mari  a  Jenuensibus,  et  cum  ipsa  navi  perduc- 


.  ^  On  the  Arhre  sec,  see  Yule's 
Marco  Polo,  i.  p.  120. 

2  This  is  omitted  in  D. 

^fidei^  sedi,  0.  W.,  as  Diceto. 

4  O.  W.  and  the  Hist.  Angler. 
ius.  canibus. 


5  c<]  ut,  O.  W. 

^  Sancta]  Sanctis,  O.  W. 

7  serviretur]  So  altered  by  Paris 
from  serviatur,  as  O.  W. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDT. 


339 


"  turn  est  TjTum.     Nupcr  etiam  cxcrcitiis  constnictus  est  ante  A.l).  1189. 

"  iirbem    Antiochiai,    et    imperator    promisit    centum    galcias 

"  Salaadino,     ac     Salaadlnus     dedit     ei    Terram     totam    Pro- 

"  missionis,  ita  ut  impediret*  viam  Francorum  ad   succursuni 

"  Terras  Sancta?.     Nee  est-  aliquis  apud  Constantinopolim  qui 

"  crucem  accipiat,-^   quin  statim  capiatur^    et  in  carcercm  de- 

"  trudatur.-^    Hoc  autem  nobis  solatium  est,  quod  nuper  frater 

"  Salaadini  et  filius  ejus  ante  Antiochiam  capti  sunt,  et**  sub 

"  salva  custodia  deputati.     Yalete." 


Quihus  de  causis  comes  Bicardus  a  fidelitate  patris  sui  recessertt. 

Eodem  anno  post  Paschalem  solennitatem  bis  inter  reges 
habitum  est  colloquium  prope  Feritatem  Bernardi  ;  sed  ad 
ultimum  in  hebdomada  Pentecostes  ibidem  convenientes,  pos- 
tulavit  autem  rex  Francorum  Alesiam  sororem  suam,  quam 
rex  Anglia!  habuit  sub  custodia  sua,  donari  Eicardo  comiti  in 
nxorem,  et  aliquam '  securitatem  sibi  fieri  de  regno  AngliiB  post 
decessum  suum.  Petiit  insuper,  ut  Johannes  filius  ejus  crucem 
susciperet,  Jerosolimam  profectm-us.  Nam  Ricardus  frater  ejus 
iter  illud  nullatenus  sine  ipso  arripiet.  Sed  quia  rex  Angliae 
huic  petitioni  assensum  praebere  noluit,"  discordes  ab  invicem 
rccesserunt. 

In  hoc  autem  colloquio  cardinalis  prasfatus  constanter  asse- 
rebat,  quod  nisi  rex  Franciae  et  comes  Ricardus  cum  rege 
Anglorum  ad  plenum  componerent,  omnos  terras  eorum  sub 
interdicto  concluderet.  Cui  rex  Francorum  respondit,  se  ipsius 
sententiam  non  timere,  cum  nulla  aequitate  niteretur.  Addidit 
etiam,  ad  ecclesiam  Romanam  non  pertinere,  in  regem  vel  reg- 
num  Francorum  per  sententiam  animadvertere,  si  rex  Francorum 
in  homines  sues  demeritos  in  regno  suo  rebelles  causa  injurias 
suas '  ulciscendi  insurgit.  Adjunxit  insuper,  quod  cardinalis 
pra3nominatus  jam  sterlingos  regis  Anglio3  olfecerat,  unde'" 
ilium  judicem  suspectum  habebat.'^    Archiepiscopi  vero  aliiquo 


Interview 
between 
the  kings 
of  England 
and  France 
at  La  Fertc 
Bernard, 
which 
comes  to 
nothing. 


The  cardi- 
nal (John 
of  Anagni) 
threatens 
Philip  and 
Richard 
■with  an 
interdict. 


'  impediret]  Altered  by  Paris 
from  impediat,  as  O.  W. 

2  est]  Par.  has  "  vel  erat "  above 
the  line. 

3  Par.  inserts  "  vel  acciperet " 
above  the  line. 

■*  capiatur]  Par.  inserts  above  the 
line  "  vel  caperetur." 

*  detrudutur]  Par.  inserts  above 
the  line  "  vel  detruderetur." 

^'  et  .  .  .  .  valeic]  Introduced  by 
Wendover.     See  below,  p.  353. 


7  aliquant']  aliam,  D. 

^  noluit]  rcnuit,  D. 

»  suas]  cm.  D.  O.  W. 

'"  wide  .  .  .  hahehat]  This  is 
Wendover's,  as  are  the  two  ne."ct 
sentences. 

'•  See  the  curious  account  of 
Richard's  anger  in  the  Hist.  Anglor. 
D.  adds  "  cinn  pertineat  ad  Komanos 
"  patulis  rictibus  thesauris  semper 
"  inhiarc." 

T   2 


340 


MATTII^I   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.T).  11  SO 


On 

Henry's 
refusinji; 
to  grant 
Richard's 
request, 
Richard 
does  ho- 
mage to 
Philip  II. 


magnates,  liis  auditis,  rcgi  Anglorum  dcdcnint  consilium  tit 
pctitionibiis  filii  sui  pra^bcret  asscnsum.  Dignnm  cnim  esse 
dicebant,  lit  filio  siio  et  lia^rcdi  legitime  militiquc  tarn  strenuo 
aliqnam  seciiritatem  faceret  de  liasreditate  habenda,  si  ipsum 
supervixisset.  Qnibiis  ^  rospondit  rex  so  nnllateniis  hoc  in  tali  I)iceto, 
statit  facturum;  quouiam  id  coactus  potius  qiiam  spontaneus 
facere  videretnr.  Comes  vero  Ricardus,  cum  talia  cognovisset, 
vidcntibus  cunctis  homagium  fecit  regi  Francorum  de  toto 
tencmento  patris  sui,  quod  ad  regmtm  Francioe  pertinebat  ; 
salvo  patri  tencmento,  quamdiu  viveret,  et  salva  fide  quam 
patri  debebat.  Sicque  finito  colloquio,  reges  et  tota  multitudo 
recessit. 


Tit  rex  Francorum  quatuor  castella  regis  Anglice  ceperit  ipsuraque 
a  Cenomannica  urhe  fugaverit. 

Castles  Rex^  Francorum,  cum  comite  Ricardo   in  tunc  modum  re- 

taken by      cedens,  cepit  Feritatem  Bernardi,  Montem  Fortem,  Baalumque,^  Benedict, 
^  'P'         castella  regis  Angliae.     Et  post  captionem  illam,  moram  trium    '  ^' 
dierum  fecit  ibidem.      Delude    Cenomanniam  veniens,  fingens- 
que  se  Turonis  iturum,  proxima  die  Lunae,  cum  rex  Anglise  et 
sui  viderentur  ibidem   esse  securi,    rex   Francorum   acies   suas 
Burning  of  disposuit,    in   civitatem  Cenomannise  insultum   facturus.    Quod 
Le  Mans,     videns  Steplianus  de  Turnham/  tunc  Andegavi^  regis  Anglorum 
senescallus,    in    suburbio    ignem   conjecit;    sed   ignis   accensus 
rauros   transcendens,  fere  civitatem  totam*  in  favillas  redegit. 
Hoc  Franci   cognoscentes    ad  quendam  pontem  lapideum  per- 
venerunt,  ubi    Gaufridus  de   Bruilun    et  multi  alii  ^"  cum  eo  ex 
parte  regis  Anglise  eis  occurrerunt,  pontem  dirumpere  cupientes ; 
factoque  ibi   conflictu  maximo,  multi   hinc  et  inde  gladio  cor- 
f.  1  b.      ruerunt.    In  boc'  autem  conflictu  captus  est  Gaufridus  prtedictus, 
in  cervice  ^  vulneratus,  cum  aliis  multis.^    Cgeteri  autem  volentes 
in  civitatem  fugere,"  Franci  una  cum  illis  ingressi  sunt  civita- 
tem.   Quod  videns  rex  Anglorum,  de  se  desperans/'  cum  mili- 


1  This  is  from  Diceto's  account 
of  the  interview  at  Bonsmoulins,  in 
the  previous  year. 

2  D.  ins.  ifaque. 

'  The  fourth,  Mons  bellus  (Beau- 
mont), is  mentioned  at  the  end  of 
the  chapter. 

^   Turnham']  Turonis,  Benedict. 

^  D.  ins.  accendit  et. 

"  alii']  cm.  O.  "W.  Hist.  Angl. 

7  hoc  autem  conflictti]   quo,  D. 


^  D.  ins.  graviter.  Benedict  has 
crure  for  cervice. 

3  multis]  sauciis  et  quampluribus 
insanabiliter  contritis  et  vulneratis, 
D. 

^•^  T).  ins.  "  immixti  sunt  incaute 
"  rueutibus,  uude." 

^1  For  this  D.  has  "  csepit  trepidus 
"  desperare,  arreptisque  de  suis 
"  militibus  septiugentis  festinus 
"  aufugit."   * 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


341 


tibus  septingentis   aufugit.     Kex  vero  Francorum  et   Ricardus  A.D.  1189. 


comes  Pictavoram  per  tria  ilium  miliaria  insecuti  suut.'  Et 
nisi  vadum,  per  quod  transitum  fecenint,  altum  essot  ct  im- 
mensum,-  omnes  de  familia  regis  Anglia3  milites'  caperentur. 
lu  ilia  denique  fuga  multi  sunt  Walensium  interfecti.''  Eex'' 
autem  Anglorum  Turonis "  cum  paucis  veniens,  ibi  se  in  muni- 
tionem  recepit  ;  residui  vero  qui  remanserant  de  suis,  in 
turrim  sese  Cenomanniaj  receperunt.  Rex  Francorum  ilico  tur- 
rim  obsedit ;  et  tum  per  effossores  suos,  tum  per  machinai'um 
insultus,  infra  diem  tertium  reddita  est  ei  turris  cum  militibus 
triginta  et  servientibus  scxaginta.  Inde  recedens,  cepit 
Montem-Dupliccm  ^  per  deditionem.  Doinde  reddita  sunt  ci 
castella  de  Troia,®  de  Rupibus,^  Montarium,  Castrum  Carceris^" 
et  de  Leir,  castrum  Calvi-montis,  cum  castro  Ambasia?,  cas- 
trumque  de  Rupibus  Carbonis  "  et  Mons  ^-  Bellus. 


Flight  aud 
narrow 
escape  of 
Heury  II. 


Philip 
takes  the 
citadel  of 
Le  Mans. 

Castles 
surren- 
dered to 
Philip. 


De*'  cai^tione  Silvice  civitatis. 

Eodcm  anno  multae  naves  a  partibus  Aquilonis  Britannicum  a  body 
mare  sulcantes  cum  peregrinis  Ajiglia}  foodus  inierunt.     Itaquc  of  English 
dc    consilio    communi,    decimo   quinto    kalendas  Junii  de  Der-  pi'n''"'^' 
tesmue    exeuntes,    naves    videlicet   multum    oncrifera)    numcro  ^y^^^^  iJart- 
triginta    septem     sese    pelago    commisermit,    qua'    post    varies  mouth, 
rerum  eventus  Ulixebonam  venerunt.     Rex  autem  Portigalensis,  reaches 
intelligens    quod   naves    pracmnnitas    essent    tam    armis    quam  J^'s'>"n, 
hominibus  ad  pugnandum  idoneis,  supplicavit  ut  ei  venirent  in 


'  D.  adds  "  crussu  ((.  e.  cursu) 
"  velocissimo." 

2  immensum'\  latum,  D. 

2  D.  adds,  "  ad  arbitrium  adversa- 
"  riorum  suorum." 

*  D.  adds,  "  et  cqui  fatigati  ct 
"  enervati  cum  suis  asceusoribus 
*'  miserabiliter  perieruut." 

'"  For  this  paragraph  D.  has, 
"  Rex  autem  Anglorum  Turouis 
"  veniens  ibi  se  fatigatum  et  ha- 
"  nelum  {anhelum)  in  muuitionera 
*'  recepit  refocillandum.  Residui 
"  autem  qui  remanserant  pro  posse 
"  suo  in  turrim  Cenomamiia;  sese 
"  receperunt.  Rex  itaquc  Franco- 
"  rum  illico  turrim  obsedit  in  girum 
"  et  tum  per  suffossores  suos  tum 
"  machinarum  impulsus  tuui  per 
'*  audaciam  per  scalus  asceusores  ad 


"  eo  fortiter  ct  acriter  cam  exturba- 
"  vit,  quod  infra  tertium  diem  red- 
"  dita  est  turris  cum  xxx.  militibus," 
etc.,  as  in  text. 

"  M  ranis']  A  careless  alteration 
of  usque  Clunoncm,  which  both 
Benedict  and  lloveden  have. 

'  Montdoubleau. 

^  Trou. 

9  Roches  de  I'Eveque. 

"'  La  Chartre. 

"  Rochc-Corboii. 

'^  Beaumont,  This  is  given  hy 
Benedict  and  lloveden  at  the  be- 
ginning of  the  chapter ;  Weiidover 
inserts  it  here  to  make  uj)  for  the 
omission. 

'■'  This  and  the  next  chapter  are 
nut  iu  D. 


342 


AUTTH/EI   PAllISIENSIS   CHRONICA  MAJOllA. 


A.D. 1189 
the  direc- 
tion of 
Sancho  I., 
kiug  of 
Portugal, 
captures 
Silves. 


auxilium,  ad  subjugandara  civitatem  nomine  Silviam.  Promisit  Diceto, 
etiam  cis  in  adjutorium  galcias  triginta  scptem  cfc  alias  naves  ^°^*  ^*^* 
plurimas ;  pactum  etiam  cum  cis  iniit,  prasstito  sacramento, 
quod  quicquid  auri  vel  argenti  sive  cujuscunque  generis  lucri, 
civitate  subacta,  possent  adquirere,  in  usus  sues  redigcntes, 
urbem  solummodo  regi  concessissent.  Igitur  ab  Ulixcbona  re- 
ccdcntcs,  velis  prosperis  in  brevi  portum  Silvias  intraverunt ; 
impulsisque  ad  terram  navibus  tentoriisque  fixis,  urbem  ob- 
sidione  vallaverunt.  Erat  autem  numerus  Christianorum  ad 
pugnam  praeparatorum  tria  milia  quingenti.  Deinde  die  tertia 
muris  appropinquantes,  insultum  fecerunt  acerrimum,  subur- 
bium  irruperunt ;  fontem  etiam  duplici  muro  circumdatum, 
babentem  barbecanam  novem  turribus  circumseptam,  a  quo 
cives  haurire  solcbant  aquaa  abundantiam,  terra,  fimo,  et  lapi- 
dibus  obstruxerunt.  Gentiles  vero  aquas  penuria  laborantes, 
animo  sunt  consternati.  Princeps  civitatis,  Alchad  nomine,  re- 
gem  adiit  Portigalensem,  reddiditque  ei  civitatem,  ignorantibus 
Christianis. 


Slaughter 
of  the 
pagans  in 
Silves. 


The  chief 
mosque  de- 
dicated in 
honour  of 
the  Blessed 
Virgin 
Mary. 


Tria  {quod  mirabile  fuit)  milia  Christianorum  s&xaginta  milia 
paganorum  peremerunt. 

Subacta  itaque  mirabiliter  urbe  a  peregrinis  Crucifixi,  in-  Id. 
venta  sunt  in  ilia  paganorum  plusquam  sexaginta  milia;  qui 
omnes  in  ore  gladii,  prater  solummodo  tredecim  milia  utri- 
usque  sexus,  perierunt.  Sic  omnipotentis  Dei  virtute,  sine 
damno  Christianorum,  triumphatum  est  de  paganis  ;  et  civitate 
sordibus  et  idolatriis  emundata,  Portigalensis  episcopus  mahu- 
mereiam  magnam  in  honorem  Dei  Genetricis  dedicavit,  pr^- 
ficiens  ibi  episcopum  quendam  qui  de  partibus  Flandrise  gratia 
peregrinationis  advenerat. 

?7^^  rex  Henricus  ciom  Bicardo  filio  sua  pacem  coactus  fecerit. 


for  peace 
at  Saumur, 


Conference      Eodem   anno,    in  ^   crastiuo   festivitatis  Apostolorum  Petri  et  Benedict, 
Pauli,   comes   Flandriae   Philippus   et  Willelmus  Eemensis   ar-  ii-  P-  69. 
cbiepiscopus  et  Hugo  dux  Burgundige   venerunt  apud    Saumur 
ad    regem  Anglorum    ad    componendum   inter    eum  et  regem 
Francorum  et  Eicardum   comitem  Pictavorum.     Habuit  autem 
comes  Eicardus  Britones  confoederatos  cum  Pictavensibus,    qui 


1  This  chapter  follows  the  next 
inD. 

-  in  crastiuo  festivitatis^  circa 
festum,  D.,   as  Hoveden,  ii.   365. 


The  date  in  the  text  is  the  date 
Benedict  and  Ilovcden  give  for  the 
arrival  of  Philip  at  Tours. 


DE    TEMPORE   REGIS   HENRICT    SECUNDI. 


343 


a  regc  Francorum  litems  patentes   acccperant  quod  ipso  iiul- A.I).  1189. 
latenus  cum  rege  Anglorum  componeret,  nisi   et  ipsi   in  pace 
fucrint'  comprehensi. 

Intcrea  vero  rex  Francorum  et   Ricardus  comes  Pictavorum  Tours 
civitatcm   Turonicam  obsidiono    cingentes,  proxima   die  Lunjc  t',', "j"  ^^ 
post  festum  praefatum,-  ex  parte  Ligeris,  praj  modicitate  aquas  Richard.' 
transibilis,  scalis  muro  applicatis,  violenter  civitatcm  cepcrunt, 
ct  in  ea  milites  sexaginta^  novem  et  centum  servientes.     Tunc 

Anglorum    in    arcto    constitutus   pacera    sibi   turpissimam  Henry 


rex 


p.  70      facere   compulsus    est   in  huuc    modum  :    "Rex  Anglorum  se '•^'"''^''^  ^'^ 


posuit  ex  toto  in  consilio  regis  Francorum,  ita  quod  quicquid 


make 
peace. 


"  idem  rex  provideret  vel  fieri  judicaret,  rex  Anglife  sine  con- 

"  tradictione  compleret."     Tunc  rex  Anglorum  regi  Francorum  Nota. 

fecit   homagium,  quia  ■•   in    principio   hujus   werra3  homagium 

suum   reddiderat  regi  Francorum.     Provisum   est   insupcr    ut  Terms  of 

Alesia  soror  regis  Francorum  rcdderetur  in  custodia  comitis  Ri-  "^*^  peace. 

cardi,  usque  ad  reditum  suum  de  peregrinatione  Terra3  Sancta^, 

ut  tunc    illam  duceret   in  uxorem.     Provisum  est  etiam,  quod 

comes  Ricardus  acciperet  bomagia  bominum  de  omnibus  tcrris 

patris  sui  citra  mare  et  ultra ;  "  et  nullus  baronum  sive  mili- 

"  turn,   qui   in    hac  werra   adba3sit   comiti    Ricardo,  de  caitcro 

"  redibit  ad  regem  Anglia3,  nisi  in  ultimo  mensc  ante  motioncm 

"  regum   versus  Terram    Sanctam,    cujus   termiuus    in   media 

"  Quadragesima  crit.     Dabit  pra;terea  regi  Francorum  pro  labo- 

'*  ribus  suis  in  obsequio  comitis  Ricardi  impensis  viginti  milia 

"  marcas  argenti.     Et  rex  Francorum  et  comes  Ricardus  tcnc- 

"  bunt  civitates  Cenomannicam  et  Turonicam  cum  castellis  do 

"  Leir,  de  Trou,  donee  omnia  fiant  quas  sunt  pra3locuta." 

In    hoc    eventu    videtur    propbetia    Merlini    completa,    qua;  Nota. 
dicit,  "  Dabitur  maxillis  ejus  froenum,  quod  in  Armorico  sinu  Merlin's 
*'  fabricabitur ; "  frs3num  quoque  *  maxillis  ejus, 
Anglia;,   datum 

jure^  in  Arvemia  tenuerant,  dominio  subjecit  altcrius,  dum 
transfugas  suos,  Gaufridum  scilicet  dc  Mcduaua,  Guidouem 
do  Vallc,  Radulphum  dc  Fulgeriis,  intra  sinum  babitantcs 
Armoricum,  id  est  Britannicum,  qui^  sinus  transitum  facicn- 
tibus  a  Britannia  versus  Franciam  so  pacificum  et  commea- 
bilem  ofTercbat,  vitatis  finiljus  Normannorum,  in  ligantiam  filii 
sui  Ricardi,  vellct  noUet,  transire  concessit. 


videlicet  regis  proplu-cy 
est;  dum  quod  prajdeccssores  sui  hajreditario 


1  fuerint  comprehensi  ]  compre- 
henderentur,  D. 

•i  prcrfalum']  memoratum,  D. 

••  sevai/inla  iiovnn']  octoginta, 
Benedict.  The  copier  has  made  a 
confusion  between  Ixxx.  and  Ixix. 


*  quia  .  .  .  Francorum]  cm.  D. 

^  quoque']  naniquc,  D. 

"  D.  adds  pacificc. 

'  (iiii  .  .  concessit]  oin.  J). 


34J? 


MATTII/El   l^ARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1189.  TJt  imperator  iter  peregrinationis  arripuit. 

The  empe-       Circa  dies  istos,  iu  festo   Sancti   Gcorgii,  Frcthericus  impe-  T)iceto, 
ror  n«-'g"'s    yator  Eomanus,  loca   Dominica3  passionis  visitaturus,'  poregri-  ^"  ' 
at  Ratis-      natiouis  iter  arripuit  apud  Reinesburgum,  transitum  per  Hun- 
bou,  April  gariam  et  Bulgariam,  sicut  proposuerat,  habiturus. 
23. 

De  morte  regis  Henrici  secundi. 

Rex  -  Henricus   de   colloquio   moestus  ad  Chinonem  venieiis,  Hovedcn, 
gravi  tactus    incommodo,   maledixit  diei  in  qua  uatus   fuerat ;  ^^' 


Death  of 
Henry  II. 
at  Cliinoii, 
July  6. 


^ in 

ct    sic    m  angaria'''  positus,    infra   triduum    post     concordiam  Hov.") 

factam  diem  clausit   extremum.       Obiit  autem  postquam  reg-  Diceto, 
naverat    annis   triginta   quatuor,    mcnsibus    septem,    ct  diebus  ^^^'  ^'^^• 
quinque,  in  octavis   Apostolorum   Petri   et    Pauli.     In  crastino  Benedict, 
itaque  cum  portaretur  ad  sepeliendum,  regio  indutus  apparatu,  "•  P-.' 1- 
coronam   in    capite   gerens''    auream,  habensque    cirothecas   in 
manibus,    calciamenta    auro  contexta''    in    pedibus  et  calcaria," 
anulum  in  digito  aureum,  et  in   manu  sceptrum,  accinctusque 
gladiOj  discoopertum  babens  vultum  jacebat.^ 


Richard 
meets  the 
body, 


Ut  sanguis  de  narihus  regis  defuncti  effluxerit. 

Quod  ^  cum   Ricardo  filio   suo  nunciatum  fuisset,  festinantcr  Id. 
ei  venit  obviam ;  quo  superveniente,  confestim  manavit  sanguis 


1  D.  adds,  "et  ibidem  Christi 
"  vestigia  adoraturus." 

2  In  the  margin  there  is  an  in- 
verted crown,  at  the  foot  of  the  page 
a  shield  and  crown  (both  inverted), 
and  below,  "  Obiit  magnanimus  rex 
"  Henricus  secundus,  sed  in  amari- 
"  tudine  cordis." 

•*  angaria  posiius]  amaritudine 
spiritus  et  vita;  taidio,  D.,  omitting 
post  concoi-diam  factam.  This  clause 
is  Wendover's. 

■*  gerens  auream']  habeus  regiam, 
D. 

5  auro  contexta]  om.  D. 

^  et  calcaria']  cum  calcariis  de- 
auratis,  D. 

''  D.  adds  "  in  propatulo,  cum  fac- 
"  tae  fuerunt  ejus  regales  obsequia;." 

^  For  this  D.  gives,  "  Quod  cum 
"  Ricardo  filio  suo  nunciatum  fuis- 


set, quamvis  ferus  fuisset,  pro 
sanguinis  tamen  motus  pietate, 
ah  imo  pectoris  traxit  suspiria. 
Festinanter  igitur  venit  feretro 
obviam,  in  quo  portabatur  corpus 
miserandum.  Quo  superveniente, 
confestim  ebulliens  manavit  san- 
guis ex  naribus  regis  defuncti, 
licet  uon  recentis,  ac  si  indignarc- 
tur  spiritus  regis  in  adventu  ejus, 
qui  mortis  ipsius  [causa]  esse  vi- 
debatur.  Constabat  enim  secretis 
ejusdem  regis  cubicularils  mori- 
euti  assistentibus  per  gestum  et 
verba  ipsius,  quod  prse  dolore  in 
amaritudine  spiritus  extremum 
spiritum  exsuflBavit.  Quod  videns 
comes  Ilicardus,  amarissirae  flere 
cajpit,  singultibus  sermones  que- 
rulos  prorumpentibus.  Et  ina;s- 
timabili     perturbatus     angustia. 


DE  TEMPORE   REGIS   HENRICI   SECUNDI. 


345 


ex  naribus  regis  defiineti,  ac   si   indignarctur  spiritus  regis  in  A.D.  1189. 
adventu  ejus,  qui   mortis   ipsius  causa  esse   credebatnr.     Quod      f.  2. 
videus  comes  Ricardus,  amarissimc  flei'e  ccopit,  et  ina^stimabili 
pertiirbatus  angustia,  usque  ad    Fontem  Ebraudi  feretrum   se-  which  is 
quens,   corpus  patris  sui  ab  archiepiscopis  Turonensi '   et  Tre-  buried  at 
verensi,^  divinis  celebratis  mysteriis,  fecit  honorifice  tumulari.  gyi-aud  ' 

Et  quoniam  idem  adhuc  vivens  snepe  dicere  consueverat, 
orbem  universum  uni  non  suflBcere  debcre  pro  voto  priucipi, 
inscriptio  illius  tumuli  talis  erat  : 


Kex  Henricus  eram,  mihi  plurima  rcgua  subcgi, 
Multiplicique  modo,  duxquc  comesquo  fui. 

Cui  satis  ad  votum  uon  essent  omnia  terra) 
Climata,  terra  modo  sufBcit  octo  pedum. 

Qui  legis  ha;c,  pensa  discrimina  mortis,  et  in  mo 
HumansB  speculum  conditionis  habe. 


Epitaph  on 
llenry  II. 


188  i. 


usque  ad  Fontem  Ebraudi  dum 
feretrum  sequerctur,  divertens 
subtus  dumos  obiter,  bis  vel  ter 
in  extasim  raptus  de  equo  cccidit, 
sed  aqua  rcspersus  respirans  om- 
nia sub  vultii  simplici,  no  mulie- 
bris  videretur  impotcns  tollerare 
infortunium  caute  dissimulavit. 
Ad  locum  igitur  perveniens  me- 
moratum,  corpus  patris  sui  ab 
archiepiscopis  Turonensi  ct  Trc- 
verensi,  divinis  celebratis  niiste- 
riis,  fecit  honorifice  tumulari.  Et 
quouiam  adhuc  vivens  sa^pe  di- 
cere consueverat,  quod  tamen 
Deo  phicuisse  non  crcdimus,  or- 
bem universis  [1.  universum]  non 
hufficere  debere  uni  magnifico 
princii)i,  pro  voto  in  scripto  [1. 
inscriptio]  tumuli  illius  non  sine 
ratione  talis  erat  : 

[77je  epitaph  as  in  the  text.'] 

"  Hi  versus  ante  obitum  suum 
compoeiti  cum  ante  ipsum  lan- 
gucntem  et  mortem  cxspectantom 
legerentur,  commendavit  senten- 
tiam  eorum  ct  benedixit  compo- 
sitori  diceus,  '  Mihi  bene  compe- 


"  '  tunt,  et  super  tumulum  mihi  ad 

"  '  futurorum   informationem    scri- 

"  'bantur.'    Leges     (IMS.     Reges) 

"  autem  quas    idem  rex  ad    utili- 

"  tatem    regni    composuit    et   sta- 

"  bilivit,    hoc    in    loco    scribercni, 

"  si    lector   non    fastiditus    aurem 

"  benignam  accomodaret,  sed  quid 

"  juvat    in    sterili  spargere  semen  Cf.  Ovid. 

"  luimo?       Magnitudo  autcm   hu- ponlo 'i^'s 

"  jiismodi  regis  per  epitaphium  ma-  ^^ 

"  tris  ejus  Matildis  eterna  memoria 

"  rccolendum  bene    potest    ai)pro- 

'•'  bari,  et  tcstimonio  confirmari. 

Epithaphiiaii. 
"  Ortu   magna,    viro     major,     sed  Al)ovc,  p. 
"  maxima  partu, 
"  Ilic  jacet  Ilenrici  filia,  spousa, 
"  parens. 

"  Fuit  enim  filia  Ilenrici  primi, 
"  regis  Anglorum,  et  uxor  Ilenrici 
"  quarti  imperatoris,  et  hujus  Ilen- 
"  rici  mater." 

Ill  the  margin  in  rubrick  is,  "  Hie 
"  in  (juarto  folio,  scilicet  in  margine 
"  notatur."     MS.  D.  ends  here. 

'  Bartliolomew  II. 

-'  Fulmar. 


346 


MATTHiEI   PAIUSIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1180. 
Dentil  of 
bis  daugh- 
ter, Ma- 
tilda of 
Saxony. 


Leges  autem  quas  idem  rex  ad  iitilitatem  rcgui  composuit, 
hoc  iu  loco  scribcrcm,  si  non  Icctorcm  oirciidcrc  dubitarem. 
Per   idem  tempus,  Matildis   iixox"   ducis   Saxouias  ct  filia  ejus-  Benedict 

ii.  p.  72. 


dem  regis'  defuucta  est 


Acts  of 
Kicliard 
on  his 
father's 
death. 


At  Rouen 
he  receives 
the  sword 
of  the  duke- 
dom of 
Normandy, 
His  gifts 
to  John. 

Geoffrey 
made  arch- 
bishop of 
York. 


Interview 
between 
Richard 
and  Philip 

n. 

between 
Chaumont 
and  Trie. 


Tib  comes  Iticardus  ducatum  Normannica  acceperit. 

Defuncto  itaque  rege  Henrico  secundo,  Ricardus  filius  ejus 
statim  injccib  manus  in  Stephanum  de  Turnham  senescallum 
AndegavisB;  et  mittens  cum  in  custodia,  exegit  ab  eo  castella 
et  thcsauros  patris  sui,  quos  habebat.  Deinde  omnes  servientes 
patris  sui,  quos  fideles  noverat,  honorifice  secum  retinuit,  ct 
unicuique  servitium,  quod  patri  suo  longo  transacto  tempore 
fecerat,  secundum  cujusque  meritum  recompensavit.  Johan- 
nem  vero  fratrem  suum  ad  se  venientem  honorifice  suscepit. 
Tunc  pergens  in  Normanniam,  Rothomagum  venit ;  atque 
decimo  tertio  ka-lendas  Augusti,  prassentibus  episcopis,  comi- 
tibus,  baronibus,  ac  militibus,  per  ministerium  archiepiscopi 
de  altari  bcatse  Virginis  Maria;  ducatus  Normannise  gladium 
suscepit.  Receptaque  fidelitate  tam  cleri  quam  populi,  Jo- 
hanni  fratri  suo  omnes  terras,  quas  pater  suus  ei  dederat  in 
Anglia,  terram  videlicet  quatuor  milium  marcarum  cum  comi- 
tatu  toto  Moretonii,  liberaliter'  confirmavit.  'Concessit  etiam 
Gaufrido  fratri  suo,  ecclesise  Lincolniensis  quondam  electo, 
archiepiscopatum  Eboracensem ;  qui  continue,  missis  clericis 
suis  cum  literis  ducis,  accepit  archiepiscopatum  in  manu  sua, 
expulsis  custodibus  regis  et  Huberti  Walteri,  ejusdem  ecclesia> 
decani  et  a  quibusdam  canonicis  ecclesiaj  illius  electi.  Dux 
igitur  tertia  sui  ducatus  die  habuit  colloquium  cum  rege 
Francorum,  inter  Calvum-Montem  et  Trie ;  in  quo  colloquio 
rex  Francorum  postulavit  Grisortium  castellum  et  totam  pro- 
vinciam  adjacentem  ;  sed  quoniam  dux  accepturus  erat  Alesiam 
sororem  regis  in  coujugem,  sustinuit  ad  tempus,  promissis  a 
duce  quatuor  milibus  marcis,  prajter  supradictam  pecuniam 
quam  promiserat  pater  suus. 


Id.  p.  71. 
Id.  p.  72, 


Id.  p.  73. 


Hoveden, 
iii.  p.  4. 

Benedict, 
ii.  p.  74. 


Queeu 

Alienor 

released 


TJt  rex  Ricardus  matrem  suam  de  longo  careers  liberaverit. 

Interea  mater  ejus  regina  Alienor,  qua3  per  annos  sedecim  ^  Diceto 
a  thoro  patris  separata  sub  arcta  custodia  tenebatur,   statuendi  col.  646. 


'  The  Hist.  Angl.  inserts  here 
"  prec  dolore  hujus  dicti  infortunii, 
"  ut  dicitur." 

-  liber aliter']  dapsiliter,  O.  W. 


^  sedecirti]  plurimos,  Diceto,  in 
this  place  ;  he  mentions  the  num- 
ber below,  col.  647,  5. 


DE  TEMPORE   RhlGIS   RICARDI. 


3i7 


Diceto, 
col.  046. 

Benedict, 
ii.  p.  74. 


Diceto, 
col.  646. 


in  regno  qua3  vcllet  a  filio  potestatem  acccpit.  Datumquc  est 
regni  priucipibus  in  mandatis,  ut  omnia  disponercutm-  ad 
votum  regina3 ;  qujo  contiuuo,  accepta  potestate,  omiics  cap- 
tives per  Angliam  a  carccribus  liberavit,  sicut  quie  cxpori- 
mento  didicerat,  carceralcs  custodias  hominibus  nimis  esse 
molestas.  His  profecto  diebus  vouit  in  lucem  propbetia  Mer- 
liui,  iibi  dicitur,  "  Aquila  rupti  foederis  tertia  nidificatiouc 
"  gaudebit."  Aquila  siquidem  regina  ilia  est  appellata;  quia 
duas  alas  super  duo  regua,  Francorum  videlicet  et  Anglorum, 
cxpandit.  Haec  a  rege  Francorum  disjuncta  fuit  propter  con- 
sanguinitatcm  per  divortium;  a  rege  Anglorum  segregata  cx- 
titit  propter'  suspicionem  per  -  custodiam  carceralcm.  Sic 
aquila  rupti  foederis  utrobique  fuit;  quod  autem  addidit,  "  et 
"  tertia  nidificatione  gaudebit,"  sic  intelligere  potes  ;  primo- 
genitus  regina3  filius  nomine  Willelmus  in  pucrili  retate  de- 
cessit ;  Henricus  secundus  in  regem  sublimatus,  hostiliter  cum 
patrc  congressus,  natural  dcbitum  solvit;  Eicardus  filius  ejus 
tertius,  tertia  nidificatione  denotatus,  matri^  gaudium  fuit,  qui 
cam,  ut  dictum  est,  a  squalore  carceris  liberavit. 


A.D. 1180. 

from 

prison. 

She  re- 
leases all 
the  pri- 
soners in 
England. 

Prophecy 
of  Merlin 
fulfilled. 


Benedict, 
ii.  p.  75. 


Id.  p.  76. 


Id.  p.  78. 


Ut  dux  Bicardus  in  Angliam  coronandus  vencrit. 

His  ita  dispositis,  dux  Ricardus   singulis  hominum  suorum  Arrival  of 
jura  sua  reddens,  usque  ad  Barbelfluvium  venit;    ubi  navibus  l^'^hard  in 
conscensis,    apud   Portesmuo    idus   Augusti    applicuit.      Cujus  ^''ol^'^*!- 
adventus     cum    esset    per    Angliam    divulgatus,    gavisi     sunt 
clerus  et  populus  in  adventu   ipsius.     Et  licet  quidam  molcsto 
tulissent  mortem  patris  illius,   solatium   tamen  illis  fuit  quod 
quidam  ait, 

"  Mira  canam,  sol  occubuit,  nox  nulla  secuta  est." 

Statim  itaque  dux  ut  applicuit,  Wintoniam  veniens,  fecit  pon-  At  Win- 

derarc    et    in   scriptum    redigerc    omnes    thesauros   patris    sui.  «b^^'ster  he 

Et  inventa   sunt  plusquam    nongenta   milia   librarum  in   auro  ^^^*^^  P*''\" 
.      i   1      •  ^  r-  T^.,  ,^  session  of 

et  argento,  praster-»  lapides  pretiosos.    Demdc  apud  Saresberi  his  father's 

veniens,    et    inde    dc   loco    ad   locum    pergens,    unicuiquc  jus  treasures. 

petitum  reddidit  et  terras  multas  '-  nou  habentibus  dedit.     Dedit  His  gifts 

prajterea  Johanni  fratri  suo  filiam  Roberti "  coraitis  Glovernise  ^»  John. 


•  propter']  per,  B.O.W. ;  propter 
suspicionem  is  Wendover's. 

-  per]   et,  B.  O.  W. 

•■'  malri  .  .  .  liherarit']  This  is 
Wendover's. 

'  prd'ter  lapides  prelionos]  Intro- 
duced by  the  compiler. 


*  multas']  multis.  Hist.  Anglor. 
Thi.s  clause  is  Wendover's, 

"  Robcrli]  Sic  all  the  MSS.,  er- 
roneously for  WilUlmi.  Tlie  uainc 
iu  not  given  iu  Benedict. 


348 


MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1189. 


^larriiipe 
of  John 
and  Isa- 
bella of 
Gloucester. 

Geoifrey 
elected 
archbishop 
of  York. 
Appeal  of 
the  dean's 
official. 


ciirn  comlt.itu  illo,  et  castella  dc  Merleberge,  de  Lutcgarcslialc,  Benedict, 
dc  '  Pcec,  dc    Bolcsovcrcs,    dc   Notingcham,  et    dc    Lancastrc, '^- P-/^' 
cum    houoribus    ad    ea    pcrtincntibiis,    cum    honore    Willclmi 
Peverel;  et  ei  omnia  confirmavit.     Quo  facto,  comes  Johannes 
desponsavit     praifatani    comitis     filiam,    contra    prohibitionem 
Baldewini  Cantuariensis  archicpiscopi,  eo  qi;od  parentes  crant 
in  tcrtio  gradu    consanguinitatis.      Circa   eosdem   dies   quidam  Id.  p.  77. 
cauonicorum  Eboraccusis  ecclesia?  elegerunt  Gaufridum  fratrem 
ducis,  ct  cantato  hymno  sigillis  suis  elcctionem  factam  sollem- 
iiiter   confirmaverunt.      Scd    magister    Bartholomaaus,  Ilubcrti 
Walter!  ofRcialis,  ejusdem    ccclesia3    decani,  qui   unus   erat  de 
prim  is    electis,  no    id  fieret    in   absentia   Dunelmcnsis  episcopi 
ct  Huberti  Waltcri   decani,  scilicet    quorum    dc  jure    erat   illi 
intcresse  electioni,  domini  Papas  prfesentiam  appellavit. 


Glaufridus]  Helyensis  intestatus  decessit. 

Eodem    tempore,    Gaufridus    Eliensis    episcopus   duodecimo  Diceto, 
kalendas    Septembris    intestatus    decessit  ;     undo   ex    reliquiis  col.  647. 
ejus  confiscata    sunt    tria   milia   marcse  argenti,  additis  marcis 
ducentis.     Numerus  vero  suppellectilis  sua3  in  anulis^  et  vasis 
aureis  et  argenteis,  bladi,   vestibus    festivis   ct   instauramentis 
crevit  in  immensum. 

De^  coronatione  regis  Bicardi  et  modo  coronandi. 

Dux  ^   Eicardus,  omnibus  necessariis  ad  coronationem  suam  Benedict, 
prteparatis,  Londonias  venit;  ubi  congregatis  archiepiscopis  Can-  "■  pp.  77. 
tuariensi,  Eotomagensi,  scilicet  W[altero]   de    Constantiis,  '^• 
et  Treverensi,  a*  quibus  absolutus  fuerat  in  partibus  transma-  (Not in 
rinis,  eo  quod  arma  moverat  contra  patrem  suum  post  suscep-  Benedict.) 
tam  crucem,  expectabat  ipsum  populi  mnltitudo  copiosa. 
Affuit  etiam  et  archiepiscopus    Dublinensis,  id   est,  Johannes  Benedict, 
Cumin,    cum    omnibus     episcopis,    comitibus,     baronibus     et  "•  P-  '^^^ 
Account  of  magnatibus  regni.      Congregatis    igitur   omnibus,   ordine   sub- 
tion*^°'^^°°^'  ^^"P*^"  diadema  suscepit.     In    jmmis   venerunt    arcliiepiscopi, 
abbates    et   clerici,   capis    induti,    prascedentibus    cruce,    aqua 


Deai.h  of 
Geoffrey 
Ridel, 
bishop  of 
Ely. 
Part  of 
his  pro- 
perty con- 
fiscated. 

Richard 
comes  to 
London. 


1  de  PeecJ  om.  W.,  though  in  0. 

2  anulis  et  vasis'\  Not  in  Diceto. 

^  This  account  is  taken  from  Be- 
nedict. The  original  source  (the 
Consuetudines  Scaccarii)  is  referred 
to  in  the  Hist.  Angl.  ii.  p.  8,  and 
the  Abbrcviatio  Chronicorum,  iii. 
209.     See  Madden's  note  iii.  209^. 


^  At  the  foot  of  tlie  page  are  the 
crown  and  shield  of  Richard,  with 
"  Corona  et  scutum  bellipotentis 
"  regis  Ricardi "  below. 

^  a  .  .  copiusa']  Introduced  by 
the  compiler  and  Paris. 


DE   TEMPORE    REGIS    RTCARDI.  34!) 

Benedict,    bcncdicta,  ct  thurribulis,  usque   ad    ostium   thalami  intei-ioris,  A.D.  1189. 

11.  p.  80.  j,]jj  accepto  <Juce  duxerunt  eum  in  ecclcsiam  Westmonastcrii,  Coronation 
usque  ad  majns  altarc  cum  proccs.sione  solcnni.  In  medio  ?  '''elmrd 
autcm  episcoporum  et  clcricorum  procedebant  quatuor  baroncs, 
portantes  candelabra  cum  cereis,  post  quos  veniebant  duo 
comites,  quorum  primus  portabat  sceptrum  regale,  in  cujus  ^-  -  ''• 
summitatc  crat  signum  crncis  aurcum,  et  alter  portabat 
virgam  rcgalem,  liabentem  in  summitatc  columbam.  Et  post 
illos  veniebant  duo  comites,  et  tertius  in  medio  eorum,  portan- 
tes tres  gladios  cum  vaginis  aureis,  de  thesauro  regis  sumptos. 
Sequebantur  autem  istos  sex  comites  et  barones,  portantes 
scacarium  unum,  supra  quod  posita  erant  regalia  insignia  et 
vestes,  sequente  eos  comite  uno,  in  excelso  coronara  auream 
portante.  Ad  ultimum  venit  dux  Eicardus,  habens  episcopum' 
a  dextris  et  alium  a  sinistris,  et  supra  illos  umbraculum 
sericum  portabatur;  ct  ad  altare,  ut  diximus,  pervenientes, 
coram  clero  et  populo,  propositis  sacrosanctis  evangeliis  cum 
plurimorum  sanctorum  reliquiis,  juravit  quod  pacem,  honorem, 
ac  reverentiam  omnibus  diebus  vita)  suns  portabit  Deo  et 
sanctaa  ecclesia;  et  ejus  ordinatis.  Juravit  etiam,  quod  in 
populo  sibi  commisso  rectam  justiciam  exercebit,  et  quod 
malas  leges  ct  iniquas  consuetudines,  si  aliqua3  fuerint  in 
regno  suo,  delebit,  et  bonas  observabit.  Dcinde  cxuerunt  eum 
omnibus  indumentis  suis  prajter  braccas  et  camisiam  qua; 
in  scapulis  dissuta  erat,  propter  unctionem.  Baldewinus 
Cantuariensis  archiepiscopus,  sandaliis  calciatum  auro  textis, 
in  tribus  locis  eum  unxit  in  regcm,  videlicet  in  capite,  in 
scapulis,  et  in  brachio  dextro,  cum  orationibus  ad  hoc  con- 
•stitutis.  Posito  deinde  super  caput  ejus  jianno  lineo  sacrato, 
pilleum  desuper  posuit.  Et  regalibus  induto  vestimentis,  cum 
tunica  et  dalmatica,  tradidit  ei  archiepiscopus  gladium  ad 
malefactorcs    ecclesia;    deprimcndos.     Quo    facto,    duo  comites  • 

calciaverunt  ei  calcaria,  indutusque  mantea  conjuratus  est  ab 
archiepiscopo  ex  parte  Dei  et  probibitus,  no  hunc  honorem 
accipere  pra^sumat,  nisi  in  mente  habeat  sacramenta  teuerc 
qua;  fecit.  Et  ipse  rcspondit,  se  per  auxilium  Dei  bona  fide 
observaturum  omnia  supradicta.  Deinde  coronam  de  altari 
accipiens,  rex  tradidit  archiepiscopo,  quam  ipse  capiti  regis 
imposuit,  sceptrum  in  manu  dextra  et  virgam  regalem  in 
sinistra ;  et  sic  coronatus,  ductus  est  ab  episcopis  et  baronibus, 
pra3cedentibus  candelabris,  cruce,  et  tribus  gladiis  supradictis, 
ad  sedem  suam.  Et  cum  perventum  fuisset  ad  offertorium 
Missa),  prffifati   duo   episcopi  duxerunt  eum   ct  itcrum   redux- 

'  C.  0.  W.  ins.  unum. 


350 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1189,  oriint.     Tandem  Missa  cantata  ct  omnibns   rite   pcractis,  sajpe  Benedict, 
dicti    duo   cpiscopi   rcdnxcruut    eum    coronatnm,    sceptrum   in  ii-  p.  83. 
dextra,  virgam  vcro  rcgalcm  in  sinistra  bajulantcm ;   et   ordi- 
nata  processione,  in  chorum  reversi  sunt.     Quo  cum  pervenis- 
sent,  rex,  depositis  regalibus   indumentis,  leviores  coronam   ct 
vestes    rcsumens,    perrcxit    ad    prandium;    ubi   archiepiscopi, 
episcopi,  comites  et  barones,  cum  clero   et   populo,    unusqiiis- 
que    secundum  ordinem  ct  dignitatem   suam  ad  mensam   col- 
locati,    epulabantur    splendide,    Baccho '     per   pavimentum   ct 
parietes   palatii    discurrente.     Acta    autem    sunt    hsec    die  Do-  Id.  ii.  p.  79. 
minica,  tertio  nonas  Septembris. 


Frightful 
persecu- 
tion of  the 
Jew.s. 


Be  persecutione  Judceorum. 

Huic  coronationi  multi  Judseorum  interfuerunt  contra  regiam  Id.  ii.  p.  83. 
lirohibitionem ;  qui  die  preecedenti  communi  edicto  interdix- 
crat,  ne  Jud^i  aut  mulieres  interessent  propter  ^  magicas  incan- 
tationes,  quaa  fieri  solent  in  coronationibus  regum.  Sed  curi- 
ales,  quamvis  occulte  venissent,  injectis  manibus,  spoliaverunt 
eos  et  diris  verberibus  afFecerunt,  et  ab  ecclesia  illos  eici- 
entes,  quosdam  semivivos  reliquerunt.  Audi  ens  autem  vulgus  Id.  p.  84. 
civitatis  quod  curiales  ita  saeviebant  in  Judteos,  irruerunt  in 
illos    qui  in   civitate  remanserant ;  multisque   utriusque   sexus 


et   succensis,  aurum  ^  (Not  in 

Benedict.) 


ex   eis  interfectis,  et  domibus   subversis 

eorum    et    argentum,    cartas    et    vestes    preciosas    rapuerunt. 

Qui  autem  ab  hac   clade   evaserunt,  fugerunt  ad  turrim    Lon-  Benedict, 

doniarum,    et   in  domibus    amicorum   suorum  in  locis  diversis  ii-  84. 

latitantes,  de  ■*    suo   damno   multos    divites    reddiderunt.     Hsec  Coggeshale 

persecutio     in    ortu    jubilgei    sui,    quern     annum    remissionis  (ed.  Ste- 

appellant,  inchoata,  vix  per  annum  conquiescere  potuit.     Nam^  venson), 

contraria  ratione,  qui  debuit  eis  annus  esse  remissionis,  factus 

est    illis   jubilasus    confusionis.      In    crastino   autem    cum  rex  Benedict, 

talem  cognovisset  eis  illatam  injuriam,  quam  ^  propriam  repu-  ii-  P-  84. 

tabat,  quosdam  eorum  fecit  comprehendi,  quorum  tres  culpabiles 

deprebensos  per  judicium  curiae   snee   jussit   suspendi ;   unum 

vero,  quia  furtum   fecerat   de   re   cujusdam    Christiani,  duos, 

quia  incendium  fecerunt  in  civitate,  unde  domus  Christianorum 

sunt  combustas.     Audientes  autem  Christiani  per   Angliam   in  (Not  in 

Benedict.) 


^  Baccho  .  .  discurrente^  This  is 
Wendover's. 

^  propter  .  .  regum'}  Introduced 
by  Wendover. 

^  aurum  .  .  .  rapuerunt^  Intro- 
duced by  Wendover. 


*  de  .  .  reddiderunt']  Introduced 
by  Wendover. 

''  Nam  .  .  confusionis']  This  is 
Wendover's. 

"  quam  .  .  reputabat]  This  is 
Wendover's. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI.  351 

locis  diversis  constitnti  quod   apud   Londoniam    actum    est   dc  A.D.  1189. 

Judaeis,   irmernnt   in  eos   ubique ;    maximamque    ex    cis   stra-  Persccu- 

gcm  facientes,  et   corum    spolia    diripientes,  multos   iminiseri-  tion  of  the 

Benedict,     corditer  peremerunt.      Sed   rex    Ricardus    in    crastino   corona-  •'^'^^'*- 

n.  p.  84.       tionis   sua?,   cum    homagia    ct  fidclitates    a   regni    magnatibus 

suscepisset,    prohibuit    ne    quisquam    Judiieis    forisfaciat,    sed 

pacem   suam   habeant    per    omnes    Anglia;   civitates.      Omnia  'Woights 

(Not  in       commcrcia   renim'  venalium  per  to  turn    reoTium    consti-  ^°'^  '^^^- 
Benedict.)    ,     ,  ,  .  i      •         -  ^^^*^^  •*-'- 

tuta  sunt  umus  pondens  et  mensurae.  ducedto 

one  stan- 
dard. 
De  munificentta  regis  Ricardi. 

Diceto,  Rex  Eicardus   monachis  Cisterciensibus,  ad  capitulum  gene-  Gift  of 

col.  648.      rale  de    diversis   terrarum  locis  convenientibus  singulis  annis,  Ricliard  to 

centum  marcas  argent!  contulit,  et  carta  sua  confirmavit.  ^^^  Cister- 

cians. 

U{  rex  Ricardus  ecclesiis  vacantihus  per  Angliam  pastores 

concesserit. 

Id.  Rex  Ricardus    in   crastino    Exaltationis  sanctaj  Crucis    apud  Ne^ 

Pipwellc,     arcbiepiscoporum     et    episcoporum     consilio,    con-  bishops 
Cogges-       Tcntu  magno  congregate,  dedit    Gaufrido   fratri  suo   arcbicpi-  :>PP"'"'<''^ 
hale,  p.  28.  scopatum  Eboracenscm,  Godefrido  dc  Luci   episcopatum   Win-  ^     ^^•.    . 
tonicnsem,      Ricardo      Eliensi      arcbidiacono      Londonienscm,  I'ipewell, 
Huberto  Walteri    Saresberiensem,  Willelmo   de  Longo  Campo  Sept.  l". 
Benedict,     Elicnsem ;  sed  Baldewinus  Cantuariensis  arcbiepiscopus,  factis 
ii.  p.  8G.       electionibus,  prohibuit  Gaufrido   Eboracensi   electo,  ne  ab  alio 
quam   a   se   ordinem   sacerdotalem  vel    consecrationem  episco- 
palem  susciperet,  et  super  hoc  scdem  Apostolicam  appellavit. 
Diceto,  Electi^  sunt  in  episcopos  eodem  anno  Godefridus  de 

CO .  648.     Lygy     jn     Wintoniensem,     Ricardus     thesaurarius     in 
Londonicnsem,  Hubertus   Walterus    in   Saresberiensem, 
Willelmus   dc    Longo    Campo    in    Elyensem,  ct    consc-  Death  of 
M.col.G.50.  crantur.     Obiit  Willelmus  comes  de  Mandcvilla.     Nonas  ^Y'"'f"^  "^ 

(\  t  '  .  .  ......  Mande- 

^iNot  in      Jdai-tii  audita  sunt  tonitrua  nimis  horribilia.  viiie. 

Diceto.)  rr.,       , 

^  Thunder- 

storm. 

Ut  Hugo  Bunelmensis  episcopus  data  pecunia  nomen  comitis 

usurpaverit, 

Benedict  Eodem    tempore    Ricardus     rex    deposuit     a     bailivis     suis  Richard 

ii.  I).  90.       Ranulfum    dc    Glanvilla    Angliaj  justiciarium,    et    fore    omnes  •*^'l'"^*;^.^- 

ulauvillu 


'  This  repetition  (introduced  by  Paris)  is  not  in  C. 


352 


MATTHiEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


vicecomites   Aiiglia?  ct  ministros  corum,  quos   omnes   ad  gra-  Becedict, 
rem    rcdcmptioncm    coegit.     Et  ut '    Terram   Promissionis    ab  •'•  P-  ^'^^ 
infidelium    dominationc    eriperct,  omnia  ei   vcnalia  erant ;   do- 
minatioucs  videlicet,  castclla,    villa),  prasdia,  silvo3,  vicecomita- 
tus,  et  his  similia.     Undo  factum   est,    quod   Hugo   de   Pusac, 
Dunelracnsis  episcoiius,  emit  sibi  et  ecclesias  suae  villam   regis 
qua3  Seggesfeld    appellatur,    cum   wapentac    et    omnibus    per- 
tiuenciis    suis,    ac   Northanhumbria3    comitatum,    in   vita   sua ; 
qui-   a   rege   gladio    comitatus    acciuctus,  nomen  sibi   comitis  (Not  in 
usurpavit.     Quo  gladio  accincto,  rex  cum   caclainno   astantibus  Benedict.) 
ait,    "  Juvenem   feci    comitem    de   episcopo    veterano."       Tan- 
dcm  vero  ad  cumulum  subsaunationis   dedit    eidem  regi  millc 
earldom  of  ^^^'^^s   argenti,  ut  esset  justiciarius  Anglia),  et  ut  ab  itinerc 
Terras  Sanctai  remancret.     Et  ne  a  quoquam  redargui  posset, 
data    pecunia    infinita,    a    sede    Apostolica,    quae    nulli    deest,-'' 
impetravit  licentiam    remanendi.      Sicque   crucem  Dominicam 
terrenarum  ambitu  rerum  seductus   deposuit,  quffi   omnibus  et 
prascipue  episcopis  portanda  prgedicatur.     In  hoc   quoque  epi- 
scopi  facto  venit  in  lucem  prophetia  Sancti  Godrici  heremitas, 
qui  eidem  episcopo,  in  suEe  promotionis  initio  ad  se  venienti  et 
de  statu  suo  futuro  et   vitge  suae    longiturnitate   quserenti,  tale 
future  life,  fertur  dedisse  responsum ;    "  De  statu  vestro   futuro,"   inquit, 
et  de  vitse  vestrjB  diuturnitate  difRnire,  sanctorum  est  Apo- 
stolorum  et  eorum  consimilium,  et  non  meum ;  quia  hie  pro 
peccatis  poenitentiam  ago,  et  adhuc  me    miserum   et  pecca- 
torem  esse  doleo.     Sed  illud  vobis  dico,  quod  ante  mortem 
vestram   per    septennium     dolendam     incurres    csecitatem." 
Episcopus  autem,  a  viro  Dei  recedens,  saepius  in  animo  revolvit 
ea  quae  audivit ;  et  quasi  securus  de  dictis  sancti  effectus,  cum 
maxima  sollicitudine  medicorum   oculis  deinceps   medelam  ad- 
hibuit,  ut  visu  et  vita  diuturna  frueretur.     Sed  cum  post  multa 
His  death,   annorum    curricula   invalitudine,  qua   et   mortuus  est,  pressus 
jaceret,  et  a  medicis  quid  sibi  esset  agendum  sollicite  require- 
ret,  unanimi    omnes    consensu    episcopo    dedere   consilium,   ut 
animffi  suae  salubriter  provideret  saluti,  et  eo  diligentius,  quo  se 
sciret  maturius  a  vita  corporis    dissolvendum.     Quod   audiens 
episcopus   astantibus  ait,    "  Decepit  me   Godricus,  qui   septen- 


A.D.  1189 
and  the 
sheriffs, 
and  sells 
castles 
and  offices 
to  raise 
money  for 
the  cru- 
sade. 

Hugh 
Pudsey, 
bishop  of 
Durham, 


Northum- 
berland. 


Prophecy 
of  Godric 
respecting 
the 
bishop's 


p.  3. 


^  ut  .  .  eriperet]  Introduced  by 
Wendover. 

-  This  is  from  some  other  source 
than  the  known  writers  who  give 
this  story  of  bishop  Hugh  Pudsey. 
Compare  Geoffrey  of  Coldingham, 
c.   9   (Hist.   Dunelm.   Script,   tres, 


Surt.  See.  1839),  p.  14  ;  Will,  of 
Newburgh,  iv.  5 ;  Richard  of  De- 
vizes (Stevenson),  p.  8.  There  is 
an  allusion  to  the  prophecy  of  his 
blindness  in  Newburgh,  v.  10. 

■*  The  Hist.  Anglor.   adds  pecu- 
niam  laryienti. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


353 


Benedict, 
ii.  p.  92. 


"  nem  milii  caecitatem  ante  mortem  proraisit."  Sed  non  im- A.D.  1189 
merito  c^ecus  dicebatur,  qui,  data  pecunia,  comitis  et  justiciarii 
nomen  sibi  inauitcr  usurpans,  curis  se  sa3cularibus  immiscens, 
peregrinatioueru  Terrce  Sanctaa  postponens,  curam  animai-uni 
penitus  et  soUicitudinem  pastoralem  parvipendens,  non  solum 
mentis  lumine  privatur,  verum  ctiam  totus  efficitur  tenebrosus. 
Sicque  episcopus  secundum  homiuis  Dei  arbitrium  septem 
annis  expletis  ex  hac  vita  decessit.  Eodem  tempore  comes 
"Willelmus  de  Magnivilla  apud  Rotomagum  diem  clausit 
extremum. 


Death  of 
W.  de 
Mandevillo 
at  Roueu. 


From  the 
letter  of 
Theobald 
the  Prae- 
fect  and 
Petro 
Leoni  to 
the  Pope  in 
Diceto, 
col.  648. 


Benedict, 
iii.p.  92. 


De  pugna    laudabili  a  Christianis  contra  paganos  commissa. 

Eodem  anno,  quarta  die  mensis  Octobris,  bellum  inter 
Christianos  et  Saracenos  ^  commissum  est  in  hunc  modum. 
Rex  Jerusalem,  Templarii,  Hospitalarii,  Marchio  de  Monte- 
Ferrario,  Francigence,  Theodbaldus  prajfectus  et  Pctrus  Leonis, 
Landegravus  -  cum  Theutonicis  et  Pisanis,  simul  omnes  collecti 
quatuor  milia  militum  et  centum  peditum  in  exercitu  Cliristi 
fuerunt ;  Salaadinus  autcm  habebat  contrario  centum  milia 
militum,  et '  peditum  multitudinem  numerosam.  Christiani 
vero  signo  sanctao  crucis  armati,  circa  horam  diei  tertiam 
bellum  inchoantes,  Deo  partem  illorum  fovente,  paganos  usque 
ad  tentoria  fugaverunt ;  et  in  ore  gladii  cos  insecuti,  septem 
acies  infidelium  turpiter  confringendo  dissipaverunt,  Balde- 
winum  Salaadini  filium  interfecerunt,  Thacaldinum  fratrem 
ejus  letaliter  vulneraverunt,  quingentos  praeter  eos  Salaadini 
milites  peremerunt.  Dum  in  hunc  modum  laudabiliter  pugna- 
verunt,  quinque  milia  militum  ex  improvise  exeuntes  insultum 
in  Christianos  fecerunt  ;  Salaadinus  vcro  hoc  viso  vires  suas 
vehementer  exacuit ;  Christiani  vero  ex  utroquc  latere  anga- 
riati,  vellent  nollent  pagani,  fideles  ■*  sese  in  tentoriis  viriliter 
receperunt;  magister  tamen  Templi  et  plures  Christianorum 
eodem  die  percmpti  fuerunt. 

Nuncii  ex  parte  regis  Francorum  venerunt  [ad  regem  Bicardum'], 
postulantes  ut  peregrinationem  Terras  Sanctce  sirmd  expedirent, 

Eodem  mense  Octobris  Rotrodus  comes  Perticensis  ex  parte 
regis  Francorum  venit  in  Angliam  ad  regem  Ricardum, 
nuncians  ei  et  baronibus  Anglian,  ipsum  et  proceres  rcgni 
Franciae  in  generali  conventu  Parisiua  jurasse,  quod  idem  rex 


Battle 

between 
the  Chris- 
tians and 
Saracens. 


Saladin's 
son  and 
brother 
slain. 


Death  of 
Gerard  de 
Bideford, 
Master  of 
the  Tem- 
ple. 


Oaths  of 
the  kings 
of  France 
and  Eng- 
land to 


'  O.  W.   erroneously  ins.   apud 
Antiochiam. 

-  Louis  III.  Landgrave  of  Thu- 
ringia. 

VOL.  II. 


^  et  .  .  numerosani]  not  in  Diceto. 
'  fideles']  passim,  0.  AV.  It  is  not 
in  Diceto. 


354)        MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1189. 
meet  at 
Vezelay 
on  April  1, 
aud  begin 
their 
crusade. 


Benedict, 
ii.  p.  92. 


The 

bishops  of 
Winches- 
ter and 
Salisbury 
conse- 
crated. 


John  of 

Agnani  in 
England. 


Diceto, 
col.  649. 


Benedict, 
ii.  p.  96. 


Settlement 
of  the 
question 
between 
archbishop 
Baldwin 
and  the 
Canter- 
bury 
monks. 
Eoger 
Norreys 
deposed 
from  Can- 
terbury, 
made  abbat 
of  Eves- 
ham. 


cum  suis  baronibus  immutabiliter,  Deo  volente,  erit  apud 
Vigiliacum  ad  Clausum  Pascha,  iude  Jerosolimam  profccturus. 
Et  in  testameutum  bujua  sacramenti  idem  rex  misit  cartam 
suam  regi  Anglorum,  petens  ut  ipse  similiter  cum  suis 
magnatibus  faciat  cum  securum  ad  ilium  terminum  de  suo 
itiuere  prosequendo.  Unde  [rex]  Angliae,  convocatis  episcopis 
et  regni  proceribus  apud  Westmonasterium  a  nunciis  prajdictis, 
accepto  Sacramento  in '  animam  regis  Francorum,  quod  im- 
mutabiliter iter  suum  expediret,  rex  fecit  jm-are  Willelmum" 
comitem  et  marescallum  suum  in  animam  suam,  quod  ipse, 
Deo  volente,  ad  terminum  prsefixum  erit  apud  Yigiliacum  contra 
regem  Francorum,  ut  inde  simul  peterent  Terram  Promissionis. 
Quo'  facto,  mmcii  ad  propria  sunt  reversi. 

Eodem  anno  [xi.]  kalendis  Novembris  Godefridus  de  Luci 
Wintoniensis  et  Hubertus  Walteri  Sarisbiriensis  electi  apud 
Westmonasterium  in  capella  Sanctge  Katerinse  per  manum 
Baldewini  Cantuariensis  arcbiepiscopi  munus  consecrationis 
susceperunt. 

De    Concordia    facta     inter    arcMepiscopum    Gantuariensem    et 
monachos  ejusdem  loci  et  rehus  aliis. 

Eodem     mense    Novembris     Johannes    Agnaniae     cardinalis  Id.  p.  97. 
applicuit  in  Angliam   apud  Doveram,  et  quia*  rex  in  partibus 
erat  Aquilonis,  prohibitum    est  ei  ex  parte  Alienor  reginse   ne 
ulterius   procederet  nisi  per  mandatum   regis.     Unde  per  dies  Diceto, 
tredecim    ibidem    substitit    sumptibus   archiepiscopi,   donee  de  ^^^-  ^^^' 
capella   de   Hakintuna  pax   inter    archiepiscopum   et  monachos 
Cantuarise    firmaretur.       Sed   rex   sapientissimus   E[icardus]    a  Benedict, 
partibus    vocatus  accessit,  et  eodem  mense  Novembris  finalem  "■  P"    '• 
inter  eos  concordiam  in  hunc  modum  fecit :  Inprimis  Eogerus 
prior,  quem  idem  archiepiscopus  contra  monachorum  voluntatem 
priorem    fecerat,    deponeretur,  et  capella  quam   archiepiscopus 
in  suburbio  praeter  eorum  assensum  construxerat,  prosterneretur, 
et    monachi  prsedicti    facerent  archiepiscopo  canonicam    obedi- 
entiam    et    subjectionem    secundum   regulam  Sancti  Benedicti, 
sicut  facere    consueverant  prtedecessoribus   suis.     Et  rex  dedit 
ad     petitionem      archiepiscopi     priori     deposito     abbatiam     de 
Hevesham ;     provisum    est    etiam    quod    capella    prsefata     non  Diceto, 
habebit  baptisterium  vel  cimiterium,   neque    administrationem 
nisi  de  uno  tantum  presbitero  SEeculari. 


1  i?4  animam^  om.  W. 

2  William  Marshal,  Earl  of  Pem- 
broke ;  marescallum  is  from  Hove- 
den,  iii.  20.  On  Benedict's  error 
here,  see  Stubbs's  Preface,  iii.  xiii. 


reversi'}    This   is  Wen- 


-  quo 
dover's. 

*  quia   .    .  Aquilonis']  Added    by 
Wendover. 


DE   TEMPORE   REGIS   RTCARDI. 


351 


Willelimis  rex  Scotoriim   apiid  Cantuariam  fecit  homagium  regi  A.D.  1189. 

Bicardo. 

Eodem  tempore  Willelmus   rex    Scotorum   apud    Cantuariam  William 
fecit  homagium  regi  Anglorum  de  jure  sue  in  Anglia ;  et  rex  ^°S  °^ 
Eicardus   reddidit    ei    castellum    de   Berewic    et    castellum   de  homa"-e°^^ 
Rokesburc.      Et  pro  hac  redemptione   castrorum  et  quieta  cla- 
matione  fidelitatis   et  ligautias   de  regno  Scotiffe  et  cartte  suas 
confirmatione     dedit    regi    Anglorum     decern     milia     marcas 
argenti. 

De   munificentia  regis   Ricardi. 

Eodem    tempore     rex    Ricardus    dedit   Johanni    fratri    suo '  Gifts  of 

comitatum  de  Sumersete  et  de  Dorsete.-     Dedit  etiam  Alienoras  R'cbard  to 

matri  sua;  dotarium  consuetum  et  in  augmentum  terras  multas  1  ^  °  "° 

°  to  queeu 

et  honores.  Alienor. 


Ut  rex  Ricardus  in  Normanniam,  transfretraverit. 

Eodem  tempore,  quinta  die  Decembris,  rex  Ricardus  a  civi- 
tate  Cantuariensi  recedens  profectus  est  ad  Doveram  ad  trans- 
p.  101.  fretandum ;  et  in  vigilia  Sanctai  LuciaD  vii'ginis  transfretavit 
in  Flandriam.  Et  ibi  receptus  est  cum  gaudio  et  laetitia  a  comite 
Philippe,  quem  etiam  rex  in  Normanniam  secum  duxit.  Rex 
autera  dimisit  custodes  regni  Auglise,  H[ugonem]  Dunel- 
mensem  episcopum  et  Willelmum  Helyensem  cancellarium 
suum,  Hugonem  Bardulfum  et  Willelmum  Briwere,  qui 
tenerent  leges  Angliaa  et  consuetudines  rectas,  et  unicuique 
conquerenti  rectam  justitiam  exhiberent.  Sed  inter  ca3teros 
praeminebant  H[ugo]  Dunelmensis  et  Willelmus  Eliensis  epi- 
scopi;  quorum  episcopus  Dunelmensis  habuit  justiciariam  a 
magno  flumine  Humbraj  usque  ad  Scoticum  mare,  Willelmus 
vero  Helyensis  obtinuit  justiciariam  a  flumine  prajdicto  ad 
plagam  Australem  usque  ad  mare  Gallicanum,  cum  sigillo 
101.  regis  et  turre  Londoniensi.  Quod  Hugo  Dunelmensis  epi- 
scopus nimis  moleste  ferebat,  tunc  primo  intelligens  quod  rex 
ilium  justiciariam  fecerat,  non  zelo  justitia;,  sed  ut  pecuniam, 
ut  praedictum  est,  ab  eo  extorqueret ;  unde  ipse  et  cancellarius 
in  paucis  erant  unanimes,  secundum  illud,  [Lucan,  i.  93.] 

"  Omnisque  potestas 
Impatiens  consortia  erit." 


Richard 
crosses  to 
Flauders, 
Dec.  12. 

Nota  duos 
jtisticiarios 
in  Anglia. 

He  leaves 
four  to 
govern  the 
kingdom. 

Their 
jurisdic- 
tion. 


Jealousy 

between 

Hugh 

bishop  of 

Durham, 

and  the 

chancellor. 


'  O.  W.  add,  "  comitatum  Cor- 
"  Dubise  et  comitatum  Devoniaj "  as 
Benedict. 


2  Dorsete^  Written  by  Par.  over 
an  erasure ;  Deserto,  W. ;  Dorseto, 
O. 


356         MATTH^I  rARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1189.      Archie}}  isco;pus  terrain  Johannis  fratris  regis  inter  dixit,  sed 

cardinalis  earn  relaxavit. 

f.  3  h.         Per  idem   tempus,    Johaunes    frater    regis    coram    legato    et  Diceto, 

Coraplamt  gpigcopis     gravem    dcposuit     querelam ;     quod    archiepiscopus,  *^ol.  C50. 

that  the  P*^^''  appellatiouem  ad  sedem  Apostolicam  factam,  totam  terram 

archbishop  suam  posuerat  sub  iuterdicto,  quia  filiam  comitis  Gloverniae,  in  ^ 

had  put  tertio    gradu  consanguineam  suam,  dnxerat    in  uxorem.     Quod 

his  lands  ji^dieus  legatus,    appellationem    suam    confirmavit,    ct    terram 
under  an  i    •   i.     j     ,.         i  •>- 

interdict  suam  ab  mterdicto  relaxavit. 

for  his 

"  '     Decima  pars  rerum  ad   suhventionem  Terroe  Sandce  in  Anglia 

datur. 

A  tithe  Eodem    tempore,    decima-  pars   rerum    mobilium  generalis,'"*  Id. 

collected      coucessa    per  Angliam    et    coUecta    ad    subventionem    Terrte 
crusade        Sanctas,  tam  clerum  quam  populum  exactione  violenta  perter- 
ruit,  quas  sub  elemosinse  titulo  vitium  rapacitatis  inclusit. 

Nota  factum  Ricardi  regis  enorme. 

Richard  Prfeter   illud    autem     gravamen,    quod   Anglia    tunc 

ereatseaT  pe^'tulit,   rex,  avidus   ad   pecuniam  adquirendam,  finxit 

made,  and  se    amisisse    sigillum    suum,    et   novum    fecit   fabricari. 

money  by  Q^<^^  publicari  fecit  et  in  quolibet  comitatu  acclamari; 
compelling  et  quicumque  ea,  qufe  prius  incartaverat,  securius  tenere 

ters  to  be  desideravit,  ad   novum    sigillum    venire  non  pigritaret. 

resealed.  Unde  oportuit  multos,  qui  ipsum  in  Anglia  non  invenire 
poterant,  ad  ipsum  transfretare,  et  ad  ejus  voluntatem 

The  prior  finem    facere,     ut    scripta    prius    signata    novo    sigillo 

Alban's  signarentur.     Pro  hoc  negotio  transfretavit  Reimundus 

crosses  for  prior  ecclesise  Sancti  Albani  et  multi  alii  cum  efFusioue 

pose.  multae  pecuniae  et  laboris. 

Consecra-  Eodem      tempore      Eicardus      Londoniensis      et     Willelmus  Diceto, 

tionofthe  Helyensis    electi   pridie    kalendas    Januarii    apud    Lamheeiam  col.  651. 

bishops  of    m^uji^g  consecrationis  acceperunt. 
Liondon  ^ 

and  Ely. 

Ut  reges  confosderati  Terram  Sanctam   simul  ^patere  decreverunt. 

Richard  at       ■^'^o     Dominicse     Nativitatis     Mcxc.       Rex     Anglorum    Ri-  Benedict, 
BurleRoT.  cardus    ad  Natale    Domini    fuit    in    Normannia    apud    Burum,  ii.  p.  104. 

^  in  .  .  suavi^  Added  by  Wendover. 
-  decima  pars]   decimatio,  Diceto. 
'  3  generalis']  generaliter,  0.  TV. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


357 


;Not  in 
Benedict.) 
Benedict, 
i.  105. 


Benedict,     et  ibi  tenuit    solenne  festum   cum  primatibus  terra)  illius.     Et  A.D.  1190. 

i.  p.  104.     post  Natale   habitum  est  colloquium    inter   reges  Anglorum  et  Agreement 
Francorum  ad  Vadum  Sancti  Remigii,  ubi  inter  eos  convenit,  oftween 
quod  iter  Jerosolimitannra  simul,  ducente  Domino,  expedirent.  philip  II 
Forma  autem  pacis  in  festo  Sancti  Hylarii,  pra^sentibus  episco-  at  Gue  S. 
pis  et   magnatibus    utriusque  regni,  caiitione  juratoria  firmata  Remi  re- 
est   et    in  scriptum  in  hunc  modum  redacta  :   "Ego  Philippus  ^f^*^  "'^ 
"  rex  Francorum  Ricardo  regi  Anglorum  bonam  fidem  servabo,  ^^^^ 
"  ut  fideli  meo  et  amico,  de  vita  et  membris  et  honore  terreno. 
"  Et  ego  rex  Anglorum  Ricardus,  idipsum  regi  Francorum  fa- 
"  cere  promitto,  de  vita  et  membri.s,  ut  domino  meo  et  amico. 
"  Statuimus  etiam,  quod  uterque  nostrum  alteri  auxilium  faciat, 
"  si  necesse  fuerit,  ad  terram   suam  defendendam,  sicut   alter 
"  nostrum  propriam  defenderet  et  illibatam  servaret."    Comites 
et  barones  utriusque  regni  juraverunt,  quod  a  fidelitate  regum 
non  discederent  nee   guerram  moverent,  donee  de   peregrina- 
tione  redierint,    et  "^  per  dies   quadraginta    in  terris    suis   cum 
pace    moram   fecerint.     Et    idem    uterque    regum  pro  se  ipso 
juravit.     Archiepiscopi  et  episcopi  utriusque  regni  juraverunt, 
quod   in  transgressorcs   hujus    pacis'    excommunicationis   sen- 
tentiam  promulgarent.     Statutum    est  praeterea,  quod  si   alter 
regum  in  itinere    decessisset,  alter  qui  supervixerit  pecuniam 
defuncti  et  gentes  haberet,  ad  Dei  servitium  faciendum.     Ha3C 
constitutio    inter    reges    habita,    quia   ad    terminum    prasfixum 
robui"  firmitatis  habere  non  potuit,  distulerunt  negotium  usque 
ad  festum   nativitatis  Sancti    Johannis  Baptistas ;   ut   tunc  tam 
reges  quam  universi  cruce  signati  immutabiliter  apud  Vizelia- 
cum  conveniant,  peregrinationem  ^  Terras  Sanctse  expleturi.    "  Si 
"  qui   autem    contra   banc    constitutionem    nostram  venire   at- 

avmer^i  '"  temptaverint,  terrse  eorum  ecclesiastico  subicientur  intcr- 
"  dicto,  et  personae  poena  excommunicationis  pimientur."  His 
ita  gestis,  a  colloquio  recesserunt. 

Baldewinus-  archiepiscopus    Cantuariensis    celebravit  Arch- 
concilium    .apud    Westmonasterium  ;    ibique    valedicens  j^'^ii^J^^iQ 
fratribus,  iter  arripuit  Jerosolimitanum    magnificc  pra'-  holds  a 
paratus.      Et  cum  in  Terra  Sancta  streniie  per  aliquod  ^ves,^min- 

tempus  railitasset  Deo,  secundum  precem  et  desiderium  ster,  and 

•  1         /-,,     ...  •,  •  •  goes  on  the 

suum  tanquam  miles    Chnsti  emeritus,  viam   universaj  crusade. 

carnis  est  ingressus,  sicut  in   sequcntibus  suo  loco  ple- 

nius  dicetur. 


From  the 
irtieles  of 


>0. 


'  pads]  pacti,  W. 

^  et   .    .   fecerint]   introduced  by 


Wendover. 


•'  per.  .  .  .  expleturi"]  introduced 
by  Wendover. 


358 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1190.        Willelmus  Elyensis  episcopus  legatiam  Anglice  impetravit. 


William 
Long- 
champ, 
bishop  of 
Ely,  made 
legate  in 
England, 
Wales,,  and 
part  of 
Ireland. 


Rex  Anglorum  Ricardus  cum  nunciis  "Willelmi  Heliensis  epi-  Benedict, 
scopi  [uuucios  suos] '  ad  papam   Clemeutem   destinavit,   a  quo  "•  P-  ^^*^- 
rescriptum    hujusmodi    impetravit;     "Clemens     episcopus    et  Diceto, 
"  cetera.     Juxta  commendabile  dcsiderium  carissimi  in  Domino  '^^^-  ^^^^ 
"  filii  nostri  Ricardi  illustris  Anglorum    regis,    fraternitati  tuas 
"  legationis   ofRcium  in  tota   Anglia   et  Wallia,  tarn  per  Can- 
"  tuariensem  quam  per  Eboracensem    archiepiscopatum,  et  in 
"  illis  HyberniEe  partibus,  in  quibus  nobilis  vir  Johannes  comes 
"  Moretonii,  frater  ipsius  regis,  potestatem  habet  et  dominium, 
•'  auctoritate  Apostolica   duximus  committendum.     Data  nonis 
"  Junii,  pontificatus  nostri  anno  tercio." 


Letter  of 
archbishop 
Baldwin  on 
the  suspen- 
sion and 
subsequent 
absolution 
of  Hugh, 
bishop  of 
Lichfield. 


Ut  Gantuariensis  arcMepiscopus  Hugonem  episcopum  suspenderit. 

Eodem  anno  B [aldewinus]  Gantuariensis  archiepiscopus  Id.col.  652. 
Ricardo  Londoniensi  episcopo  scripsit  in  bsec  verba :  "  Cum 
"  essemus  apud  Rotbomagum,  H[ugonem]  fratrem  nostrum 
"  Coventrensem  episcopum,  qui  contra  dignitatem  ordinis  epi- 
"  scopalis  officium  sibi  vicecomitatus  usurpaverat,  suspendimus 
"  a  divinis  ;  qui  postmodum  nobis  firmiter  promisit  quod  vice- 
"  comitatus  curam  in  manus  regis  resignabit,  nee  se  de  c^tero 
"  bujusmodi  ofRciis  immiscebit;  unde  a  nobis  beneficium 
"  absolutionis  promeruit.  Mittimus  igitur  ad  vos  eundem 
''  episcopum  cum  literis  nostris  patentibus,  mandantes  quati- 
"  nus,  vobis  Rofensi"  episcopo  cum  clericis  nostris  adjuncto, 
"  eidem  certum  diem  et  locum  statuatis,  et  super  articulis,  pro 
"  quibus  a  nobis  suspensus  fuit,  quod  justum  fuerit  statuere 
"  non  omittatis." 


Attacks  on 
the  Jews  at 
Norwich, 
Stam- 
ford, S. 
Edmunds- 
bury,  and 
elsewhere 
by  the 
Crusaders. 


Ps.lviii.l2. 


De  interitu  Judoeorum  diversis  in  locis. 

Eodem  anno,  multi  per  Angliam  Jerosolimam  properantes,  Id.col.65 1, 
prius  in  Judseos  insurgere  decreverunt.  Judsei  igitur,  quot- 
quot  inventi  sunt,  in  domibus  propriis  apud  Norwicum  truci- 
dati  sunt ;  quidam  vero  babuerunt  refugium  ad  castellum. 
Deinde  nonis  Martii  apud  Stanford  tempore  nundinarum  multi 
perierunt.  Item  quinto  decimo  kalendas  Aprilis  apud  sanctum 
Edmundum  quinquaginta  septem  jugulati  dicuntur.  Itaque 
ubicunque  reperti  sunt  Judsei,  manibus  cruce  signatorum  per- 
cussi  sunt,  praeter  illos  qui  municipalium  presidio  tuebantur. 
Sed  necem  Judteorum  tam  exitiabilem  viris  prudentibus  pla- 
cuisse  credendum  non  est,  cum  scriptum  sit,  "JSTe  occidas  eos 
"  nequando  obliviscantur  populi  mei." 

1  nuncios  suos]  Erom  Benedict,  ii.  106.  |         2  Gilbert  GlanviUe. 


DE  TEMPORE   REGIS  RICARDI.  359 


De  Judceis  aptid  Ehoracum  mirabiliter  interfectis.  A.D.  1190. 

Benedict,  Eodem  anno  tempore  quadragesimali,  decimo  septimo  vide-  Dreadful 
ii.  p.  107.  ijgQj;  kalendas  Aprilis,  Judaei  Eboracensis  civitatis,  numero  fjite  of  the 
quingenti,  exceptis  ^  parvulis  ac  mulieribus,  timentes  impetum  y^^C  "^ 
[Christianorum,  infra  turrim]  civitatis,  assensu  vicecomitis  et 
caatellani  ipsius  turris,  sese  incluserunt.  Quam  cum  cns- 
todes  repetissent,  Judaji  eam  reddere  noluerunt.  At  illis 
insultum  in  tuiTim  facientibus  diebus  et  noctibus,  Judfei  in 
se  reversi  obtulerunt  pecuniam  magnam  pro  vita  habenda. 
Bed  populus  -  eam  recipere  recusavit.  Tunc  surgens  quidam 
legis  peritus  ait;  "  Viii  Israelitae,  audite  consilium  meum. 
Melius  est  nobis  mori  pro  lege  nostra  quam  incidere  in 
"  manus  inimicorum  nostrorum,  sicut  lex  nostra  praecepit." 
Omnes  itaque  asscnsum  illi  praebuerunt ;  et  accedens  unus- 
quisque  paterfamilias  cum  novacula  acuta,  inprimis  inciderunt 
guttura  uxorum,  filiorum,  et  filiarum  suarum,  et  deinde^  totius 
familia?  sujb,  projeceruntque  mortuos  suos,  quos  sacrificave- 
rant  daemoniis,  super  Christiauos  extra  murum.  Casteros  ■•  autem 
interfectos  et  seipsos  incluserunt  in  domo  regia,  et  apposito 
igne,  seipsos  cum  domibus  regiis  combusserunt.  Quo  facto,  cives 
et  milites  a3dificia  Judseorum  concremantes  cum  cartis  debi-  •)<• 
torum,  thesaurum  eorum  sibi  retinuerunt. 

Gaiifridus  Eboracensis  electus  presbyter  est  ordinattis. 

Id.ii.p.106.      Circa   dies    istos    Willelmus     episcopus,    regis     cancellarius  Exactions 
et  Anglia3  justiciarius,    cepit  ad  opus  regis   de   singulis  civita-  «f  the 
tibas    Angliaa    duos    palefridos    et    totidem   summaries,   ct  do      '^"ce  or. 
abbatiis    singulis     unum     palefridum     et    summarium    unum. 
Diceto,        Eodem  tempore  Johannes  episcopus  CandidjB-casa),  Eboracensis 
col.  653.       ecclesisB    suffraganeus,    Gaufridum     Eboracensem    electum    in  Geofirey, 
presbyterum    ordinavit.      Per    idem    tempus    electio    praedicti  ^'^^t  of 
G[aufridi]   a   papa    Clemente    confirmatur ;    qui    inter   castera,  > '"^ .'/"' 
qua)    capitulo  Eboracensi    scripsit,    in   fine    subjunxit,    "  Moue- priest. 
"  mus  igitur  universitatem  vestram,  et  per  Apostolica  scripta  His  con- 
"  mandamus,   quatinus  ipsi  ceu  prajlato  vestro  reverentiam  ct  firmation 
"  honorem    impendere    studeatis,  ut   propterea  valeatia  apud  ^y  ^  °P® 
"  Deum  et  homines    merito  commendabiles   apparere.     Datum  jjj 
"  Laterani,  nonis  Martii,  pontificatus  nostri  anno  tcrtio." 


'  B.  repeats  exceptis. 

-  O.  omits  from  this  word  to  "  eos 
"  dominus  llissoldone  "  in  the  next 
page. 


'  deinde]  inde,  W. 
*  ceeteros']  alios,  W. 


360 


MATTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1190, 

MS.  C. 
Cotton. 
Nero  D.  5, 
f.  165. 
Position  of 
the  various 
Chnstiiin 
forces  at 
the  siege 
of  Acre. 


De  dispositione  exercitus  Christianorum  in  ohsidione  urlis 

Aclion. 
Eodem  tempore  exercitus  Christianorum  ante  Aeon  in  hunc  Diceto, 
modum     locatus    est.       Ante     montem    Musardi    supra    mare  col.  654. 
Gennenses,'  post  illos  Hospitalarii ;    post  quos  Marchio  Montis- 
Ferrarii,    dcinde    comes    Campania?    Henricus,    deiude     Guido 
Dunpere,  post  ilium  comes  *  Breuensis,  deinde  comes  ■'  de  Baro, 
post  ilium   comes''  Calunsis,  post  quem    Eobertus   de  Drius    et 
episcopus^  Beluaccnsis,  post  illos  episcopus  "  Besencente.    Juxta 
quem  versus  planum  comes  ^  Theodbaldus,  et  comes  ^  de  Claro- 
monte,  et  Hugo  de  Gornai,  et  Otho  de  Tresoni,  Florentius  de 
Hangi,  et  Walkelinus  de  Ferariis.     Deinde  Florentini,  post  eos 
episcopus  ^  Cambracensis,  juxta  quem  episcopus  Saresberiensis, 
et  cum    eo  omues    Angli.     Deinde    dapifer  Flandrias  cum    Jo- 
hanna de  Neele,  et   Odone    de  Hame,    et   Flandrensibus.     Post 
eos  dominus  '"  Hissoldone  et  vicecomes  ''  Turonige,  juxta  eos  rex  ■ 
Jerusalem    et  Hugo    de  Tabari    cum   fratribus    eorum ;    deinde 
Templarii,  Jakes  de  Avenues,  post  eos  Landegravus  et  comes  '^ 
Galres  cum  Alemannis,  Dacis,  Teutonicis,  et  Frisonibus.     Inter 
quos   ad    mahumeriam   posuit  tentoria  sua  dux  '^  Suaviae,    post 
super   turrem    patriarcha    et  episcopus  Acharon  et  episcopus"  . 
Bethleem    et   vicecomes'^    de  castello  Fraud,  et  Eeginaldus  de 
Sagitta,  Amfridus  de  Turona  ;  sub  Turona  escambiatores.     Ad 
extremum,  super  portum  archiepiscopus  ^*"  Pisanus  cum  Pisanis, 
tandem  Lumbardi. 


Chapel  at 
Acre  built 
in  honour 
of  S.  Tho- 
mas of  Can- 
terbury. 


Capella  in  honorem  beati  Thomce  martyris  apud  Achonfabri- 

cata  est. 
Circa  dies  istos,  cum  primum  obsessa  fuisset  Achon,  capel-  Id. 
lanus  quidam  nomine  "Willelmus  natione  Anglicus,  Eadulphi 
de  Diceto  Londoniensis  decani  familiaris,  dum  tenderet  Jero- 
soliraam,  votum  vovit,  quod  si  prospero  cursu  portum  Achon 
intraret,  beato  Thomas  Martyri  sumptibus  suis  capellam  con- 
strueret,  et  procuraret  ibidem  ad  honorem  martyris  cimite- 
rium  consecrari,  quod  ita  factum  est.     Multis  igitur  ad  capellae 


1  Here  four  leaves  have  been 
torn  from  MS.  B.  The  gap  is 
supplied  by  eight  leaves,  written  in 
a  hand  of  Parker's  time.  The  text 
has  been  taken  from  C,  collated  as 
usual  -with  O.  W. 

2  Erard  Count  of  Brienne. 

'  Henry  I.  Count  of  Bar-le-Duc. 
*  William  II.  Count  of  Chalons. 
^  Philip  de  Dreux. 
^  Thierri. 


7  Theobald  V.  Count  of  Blois. 

8  Ralph  I. 

^  Roger  de  Waurin. 
^"  Ralph  of  Issoudun,  afterwards 
Count  of  Eu. 

11  Raymond  II. 

12  Otho  III. 

1^  Frederick  V. 

1^  Albert  the  Hermit. 

15  William  de  la  Rochefoucauld. 

1''  Ubaldo  Lanfranchi. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


8()1 


Diceto, 
col.  654. 


servitium   undique    concurrentibus,  judicio  Christianitatis  idem  A.D.  1190. 
Willelmus  prioris  nomen   accepit.     Qui   ut   se  mil  item  Christi 
devotum  ostenderet,    pauperum    prjficipue   curam    gerebat,     ot 
sepeliendis    corporibus,  tam    fataliter    discumbentibus '    quam 
gladio  interfectis,  operam  diligenter  impendere  satagebat. 


De  'princiiyihns  exercitus  Salaadini. 

Id.  In    Achou     civitate     sub    Saladino    principes     hi     fuerunt.  Leaders  of 

Caracos,  qucm  Corbaran  in  obsidione  Antbiochia3  militem^''  "^ 
fecerat,  qui  etiam  Salaadinum  nutrivit ;  et  cum  eo  Gomaladin, 
Gurgi,  Suchar,  Simcordoedar,  Belphagessemin,  Fecardincerus, 
et  Ccrantegadin.  In  exercitu  autem  ejus  bi  principes  fuerunt  j 
quatuor  fratres  ejus,  Sapbadin,  Felkedin,  Sefelselem,  Melca- 
lade ;  tres  filii  Salaadini,  Miralis,  Melkalcdb,  Melcalctbis ; 
duo  nepotes  ejus ;  Itecbaedin,  Benesemcdiu,  Coulin,  Clai^ar, 
Bederim,  Mustop,  Hazadinnersel.  Hi  omnes  habent"  in  sua 
potestate  has  provincias,  Joramenses,  Rotasienses,  Birenses, 
Persas,  Turcos,  Hemsienses,  Alexandriam,  Damietam,  Hala- 
pitos,  Damacenos,  totam  ten'am  ultra  Eufraten  usque  mare 
rubrum  et  ultra  versus  Barbariam.  Mothaleth  sub  se  habet 
Babiloniam,  et  quatuor  fratres  Salaadini  habent  sub  se  Abe- 
siam,  Leemeu,  et  Mauros,  et  Nubiam.  Caisar  Ascalonia;  amiras, 
Bedredin  amiras  est  Nazared  et  Neopolis  et  Ramelc ;  Mustop, 
Lice  et  Maruth;-^  Hazadinelser,  Montis-Regalis  et  Gracci ;  ' 
Corisin,  cujusdam  partis  Armenise;  et^  his  omnibus  prasest  et 
dominatur  Salaadinus. 

Ut  machincB  Christianorum  a  Saracenis  sunt  comltistce. 

Id.  col.656.      Eodem  anno  ignis  Graecus,  a  Saracenis  intra  Achon  civitatem  The 

obsessis  extra  projectus,  tres  machinas,  quas  Christiani  magnis  engines  of 
sumptibus   construxerant  ad  urbem  subjugandara,  in  momcnto  ^  f    "^" 
temporis    brevissimi    funditus    concremavit,    et     omnia    tertio  trojed  by 
nonas  Mail  in  cinerem  redegit.  Greek  fire. 

De  proditoribus  CliristlanUatis . 

Id. col. 655.      Eodem  tempore  Anserius  de    Monte-Regali    [detexit]    prod i- Traitors  in 
tionem  quam    fecerant   ipse    et   episcopus    Beluacensis,    comes  the  Cru- 
Eobertus ''  frater  ejus,  Guido  Dunpere,  Landegravus,    et  comes  *'''^'"" 
de   Gelres,    undo    ceperaut    a    Salaadino   triginta   duo     milia 
besantiorum  et  centum  marcas  auri.     Et  prastcrca  Landegravus 
habuit  quatuor  camelos,  duos  Icopardos,  et  quatuor  accijjitrcs ; 


army. 


'  dincumhentibus]  decumbentibus, 
O.  W.,  as  Diceto. 

-  haljcnt]  sunt,  C. 

»  So  also  the  MS.  of  Diceto,  for 
Barutk. 


'  Kerak. 

*  cO  ex,  C. 

«  Robert  II.,  Count  of  Dreux. 


362 


MATTH^I    TARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1190.  liis  et  aliis  donis  corrupt!,  distulerunfc  insultum,  et  castella  sua  Diceto, 
comburi  permiscrunt.  ^^^'  655. 


Letters 
patent  of 
Kicbard 
requiring 
obedience 
to  the 
chancellor 
f.  165  /;. 


LitercB  regis  Ricardi  pro  cancellario  suo. 

Eodem  tempore  Eicardus  rox  Angliae  omnibus  fidelibus  suis  Id. 
per  Angliam  constitutis  literas  in  baec  verba  direxit :  "  Ki- 
"  cardus  Dei  gratia,  et  cetera.  Mandamus  vobis  et  prtecipimus, 
"  quod  sicut  nos  et  regnum  nostrum  diligitis  et  vos  ipsos  ct 
"  omnia  quae  possidetis,  sitis  omnino  intendentes  dilecto  et 
"  fideli  nostro  cancellario,  Eliensi  episcopo,  super  omnibus  qufB 
"  ad  nos  spectant,  et  pro  ipso  faciatis  sicut  pro  nobis  faceretis 
"  si  essemus  in  regno,  de  omnibus  quas  ex  parte  nostra  vobis 
"  dixerit.     Teste  me  ipso  apud  Baionam." 


De  rectoribus  navigii   regis  Biicardi   et    legihus  in  transgressores 

stahitis. 


Laws  es 
tablished 


Circa  dies  istos  Eicardus  rex  Anglorum  per  consilium  mag-  Benedict, 
laonsnea  u^tum  suorum  elegit  Grirardum  arcbiepiscopum  Auxiensem,  et  ii- P-  HO. 
in  the  Bernardum    episcopum  de    Baonia,^    et  Eobertum    de    Sabulis, 

Crusading    Eicardum  de  Oanvilla,  et  Willelmum  de  Foret,  et  constituit  eos 
ships.  justiciaries   super   totum   navigium  Anglise,    Normannife,  Bri- 

tannias,  et  PictaviaB,  quod  iturum  erat  ad  Terram  Sanctam ;  et 
tradidit  illis  cartam  suam  in  hac  forma:  "Eicardus  Dei  gratia 
"  rex  Anglorum,  omnibus  hominibus  suis  per  mare  ad  Terram 
"  Sanctam  ituris,  salutem.  Sciatis  nos  de  proborum  [consilio] 
"  virorum  bas  justicias  statuisse.  Qui  bominem  in  navi  inter- 
"  fecerit,  cum  mortuo  ligatus  proiciatur  in  mare;  si  in  terra 
"  interfecerit  quemquam,  cum  mortuo  ligatus  confodiatur.  ' 
"  Si  quis  convictus  fuerit,  quod  cultellum  ad  alium  percutien- 
"  dum  extraxerit,  aut  quod  alium  ad  sanguinem  percusserit, 
"  pugnum  perdat.  Si  autem  palma  percusserit,  tribus  vicibus 
"  mergatur  in  mari.  Si  quis  etiam^  socio  opprobrium,  convi- 
"  tium,  aut  odium  Dei  objecerit,  quot  vicibus  ei  convitiatus 
"  fuerit,  tot  uncias  argenti  reddat.  Latro  convictus  de  furto, 
"  pix  bulliens  super  caput  ejus  effundatur  et  pluma  pulvinaris 
"  super  caput  ejus  excutiatur  ad  cognoscendum  ilium,  et  in 
"  prima  terra  qua  naves  applicuerint  proiciatur."  Has  autem 
constitutiones  ab  omnibus  fore  observandas,  et  quod  singuli 
praefatis  justiciariis  obedirent,  fecit  sacramento  confirmari. 
Quo  facto,  prsecepit  rectoribus  navigii  sui,  ut^  protinus  mare 
sulcantes  apud  Marsiliam  venirent  ad  eum. 


1  Saonia'j  Baruia,  C. 

2  etiam]  in,  0.  W. 

3  ut . , .  euni]  Altered   by  Wen- 


dover  from  Benedict.  The  mention 
of  Marseilles  is  from  Diceto,  col.  655, 
63. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


8G3 


Benedict, 
ii.  p.  HI. 


Hoveden, 
iii.  39. 


Ut  rex  Ricardus  apud  Vizeliactim  hacidum  et  peram  susceperU.   A.D.  1190. 

Eodem    tempore    duo  reges,    Francorum  videlicet  et  Anglo-  Richard 

rum,  convenerunt  apud  Vizeliacum,  ubi  corpus  ^  Mariae  Magda-  and  Philip 

lenae    requiescit,    in   octavis   sancti  Johannis    Baptistae ;  et  per  ^^-  ^^^^  at 

duos    dies    ibi   moram   fecerunt.     Et  rex  Anglornm  ibi  peram       ^*^a>* 

cepif-  et  baculum,  in'  ecclesia  sancti  Dionisii.     Deinde   reges 

cum  tota  multitudine  profecti  venerunt   ad  Lugdnnum  super 

Eodanum  ;  ubi  cum  ipsi  et  ■*  maxima  pars  exercitus  sui  pontem  .    ^  ^" 

Kodani  pertransissent,  pons   ille   corruit   et    multos   utriusque  then 

sexus    submersit.     Postea  vero   reges    divisi    sunt    ab   inviccm 

propter  nimiam  hominum  multitudinem;  non  poterat  enim  locus 

unus  [eos]  continere.     Unde  rex  Francorum  versus  Jenuensem  Philip  to 

civitatem    iter    arripuit,    et  rex   Anglorum  versus  Messanam.''  Genoa  and 

Quo  cum  pervenisset,  invenit    ibi   multos  peregrines,  qui  jam  r^p  ^ 

propter  diuturnam  *  moram  quam  ibi  fecerant  totum  aes  suum  scillesl. 

expenderant,  quorum  multos  rex  Eicardus  retinuit,  et "  illos  exer- 

citui  suo  conjunxit.     Cumque  rex  ibidem  per  dies  octo  moram 

fecisset,  sperans  cotidie  adventum  navigii  sui,  fraudatus  a  de- 

siderio  suo,  buccas  decem  magnas  et  novem "  galeias  bene  ar- 

matas  conduxit;  quas  propter   moram    navigii   anxius  intravit. 

Et  ■'  ne    otiosus  interim    esse  videretur,    transivit    cum    manu  Thence 

armata  et  robusta  [per  insulam]  sancti  Stephani,  et  per  Aqui-  Kichard 

leiam  et  per   Montem-nigrum,  per  insulam  sancti  Honorati,  per  >^j' ^  y 

civitatem  de  Meis,  et  per  civitatem  qujB  dicitur  Wintilimine.  timig'lia, 

Deinde  transitum  fecit  per  castellum    quod  Seine  nuncupatur ;  and  Sa- 

et  eodem  die  locutus  est  cum    rego   Francorum,  qui   ibi  infir-  "^o"^- 

mabatur.     Quarta   decima  die    mensis   Augusti    venit   rex   An-  -^"g-  ^-^  at 

glorum  ad  portum  Delfini,  et  ibi  per  quinque  dies  moram  fecit.     °       °°" 

Et  ibi  naisit  ad  eum  rex  Francorum,  rogans  ut  accommodaret 

ei   quinque    galeias,    et  rex  Anglorum   obtulit  illi  tres,    quas 

rex  Francorum  recusavit.     Deinde  vigesima  quarta  die  Augusti  Aug.  24  at 

venit  rex   ad  portum  qui  Porteswere   vocatur,'"  qui   media  \aa  j'o'^to 

est  inter  Marsiliam  et  Messanam;  sicque  loca  pertransiens  di-  ^, 

ilc  enters 
versa,  intravit  Tiberim,  ad  cujus  introitum  turris  pulcherrima  ^jj^  Tiber 

est  sita.      Et  ibi  venit    ad  regem    Octavianus   Ostiensis    epi-  but  refuses 


'  W.  ins.  heatcE,  as  Benedict. 

-  cepif]  recepit,  0.  W.,  as  Bene- 
dict. 

3  By  omitting  a  sentence  Wen- 
dover  confuses  Richard's  investiture 
with  Philip's. 

*  et .  .  mi]  cum  ma j ore  parte 
familianim  suarum,  Benedict. 

'■•  Mcasanam]  an  error  for  Mar- 
niliam,  which  Benedict  has. 


"  diuturnam]  diurnam.C;  longani, 
Benedict. 

7  e<  .  .  conjunxit']  This  is  Wen- 
dover's. 

"  novem]  viginti,  Benedict  and 
Iloveden. 

"^  Et  .  .  rohus/a]  This  is  "VVeu- 
dover's. 

'"  vocatur]  appellatur,  ().  W. 


3G4. 


ISIATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1190. 
the  Pope's 
invitation 
to  go  to 
Kome. 


He  enters 
Apulia 
near 
Capua. 


scopns,  rogans  ilhim'  ex  pai'to  domini  Papa3  ut  eum  ^  visitaret ; 
quod  facere  reuucus  rex  impropcravit  illi  turpia  dc  symonia 
et  concupiscentia  Romaiia  et  alia  convitia  multa ;  dicens  quod 
acceperant  Dcc.  marcas  pro  consecratione  episcopi^  Cenomanniae, 
et  pro  legatione  Willelmi  Elyensis  episcopi  mille  et  quingentas 
marcas  argcnti ;  ncc  non  ab  archiepisco2)o  •*  Burdegalensi,  qui  a 
clericis  suis  accusabatur  de  crimine,  pecuniam  infinitam.  Sic- 
que  Eomam  ^'isitare  renuens,  prope  Capuam  Apuliam  intravit. 

Tit  rex  Ricardiis  ArtMirum  nejpotem   simm   liceredem  sibi  consti- 

tuerit. 

Per    idem    tempus  rex    Sciciliae  Tancredus,    qui  ^    "Willelmo  Id. 


Diceto, 
col.  656. 
Benedict, 
ii.  114. 


Diceto, 
col.  656. 


Payment  of 

Tancred,     regi    successerat,    ut  regi   Ricardo  pacificaretur,    dedit    eidem 

kiug  of 

Sicily  to 

Richard. 


Richard 
declares 
Arthur  his 
heir. 


regi  pro  relaxatioue  omnium  rerum  quas  petebat,  viginti 
milia  uncias  argenti,"  et  totidem  uncias  auri,  pro  quieta 
clamantia  testamenti  quod  rex  Willelmus  fecerat  H[enrico] 
regi  patri  suo ;  et  pro  matrimonio,  quod  erat  contrahendum 
inter  Artburum  ducem  Britannise  et  filiam  regis  Tancredi. 
Ubi  etiam  eundem  Artbvirum  rex  constituit  bseredem  suum 
legitimum  si  sine  baerede  moreretur.  Quo  ^  facto,  rex  viam  suae  (Not  in 
peregrinationis  explere  maturavit.  Diceto.) 


Queen 
Alienor 
crosses  the 
Great  S. 
Bernard 
and  brings 
Berengaria 
to  Richard. 

Death  of 
the  em- 
peror Fre- 
derick I. 


Ut  regina   Alienora   a  filio  recedens  Berengariam  cum  eo  reli- 

querit. 

Eodem    tempore   regina  Alienor  filii   sui  regis  iter  prosecu-  Diceto, 
tura,  et  transitum  faciens  per  montem  Jaui  et  per  Ytali^  plana,  col.  654. 
tandem  ^  ad   filium  pervenit.     Cum  quo  quatuor  dierum  moram  Id.  col.657. 
faciens,  licentiata  versus  Angliam  recessit,  relinquens  ibi  Be- 
rengariam filiam  regis  Navariae,  quam  idem  rex  ducturus  erat 
in  uxorem.    Dederat  namque  rex  ^  regi  Francorum  decem  milia  Id. 
libras  pro  quieta  clamantia  de  sorore  ^°  sua  ducenda.    Quo  etiam 
pacto  rex  Francorum  calumniam,   quam  babebat  in  castello   de 
Gysorz  et  de  toto  Vegesin,  in  perpetuum  relaxavit.   Eodem  anno, 
Fretbericus  E/Omanorum  imperator  annum  agens  imperii  qua-  Id.  col.655. 
dragesimum,  dum   per  Bulgarian!   Jerosolimam  tenderet  et  ab 


1  illum'\  eum,  O.  W. 

2  eum']  ilium,  O.  W. 

3  Hamelin. 

■*  Helias  de  Malemort. 

5  qui .  .  successerat]  Added  by 
Wendover. 

s  argenti]  auri,  Diceto. 

7  Quo  .  .  maturavit]  This  sentence 
is  Wendover's. 


^  tandem  .  .  pervenit]  Intro- 
duced by  Wendover,  to  join  on 
the  two  paragraphs  of  Diceto  about 
Queen  Ahanor.  Below  licentiata  is 
introduced. 

^  0.  W.  add  Ricardus 

'"  Alesia. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


365 


Diceto, 
col.  655, 


Yconio  versus  Antiochiam  iter  faceret,  iu   fluvio,   qui   Saphet  A.D.  !  1 90. 

appellatur,  exercitu  suo    salubriter  transeunte,  solus   equo  de-  who  is 

cidens  sabmersus  est.  drowned 

iutheSelef. 


Ut  heatus    Thomas   martyr  redorihus   navigil    regis 

apparuerit. 


Ricardi 


Benedict,  Eodem  anno  navigium  regis  Angliaj,  per  mare  multis  fati- 
ii.  p.  116.  gatum  periculis,  cum  versus  Ulixebonam  velificarent,  et  prteter- 
issent  quandam  terram  in  mari  protensam  qu£B  Godcster  ap- 
pellatui",  et  praetei'issent  Britanniam,habentes  sanctum  Mathaium 
de  Finibus  Terra)  in  sinistra  parte  et  mare  magnum  quo  itur 
Jerosolimam '  in  dextra,  dimiserunt  Pictaviam  et  Gasconiam  iu 
sinistra  parte  navigii.  Et  cum  venirent  -  in  mare  Hispannicum, 
die  Dominicae  Ascensionis,  invasit  navigium  tempestas  valida 
et  horribilis,  et  separatum  est  ab  invicem  in  momento.  Et  dum 
tempestas  saeviret,  et  omnes,  dum  tribularentur,  clamarent  ad 
Dominum,  beatus  Thomas  martyr  Cantuariensis  archiepiscopus 
per  tres  vices  tribus  personis,  qua3  eraut  iu  nave  Londonicnsium, 
visibilitcr  apparuit,  dicens  eis,  "  Nolite  teiTeri ;  ego  enim  et 
beatus  martyr  Eadmundus  et  sanctus  confessor  Nicholaus 
constituti  sumus  a  Domino  hujus  navigii  regis  Anglia)  dc- 
fensores.  Et  si  homines  et  hujus  navigii  rcctores  a  pravis 
operibus  se  custodierint,  de  praeteritis  etiam  pcenitcntiam  ege- 
rint,  dabit  illis  Dominus  prosperum  iter,  et  in  semitis  suis 
gressus  eorum  dirigercntur."  His  itaque  sub  trina  repeti- 
tione  auditis,. beatus  Thomas  evanuit,  et  protiuus  tempestas 
cessavit.  Fuerunt"  autem  in  hac  navi'  Willelmus  filius  Osberti, 
et  Gaufridus  aurifaber,  et  ^  cum  eis  cives  Londonienscs  multi ; 
qui  jam  praeterierant  Ulixebonam  ct  caput  sancti  Vinccntii, 
et  pcrvenerant  prope  civitatem  Silviao,  qua)  tunc  temporis 
ultima  erat  Christianitatis  in  Hispannia ;  et  erat  ibi  adhuc  Chris- 
tiana fides  novella,  utpote  quae  in  anno  proximo  pra)terito  facta 
est  Christicola  et  de  mauibus  Paganorum  ercpta.  Cumque 
prope  civitatem  navigassent,  cognoverunt  per  indicia  notissima, 
quod  Christiani  ibi  habitarent;  navis  Londonionsis  illo  so  con- 
tulit,  et  cum  magno  honorc  ab  cpiscopo  et  aliis  omnibus  rc- 
cepti  sunt.  Erant  autem  in  navi  ilia  plus  quam  quatcr  viginti 
juvenes  bene  armati,  quos  retinuit  in  servitio    suo  pra)  timoro 


Progress  of 
the  English 
fleet  from 
Start 
Point  hy 
Finisterre. 


Great 
storm  al- 
layed by  an 
apparition 
otS. 

Thomas  of 
Canter- 
biirj-,  to 
three  per- 
sons on  a 
ship  of 
London. 


The  ship 
passes  Lis- 
bon and 
Cape  S. 
Vincent, 
{.  1G6. 
and  is  re- 
ceived with 
great 
honour  at 
Si  Ives. 


'  Jrrosolimtim']  An  erroneous  alte- 
ration of  Iliherniam. 


•'  O.    W.   insert  "  qui    dicebatur 
"  WillelmuH  cum  Burba." 

■'  et  .  .  mulli'\  An  introduction,  as 


'-  venirenq    venissent,  O.  W.  as   ^  Benedict  merely  .«peaks  of  these  two 
Benedict.  I  as  being  "  cives  Londonia." 


8GG 


MATTH^I  PAinSIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1190. 
Sancho  I. 
retains  the 
Londoners 
against  the 
emperor  of 
Morocco. 


The  fleet 
reaches 
Marseilles. 
Aug.  22. 


impoi-atoris  do  Marocli '  populus  civitatis  et  rex  Portugalensis,  Benedict, 
facicutcs    eis    omuimodam   securitatcm    de   stipendio    pro   veto  ii.  p.  118. 
compcteuti,  et  insuper  quod   ex    abundant!  magnam  eis  muni- 
ficeutiam    providerunt.     Decern^  prseterea  naves  regis   Anglia3 
uiniis  cum    suis    rectoribus    hue  atque  illuc  dissipatae,  tandem, 
Domino  ducente,  ad  civitatem  Ulixebonam   pervenerunt,  ascen- 
dentes  per  fluvium    qui    Tagus   nuncupatur.     Deinde   archiepi- 
scopus^  Auxiensis,  Eobertus  de  Sabulis,  Ricardus  de  Canvilla,  Id.  pp.  115, 
et  Willclmus  de  Forz,  transeuntes  cum  navigio  inter  AflPricam  124. 
et    Hispanniam,    post    tempestates   quamplurimas,    in     octavis 
[Assumptionis]  sanct»  Marian  ad  Marsiliam  pervenerunt,  cum 
toto  navigio  sibi  commisso  ;  ubi  Anglorum  rege  [non]  invento, 
moram  ibi  fecerunt  propter    quosdam   navium    necessaries   ap- 
paratus. 


Arch- 
bishop 
Baldwin, 
bishop 
Hubert, 
and  R.  de 
Glanville 
reach  Tyi-e- 
John, 
bishop  of 
Norwich, 
returns 
home. 


TJt    B\_aldewinus\    Cantuariensis    archiepiscopus  et   quidam    alii 
apud  Tirum  applicuerunt. 

Eodem   tempore   B[aldewinus]  Cantuariensis   arcbiepiscopus,  Diceto, 
Hubertus  Saresberiensis,    et    Eanulfus    de    Glanvilla    quondam  col.  656. 
Angliae   justiciarius,  qui  prsevenerant  ^*    regem   Anglias,    versus 
Jerosolimam   itinere    recto  tendentes,  a  sinistro   Sciciliam  reli- 
querunt,   et  post  pericula  multa    tandem    circa    festum    sancti 
Micbaelis  apud  Tyrum  applicuerunt.     Johannes  vero  episcopus  Benedict, 
Norwicensis  Papam   adiit]  et  accepta  iicentia    Dominicam    ibi  "'P 
crucem    deposuit,  et    sic    sacellis^  evacuatis  ad  Angliam  rediit 
absolutus. 

De  eonfiictu  inter  reges  apud  Messanam. 


Philip  re-        Eodem    tempore   rex    Francorum    Philippus,   decimo     sexto  Diceto, 
cei-ved  by    kalendas  Octobris,  apud  Messanam    applicuit,  et   hospitatus  est  col.  656. 
in  palatio    regis   Tancredi.     Rex  vero    Ricardus,  superveniens 


Messina. 


nono  kalendas  ejusdem  mensis,  ingressum  ^  civitatis  habere  non 


1  There  is  a  reference  here  to  a 
note  in  the  margin,  "  Marok,  id  est, 
«  Cartago." 

'  Decern']  novem,  Benedict. 

^  The  archbishop's  name  is  in- 
troduced from  the  previous  mention 
of  him  in  Benedict,  p.  115.  His 
name  was  Gerard  de  laBarte. 

■*  prceve7ieranQ  so  O.  W.  ;  vene- 
rant  ad,  C. ;  qui  .  .  AnglicB  is  intro- 
duced by  Wendover. 


^  sacellis  evacuatis']  Added  by 
Wendover.  A  later  hand  puts  cU- 
tellis  in  the  margin.  The  Hist. 
Anglor.  has  clitelUs. 

^  This,  which  is  a  different  ac- 
count of  the  afl'ray  fi'om  what  is 
given  in  any  of  the  other  chronicles, 
is  peculiar  to  Wendover.  It  has 
considerable  similarity  to  what  New- 
burgh  gives,  iv.  12. 


DE  TEMPORE    REGIS   RICARDI. 


367 


(Not  in  potuit ;  Francigenaa  enim  metuebant,  ne  victualia  duobus  regi- 
Diceto.)!  bus  sufficerent,  qiios  multitudo  maxima  seqncbatur.  Quod  cum 
rex  Ricardus  cognovisset,  misit  marescallos  suos  ad  majores 
civitatis,  petens  ut  exercitui  suo  victualia  venderent,  ne  escarum 
penuria  laboraret.  At  cives  portas  aperirc  et  benignc  tautum 
principem  recipere  volentes  occuiTerunt  cum  gaudio  ;  Franci 
vei'O  nou  pormiserunt,  sed  armati  muros  ascendentes,  portas 
defendere  laborabant.  Quo  facto,  rex  Ricardus  jussit  exercitui 
suo  ad  arma  convolare,  sibiquc  et  suis  ingi-essum  hostibus  iu- 
vitis  proeparare ;  qui  ilico  praeceptis  regiis  obtemporantes 
valvas  invaserunt,  multisque  Francigenis  interfectis,  violenter 
intraverunt,  atque  pra;vio  rege  omnes  in  fugam  compulerunt. 
Hoc  factum  cum  pervenisset  ad  aures  regis  Francorum,  maxi- 
mam  adversus  regem  Anglorum  indignationem  in  animo  con- 
cipiens,  nunquameam  deposuit  quamdiu  supervixit ;  veruntamen 
eodem  die  colloquium  habentes  pacificum  nullam  omnino  men- 
tionem  de  rebus  gestis  fecerunt. 


A.D.  1190. 

Opposi- 
tion to 
Richard's 
entrance. 


Skirmish 
between 
the  annies, 
and  lasting 
quarrel 
between 
the  two 
kings. 


Diceto. 
col.  656 


Ut  rex  Ricardus  quasdam  munitiones  suhjugaverit. 

Eodem  tempore  octavo  kalendas  Octobris,  rex  Francorum 
naves  ascendit ;  sed  quoniam  ventus  erat  contrarius,  ipsa  die 
Messanam  rediit.  Et  rex  Ricardus  pristllia  die  kalendas 
Octobris  transiit  fluvium  qui  Far  dicitur,  et  cepit  in  Calabria 
locum  munitissimum  qui  Labamarc  appellatur,  posuitquc  in 
eo  sororem  suam  Johannam  quondam  Scicilia3  reginani.'  In 
crastino  autem  cepit  castellum  inter  Kalabriam  et  Me-ssanam, 
quod  monasterium  Grifonum  nuncupatur;  ubi  Grifones  insultum 
facientes  in  Hugonem  Brunum  comitem  Marchiaj  a  rcgc 
Ricardo  repulsi  sunt.  Qui,  januis  clausis,-  ad  propugnacula 
murorum  se  conferentes,  homines  et  equos  regis  occiderunt, 
et  quosdam  vulneraverunt.  Tunc  rex  iratus  portas  civitatis 
confregit,  et  civitatem  cepit,  homincsque  suos  in  ca  posuit 
quarto    nonas    Octobris;    et    tertio   nonas   ejusdem    obsides    ci 

Id.col.  657.  dederunt  de  pace  observanda*  majores  civitatis.  Quo  facto, 
firmavit    ibi     castrum,    quod    MategriHum     appellavit.'*      Tunc 

Id.col.  656.  habitum  est  concilium  provinciale  ^  apud  Wcstmonasterium, 
praisidente    Willelmo     Elyeusi    episcopo    ct    Apostolica)    8cdi.s 

(Not  in        legato,  idibus    Octobris,  in  *  quo  pauca  vel  nulla  provisa   sunt 

Diceto.)       je  aedificatione  ecclesisB  Anglicanae. 


Philip 
starts,  but 
returns  to 
Messina. 

Capture  of 
Labaniare 
(liat/iiara) 
and  Mate- 
priffon  by 
Richard. 


Council  at 
Westmin- 
ster undor 
the  legate. 


*  itppellaviQ  appellatur,  O.  W. 
''  provincialv]  regionale,  Diceto. 


>  O.  W.  add  "  et  rediit   ad  Mes- 

"  sanani,"  as  Diceto. 

"  O.  W.  and  the    Hist.  Anglor. 

1,     •  •,   .•         T\-     »„  *  1«   .  .  Anylicauccl     Added     by 

add  civitatis,  a»  Diceto.  j  i  j 

*  obfifrvanda']   8er\'uuda,  O.  W.,      Wendovcr. 

as  Diceto.  i 


368 


MATTH^T   PARISIENSTS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1190.  Ut  ecclesia  Normannica  a  servitiUls  jugo  fuerit  liherata. 


Freedom 
granted  to 
the  church 
in  Nor- 
mandy. 

Grants 
from  the 
king  to  the 
clergy  ou 
several 
points. 


col,  657. 


Circa  dies  istos  ecclesia  Dei  in  Normannia  dc  longo  ser- 
vitutis  jngo  liberata  est,  glorioso  rege  Eicardo  annuente  et 
omnia  disponente.  In  primis  determinatum  est  et  a  rege  con- 
cessiim  de  cleriois,  quod  nulla  occasione  a  saecularibus  capientur  Diceto, 
potestatibus,  sicut  fieri  consueverat,  nisi  pro  homicidio,  furto, 
iuceiidio,  et  liujusmodi  enornii  flagitio.  Qui  continuo,  cum 
requisiti  fuerint  a  judicibus  ecclesiasticis,  quieti  et  sine  mora 
in  curia  reddentur  ecclesiastica  judicandi.  Item  generaliter 
omnes  de  fidei  lajsione  vel  juramenti  transgressione  qua3stiones 
in  foro  ecclesiastico  tractabuutur.  Item  quasstiones  de  dote 
vel  donatione  propter  nuptias,  quando  mobilia  vel  se  moventia 
petentur,  ad  ecclesiam  referentur.  Item  in  ecclesiis  conven- 
tualibus  abbates  vel  priores  aut  abbatissce  cum  consensu' 
episcopi  eligantur.  Item  nulla  fiat  recognitio  in  foro  sa3cu- 
lari,-  si  carta  vel  alio  modo  elemosinatam  esse  possessionem 
viri  ecclesiastici  probare  poterint,  sed  ad  ecclesiasticos  judices 
remitteutur.  /Item  distribatio  rerum,  qua3  in  testamento  re- 
linquuntui',  auctoritate  ecclesifB  fiet ;  nee  decima  pars,  ut  olim,^ 
subtralietur.  Item  de  bonis  clericorum,  etsi  dicantur  fuisse 
usurarii,  vel  quocunque  mortis  genere  prseventi,  nihil  pertinet 
ad  ssecularem  potestatem,  sed  episcopali  auctoritate  in  opera 
pietatis  distribuentur.  Item  quicquid  laici  in  vita  sua  [dona- 
verint]  vel  quocunque  titulo  a  se  alieuaverint,  etsi  usurarii 
fuisse  dicantur,  post  mortem  non  revocabitur  ;  quae  vero  post 
mortem  non  alienata  [invenientur] ,  si  recognitum  fuerit  ipsos 
tempore  mortis  fuisse  usurarios,  confiscabuntur.  Item  si  mor- 
tuus  habuerit  aliquod  vadium,  undo  sortem  suam  perceperit, 
portio  ipsius  libera  ad  eum  qui  invadiavit,  vel  ad  hseredes  ipsius, 
revertetur ;  idem  fiet  de  porfcionibus  uxoris  et  filiorum  ejus  post 
mortem  ipsorum.  Si  quis  enim  subitanea  morte  vel  quolibet 
casu  prEeoccupatus  fuerit,  ut  de  rebus  suis  disponere  non 
possit,  distributio  bonorum  ejus  ecclesiastica  auctoritate  fiet. 


De  morte  JBl^aldewini]  Gantuariensis  Archiepiscopi. 
Eodem    tempore    Gantuariensis    Archiepiscopus,    dum    apud  Id.col.  658. 


Death  of 

archbishop  Achou    in    extremis  laborasset,    omnia    sua    ad    subventionem 
Arrp^^  ^   Terras  Sanctge  legavit.     Post  cujus  decessum   Hubertus  Sares- 
beriensis  episcopus,  ab    eo  executor  constitutus,    fideliter  bona 


Acre. 
His  pro 


perty  dis-     ipsius  bona ' 


erogatione 


distribuit.     Et   de  castrorum   excubiis 


1  consensu']  assensu  sui,  O.  W. 

2  A  passage  is  omitted  here  which 
is  given  in  Diceto- 


^  ut  olini]  om.  W. 
■*  bo7m]    pia,  W.   and  the   Hist. 
Anglor.,  as  Diceto. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


369 


Diceto,  summopcre  sollicitus,  militibus  vigiuti  et  servieiitibus  quinqua- 
col.  658.  ginta,  sicut  decreverat  idem  archiepiscopus  adhuc  vivens,  per 
dies  plurimos  debita  stipendia  persolvit ;  pauperum  .serapci* 
curam  ageus,  erga  destitutes  auxilio  misericordiis  '  oculos  -  re- 
flectens,  oflRcium  boui  priEsulis  per  omnia  implens.  Civitas 
vero  Achon  Christianis  post  multos  insultus  fortiter  restitit, 
quia  muris,  gentibus,  ct  machinis  satis  crat  munita;  et  Sa- 
laadinus  circa  obsidionem  exercitum  suum  undique  con- 
Id.  col.  659.  globatum  habebat.  Unde  tarn  de  subtractione  Christiaiiorum 
quam  de  araissione'  ibidem  mortuoriam  exercitus  Christi  erat 
nimis  imminutus ;  *  veruntamen  Christiani  de  consolatione 
ChrisLi  confidentes  molestias  obsidionis  et  labores  usque  [ad] 
adventum  regum  sperant  se  posse  sustinere,  si  videlicet  circa 
sequens  Pascha  venerint;  sin  autem,  et  pecunia  deficiet,  et 
spes  terrena;  consolationis  evanescet. 


A.D.  1190. 
tributed  by 
Herbert 
bishop  of 
Salisbur)'. 
Stubborn 
resistance 
of  Acre. 


Benedict, 
ii.  106. 


(Not  in 
Benedict.) 

Benedict, 
ii.  p.  215. 

(Not  in 
Benedict.) 


De  siiperbia  Willelmi  Elyensis  episcopi  et  Anglios  Cancellarii. 

Sub  his  diebus  Willelmus  Elyensis  episcopus,  Angliai  justi- 
ciarius  et  Apostolicae  sedis  legatus,  fecit  turrim  Londoniarum 
fossato  profundissimo  circumcingi,  sperans  se  posse  Tamisia? 
fluenta  in  urbem  ducere ;  sed  post  multos  de  fisco  sumptus  se 
laborasse  inntiliter  comprobavit.  Erat  ^  idem  caucellarius  maxi- 
mus  inter  omnes  occidentales,  I'ex  et  sacerdos  in  Anglia ;  qui 
omnia  in "  nihilo  ducebat,  cum  episcopali  tantum  dignitate  non 
contentus,  nimis  alta  se  sapere  denotavit.  In  piima  namquc 
litterarum  suarum  fronte  vanitatem  et  elationcm  cxpressit, 
cum  dixit,  "  Willelmus,  Dei  gratia  Elyensis  episcopus,  domini 
"  regis  caucellarius,  totius  Anglia?  justiciarius,  et  Apostolicjc 
"  sedis  legatus,  salutem,"  etc.  Has  autem  dignitates,  cjuas  prctio 
obtinuerat,  immoderate  excessu  exercuit,  voleus  sacellos,  quos 
in  earum  impetratione  evacuaverat,  reficere.  Pecuniam  suam 
distriljuit  ad  mensam,  ut  iterum  rediens  cum  usuris  utitiuc 
extorqueret  illam.  Nam  legationis  ofEcium,  quod  mille  fusis 
argenti  libris  adciuisierat,  adeo  immoderate  peregit,  ut  omnibus 
Angliae  ecclcsiis  tam  conventual ibus  quam  cathedralibus  fieret 
onerosus,  siquidcm  mille  et  quingentis  i)cr  Angliam  cvoctus 
equitaturis,    clericorum  stipatus    catervis,  militumque    vallatus 


The  legate 
surrounds 
the  Tower 
f.  166  b. 
with  a 
moat. 
His  power 
and  pride. 


S.  Luc. 
xix.  2:i. 


'   misericordicE]     C.    has    nuc,    a 
blunder  for  mie,  which  O.  has. 

-  oculo8'\  oculo,  C. 

•'  amiHsione.\  omi.ssione,  C. 

*  imminutus^   immuuitu-s,  C.  ;  di- 
minutus,  Diceto.     This  is  from   the 

VOL,    II. 


letter  of  Bishop   Hubert  given    in 
Diceto. 

*  O.  W.  add  prcrtcrea.  This  ac- 
count of  Longchamp  is  made  up 
partly  from  the  letter  of  Bishop 
Hugh  Nonant,  in  Benedict,  and 
partly  seems  to  be  Wendover's  own. 

«  in]  pro,  ().  W. 

A  A 


370 


MATTHiEI   PARISIENSIS    CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1190,  agminibus,  omnia  fere,  qua?  episcopali  reverentias  congruunt, 
prcetermisit.  Illi  omnes  filii  nobilium  astabant  in  mensa, 
quos  suis  ncptibus  ^  et  consanguineis  puellis  copulavit  per 
matrimonia,  felices  se  sestimantes,  quos  familiares  habebat. 
Non  fuit  terra  venalis,  quam  non  emeret ;  ecclesia  vel  abbatia 
vacans,  quam  non  daret  aut  retineret ;  custodia  castellorum 
aut  villarum,  quam  vel  metu  aut  pretio  non  obtineret.  His 
autem  et  his  similibus  multis  terrorem  incussit.  Siluit  reg- 
num  AngliiB  a  facie  ipsius,  nee  fuit  qui  obmurmuraret,  cum 
sibi  in  Anglia  nihil  ad  expugnandum  restaret.  Sequebantur 
ilium 


Benedict, 
ii.  p.  216. 


(Not  in 
Benedict.) 


Hor. 

i.  Sat.  2,  1. 


Ambubagiarum  collegia,  pharmachapolae, 
Mendici,  mimae,  balatrones,  hoc  genus  omne ; 


ut    illi    omni     musicorum    genere    et    modulationibus    vocum 

obsequeretui-    in  terris,    sicut   angeli   sancti    Deo     omnipotenti 

obsequuntur  in  ceelis.     Hoc  autem  fecit  totum,  ut  cum  Domino 

a  pari  contendere  videretur.     Sed  hasc  omnia  quem  iinem  sint 

habitura,  sequens  relatio,  cum  id  tempus  obtulerit,  non  tacebit. 

Council  at  W[illelmus]  Elyensis  episcopus  legationem  adeptus,  Lon- 

ster.       "   doniis    apud    Westmonasterium     concilium     celebravit. 

Obituary.    ObiitW[illelmus]  W3''gorniensis  episcopus,  et  W[alterus] 

abbas  Westmonasterii,    quinto  kalendas  Aprilis.     Obiit 

in  eodem  anno  Ranulphus  de  Glanevile, 


Diceto, 
col.  656. 

(Not  in 
Diceto). 


De  morte  muUorum  ajiud  Achon. 

Deaths  at        Anno  DominicEe  Nativitatis  Mcxci.     Post  mortem  venerabilis  Cogges- 
Acre.  patris    B[aldewini]    Cantuariensis    archiepiscopi,    in    obsidione  hale,  p.  29 

Achon  defuncti  [sunt]  nobiles  ^  et  in  omni  probitate  experti  (ed  oteven- 
milites,  Randulfus  de  Fulgeres,  comes  Robertus^  Perticensis,  " 
Theodbaldus  Blesensis  comes,  Stephanus  frater  ejus  comes,''  et 
filius^  imperatoris  Frezerichi,  comes  ^  de  Ferariis,  comes  Ro- 
bertus  Leycestrensis,  Randulfus  de  (xlanvilla,  Radulfus  de  Alta- 
ripa  archidiaconus  Colecestrensis,  et  alii  ^  innumerabiles  cum 
eis  ex  aeris  nimia  corruptione  «t  dicunt;  reges  vero  Francorum 
et  Anglorum  in  Scicilia  naoram  fecerunt  donee  ^  veniret  tempus 


1  neptibus']  neptis,  C.  O. 

2  nobiles  .  .  .  milites']  Inserted  by 
Wendover. 

^  Mobertus']  An  error  for  Rotrodus ; 
but  so  also  Coggeshale. 

^  Stephen  Count  of  Sancerre. 
5  Frederick  V.  Duke  of  Swabia. 


He  is  erroneously  called  Conrad  by 
Coggeshale  and  Benedict. 

"  William. 

'  The  Hist.  Anglor.  inserts  "  multi 
"  mihi  ignoti." 

^  dotiec  . . .  evitare']  per  totam  hye- 
mem,  Coggesh. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI.  371 

vemale  quo  possent  tutius  maris  pericula  evitare.     Hic  autem  A.D.  1191. 
gfot  in       parva  ^  est  historialis  anticipatio.     Eodem  tempore  Clemens  Death  of 
p  ^°'-'        Papa  cum-  sedisset  anno  uno  et  mensibus  duobus,  diem  clausit  l'"P^  Cle- 
lial^'^p  29.  extremum;     cui     successit     Caelestinus,    qui    antea     Jacinctus  p*^?^  ~. 

vocabatur.  jjj 

Ut  rex  Francornm  Philippus  et  rex  Anglorum  Ricardus  apud 
Messanam  naves  ascenderint. 

Diceto,  Eodem  anno,  quarto'^  kalendas  Aprilis,  rex  Francorum    apud  The  two 

col.  659.      Messanam  naves  ascendit,  atque  ^  versus  Jerosolimam  via  recta  ^'"«^  ^ 

.  T.-        T  -T        .       i-      •  from 

Id.col.  660.  "^ela  direxit.     Rex  vero  Kicardus,  quarto  idus  Aprilis,  in  magna  Messina. 

Id.col.  661.  S^°"^  ilium   secutus,  habuit  in  comitatu  suo   tredecim  buccas, 

triplici  velorum  expansione  velificatas  ;  habuit  prueterea  centum 

Id.col.  660.  naves  onerarias  et  quiuquaginta  galcias  triremes.    Qui  circa  diem  Conquest 

vicesimam  Rodos   insulam    subintrans,  decursis  decem   diebus,  hvRi"  h'^"\ 

apud  Ciprum  applicuit.     Cui'sac  autem  dominus  insulae,  qui  se 

Imperatorem  nominavit,  in  raanu  forti  et  armata  regi  portum 

prohibitui-us    occuiTit,     et    homines     naufragos     regis      quam 

plurimos  cepit,  spoliavit,  et  in  carcerem  fame  perituros  reclusit.  Cursac 

Unde     rex    Anglorum    magnificus,    ira    succensus,    iniit     cum  (Isaac 

hoste  jam  dicto  congressum ;  a  quo  festinam  adejitus  victoriam,  _  onin^nns; 

ipsum    victum    et    vinctimi    retinuit    et    filiam    ejus    unicam,  djiughter 

totamque  Cipri  insulam  cum   universis   muuitionibus  sua)   sub-  (Bour- 

didit  ditioni.     Cm-sac  cum  rege  pactum  iniit,  ne  fen-eis  detiue-  gog"^) 

retur  in  vinculis  ;   quod  rex  pactum  observaus,  eum  compedibus  j^'^j"'^^—. 

fecit   arclari    argenteis,    et   in   castello    prope    Tripolim,    quod  prisoned  at 

Margeth   appellatur,    retrudi    prajcepit ;    filiam    autem    ejus  re-  Merkeb.  , 

tinuit,    cum    duabus  regiuis    in   thalamo    suo   honorifico  custo- 

Cogges-       ditam.     Eex   autem   sapientissimus,  ob    sui  suorumquc   recrea- 

hale,  p.  31.  tionem  ac  victualium  aggi-egationem  recentium  post  tajdiosam 

maris   vexationem,  ibi  sine    alicujus   disjiendio   pausare   decre- 

verat.     Sed  prajfatus  Cursac  videlicet  interdixit  uc  fines     suos 

ingredi    attemptaret.      Interdixit'    insuper    ne     quis    suorum 

exercitui  regis  Anglorum  victualia  venderct  aut  exponeret  res 

(Not  in        venales.     Unde  ^  regis  auimum  ad  iracuiidiam  i)rovocan3,  com- 

Cogg.)         pulit  ilium    ut  prajfatam  ei    injuriam  irrogaret.     Tandem  vero 

Copges-       ^^^   totius    insula)   thesaurum  obtinuit,    et  ibidem    omnia  pro  i',"^^"  °' 

**  °'  ^'     '  voto    disposnisset,    desponsavit    ibi   filiam    regis    do    Navaria, 


'  parva]  parumper,  Ilist.Anglor.   i        '  alque  .  .  .  (HrexW]  Added  by 

Wendover. 
"'  cum    .   .    .   duobus]    Added  by  ,  j„icrdixit]  Indixit,  C  O.  W. 

Wendover.  ,       b  f/,,,/^  .  .    irrogaret]  Introduced 


quarto]  tertio,  Diceto.  by  Wendover. 


A  A    2 


872 


MATTH^I   rARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1191. 
with  Boreii- 
garia  of 
Navarre. 
Henry  VI. 
emperor. 
Death  of 
Philip, 
count  of 
Flanders. 


uomino  '  Berengariam,  quam  regina  Alienor  ad  eundem  regem  Cogges- 
adduxerat    in    Scicilia    commorantem.     Eodem    tempore    Papa  "^'^'  P-  ^^* 
Ca3lestinus     consecravit    [in]    imperafcorem    Heuricum,    filium  l^\_  p.  29. 
Fretherici  iraperatoris,   in    Paschali    solemnitafce,  feria^  quarta. 
Eodcm  tempore  comes  Flandrensis  Philippus,  cum  rege  Fran-  Id.  p.  30. 
corum  in  Terram  Sanctam  proficiscens,  absque  liberis  obiit. 


Consecra- 
tion of 
Geoffrey 
Plautage- 
net,  elect 
of  York, 
by  Bar- 
tholomew 
archbishop 
of  Tours. 
Opposition 
of  the 
chancellor 
to  his 
landing  in 
England. 


His  shame- 
ful usage 
by  the 
chancel- 
lor's orders 
at  Dover. 


He  is  im- 
prisoned in 
Dover 
Castle, 


Ut  Glaufridusi  JEboracensis  aixMepiscopus  ajpud  Doveram 
incarceratus  fuerit. 

Per  idem  tempiis,  ex  mandate  summi  Pontificis,  Bartholomaeus 
Turonorum  archiepiscopus  Gaufridum  Eboracensem  electum 
episcopum  consecravit.  Qui  post  consecrationem  suam  ad 
Augliam  tendens,  apud  Doverum  cum  suis  applicnit.  Mathseus 
de  Clere,  vicecomes  illius  comitatus,  paulo  ante  litteras  Wil- 
lelmi  Elyensis  episcopi  caucellarii  snsceperat  in  litpc  verba : 
"  PrfBcipimns  tibi,  quod  si  Eboracensis  electus  ad  aliquera  por- 
"  tum  in  balliva  tua  applicuerit,  aut  aliquis  nuntiorum  ejus, 
"  eum  retineri  facias,  donee  mandatum  nostrum  inde  receperis. 
"  Et  similiter  pra3cipimus,  quod  omnes  litteras  domini  Papaa, 
"  aut  alicujus  magni  viri,  qu£e  illic  venerint,  facias  retineri." 
Mathaeus  igitur,  cum  arcbiepiscopi  adventum  cognovisset,  non 
segniter  sibi  injuncta  cum  consilio  sororis  ^  episcopi  Helyensis, 
quffi  tunc  castellum  custodiebat,  peragens,  per  sex  dies  cum 
armatorum  multitudine  fecit  in  prioratu  Sancti  Martini  ne- 
quiter  obsideri ;  quem  etiam  in  tantum  coarctavit  ut  vix  ei 
medio  tempore  victualia  posseut  emendicata  conferri.  Nam 
perfidorum  malitia  in  deterius  proruente,  milites  Elyensis  epi- 
scopi cum  armatorum  multitudine  venerunt  ad  ecclesiam  pree- 
fatam,  cum  fustibus  et  armis  irruentes  in  arcbiepiscopum, 
firmiter  indixerunt,  ut  de  regno  sine  mora  in  Flandriam  "•  navi- 
gaturus  exiret.  Quod  facere  recusans,  archiepiscopus  stolam 
in  collo  gerens,  in  manibus  crucem  bajulane,  ab  altaris  cornu 
per  pedes  per  crura  per  bracbia,  colliso  capite  in  pavimentum, 
violenter  extrabitur,  et  per  viam  lutosam  j^er  loca  immunda 
cum  clericis  suis  et  viris  religiosis,  qui  de  partibus  multis  ad 
ipsum  videndum  convenerant,  perductus  est  in  castellum,  et 
detrusus  in  carcerem  per   dies   octo    sub  arcta  custodia  serva- 


Diceto, 
col.  662. 


Cogges- 
hale,  p.  30. 

Diceto, 
col.  662. 


(Not  in 
Diceto.) 
Id.  col.  663. 


1  nomine  Berengariam]  Introduced 
by  Wendover. 

■^  feria  quarta]  Introduced  by 
Wendover.  It  is  probably  a  careless 
Introduction  from  Diceto,  col.  659, 


64.  Diceto  mentions  Monday  (feria 
secunda)  as  the  day. 

^  "  Cui  nomen  Eicheut,"  Giraldi 
Cambrens.  Vita  Arch.  Galfr.  iv., 
p.  388.  (ed.  Brewer.) 

'  O.  W.  ins.  cum  suis,  as  Diceto. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


373 


batur.     Quod  aodiens,  episcopus  Londoniensis  '  cum  festinatione  A.D.  lloi 
venit  ad  cancellarium,  a  quo    post    inultas    supplicatioues,    vix 
tandem  obtinuit  liberationem  archiepiscopi,  episcopatu  suo  toto^  ^*  ^^^. 
loco    pignoris   obligate.      Carcerem    cgrediens    archiepiscopus,  ^"'  ^^ 
Londonias    venit,    ubi    ab    episcopo    Londonieusi    et    clero    et  ^^^^    ' 
populo  honorifice  susceptus  est  cum  processione  solemni.     Hsec  honourably 
hale,  p.  30.  profecto  temcraria  pra?sumptio  postmodum  in  cancellarii  dejec-  received  iu 
tionem,  ut  in  sequentibus  dicetur,  plurimum  redundavit.  London. 


Diceto, 
col.  663. 


Cogges- 


Ll. 


Nota  eclipsim  solis. 

Eodem  anno,  mense    Junio,  in  vigilia   Sancti  Johannis  Bap-  Eclipse  of 
tistae,  die  ^  Dominica,  eclipsis   solis   apparuit   circa  diei   horam  ^^^  *"°^ 
septimam,'    et    perduravit    usque    diei    horam   octavam,    luna 
vigesima  septima,  sole  in  signo  Cancri  existente. 


June  23. 


Diceto, 
col.  660. 

Id.  col.  661 
Cogges- 
hale,  p.  31. 


Diceto, 
col.  661. 
Cogges- 
hale,  p.  32. 
Diceto, 
col.  661. 


Ut  rex  Bicardus  *  navem  quam  drormmd  appellant  ceperit. 

Circa  dies  istos  rex  Francorum  Philippus,  duodecimo  vide- 
licet kalendas  Aprilis,  apud  Achon  applicuit ;  quern  rex  Ki- 
cardus  iusecutus  cum"  magna  victualium  copia  apud  Ciprum 
naves  ascendit.  Audiens  autem  exercitura  Domini''  magna 
famis  inedia  laborare  apud  Achon,  ita  ut  sextarius  frumenti 
sexaginta  marcis  vcnderetur,  onustis  navibus  multis  alimeu- 
torum  copiis,  tantae  calamitati  miseria3[quej  succurrere  matu- 
ravit.  Qui  dum  prospero  vcntorum  flatu  versus  Achon,  quiB 
civitas  antique  vocabulo  Ptolomaida  dicebatur,  vela  dirigeret, 
octavo^  idus  Junii  apparuit  illis  navis  quajdam  permaxima, 
quam  dromnndam  appellant,  missa  a  Saphadiuo  fratre  Saladini 
Soldani  Babilonias  de  civitate  Baruth,  immensis  referta  divitiis ; 
qua3  obsessis  infra  urbem  Achon  paganis  opem  erat  allatura. 
Erat  praeterea  in  navi  ilia  ignis  Grjecus,  serpcntum  iguitorum 
plurima  vasa  plena,  et  robustorum  hominum  mille  et  quingcnti, 
quontm  suffragio  navis  muniretur.  Instructis  igitur  in  mo- 
mento  temporis  regis  Kicardi  ad  bellum  agminibus,  galcarum 
concursu  undiquc  fit   insultus    accrrimus ;    scd  navis,  vcntorum 


PhUip  II. 

lands  at 

Acre. 

Richard 

leaves 

Cyprus. 


His  capture 
of  a  Sara- 
cen vessel 
from  Bey- 
rout  on  its 
way  to  re- 
lieve Acre. 


»  Richard  Pitz  Neal. 

2  O.  W.  Hist.  Angl.  ins.  quasi,  as 
Diceto. 

•'  die  Dovtinica}  Introduced  by 
Wcndover. 

*  sqjlimam'}  sextam,  O.  W.  Hist. 
Anglor. 


5  Here  two  leaves  arc  wanting  in  W. 

*  cutii  .  .  copid]  Addid  by  Wen- 
dover. 

'  The  MS.  of  the  Hist  Angl.  ins. 
above  the  line  rvijis  I'ranrorum. 

"  The  date  is  from  Uiceto,  col. 
661,  47. 


374 


MATTH/EI    PAEISIENSIS    CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1191.  destituta  solatio,  immobilis  permanebat.  Tandem  quidam  re-  Diceto, 
migum,  mergcndi  sub  aquis  arte  eruditus,  iiataus  sub  latice  col.  661. 
accessit  ad  navem  et  eaiu  quantocius  terebro  perforavit ;  qua 
perforata,  nauta,  Christum  babens  tutorem,  ad  galeiam  de  qua 
exivit  reversus,  regi  quod  fecerat  declaravit.  Delude  modico 
tractu  temporis  aqua  subintrans  omnia  navis  tabulata  tran- 
scendit  et  hominibus,  qui  prius  in  propugnaculis  confidebant, 
spem  evadendi  prorsus  ademit;  quorum  mille  trecentos  rex 
Kicardus  in  mari  submergi  preecepit,  et  ducentos  vivos' 
reservavit. 


JJt  rex  Ricardus  apud  Aclion  applicuerit,  et  de  cajHione 
ejusdem  urhis. 

Landing  of      Eex  Eicardus  cum   spolia  navis   omnia  collegisset,  prospero  Id. 
Richard  at  cm-gu   ad   portum   Achon,    quo   tendebat,    appropinquavit.     De- 
nique  sexto  idus  Junii,  rege  portum  intrante,  lituorum  stridor, 
ductilium    clangor    tubarum,    strepitus    cornicinum    borribilis 
littora  repleverunt,  terra  per  circuitum  resonabat.     Quod  factum 
Christianos  animavit  ad  pugnam,  et  Sarracenis  obsessis  terrorem 
incussit,    magnum   principem   advenisse   declarans.     Tunc   rex  Cf.  Cont. 
Ricardus  animi  sui   generositatem   omnibus  exponens,  famelico  Will.  Tyr. 
exercitui    victualia    ministravit.     His  itaque^    ita  gestis,    duo  "'•  ^•. 
reges    militaribus    catervis^  ac    populari    stipati    circa    urbem -^ 
petrarias  et  machinas  alias  locaverunt.     Qui  cum  lapidum  pon-  hale°p.  32. 
derositate  et   usu    assiduo,  diebus  videlicet  et  noctibus,  muros 
civitatis  attrivissent,  in  stuporem  conversi  sunt  infideles,  nuUam  Diceto, 
deinceps  habentes  fiduciam  resistendi.     Qui   communicato  cum  col.  661. 
suis  consilio,  de   pace   tractare   coeperunt,  talibus   initis  pacti- 
onibus,  quod   Salaadinus  pro   redemptione   eorum  veram   Cru- 
cem,  quam  in  bello  ceperat,  restitueret,  et  captives  Christianos 
mille   quingentos,    quos    eligere   vellent,    redderetj    et   insuper 
„  ,       septem  •*    milia  bizantiorum   ad    prsefatam   pactionem  augeret.  Coo-gcs- 

of  Acre  to    ^^"^    civitas    cum   armis    et   omnibus   quae    in   ea   erant,   salvis  hale,  p.  32. 
the  two        tantummodo  corporibus  Saracenorum,  duobus   regibus  reddita  ^^^^]^j^ 
kings.  est,  quarto  idus  Julii.     Veniente  itaque  die  statute,  quo  Salaa- 

dinus debuerat  implere  pactum  regibus  promissum,  nihil  de 
eo  quod  promiserat,  adimplevit.  In  tanti  igitur  ultionem  ex- 
cessus  circa  duo  milia  sexcenti  Saracenorum  capitis  animad- 
versione  mulctati  sunt ;  paucis  de  nobilioribus  retentis  pro 
dispositione  regum,  vinculorum  ponder e  coartatis. 


col.  661. 


'  The  Hist.  Angl.  adds  ad  caute- 
lam. 

2  itaque  ita']  denique  itaque,  0. 


^  catervi.i^  om.  O. 

<  septem']  septingenta,  Cogg. 


DE   TEMPORE   REGIS    RICARDI. 


37.5 


Ut  rex  Francoriim  invidia  ductus  ad  propria  remeaverit.  A.D.  1191. 

DicetOjCol.      Subjugata  itaque  civitate,  rex   Fraucorum  ad  propria  redire  Philip 


662. 

(Not  in 
Diceto.) 


Diceto, 
col.  662. 


disposuit,   quasi   toto  negotio    consiunmato.      Anxiebatur   enim  '^'^'^•'"'-'s  to 
supra  moduiii,  eo  quod  iiniversa,  qua3  in  exercitu  Christianorum  \^qj^^ 
fiebant,    regi    Kicardo   ascribebantur.      Prajtendens   igitur   rex 
ajris   iuopiam   et   paupertatem,    dixit   se    ibi   diutius   immorari 
non  posse.     Quod  cum  magnificus  rex  Anglorum  Ricardus,  cui 
ardens  inerat  desiderium  negotium  Crucifixi  promovere,  cogno- 
visset,  promisit  se  regi  Francorum  conamunicaturum   quicquid 
in    auro,     et   argento,    victualiumque    congregatione,  quicquid 
in    equis,   armis,  navibus  possedit,  medietatem;    ita'   videlicet 
ut   inimicos    Christi    simul   de  Sancta   Terra    disperdero  labo- 
rareut.     Sed   quoniam   idem  rex  reditum    suum  immutabiliter 
ordinaverat,     suisque     reclamautibus,     totoque     Christianorum 
exercitu   graviter    consternato,    cum    paucis    suorum    repatria- 
turus    naves  ascendit.     Suborta  fuit  enim  inter  reges  dissentio,  Causes  of 
Cogges-       eo  quod  rex  Francorum  urbem  Achon  et  reliquas  quas  capturi  the  quarrel 
hale,  p.  33.  erant    tradere     Marcbisio  -    de     Monte  -  FeiTato    voluerat,     et  jv*  u.^^"? 

regem  eum  constituere  Terraa  Sanctae.  Habuit  namque  idem  ^^^^  Philip. 
Marcbisius  uxorem  filiam  ^  regis  Almarici,  sororem  scilicet 
regina)  Jerusalem,  qua)  jam  defuncta  fuerat,  ut  superius 
relatum  est.  Cujus  voluntati  rex  Ricardus  prorsus  obstitit, 
ostendens  rationabiliter  justius  fore  regi  Guidoni,  regno  jam 
pridem  spoliato,  regnum  suum  restituere,  quam  illo  vivente 
alium  subrogare ;  cum  constaret,  ilium  non  per  ignaviam 
vel  concordiam  amisisse,  sed  in  gravi  belli  certamino  ob 
hostium  numerositatem  ac  sui  exercitus  paucitatem  simul  cum 
Cruce  a  Saracenis  captum  fuisse.  Hoc  nimirum  inter  praedictos 
principes  discordiae  seminarium  dinoscitur  extitisse ;  cum  tamen 
haec  discordia  primo  apud  Messanam  Sciciliae  civitatem  inter 
eosdem  puUulaverit,  Ricardo  rege  urbem  eandem  manu  armata 
contra  regem  obtinente  et  plurimos  suorum  prostemcnte,  ob 
convicia  et  vexationes  quas  exercitus  regis  Francorum  suo 
exercitui  inferebat.  Cemens  itaque,  ut^  jam  dixi,  rex  Fran- 
corum diversae  nationis  homines,  qui  ad  loca  sancta  confluxc- 
rant,  se  sub  potestate  regis  Ricardi  tradere,  famamquc  probi- 
batis  ejus  in  dies  cxcrcsccre,  eo  quod  essct  in  thesauris  locu- 
pletior,  in  donativis  erogandia  profusior,  in  exercitu  numerosior, 
in  hostium  expugnatione  ferocior,  reputans  pro  alterius  excel- 


'  ita  .  .  .  laborarent]  Introduced 
by  Weiidover. 

-  Marclusio^  marchio.  C. 


'  Isabella,  daughter  of  Amaury 
by  his  second  wife,  Mary  of  Antiocb. 

'  ul  jiim  dixi']  Introduced  by 
Wendovor. 


376 


MATTHiEI    PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1191.  lentiori   gloria   famam    pvoprias    probitatis   obfuscari,  maturius  Cogges- 

iiaves    consceudit.      His    autcm    omnibus   illud    accessit,  quod  ^^^^i  P-  34. 
comes  Flandriaj  jam  obierat,  cujus  tevram  plurimiim  gestiebat. 
Igitur  juratoria  cautionc  prJEstita,  ne  terram  regis  Anglise  vel 
principum   qui  cum  eo  ibidem  remanebant  invaderet,  recessit. 
Regc    autem    recedente,    rex     Ricardus    fecit    fossari    Achon,  Diceto, 
civitatis    et   murorum    scissuras   optime    reparari,    atque    earn  ^°^-  ^^2. 
hominibus  et  armis  egregie  praemunivit. 


Philip's 
departure 

Richard 

fortifies 

Acre. 


Aug.  14. 

The  cities 
on  the  coast 
taken  by 
Richard. 


f.  167  6. 


De  progressu  regis  Ricardi  post  captionem  Action. 

His  ita  gestis,  gloriosus  rex  Ricardus,  in  vigilia  Assump-  Cogges- 
tionis  Beats;  Marise,  ad  obsideudum  et  expugnandum  maritimas  bale,  p.  34. 
civitates  de  portis '  Achon  primus  cum  suis  commilitonibus 
audacter  progreditur,  figique  tentoria  jussit,  spectante  e  vicino 
exercitu  Salaadini ;  ubi  duo  milia  septingentos  ^  Saracenorum 
damnaverat  sententia  capitali,  ex  bis  quos  in  Ptolomaida,  id  est 
Aclion,  ceperaut  reges,  ut  ^  superius  est  relatum.  Quod  ubi 
Sarracenis  innotuit  qui  urbes  maritimas  occupaverant,  metu- 
entes  ne  simili  rabie  in  eos  sicut  in  Ptolomaidenses  debaccbaret, 
diffidentesque  de  subventione  Salaadini,  qui  pro  redemptione 
CEeterorum  postulata  negaverat,  relictis  urbibus  ^  vacuis,  diffu- 
gerunt  statim,  cum  regis  adventum  audierunt.  Hoc  idem  illi, 
qui  in  Caypba  et  in  Cassarea,  in  Assur  et  Jopen  et  Gaza  et 
Aschalonia  habitabant,  egerunt.  Sicque  Deo  volente  actum 
est,  ut  omnis  ilia  regio  maritima  versus  plagara  illam  cape- 
retur,  et  capta  a  Christicolis  inbabitaretur,  licet  non  sine  gravi 
certamine  belli ;  cum  exercitus  Salaadini  semper  a  latere  exer- 
citum  Cbristianorum  subsequeretur,  atque  acies  extremas  in 
locis  angustioribus  graviter  infestaret ;  unde  et  de  utroque 
exercitu  plurimi  seepius  corruerunt.  Munitis '"  igitur  civitatibus  Cf.  Bene- 
jam  dictis,  rex  magnificus  Ricardus  Acbon  rediit  cum  triumpho.  dict,u.  192. 


Be  victoria  inter  Ccesaream  et  Jopen. 

Letter  of         Sed  b^c  qu«  diximus  clarius  elucescent,  si  epistolam  ^  regis, 

Richard  to  quam  W[altero]  Rothomagensi  arcbiepiscopo  direxit  pro  eodem 
the  arch- 


1  poriis]  fossatis,  Cogg. 

^  Qogg.  &(!i6.set  quinquaginta.  O. 
and  the  Hist.  Angl.  have  do.  for 
dec.     Cogg.  has  tria  for  duo. 

^  ut  .  .  .  relatuni]  Introduced  by 
Wendover. 

■*  urbibus]  urbis,  C. 


^  Munitis  ....  triumpho]  Intro- 
duced by  Wendover. 

^  This  letter  is  not  given  else- 
where. Two  other  letters,  written 
by  Richard  after  the  battle  of  Ar- 
souf,  are  given  by  Hoveden,  iii.  pp. 
129,  130. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI.  377 

negotio,    bic    ponamus  :     "  Kicardus    Dei    gratia    rex   Anglia",  A.D.  1191. 

"  etc.     Noveritis,  domino  rege  Francorum  ad  propria  remeato,  bishop  of 

"  et  ruinis    scissurisque  Achon    civitatis  reparatis,   ad   promo-  Koucn, 

"  vendum     Christianitatis     negotiiim    et    prosequendum '    voti  ^    '°''  ''"/. 

"  uostri    propositum  apud  Jopcu  iter  arripuinuis,  et  nobiseum  i,is  victory 

"  dux  Burgundije  cum  Francigenis,  comes-  Henricus  cum  suis,  and  pro- 

"  et  multi   alii  comites  et  baroncs.      Cumque  inter   Acbon    et  g^ess. 

"  Jopen   plurimum  esset   spatium  et  tractus  viarum  prolixior, 

"  apud  CjBsaream  tandem  cum   raulto   sudore  gravique  labore 

"  nostrorum  descendimus,  et  ipse  Salaadinus  in  eodem  itinere 

"  de    suis  quamplurimos  amisit.       Cum    populus    Dei   ibidem 

"  aliquantulum  repausaret  apud  Jopen,  sumus  iter  propositum 

"  prosecuti.     Et  nostra  custodia  pra^eunte  et  castra  apud  Assu-  Battle  near 

"  ram  metante,  Salaadinus  cum  vehementi  Paganorum  incursu  Arsouf. 

"  super  ultimam  custodiam   nostram   impetum   facieus,   divinae 

"  miserationis   gratia    faveute,  a  quatuor    solummodo    aciebus, 

"  quae  in  fronte   ei   opposita?   erant,  compulsus    est   in  fugam; 

"  ipsumque  fugientem   per  leucam   uuam  sunt  prosecuta?,  tan- 

"  tamque  stragem  de   nobilioribus   Saracenis  ilia  die,  videlicet 

"  in  vigilia   Beatae   Marias,  prope  Assuram  fecerunt,   quantam 

"  Salaadinus  sexaginta'  annis  transactis  non  sustinuit  una  die. 

"  Delude  Jopen,  Deo   ducente,  pervenientes,  villam  fossatis  et 

"  muris   firmavimus,    in    proposito    babeutes,  ubicnmque   pote- 

"  rimus   attingere,    Christianitatis   negotinm   pro   posse   nostro 

"  promovere.      Post   diem  vero   pra^dictnc    confusionis  non   est 

"  ausus  Salaadinus  cum  Christianis  cominus  congredi ;  sed  ad 

"  trucidandos    crucis    amicos,  sicut   oves    occisiouis,   insidiatur 

"  occulte,  quasi  leo  in  spelunca  sua.     Audito  autem  quod  nos 

"  apud  Ascalon    maturo    grcssu    tenderemns,    ipsam    cvcrtit   et 

"  ad  tcrram  funditus  prostravit ;  totamque  Siriam,  quasi  totius 

"  consilii   et   auxilii   beneficio  destitutus,  jam   deserit   et    con- 

•'  temnit;    unde   bona3    spei    sumimus    argumcntum,    quod    in 

"  brevi.    Domino    annuente,    plcnius    recuperabitur   bajreditas 

"  Domini.     Valete,  valete." 

Ut  rex  Ricardns  Henrico  nepoti  suo  regnum  Jerusalem  dederit. 

Reverso  igitur,  ut    praedictum   est,  apud   Ptolomaidam    rege  Richard 
Cogges-       Ricardo,    dcdit    Henrico    nepoti    suo    regnum    .Terosolimitanum  P|^'«?«  the 
hale,  p.  35.  cum  uxore^  Marchisii  dc  Montc-Fcrrario,  utpoto  ha)redc  totius  ..'"'^' "™. '^ 
regni,  sorore^  ejus  regina  Jerusalem  jam  dcf'uncta.     Hoc  idem  (jhani- 


pngne, 
with  the 


'  prosequenduni]  prosequendi,  C. 
'  i.e.  Ilenrj-  of  Champagne. 
"*  sexaginta]  qua<lraginta,  O. 


*  iHabcUa,  daughter  of  Aniaury.     consent  o£ 
»  Sibilla. 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1191.  libenter   anuuit    Guido   de   Lezinant,  olim  rex   ejusdem  regni,  Cogges- 
Guy  of         pro  stabilitato    pacis,    collata   sibi   insula   Cipri,    quam    a  rege  ^*^'"'  P-  ^^' 
insulaD   ojusdem  nuper  guerra  res  Anglorum  obtinuerat,  ejus 
liomagio  inde  recepto.      Marchisius   autem  nuper   ab  Asscsiuis  Diceto, 
Asarcidis  interfectus    est   apud  Tyrum;    unde  regnum  Jeroso- ^"^- ^?^. 
limitanum   uxori   suae,    ut  jam    dictum    est,    jure    hasreditario  y^jp'^^n^^ 
debebatur. 


Lusigiiau, 
■who  is 
made  king 
of  Cyprus 
Murder  of 
Conrad  of 
Montferrat, 
at  Tyre. 


Diceto.) 


Eichard 
redeems 
the  relicks 
taken  by 
Saladiu. 


Quomodo  rex  Rieardus  omnes  Terrce  Sanctoe  reliqinas  redemit. 

Guidone  ^  rege  Jerosolimorum  in  bello  cum  Cruce  Dominica 
olira  capto,  mox  Saladinus  urbem  Jerusalem  obsidione  vallavit. 
Gives  vero,  qui    in    ea  remanserant,  ex   infortunio  animo  con- 
sternati   seque  Saladino  posse   resistere   desperantes,  urbem  ei 
protinus  tradiderunt ;  at  ipse  neminem  ex  urbe  egredi  permisit, 
nisi  se  prius   quilibet   decem   bisanciis   redemisset.      Divitibus 
autem    se    continue    redimentibus,   inventi    sunt   septem   milia 
in  urbe,  qui  unde  se  redimerent   non  habebant ;    quorum  cala- 
mitati  cseteri  compatientes,  unanimi  consilio  acceperunt  cruces 
aureas  et  argenteas,  calices,  et  philaterna,^  et  Dominicum   de- 
crustaverunt  Sepulcrum,  ac  cajtera  quse  in  ecclesiis  ornamenta 
reperiebantur,     et    pauperes    redemerunt.       Collegerunt    etiam 
omnes  reliquias  sanctorum,  quas   in  locis  sacrosanctis  poterant 
invenire  ;  et  posuerunt  eas  in  quatuor  magnis  eburneis  capsellis, 
quas  Salaadinus  inter  csetera,  quae   sub  civitate   subacta  occu- 
paverat,   intuens,  et  quid  in   eis   contineretur  diligenter  inqui- 
rens,  jussit    deferri    apud    Baldach    et    tradere    Chaliphse,    ue 
Ohristiani  de  ossibus  mortuorum  gloriarentur  ulterius,  et  cre- 
derent  eos  habere  intercessores  in   c^lis,  quorum   ossa  venera- 
bantur  in  terris.      Princeps^  autem  Antiochenus  et  paitriarcba  ^ 
cffiterique  fideles,  tanto  thesauro  nullo  modo  defraudari  volentes, 
promiserunt  sub  juramento,   se   easdem   reliquias   redempturos 
quinquaginta  duobus  milibus  bisantiis ;  et  si  pecuniam  prEefatam 
tempore   constituto  persolvere  nequirent,   easdem   ei   reliquias 
resignarent ;    unde   factum    est  ut   princeps  Antiochenus   prag- 
dictas  reliquias  secum  tolleret  sigillatas ;  et  idcirco  cuncti  fideles 
Christianitatis  magno  dolore  et  animi  moerore  consternati  sunt, 
quia  terminus  a  Salaadino   prgefixus  jam  instabat,  princepsque 
praefatus  reliquias  sanctas  secum  detulerat,  ut  eidem,  sicut  eas 
receperat,  redder  et   sigillatas.      Quod    gloriosus  rex  Anglorum 
Eicardus,  cum  esset  apud  Furbie,^  intelligens,  et  rem  gestam  ex 


1  I  have  not  found  the  source  of 
this  chapter. 

2  philaterna]  philactaria,  0. 

3  Bohemond  III. 


•*  Heraclius. 

*  "  Probably  Herbia,  between 
"  Ascalon  and  Gaza."  Stubbs, 
Itinerarium  regis  Ricardi,  p.  357. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


370 


ordine  recognoacens,  inox  pecuniam  praenomiuatam  pro  Sanctis  A.D.  iioi. 
reliquiis  Salaadino  pcrsolvit,  et  sanctorum  pignora  devotus 
retinuit,  quatinus  sancti  Dei,  quorum  ossa  de  manibus  im- 
piorum  rcdemit  in  terris,  ipsi  suis  intercessionibus  anima;  ejus 
subvenirent  in  caelis.  QutElibet  autem  capsella  tantaa  capaci- 
tatia  tantaeque  erat  ponderositatis,  ut  vix  a  quatnor  viris  diutius 
portaretur. 


Cogges- 
hale,  p.  36 


Diceto, 
col.  659. 


Diceto, 
col. 659. 


Id. 


De  inventione  Arturi  regis  Britonwni  famosiasimi. 

Eodem  anno  inventa  sunt  apud  Glastoniam  ossa  famosissimi 
regis  Britannia3  Arthuri,  in  quodam  vetustissimo '  recondita  sar- 
cophago,  circa  quod  duaj  antiquissima3  piramides  stabant  erecta;, 
in  quibus  literaj  [erant]  exaratas,  sed  ob  nimiam  barbariem  et 
deformitatem  legi  minime  potuerunt.  Inventa  autem  sunt  hac 
occasione.  Dum  enim  ibidem  eflfoderent,  ut  monachum  quen- 
dam  sepelirent  qui  hunc  locum  sepulturte  vehementi  desiderio 
in  vita  sua  praeoptaverat,  quoddam  reperiunt  sai'cophagum, 
cui  crux  plumbea  superposita  fuerat,  in  qua  exaratum  erat ; 
"  Hie  jacet  inclitus  Britonum  rex  Arthurus,  in  insula  Avalonis 
"  sepultus."  Locus  autem  ille  paludibus  undique  inclusus, 
olim  insula  Avalonis,  id  est  pomorum  insula,  [est]  vocatus. 

Eodem  anno  Robertus,  Lincolniensis  canonicus  et  Willelmi 
NormannisjB  senescalli  filius,  Cantuaria)  consccratus  est  Wj-gor- 
niensis  episcopus  a  Willelmo  Ajjostolicae  sedis  legato. 


Discovery 
of  the 
bones  of 
king  Ar- 
thur at 
Glaston- 
burj'. 


Robert 
Fitz  Ralph 
bishop  of 
Worcester. 


coucernmsi 
the  chan- 
cellor. 


Qttod  rex  Ricardus  cancellaritim  habuit  suspectiim. 

Circa  dies  istos  pervenit  ad  aures  regis  Ricardi  quod  cancel-  Letter  of 
larius    in    elationem    devectus    regni    negotia    solus    orjjinarc  Richard 
praesumpsit ;    hac  autem  ratione  inductus  litteras  ad  magnates 
Angliae  in  hfec  verba  direxit: 

"  Rex  Anglorum  Ricardus  W[illelmo]  Marescallo,  G[alfrido] 
"  filio  Petri,  H[ugoui]  Bardolf,  et  W[illelmo]  Briwero  appa- 
"  ribus  salutem.  Si  forte  cancellarius  noster  negotia  regni 
"  nostri  juxta  consilium  nostrum  et  aliorum,  quibus  rdgni 
"  nostri  curam  commisimus,  fideliter  non  tractaverit,  prajci- 
"  pimus  ut  secundum  dispositionem  vcstram  do  omnibus  ageu- 
"  dis  regni,  tam  de  eschaetis  quam  de  castellis,  disponatis. 
"  Valete." 

Ut  Wlalterus]  Rothovuigensis  archiepiscopue  summus  in  Anglia 

sit  constitutus. 

Per  idem  tempus  W[alterus]   Rothomagensis  archiopiscopus  Letter 

in  Angliam  veniens  litteras  regis  tulit,  ista  continentes:  "  Ei-  giving  full 
_  _^ powers  to 

'   vetustissimo]  veuustissiuio,  C. 


380       MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1191. 

the  arch- 
bishop, 
f.  168. 
of  ROUCD. 


Death  of 

Clement 

III. 

Celestine 

III. 

The 

Coventry 

monks 

expelled. 


Meeting  of 
the  nobles 
on  Loddon 
bridge. 


All  who 
had  shared 
in  the 
outrage  on 
archbishop 
Geofifrey 
excommu- 
nicated. 


Flight  of 
the  chan- 
cellor to 
the  tower 
of  London. 


"  cardus  Dei  gratia  rex   Anglorum  W[illelmo]  Marcscallo    ct  Diceto, 

"  aliis  Anglia3   apparibus    salutem.      Sciatis   quod   nos  vcnora-  ^^1.  6.59. 

"  bilem  nostrum  W[alteruin]  Rothomagensem   archiepiscopum 

"  diligimus  et  de  eo  ad  plenum  coufidimus,  quem   de  peregri- 

"  natiouc  sua  de  consensu  summi  pontificis  revocatum,  propter 

"  defcnsionem  et  consilium  rcgni  nostri,  ad  vos  duximus  trans- 

"  mittendum.     Unde  vobis    mandamus   et   firmiter    prsecipimus 

"  quatinus  in  procurandis  negotiis  nostris  ejus  consilio  omnia 

"  operemini,  volentes  et  praBcipientes,  quod  quam  diu  in  pere- 

"  grinatione  erimus,  ipse  cum  consilio  vestro    et  vos  cum  suo 

"  omnia  disponatis." 

Hoc  anno  obiit  Clemens    Papa  ;    cui  successit  Cseles-  Id. 
tinus,  a   quo  Henricus   imperator    coronatiu'   in   vigilia 
Sancti   Johannis  Baptistee.     Hugo    de  Nonaunt  expulit  Hoveden, 
monachos  de  ecclesia  Conventrensi,  instituens  ibi  clericos 
seculares. 

I)e  turpissima  cancellarii  dejectione. 

Eodem  tempore,  ad  instantiam  comitis  Jobannis  scilicet  Diceto, 
fratris  regis  Angliae,  convenerunt  apud  pontem  de  Loedone  col.  663. 
inter  Radingum  et  Widensores,  die  sabbati  proxima  post  festum 
Sancti  Micbaelis,  ad  colloquium  magnates  Anglise,  de  magnis 
et  arduis  regis  et  regni  negotiis  tractaturi.  In  crastino  autem  i(j.col.664. 
tam  archiepiscopus  Rothomagensis  quam  Eboracensis,  et  epi- 
scopi  omnes  qui  apud  Radingum  convenerant  ut  colloquio  in- 
teressent,  omnes  illos  qui  auxilium  vel  consilium  aut  man- 
datum,  dederant  ut  arcbiepiscopus  Eboracensis  ab  ecclesia 
extraheretur,  indigne  tractaretur,  in  carcerem  truderetur,  terri- 
biliter  candelis  accensis  excommunicaverunt,  et  nominatim 
Albertum  de  Marines,  et  Alexandrum  Puintel.  Deinde  die 
LunaB  proxima,  comes  prsefatus,^  quia  cancellarius  ejus  impetum 
metuebat,  ad  omnem  suspicionem  tollendam,  in  loco  tutissimo 
prope  castellum  de  Windeshores,  sicut  idem  cancellarius  peti- 
erat,-  ad  colloquium  venire  proposuit,  facta  ei  securitate  prius 
per  manus  episcopi  Londoniensis.  Sed  cancellarius  bac  secu- 
ritate non  contentus,  confestim  fugiens,  intra  turrim  Londo- 
niarum  sese  recepit.  Audiens  autem  comes  quod  fugerat 
cancellarius,  venit  et  ipse  Londonias.  Sed  cum  ingredi  vellet  Benedict, 
civitatem,  obvios  babuit  plures  de    familia    cancellarii  milites  "•  218. 


>  prcefatus  .  .  .  metuebat^  Intro- 
duced by  Wendover. 

-  petierat,  ad   colloquium  venire^ 


so  0.     Venire  petierat  et  ad  collo- 
quium, C. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


381 


Benedict, 
ii.  218. 
Diceto, 
col.  664. 


Id.  col.  665 

Benedict, 
ii.  218. 


Diceto, 
col.  665. 


Id. 


Benedict, 
ii.  218. 


Diceto, 
col.  665. 


Benedict, 
ii.  219. 


arraatos,  gladiis  exertis,  ipsum  et  suos  acriter  iuvadentes; 
Rogeram  de  Planes,  rirum  nobilem,  peremerunt.  Sequenti 
vero  die  Martis,  idem  comes  cum  archiepiscopis,  episcopis, 
comitibus  et  barouibus  in  capitulo  Sancti  Pauli  conveuerunt ; 
ac  praesente  *  cancellario  post  longos  tractatus  Ricardo  regi 
fidelitatem  juravemnt.  In  primis  conies  Johannes,  ac  deinde 
duo  archiepiscopi,  et  episcopi,  et  quotquot  venerant  comites 
et  barones.  Deinde  die  Jovis  proxima  habitum  est  colloquium 
ab  orientali  parte  Londoniensis  turris,  prajsentibus  magnatibus 
prjefatis,  ubi  assensu  communi  definitum  est  ut "  talis  de 
caitero  in  regno  Anglia?  non  dominaretur,  per  quem  ecclesia 
Dei  ad  ignominiam  et  populus  ad  inopiam  trahebatur.  Ipse 
enim  cancellarius  et  satellites  ejus  omnes  regni  divitias  ita 
exhauserant,  ut  nee  viro  baltheum  argento  redimitum,  nee 
femina?  monile,  nee  viro  nobili  auulum,  vel  Judaeo  relinque- 
rent  thesaurum  vel  quidlibet  pretiosum.  Thesaurum  qnoque 
domini  regis  adeo  evacuaverant,  ut  in  scriniis  suis  aut  clitellis, 
nihil  pra3ter  vasa  vacua  et  claves  posseut  de  elapso  bieunio 
inveniri.  Provisumest  etiam,  quod  omnia  castella,  quae  pro-' 
libitu  suo  idem  cancellarius  custodiae  satellitum  suorum  com- 
miserat,  redderentur ;  et  in  prirais  ipsa  turris  Londoniarum. 
Hasc  autem  omnia  cancellarius  se  facturum  juravit. 

His  ita  gestis,  proxima^  die  Jovis  sequente,  cum  omni  sup- 
pellectile  sua  turrim  egrediens,  apud  Berniundeseiam  Tamenso 
flumen  trausivit ;  dati  sunt  in  obsidatum  Henricus  et  Osbertus 
fratres  ejus,'  quousque  castella  redderentur  ;  nam  et  ipse 
juravit,  quod  ante  castrorum  redditionem  non  exiret  a  regno. 
Deinde  Cantuariam  veniens,  et  crucem  peregrinationis  susci- 
piens,  crucem  legationis  deposuit,  quam  per  annum  ct  dimi- 
dium  post  mortem  Papas  Clementis  portaverat,  in  pra;judicium 
tam  Romaniu  quam  ecclesiiB  Anglicanao.  Quo  facto,  Doveram 
perrexit,  habens  in  comitatu  Gilebertum  Rofcnsem  cpiscopum 
et  vicecomitem  Cantiiu  Henricum  de  Cornhclle ;  ubi  latenter 
excaecare  nautarum  oculos  se  posse  existimans,  novum  fraudi.s 
genus  invenit,  virum  in  feminam  convertit,  dum  vestem  sacer- 
dotis  in  meretricis  habitum  commutavit.  Tunica  viridi  femi- 
nea  indutus,  capam   habens  ejusdem   coloris,  peplum  in  capito 


A.D.  1191. 

Meeting  of 
of  nobles 
in  St. 
Paul's. 


Deposition 
of  the 
chancellor, 
Oct.  10. 


He  gives 
hostages 
for  the 
surrender 
of  his 
castles. 

At  Canter- 
bury he 
resigns  his 
legatcshij). 
His  at- 
tempt to 
cross  from 
Dover  in 
female 
disguise. 


'  preBsente  cancellario]  Inserted  by 
Wendover. 

■  This  is  introduced  by  Wend- 
over into  Diceto'»  account  from  the 
letter  of  bishop  Hugh  de  Nonaut, 
vhich  is  given  by  Benedict  and 
Ilovedeu,  as  also  the  account  of  tiie 


chancellor's  disguise  °  and  seizure  at 
Dover  below. 

■'  C.  inserts  cr. 

^  /iro.iiiiiii  (lie  Jovis]  die  Veneris, 
Diceto. 

*  Diceto  adds"et  Mathecuscame- 
"  rarius." 


382 


MATTHiEI  PARTSIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1191. 


He  is  dis- 
covered 
and  ill- 
treated, 


but  escapes 
to  Nor- 
mandy, 
Oct.  29. 


nmlicbro  portans,  pannum  lincum  quasi  ad  vendendum  gerens,  Benedict, 
ad  mare  descendit.  Talibns  dcformatus  antisfccs,  cvim  sederet  "•  219- 
in  littore  super  pefcram,  auram^  expcctans  feliciorem,  iiauta 
quidam  cum  mulicrc  ludere  volens,  in  femina  stupens  braccas 
invenit.  Et  vocifei'are  incipiens  dixit,  "  Venite  omnes,  venite," 
inquit,  "  et  virum  in  femina  mecum  admiramini."  Accurrunt 
mulierculas  niult£B,  et  pretium  panni  quern  ferebat  venalem 
sollerter  inquirunt.  Oumque  nihil  responderet,  ut  qui  Angli- 
canam  nou  noverat  linguam,  coeperunt  inter  se  confabulari,  et 
dolum  suspicantes,  manus  injecerunt  in  peplum,  quo  fauces 
tegebantur.  Et  submittentes  a  naso  usque  deorsum,  faciem 
hominis  viderunt  nigram  et  nuper  rasam.  Clamorem  utique 
ad  sidera  tollentes  adinvicem,  "Venite,"  inquiunt,  "et  lapi- 
"  demus  hoc  monstrum,  quod  sexum  utrumquc  deformavit." 
Et  factus  est  ilico  concursus  virorum  ac  mulierum  extrahen- 
tium  de  capite  peplum,  et  trahentium  eum  prostratum  per 
manicas  et  capicium,  per  arenam  et  saxa,  non  sine  pontificis 
Isesione.  Servientes  ejus  tandem  accurrunt,  ut  dominum  libe- 
rarent,  sed  non  potuerunt.  Nam  populus  cum  insatiabili  corde 
ilium  persequens,  verbis,  alapis,  et  sputis  dehonestatum,  per 
plateas  distractum  in  quodam  cellario  tenebroso  sub  carcerali 
custodia  includunt.  Sic  utique  factum  est  in  derisum  omni 
populo,  qui  utinam  se  solum  et  non  sacerdotium  inquinasset. 
Tractus  est,  qui  archiepiscopum  Eboracensem  traxerat,  captus 
qui  ceperat,  ligatus  qui  ligaverat,  incarceratus  qui  incarcera- 
verat ;  ut  secundum  quantitatem  culpee,  quantitas  poenas  com- 
mensurabilis  haberetur.  Tandem  -  spretis  obsidibus  atque  jura-  Diceto, 
mento  quod  fecerat,  se  non  recessurum  a  regno  Angliae  ante-  ^^^'  ^^^" 
quam  castella  redderentur,  idem  cancellarius  quarto  kalendas 
Novembris  in  Normanniam  transfretavit. 


Nota  rem  inauditam. 

Anecdote  Eodem    anno    juvenis    quidam    de    domo    episcopi    Londoni- Id.col.  666. 

of  a  hawk,  arum,  nisum    quem    babuit    docuit    cercellas   propensius   afFec- 

^    *^K  ^Ti  tare.     Itaqiie  ad  sonitum  illius  instrument!,  quod  a  ripatoribus^ 

bishop  of  ihabrir  nominatur,  subito  cercella    qusedam  ^   alarum  perniciter 

London  to  remigio    evolavit ;     nisus    autem    illusus    lupum    quendam   et 

earl  John,  lucium  in  undis  natantem  intercepit,  invasit,  et  arripuit ;  et  super 
aridam  per  spatiura,  sicut  videbatur,    quadraginta  pedum  sese 


'  aiiram  .  .  .  felicioreni]  Inserted 
by  Wendover,  -who  has  abridged 
the  rest  of  this  account. 

2  Tandem  .  .  ,  Anglice']  These  are 


Wendover's     words,    though     the 
sense  is  given  in  Diceto. 

^  C.  ins.  vacatur. 

''  quadam']  quendam,  C. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI.  383 

Diceto,  col.  cum    nova  prseda   recepit.      Episcopus    autem,    insoliti    casus  A.D.  1191. 
6G6.  novitate   stupefactus,  nisum   et  lupum  futuris  sneculis  memora- 

bilem,  undecimo    kalendas   Novembris,    Johanni    comiti   trans- 

misit. 

De  morte  Heginaldi  Cantuariensis  electi. 

Id.  col.G67.      Anno  Dominicae  Nativitatis  mcxcti.    Eeginaldus   Batoniensis  Death  of 
episcopus,    a     monachis     Cantuariensibus    in     archiepiscopum  Reginald, 
electus,    decursis '    a    die    denomiuationis    ejus  viginti    novem  wft^'eWt 
diebus,  nativitatis  Domini  die,  diem  clausit  extremum.     Sepul-  ofCanter- 
tus  est  autem  Batoniae  in  ecclesia  sua,  prope  majus  altare.        bury. 

Ut  rex  Francorum  de  peregrinatione  Parisius  venerit. 

Id.  Per    idem    tempus    rex    Francorum    a    Jerosolimis  rediens.  Reception 

sexto  kalendas  Januarii,  Parisius  solenni  processione    receptus  ?,  ^^'"P 

®8t'  Paris, 

Dec.  27. 

Quod  rex  Ricardu^  Durum  ceperit. 

Cogges-  Eodem   anno   post-    Pascbalem   solemnitatera,  rex   Ricardus  Richard 

hale,  p.  37.  Darum  adiit,    castellum  Christianitatis  ultimum  versus   Babi-  takes 
loniam ;    quod   diebus    quinque    obsidetis    armata   mauu   cepit, 
atque  obsesses  gravi  pretio  rederoptionis  abire  peimisit. 

Ut  rex  Ricardus  septem  milia  camelos  opihus  onnatos  ceperif. 

Ij.  Post  banc  victoriam  venit    ad   regem    Anglorum    dux   Bur-  f.  168  l>. 

jmndiae  cum   exercitu  Francorum,^  cui  in  praicedeuti     solenni-  Hugh, 
tate   Paschali  rex  Eicardus  triginta  milia  bisantiorum  dederat  j}url"ij,|„ 
ut  esset    cum  eo  ad   expugnandum   inimicos   Christi ;    et  con-  joins 
silio    inter   eos  habito  statuerunt  Jerosolimam  adirc.     Ciimquc  Richard 
rex    cum   universo   exercitu    pervenisset    ad   Castrum   Ernaldi  ^'•'^  'p 
et  Betbonoble  juxta  Eraaus,  ecce  Bedewini,  qui  se  regi  Anglo-  „p^,.. 
rum    obligaverant,    nunciant   magnam  ■*   multitudincm  ncgotia-  i^jchard 
torum  ex  Babilonia  versus    Jerosolimam    tcndere    cum    scptcm  captures  a 
milibus  camclorum   diversis    opibus    onustis;    et  banc  numero-  convoy 
sitatem    viri    quique   strenuissimi    Saladini   cxercitus  conduce-  ^'^^  '' 


'  decursis]  decursus,  C.  I  "  auctoritate  regis  Francorum  pnc- 

-  Post  Paschalcm    solemnilatem']  "  crat,  quasi  dux  etciistossumnius.'' 

ante  rentecoHten,  Cogges.  '  vuirpmm']  maximani,  0. 
^  'Ilic    Hist.    Anglor.   adds  "  cui 


384 


MATTHJSI   PAllTSIENSTS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1192.  bant.    Quibus  cum  rex  obviam  processisset  cum  paucis  armatis,  Cogges- 

juxta    Rubeam-  'cisternam    omnes  prostravit ;    camelosque  cum  ^^le,  p.  37. 
opibus  uiiiversis  diripiens,  exercitui   suo   in  maxima  prodigali- 
tate   distvibuit.     Deindc    ad    castellum    prasfatum    I'egrediens, 
pi'jBsidium  ai-matorum  in  singulis  civitatibus  collocavit. 


Nota'^  sujjerbwni  transgressionem  regis  Ricardi,  quce 
Tnult iivi  Deo  displicuit,  ut  patet  manifeste  in  se- 
quentihus. 

Quarrel  Cii'ca  idem  tempus  venit  dux  [Austrise]  '^  Achon  ut, 

Eichard  ^^  Terra  Sancta  votum  suae  peregrinationis  perficiendo, 
and  Leo-  in  exercitu  Cliristiano  Deo  fideliter  militaret,  at  Salva- 
of  Austria  ^^ris  vestigia  ibidem  adoraret.  Cumque  prsevii  ejus 
marescalli  sibi  hospitium  accepissent  et  necessaria  prse- 
pararent,  supervenit  pr?eeipitanter  quidam  miles  de 
familia  regis  Ricardi,  natione  Neuster,  et,  more  suae 
gentis  ebulliens  stultitia,'*  cum  jactantia  asserebat  se 
majus  jus  in  illo  hospitio  habere  quam  aliquis  alius, 
cum  prius  illuc  adveniens  sibi  suisque  sociis  illud  as- 
signasset.  Multiplicatis  convitiis  utrobique,  clamor  ad 
aures  regis  pervenit.  Rex  autem,  nimis  dictis  et 
causae  Normanni  favorabilis  et  credulus,  in  iram  ex- 
canduit  contra  familiam  ducis  ;  et  non  perpendens  mo- 
deramen  Dominicum,  scilicet,  "  Descendam  et  videbo," 
preecepit  precipitanter  et  secus  quam  deceret,  ut  vex- 
illum  ducis  in  eodem  hospitio  pro  signo  affixum  in 
cloacam  deiceretur.  Quod  factum  cum  dux,  hospitio 
privatus  et  turpiter  a  Normannis  garrulis  lacessitus, 
cognovisset,  regem  querulus  adiit,  sed  nihil  nisi  sau- 
nas reportavit.  Unde  dux  a  rege  spretus,  ad  Regem 
regum  convertens  Dominum  Deuin  invocavit  ultionum 
cum  lacrimis,  ut  quemque  ^  superbum  frangens  tantam 


Gen.  xviii 
21. 


1  Ruheani]  Turbam,  C.  This  is 
Rouge-cisterne,  Ed-Dem. 

"  This  is  in  the  margin  in  C.  The 
story  is  mentioned  by  Richard  of 
Devizes,  p.  52  (ed.  Stevenson). 


3  Austria]  C.  has  Btirgund',  run 
through  with  a  pen. 

•^  stultitui]  stultitiam,  C. 

5  quemque]  quandoque,  Hist. 
Angl. 


DE   TEMPORE   RECUS   RICARDI.  385 

passum  injuriam  consolaretur,  qui  ait,    "Mihi  vindicta,  a.d.  1192. 
"  et  ego  retribuani."     Dux  autem  cito  post  reditum  ad  ^^^^^-  ^-  30. 
propria   confusus    et  vereeundus  maturavit.     Hoc  facto 
rex  Ricardus  postea  non  raediocriter    exprobratiis    eni- 
buit. 

Quomodo  ivipedita  sit  ohsidio  sancke  civltatis  per  invidiam. 

Cogge?-  Rex  autom  Ricardus,  cum  prosda  uuiversa  ad  castellum  Er-  Richard 

hale,  p.  38,  n^\^{  reversus,  rjuod  ab  Jerusalem  tribus  tantum  distat  milia-  exhorts 
riis,  singulos   potentes   diligenter    adhortatui'    ut    JerosoHmam      ."""? 
adeant    et   obsideant,  dum    tanta   rerum  omuium  copia,  Tictu-  Jerusalem, 
alium  scilicet  et  aiiimalium  ad  subvehenda  oncra,  eia  suppetit, 
memorantes   quanta    beneficia    illis   in    sua  peregrinatione  de- 
mentia  divina    contulerit.     Pra^terea   non    mediocriter    regem  nis  secret 
animabat  mulicr  ciuoedam  religiosa,  genere  Syra,  in  civitatc  Je-  intelli- 
rosolimitana  degens,  qua3  regi  omnia  civitatis   sccreta    manda-  S^'"'^^- 
verat,  qualiterque  omnes  Saraceni  timidi  effecti  sint  contra  ejus 
adventum  et  animo  consternati,  et  quomodo  omncs  portae  civi- 
tatis terrata; '  craut,  praeter  portam  Sancti  Stcphaui  ad  partem  '^ 
[urbis]    Aquilonalem,    contra    quam  exercitum  suum    coUocare 
suadebat,  mittens  quandam  regi  clavem  cum  qua  valvas  posset 
rcserare.     Cumque   univcrsi    Jerusalem   obsiderc   decrevissent,  Refusal  of 
dux  Burgundia),  cum  fratribus  Templi  et  cum  Francigenis  con-  the  dnko 
silium  iniens,  a  proposito  revocatus  est ;  qui  asserebant  ducem         i""" 
cum    omnibus    Francigenis   maximam    domini    sui  regis   Fran-  advniice 
corum    offensam    incursurum,    si    per  eorum  subventioncm    do 
tanta    et   tarn  famosa   civitatc  rex  Ricardus    triumphasset,  ncc 
aliqua  laudis  victoria   ipsi   duci   vel  Francigenis    ascriberetur, 
si  ab  eis  tanta  civitas  caperetur. 

Quomodo  dux  Burgundies  donariis  Salaadiui  corrtiptas  a  Terra 

Sancta  recesserit. 

Id.  p,  39.         Nuncii  interim  a  ducc   ad  Saladinum  diriguntur ;  sed  '  quid  Bribes  sent 
egerint,   acta   et  qua)   sequebantur   opera    ostendcbant.      Nam  by  Saladin 
nocte  (luadam  rcge  Anglorum  apud  castrum  praafatum  commo-   '!.    '" '  "  '*' 
rante,  et  duce  cum  suis  apud  Betbouoble  [existente],  cxplorator  „„„,|.. 
regis     Jumaus   nomine    audivit    sonitum    gradieutium     camc- 
lorum  et    hominum.  de    montc  desccndcntium.     Quos    latentcr 
subsecutus,   compcrit  cos   a  Saladino  misses   usque  ad   castra 


•  terralce}  terrare,  O.  Cogg.,  who  has  clanculv  before  diri- 

•  partem']  portam,  C.  (/untur. 
^  ned  .    .    .    ostendcbant']    not  in 

VOL.    II.  B  B 


386 


MATTHiEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1192. 


Eichard 
swears  he 
is  ready 
to  attack 
Jerusalem 
and 

Beyrout. 
The  duke 
of  Bur- 
gundy re- 
fuses the 
oath,  and 
on  being 
convicted 
of  treason, 
retires  with 
the  French 
army  to 
Acre. 


ducis  cum  quinque  camelis,  auro  et  argento  et  opibus  ormstis,'  Cogges- 
panuisque  sericis  et  aliis  donariis  multis.  Explorator  autem ,  ^'^»  P- ^^' 
ad  regem  concito  gressu  regrediens,  haec  illi  omnia  nuntiavit, 
accipiensque  quosdam  de  familia  regis,  ad  viam  per  quam 
nuntii  illi  reversuri  crant  caute  insidiando  progreditur,  ac  re- 
vertentes  niintios  comprehendit,  comprehensos  regi  pra3sen- 
tavit.  Quorum  unum  -  rex  in  arcto  ponens  et  diutius  torquens, 
omnia,  qnse  duci  Salaadinus  transmiserat  vel  mandaverat,  in- 
vitus  confitetui".  Amotis  autem  nuntiis  ac  aurora  illucescente, 
fecit  rex  accersiri  ducem  et  patriarcliam  atque  priorem  de 
Betleem.  Quibus  in  loco  secreto  adunatis,  protinus  in  eorum 
praesentia  super  sanetas  reliquias  juravit,  se  paratum  existere 
cum  exercitu  suo  adire  et  Jerosolimam  expugnare,  ac  civi- 
tatem  Baruth,  sine  qua  rex  Jerosolimitanus  coronari  non 
potest;  sicut  inter  eos  jam  facere  decreverant,  et  juramento 
fuerat  confirmatum.  Cumqvie  rex  jurasset,  bortatur  ut  dux 
simile  juramentum  prsestaret ;  quo  abnuente,  confestim  rex 
nimio  furore  succensus  traditorem  eum  appellat,  exprobrando 
ei  varia  munera,  qua)  a  Saladino  susceperat,  et  de  occultis 
nuntiis  quos  adinvicem  miserant  et  mandatis.  Duce  autem 
bffic  omnia  abnuente  et  defendente,  prsecepit  rex,  ut  nuntii 
illi  quos  in  ^  via  explorator  ceperat  in  eorum  prajsentiam  duce- 
rentur;  cumque  introducti  fuissent  et  omnia  illis  secreta  de- 
nudassent,  prsecepit  rex  servis  suis,  ut  in  conspectu  totius 
exercitus  sagittarent  eos,  utroque  exercitu  causam  tantae  cru- 
delitatis  ignorante,  aut  quid  egissent  viri  illi,  vel  unde  venis- 
sent.  Dux  autem  proditor  *  deprebensus,  nimioque  pudore  con- 
fusus  et  furore  succensus,  cum  exercitu  Francorum  quantocius 
iter  versus  Acbon  arripuit.  Sed  boc  cernens  rex  Eicardus, 
custodibus  civitatis  mandavit,  ut  neminem  eorum  intrare  per- 
mitterent ;  at  illi  teutoria  sua  extra  urbem  posuerunt. 


Be  quodam  heremita  qui  regi  Bicardo  prcBdixit  Jerusalem  non 

esse  subjiigandam. 

Duce  igitur  in  bunc  modum   regresso,  venit  nocte  sequenti  i^,  p.  40. 
religiosus    quidam    ad   regem,  et    mandatum    cujusdam    sancti 
beremitse   ad    eum    detulit,    qui    regi    significavit  ut   ad    eum 
wouicTnot    visendum   properaret.     Kex   autem   de   nocte    consurgens,    as- 
betaken  by  sumptis  secum  sociis  quingentis,  ad  virum  Dei  pervenit.     Hie 


Prediction 
of  a  her- 
mit, that 
Jerusalem 


Richard. 


^  onustis']  onustos.  Hist.  Angl.;  et 
opibus  is  not  in  Cogg. 

2  unum  ....  torquens^  O.  appa- 
rently has  "  unus  in  arcto  positus  et 
"  diutius  tortus." 


^  in  via^  Juma,  Cogg. 

■*  proditor    deprehensusl    not    in 
Cogg. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDl.  387 

Cogges-       vero   per  longum   tcmpus  apud  Sanctum    Samuelem  in  montc  A.D.  1192. 

hale,  p.  40.  manserat,  qui  et  spiritu  prophctiae  pollebat.  Hie  a  die  ilia, 
qua  crux  Dominica  capta  est  et  terra  amissa  est,  nihil  nisi 
herbas  comederat  et  radices,  nee  ullo  utebatur  tcgumento; 
capillis  tantummodo  operiebatur  barbaque  prolixa ;  quern  rex 
diutius  admirando  intuens,  sciscitabatur  quid  vellet.  Ille 
vero  de  regis  adventu  gavisus,  ipsum  in  oratorium  suum  ad- 
duxit,  eruensque  de  muro  lapidem  quendam,  crucem  ligneam 
et  cubitalem  '  extraxerat  de  muro  et  regi  devote  porrexit,  affir- 
mans  proculdubio  banc  crucem  de  ligno  Domini  fuisse.  Regi 
etiam  inter  alia  dixit,  quod  nequaquam  hac  vice  terram  illam 
obtineret,  quamvis  strenuissime  ubique  egisset.  Et  ut  rex 
certius  dictis  ejus  fidem  accommodaret,  asserebat  seipsum  ab 
hoc  sa^culo  die  scptima  migraturum.  Quem  rex  secum  ad 
castra  perduxit,  ut  dictorum  ejus  comprobaret  eventum;  qui 
sicut  prsedixerat,  die  septima  ab  hac  luce  migravit. 

De  morte  turpissima  ducis  Burgiindice. 

His  ita   gestis,  die  sequenti  castra  movit,  ac  ducem  secutus  Richard 
extra  urbem  Achon  propc  ducem  tentoria  fixit.     Ubi  cum  fesso  goes  to 
exercitu    vix   per   triduum    quievisset,  assunt  flebiles   nuntii  a  ^  ^^^^  ^°" 
Jopen  nsqne    ad  regem   directi,    nuntiantes    Salaadinum  cum  (],g  gj^-g 
universe    exercitu    suo    Jopen   obsedisse ;    civitatcmque    cele-ofJoppa 
riter  fore  capiendam,  omnesque   milites  et  servientcs,  quos  ob  t>y  Saladin. 
custodiam   ibi  coUocaverat,   trucidandos,    nisi'^   celeri  subvon- 
tione  praesidium  ferat  obsessis.     Quo  audito,  omnis  Christiano- 
rum    exercitus    valdc    perterritus    est,    graviter    ingemiscens. 
Eex   autem    Ricardus,    cum    aliis    consternatus    animo,    ducem  The  duke 
Burgundiae    offensum,  turn  per   se,  tum  per  alios,  ad  concor- of  ^"r- 
diam    et   pacem   revocare   studuit ;    obnixius   rogans,  ut  tantaj  ^^^^g^^ 
calamitati  aliquod  ferat  subsidium.     Quorum  preces  dux  audire  ^Q  jj^jp . 
dedignans,  eorumquc  postulatione  ^  inquictari  nolens,  nocte  ilia  goes  to 
cum   suis    versus    Tyrum    iter    arripuit.       Quo    dum   venisset,  Tyre  and 
confestim  divino   ten-ibiliter  pcrcussuH  judicio,  mentequc  alie-  si,^^'",!^,/,^^" 
natus,  morte  miserabili  vitam  terminavit. 

TTt  rex  Bicardas  Salaadinum  ab  ohsidione  Jopen  fugavcrit. 

Rex  autem  Ricardus,  post^  mortem  ducis  turpissimam,  cum  Relief  of 

pauco*  comitatu  naves  rostratas  ocius'''  advolator  cousccndcus,  ^••I'l"»  ^"7 
*^ Kicuurd. 

'  cubitalevi]  monocubitaleni,  Hist.  '  post  ....  lurpiashnam'}    Intro- 


Angl. 

-  Here  the  lost  leaves  of  MS.  W. 
ended. 

■'  pontulatione]  postulationi,  C. 


duced  by  Wendover. 

*/>aMco]  parvo,  Hist.  Angl. 

•  ocius  ....  >Ha/«rai'i7]    Intro- 
duced by  Wendover. 

R  n  2 


888 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1192.  obsessis  apud  Jopen    subvenire '  maturavit;  sed  naves,  vi  ven- 


MS.  B. 
(C.  C.  C. 

16),  f.  8. 


Flight  of 
Saladin  to 
Ramlah. 


toi-um  ac  sajvitia  fluctiuim  in  contrarium  retortae,  versus 
Cjprum  diutius  impelluntur.  Quod  vidcntcs  qui  apud  Acbon 
remanserant,  ropatriaro  suspicantur.  Rex  vero  et  qui  cum 
illo  erant,  coutra  rabiem  ventorum  remigio  violcuto  ajquora  ex 
obliquo  sulcantes,  cum  ti'ibus  tantum  navibus  tertia  die,  aurora 
jam  rutilante,  in  portu  Jopen  appulerunt.  Salaadinus  interim 
crebris  assultibus  urbem  jam  ceperat,  atque  omnes  infirmos  ac 
vulneratos,  qui  ibidem  pra3  lassitudine  substiterant,  milites 
peremerat;  et  audaciores  quique,-  quos  rex  ibidem  ob  civitatis 
custodiam  posuerat,  iirbem  deserentes  in  castellum  sese  rece- 
perunt,  ac  inter  se  de  reddendo  castello  tractaverunt,  ante- 
quam  violenter  per  assultum  caperentur.  Quod  ct  celeriter 
fecissent,  nisi  a  patriarcha,  qui  inter  utrumque  exercitum  libere 
progrediebatur,  pra^munirentur,  scilicet  exercitum  Salaadini 
devovisse  omnes  fore  occidendos,  ob  viudictam  amicorum  et 
parentum  suorum  quos  rex  Anglorum  pluribus  jam  in  locis 
immisericorditer  detruncaverat,  etiam  si  liberam  a  Salaadino 
abeundi  licentiam  accepissent.  Ob  hoc  in  magno  mortis  discri- 
mine  constituti,  quid  agerent  heesitabant,  hostium  numerosita- 
tem  ac  ferocitatem,  suorum  que  paucitatem  [atteudentes],  necnon 
et  de  subventioue  regis  diffidentes.  Sed  cum  regem  a^apulisse 
cognoverunt,  animcequiores  eifecti  sese  viriliter  defendebant. 
Kex  autem,  ut  ex  gravi  confiictu  obsidentium  pariter  et  ob- 
sessorum  castellum  civitatis  nondum  fore  captum  cognovisset,^ 
protinus  cum  suis  de  navi  armatus  agili  saltu  prosilivit;  atque 
inter  medias  hostium  catervas,  velut  leo  furibundus,  a  dextris 
et  a  sinistris  prosternens,  se  audacter  ingessit.  Cujus  subi- 
taneum  impetum  Turci  non  ferentes,  reputantes  etiam  ilium 
numerosiorem  adduxisse  exercitum,  ab  obsidione  concito  gradu 
diffugiunt ;  mutuo  sese  ad  fugam  cohortantes,  et  adventum  in- 
victi"*  regis  inopinatum  adinvicem  nunciantes.  Unde  factum 
est  quod  a  fuga  cohiberi  non  poterant,  donee  ingrederentur 
Eamulam  civitatem,  Salaadino  in  curro  suo  cursu  rapido  pra3- 


Cogges- 
hale,  p.  42. 


currente.  Rex  autem, 
prsecepit  extra  urbem 
laetitiam  obsessorvim. 


hostibus   fugatis,  audacter  tentoria  figi 
in    quadam   planicie,    ad  ^   inopinatam 


^  Here  the  lost  leaves  of  MS.  B. 
ended. 

^  quique']  So  O.,  as  Coggeshale  ; 
quinque,  B. 

^  ut  ,  .  cognovisset]  sciens,  0. 
W. 


■'    invicti']    Introduced   by  Wen- 
dover. 

^  ad  .  .   obsessoruni]  Introduced 
by  "Wendover. 


DE  TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


3.S9 


p.  49. 


p.  49. 


p.  50. 


Ut  rex  Ricardtis  cton   paucis  sexaginta  duo  milia  paganos  ajJ«fZ  A.D.  1192. 

Jopcn  vicerit. 

Coggcs-  Sequenti   vero  die,  [ubi]    nunciatum   est    Salaadino    regem  Richard  is 

hale,  p.  43.  cum  paucissimo  advenisse  exercitu,  uec  amplius  quam  octoginta  surprised 
milites,   exceptis    balistariis   suis    quadriugentis,    in    comitatu  y  ^"'''" 
habere,     nimio    furore   succenditur,  multa '    indignatioue   erga  joppa   but 
exercitum  suum  permovetur,     quod  tot  milia  hominum  a  tam  he  defeats 
paucis  fugari  ct  fugere  debuissent.     Undo   ad  suorum   confu-  Sahidin's 
sionem    ibidem   exercitum    dinumerans,    sexaginta  duo    milia,  "™^y  ii"<l 
imperiali    edicto   pra)cepit    ut   ad    Jopcn    quantocius   redirent,        *^^  ' 
ipsumque  regem  vivum  sibi  captum   in  crastiuo  praesentarcnt. 
Eege  autem  in  tentoriis  nocte   ilia  cum  suis  quiescento    nihil- 
que  sinistrum  suspicante,  ecce  summo  diluculo  tota  gens  nefanda 
adveniens    castra  regis   in  circuitu  vallavit.     Et  no  ullus  sub- 
terfugiendi  in  civitatem  patcret  aditus,  maxima  multitude  scse 
inter  urbem  et-  regis  tentoria  opposuit.     Ex  quorum  rex^  mag- 
nificus    strepitu    et   clamoribus  omnesque  simul  Cbristiani  cx- 
pergefacti    et    attoniti,    nimia    admirationc   coucutiuntui-,    cum 
se  undique  cernunt  ab  inimicis  Cbristi  pra3clusos.     Kex  autem, 
subitum  et   inopinatum    cerncns   periculum,  loricam   confcstim 
induit,  ac  velut  pennigero  volatu  equum  consccndit ;    omniquo 
mortis  hon-ore  deposito  et  quasi  ex  hostium  numerositate  factua 
audacior,  suos   ad   piiguam  verbis   exortatoriis    animabat ;    nee 
mora,  ipso''  cum  undecim  equitibus,  qui  soli   ex  omnibus  equos 
habebant,    in  hostiles  acie.4   prorupit   intrepidus,    cnscm    ocius 
de   vagina   cxtraxit,    lancea   confracta,"''    atque    circa    galcata 
capita  ictuum  collisione  tinniendo"  fulminat ;  equosque^  Ai'abicos 
propriis  sessoribus  evacuans,  militibus  suis  qui   peditcs    erant 
largiter  erogavit.     Quos  illi  agili  saltu  ascendcntes,  rego  sem- 
per prajvio,  hostium   catervas   a  dextris  ct  a  sinistris   prostcr- 
ncndo  dissipant,  et  sibi  quoaque  obvios  immisericorditer  trnci- 
dant.     Pagani  vero  corruentes  miseraudis  clamoribus  mugiunt, 
animasque    cum    sanguine    ad  Tartara    remittunt.       Praiibant 


'  multa  ind'Kjnatione]  multam  iu- 
dignationem,  B. 

-  et  rerjin  tentoria']  Not  in  Cogg. 

'  rex  niaynifcuft}  Introduced  by 
Wendover,  as  omnesque  m  tlic  next 
line. 

*  ipse  .  .  habebant]  Not  in  Cog- 
geshale.  It  seems  to  come  from 
the  Itinerarium  regis  Ricardi,  vi. 
22,  pp.  415,  416,  where,  however, 
only  ten  knighta  are  mentioned. 


"  corifrarfa]  Written  by  I'ar. 
over  an  erasure.  The  MS.  pro- 
bably had  lanceum  vibrat,  as  O.  W. 
and  Coggeshale. 

"  tinniemlo]   Not   in  Coggeshale. 

"  equosque .  .  i)r(evio]  Not  in  Cog- 
geshale, possibly  derived  from  the 
account  of  thi-  horses  given  to 
Richard  by  Saphadin  in  the  Itiueru- 
rium,  vi.  22,  p.  419. 


390         MATTH^I  PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1192.  semper  balistarii  in  hac  congressione  potissimum  laudatidi,  Cogges- 
Prowess  of  quorum  incomparabili  virtute  hostilis  proacipue  rcpellebatur  im-  '^'^^^,  P-  50, 
Richard,  petus,  audacia  atque  ferocitas  paulatim  sternebatur.  Nam  dum 
eorum  spicula'  quisque  cautius  praecavebat,  assilientis  hostis 
congressionem  incircumspectius  poterat  evitare.  In  hoc  autem 
belli  certamine,  quantum  virtus  regis  enituerit,  quantumque 
suorum  probitas  claruerit,  quotque  hostium  milia  de  praelio 
fugaverit,  incredibile  relatu  videtur,  nisi  virtus  divina  atten- 
datui".  Quis  enim  unquam  crederet  octoginta  milites  contra 
sexagiuta  duo  milia  fere  per  totum  diei  spatium  ita  insuper- 
abiliter  potuisse  congredi,  tot  missilium  ictibus  impeti,  tot 
jaculis  lanceari,  ut  non  solum  illeesi  evaderent,  sed  nee  a  prima 
statione  sua  per  unius  pedis  spatium  retrocederent ;  quin  etiam 
adversaries  undique  profligarent,  laetamque  et  inopinatam  vic- 
toriam  fugatis  hostibus  reportarent,  nisi  divina  virtute  subnixi 
crederentur,  cselestique  protectione  suffulti  ?  Denique  illi,  qui 
in  urbe  Jopen  ob  custodiam  remanserant,  regis  suorumque 
fortitudinem  invincibilem  attendentes,  de  urbe  audaeter  pro- 
rumpunt,  et  bostes  a  tergo  invadunt ;  [quorum]  subita  invasioue 
regisqre  ac  suorum  indefessa  congressione  bostes  compulsi,  cum 
magna  sui  confusione  suorumque  amissione  fugiendo  terga  de- 
derunt,  et  in  antris  delituerunt  et  cavernis. 


Ut  exercitus  Ghristianorum  accinctus  ad  succursum  regis  S/icardi 

properavit. 

The  army        Interea   nunciatur  exercitui,   quern  apud   Ptholomaidam  rexid.  p.  51. 

^^•^vf  A'      I'eliquerat,  apud   Jopen  regem    ab  inimicis   undique  vallatum, 

daneer  and  ^^  -"^^^^  celerius  ^  ei   subveniatur,  in  periculo  esse  constitutum  ; 

marches  to  undo  timor  et  moeror  omnes  invasit,  ita  ut  fugam  meditarentur 

his  assis-     universi.     Convenerunt  tamen  viri  strenuissimi  exercitus,  simul 

tance.  colloquentes,  si  forte  regi  aliquod  subsidium  possent  ereptionis 

conferre.      CaBsaream    itaque    unanimiter    proficiscuntur,    prse 

timore  hostium  ulterius   progredi  non  audentes.     Sed  cum  eis 

ibidem  iuopinata   regis   victoria  nunciaretui*,  immensa  perfusi 

Isetitia,  ereptori  omnium  Deo   precoma  exolvebant.     Facta  est 

Aug.  1.       autem   bsec   belli    congressio   in    festo    Sancti   Petri    quod    ad 

Yincula  nuncupatur. 


'  0.  W.  ins.  sibi,  as  Coggeshale.    |       ^  celerius'}  csclitus,  Coggesh. 


DE  TEMPORE   REGIS   RICARDT. 


391 


De  quodaiii  nobili  quern  Salahadinus  captivum 

decollavit. 


A.D. 1192. 


Eadem  hora  Salahadiniis,  quasi  in  ultionem,  jussit  Murder  of 
sibi  quendam  Christianum  captivum,  longo  carcere  ma-  «f'^Antioch 
ceratura,  principem  scilicet  quandoquc  Anthiochia^,  in  by  Suladiu. 
propatulo  praesentavi.  Qiiem  torvo  oculo  intuens,  sic 
est  affatus ;  "  Sic  te  juvet  Deus,  quid  de  me  faceres 
"  [si  ^  sic  me  vinctum  haberes]  ?"  Et  cum  paululum 
subticuisset  vinctus,  iteruiu  adjuravit  ilium  Salahadinus 
ut  veritatem  non  diffiterctvu-.  Tiuic  vinctus  palam  in 
hunc  sermonera  prorupit  dicens  ;  "  Certe  sententia  ca- 
"  pitali  punireris,  quia  Deo  inimicissimus,  nullo  auro 
"  redimendus ;  sed  quia  in  lege  tua  canina  qualisqua- 
"  lis  rex  es,  non  inferior  persona  quam  ego  caput  tuum 
"  amputaret.  Ego  ipse  caput  tuum  amputarem,"  At 
Salahadinus ;  "  Nunquam  te  talem  habiturum  potesta- 
"  tern,  ore  tuo  te  judico,  et  ego  ipse  incontinent!  caput 
"  tuimi  amputabo."  Jussit  igitur  ajffcrri  sibi  gladium 
evaginatum.  At  vinctus  alacriter  prosiliendo,  et  la3to 
vultu  ipsi  appropinquando,  c.xtendit  ei  collum,  dicens  ; 
"  Hoc  est  quod  diu  optavi.  Ecce  caput,  nihil  amplius 
"  aspoitabis ;  gaudeo  de  causa  mortis  et  de  ferientis 
"  auctoritate."  Salaliadinus  autem  statim  caput  ipsum, 
maniVjus  a  tergo  vinctis,  decollavit.  Quem  martyrem 
nuUus  esse  dubitet  gloriosum.^ 

Ut  rex  Ricarcli's  repatriandi  consilium  hahuit. 

Cogges-  Post  hanc   regis  victoriam   inauditam,  cum    idem    rex    apud  Pestilence. 

hale,  p.  51.  jopg^  pej.  scptem  hebdomadas  moraretur,  quidam  morbus  pes- 
tifer  ex  aeris  corruptione  proveniens  ipsum  regem  et  omnes 
fere  suos  pemicioHO  invasit ;  et  quotquot  ex  hac  morbi  con- 
tagione  percussi  sunt,  citius  interierunt;  exccpto  regc,  Domino 
illi  sospitatem  conferento.  Cernens  itaquo  rex  thesaurum  suum,  Richard 
quem   larga    nimis    manu  ^    inconsulto    militibus    diatribuerat,  determines 


•  si  .  .  haberes']  These  words 
are  from  the  Hist.  Anglor. 

-  In  the  raarfpn  is  a  rubrick, 
nearly  effaced,  which  probably  stated 


that  this  was  seen  by  Rannlf  Besaz, 
Hichanl's  physician.    (Hist.  Anglor. 
ii.  p.  37.)     It  is  not  in  C. 
»  O.  W.  ins.  et. 


392 


MATTH.ET   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1192. 
to  return  to 
Euglaucl. 

f.  8  b. 


Truce  for 
three  years 
■Hith  the 
Saraceus. 


paiilatim  dcficere,  exercltumquc  Francornm  et  aliorum,  qucm  Cogges- 
miiltis  sum^itibus  datis  jam  })cr  annum  conduxerat  sccumquc  '^'"'^'  P-  ^^. 
rctiuuorat,  mortuo  duce  Burgundia3,  velle  ab  eo  recedcre,  nee 
non  ot  proprium  excrcitum  pestifera  aegritudine  atqiic  hostili 
congi'cssioue  minorari,  hostilem  quoque  numorum  indies  aug- 
mentavi,  fratrum  Templi  et  Hospi talis  ac  principum  qui  cum 
eo  erant  consilio,  ad  horana  repatriare  disposuit;  ut  iterum 
numero  multiplicato  et  militum  et  pcciiniarum  fortius  et  in- 
structius  ad  sanctam  civitatem  obsidendam  regrederetur,  jura- 
toria  super  hoc  praestita  caiitione.  His  autem  omnibus  po- 
tissimum  illud  prsevaluit,  qiTod  intimabatur  ei,  quod  comes 
Johannes  frater  ejus,  quem  in  Anglia  reliquerat,  molicbatur 
Angliam  sibi  subjugare  ;  quod'  se  velle  facere,  rei  postmodum 
comprobavit  eventus.  Et  quia  tanti  principis  tantique  exercitus 
discessio  non  absque  ibidem  remancntium  gravi  periculo  tcrra3- 
que  subjugatas  dispendio  fieri  -  potuit,  treugae  inter  Christianos 
et  paganos,  utriusque  exercitus  petitione  et  consilio,  sunt  con- 
stitutEe,  a  Pascha  videlicet  subsequent!  usque  ad  terminum 
trium  annorum ;  quod  "^  multum  Deo  displicuit,  eo  quod 
schisma  Christianorum  erat  ■*  in  causa. 


Richard 

leaves 

Palestine 

■with  his 

sister 

Johanna. 


Storms  en- 
countered 
on  the 
voyage. 


Qtiod  rex  Bicardus  de  peregrinatione  redierit. 

Tempore  igitur  autumnali,  navibus  prseparatis  omnibusque  id. 
rite  dispositis,  rex  Ricardus  et  regina  sua,  cum  regina  Siciliaa 
sorore  sua  Johanna  cseterisque  proceribus  suis,  mare  Medi- 
terraneum  transierunt.  Quibus  mare  sulcantibus,  ilico  subortse 
sunt  insolitse  tempestates,  in  terram  applicantibus  illatee  perse- 
cutiones  ;  nonnulli  naufragium  sunt  perpessi,  quidam  in  litore, 
navibus  confractis,  vix  nudi  amissis  opibus  evaserunt ;  pauci 
vero  ad  destinatum  salutis  portum  appulerunt.  Qui  autem  maris 
evaserunt  pericula,  hostiles  acies  contra  eos  in  terra  ubique 
consurgere  repererunt;  a  quibus  immisericorditer  capiuntur, 
spoliantur,  et  nonnulli  gravi  redemptionis  debito  affliguntur. 
Nullus  subterfugiendi  erat  locus,  quasi  tellus  et  mare  contra 
fugitivos  crucis^  conspirassent.  Unde  satis  manifestum  est  ip- 
sorum  recessum  nequaquam  Deo  fore  acceptum,  nondum  ex- 
pleta  peregrinatione ;  qui  ipsos  post  modicum  tempus  in  terra 
ilia  magnificare  decreverat,  omnes  inimicos  eis  subiciendo,  et 
terram,  pro  qua  tarn  laboriosam  peregrinationem  assumpserant, 


'  quod  .  .  .  eventus"]  Introduced 
by  Wendover. 

2  B.  inserts  no7i. 

3  quod  .  .  causa]   Written  in  ru- 


brick   in   the  margin. 
Coggeshale. 

"  erat]  fuit,  C. 

•^  criicis]  Dei,  Cogg. 


It  is  not  in 


DE  TEMPORE   REGIS  RTCARDI. 


393 


Coggcs-      contradcndo.    Nam  illis  '  abeuntibus,  iu  sequent!  Quadragesima  A.D.  1192. 
hale,  p.  53.  Cbristiauitatis  Terra?que  Sancta3  invasor  Salaadinus  vitam  11a-  Death  of 

gitiosam  morto  miserabili  termina\nt.     Qui   si    tunc  prajsentes  Saladiu. 

fuissent,  focillime  Terram  Sanctam  obtinuissent,    filiis  ejusdcm 

Suladiui  ac  propincjuis  inter  se   dissidentibus    et   decertautibus 

pro  regno  paterno,- 

QhocI  idem  rex  a  mvltis  iniinicormn  suornm  insidiis  evaserit. 

Id.  Kex  Eicardus  cum  nonnullis  suorum  nimia  maris  tempestate  Richard's 

vexatus  per  sex  septimanas,  cum  devenisset  versus  Barbaricm,  homeward 
trium  velificatione  dierum  a  Marsilia  distans,  et  fama  crebre-  ^^  ' 
scente  jam  cognovisset  comitcm  ^  Sancti  ^gidii,  necuon  et 
cunctos  principes,  per  qnos  transiturus  erat,  contra  eum  unani- 
miter  conspirasse,  seque  ei  ubique  insidias  tetendisse,  dispo- 
suit  per  Theutonicam  lateuter  repatriare;  velisque  retortis, 
cum  paucis  suorum,  Baldewino  videlicet  do  Betun  et  magistro 
Philippo  clerico  suo  Anselmoque  capellano  ejus,  cum  quibus- 
dam  fratribus  Templi,  in  partibus  Sclavoniae^  ad  viliam  quandam  He  lands 
nomine  Gazaram  appulcrunt.  Qui  statim  nuncium  ad  proxi-  at  Zara. 
mum  dirigunt^  castellum,  pacem  et  conductum  a  domino'*  pro- 
vincial illius,  qui  nepos  extitit  Marchisii,  expetentes ;  rex  autcm 
in  reditu  suo  tres  lapides  pretiosos,  carbunculos  scilicet,  quos 
vulgus'  rubiz  appellant,'*  a  quodam  Pisanobisantiis  comparaverat 
nongeutis  ;  quorum  uuum,  dum  esset  in  navi,  in  anulo  aureo 
iucludens,  ilium  domino  castelli  per  dictum  nuncium  transmisit. 
Percunctatus  vero  nuncius  a  domino  loci,  quinam  essent  qui 
conductum  petebant,  respondit  peregrinos  esse  ab  Jerobolima 
redeuntes.  Deindc  nomina  eorum  inquirens  a  nuncio,  re- 
spondit; "  Unus  eorum  Baldewinus  de  Betun  appellatur,  alter 
"  vero  Hugo  mercator,  qui  ctiam  vobis  anulum  transmisit." 
At  domiuus  illc  diutius  anulinu  intuitu.s,  "Xon,"  inciuit, 
"  Hugo,  sed  rex  Kicardus  appellatur."  Et  adjecit;  "Licet 
"  ipse  juraverim  me  omncs  peregrinos  dc  partibus  illis  veni- 
*'  cntcs  comprehensurum,  nee  munus  aliquod  ab  eis  accepturuni, 
"  tamen  pi'O  dignitate  muneris  et  mittentis,  illi  qui  me  ignotmn 
"  ita  honoravit,   et  munusculum   remitto,  et  liberam  abcundi' 


'  O.  W.  ins.  »ic.  as  Cogg. 

'■*  paterniil   Not  in  Cogg. 
••  Raymond  V. 

*  Sclavoiii(r'\   So  the  Hist.  Ang- 
er.;  Scalonie,  15.  O.  \V. 

*  diritfunt']  So  Cogge.shale  ;  diri- 
gentes,  15.  ().  W. ;  O.  W.  endeavour 
to  make  senne  by  adding  postula- 
nt nt  after  expelentcs. 


•  Mninhard  II.,  Count  of  Goritz 
(Iloveden,  iii.  p.  195). 

'  I'M/f/i/.v]  vnlgo,  ().  W. 

•*  (ipiiellaiit]  Par.  ins.  vcl  -tit 
above  the  line.  Cogg.  has  only 
srilirct  trcs  rubiz,  omitting  carbun- 
culos. 

'  abeundi]  ebeundi,  B.  C. 


}94 


MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1192.  "  licentiam  coucedo."   Eeversus  itaque  nuncius  omnia  haec  regi  Cogges- 

intimavit.  At  illi  valdc  trcmcntes,  media  nocte,  equis  com-  '"*'''  P*  ^^' 
paratis,  de  villa  pra^dicta  occulte  exierunt,  ct  per  terram  illam 
diutius  libere  processerunt.  Sed  domiuus  ille  latenter  post 
eos  ad  fratrem  suum  exploratorem  transmisit,  ut  regem  in 
terram  siiam  comprehenderet  venientem.  Ubi  cum  rex  adve- 
nisset,  et  urbem  in  qua  frater  ^  domini  prasdicti  morabatur  in- 
gressus  fuisset,  confestim  ille,  accersito  ad  se  quodam  homine 
suo  fidissimo,  Rogero  nomine,  Normannico  genere,  de  Argen- 
tonio,  qui  cum  eo  per  annos  viginti  extiterat  et  neptem  suam 
ei  maritaverat,  prascepit  ut  domos,  ubi  peregrini  bospitarentur, 
diligenter  perscrutaretur,  si  forte  regem  per  loquelam  vel 
aliquod  signum  explorare  posset,  promittens  se  ei  medietatem 
urbis  daturum,  si  regem  intercipere  potuisset.  Quo  singulorum 
bospitia  peregrinorum  inquirente,  tandem  regem  reperit;  sed 
eo  diutius  dissimulante  quod  ipse  erat,  demum  importunitate 
precum  et  lacrimarum  pii  inquisitoris  compulsus,  confitetur 
quod  erat.  Qui  statim  cum  lacrimis  fugam  arripere  adhor- 
tans,  equum  peroptimum  regi  tradidit.  Postea  vero  ad  domi- 
num  reversus,  dicit  frivolum  esse  quod  audierat  de  advenfcu 
regis;  sed  esse  Baldewinum  de  Betun  et  comites  ejus  qui  de 
His  narrow  peregrinati one  redibant.  At  ille  furibundus  jussit  omnes  corn- 
escape  prebendi;  sed  rex  latenter  cum  Willelmo  de  Stagno  et  puero 
seizui-e  quodam,  qui  linguam  Tbeutonicam  intelligebat,  de  urbe  egre- 
diens,  per  tres  dies  et  noctes  sine  cibo  in  via  permansit. 
He  reaches  Deinde  famis  urgente  inedia,  ad  quandam  villam  nomine 
l^natia.      Q-ynatiam^  in  Austria  prope  Danubium  divertit,  ubi  tunc  tem- 


( Vienna  ?) 


poris  ad  cumulum  omnium  malorum  dux  Austrise  morabatur. 


He  is  dis- 
covered 


Qualiter  rex  Ricardus  a  duce  cajpttts  sit  et  in  custodia  positus. 

Appulso  ^  itaque  in  Austria  rege  Ricardo,  misit  puerum  suum  (Not  in 
ad  escambium  in  civitatem  Grynaciam,  ut  cibos  famelicis  com-  Cogg.) 


and  seized  pararet.     Ille  autem  ad  escambium  veniens,  cum  plures  bisan-  Id. 


by  the 
duke  of 
Austria. 


tios  proferret  nimisque  curialiter  ac  pompatice  se  baberet,  a 
civibus  ilico  comprebensus  est;  ac  requisitus  quisnam  esset, 
servientem  cujusdam  ditissimi  mercatoris  se  esse  respondit, 
qui  post  triduum  ad  urbem  illam  erat  venturus.  Sicque  tunc 
ab  eis  dimissus,  ad  secretum  regis  bospitium  clanculo  divertit, 
fugamque  quantocius  cobortatur,  denuncians  regi  quEe  sibi  ac- 


1  Probably  Engelbert.  See 
Stubbs's  note,  Hoveden,  iii.  p.  195  ^. 

'  Gynatiani]  Synatiam,  C. ;  Gina- 
nam,  Coggesh. 


^  Appulso  .  .  compararetl  In- 
troduced to  make  the  beginning  of 
a  chapter. 


DE  TEMPORE   REGIS  RICARDI.  395 

Cogges-       ciderant;  sed  rex  post  nimiam  maris  vexationem  in  urbe  pra3-  A.D.  1192. 

hale,  p.  56.  (jJQta  per  dies  aliquot  requiescere  cupiens,  dum  puer  prajfatus 
saepius  pro  necessariis  emendis  ad  forum  publicum  regreditur, 
accidit  quod  die  Sancti  Thomas  Apostoli  cirothecas  domioi  regis 
sub  zona  incautius  secum  gestaret ;  quas  urbis  magistratus  in-  f.  9. 
tuentes,  puerumquo  iterum  apprebendentes,  dirissime  torquent, 
variis  cruciatibus  afiBciunt,  vulnera  infligunt,  linguam  abstrac- 
tam  amputare  minantur,  nisi  confiteatm*  quantocius  veritatem. 
Puer  autem,  intolerabili  craciatu  compulsus,  eisdem  ut  res 
se  habebat  intimavit.  At  illi  coutinuo  ha3c  omnia  duci  inti- 
mantes,  hospitium  regis  circumvallant,  et  ut  sponte  se  reddat, 
acriter  insistunt.  Rex  autem  ad  tumultuautium  barbariem 
vocum  imperterritus  man  ens,  suam'  probitatom  non  pra3valere 
contra  tot  barbaros  sentiens,  jussit  adesse  ducem,  ipsi  soli  se 
redditurum  promittens.  Duci  autem  ilico  adventanti  rex  ob- 
viam  processit,  seque  ei  cum  gladio  tradidit.  Dux  autem  hilaris 
eflfectus  regem  secum  honorifice  adduxit,  quern  deinde  strenuis 
militibus  custodiendum  tradidit,  qui  die  noctuque  strictis 
ensibus  eum  ubique  arctissime  custodierunt."  Quod  miserabilo 
infortunium  non  absque  Omnipotentis  Dei  judicio,  licet  nobis 
occulto,  evenisse  arbitrandum  est,  sive  pro  ipsius  regis  lu- 
bricaj  aetatis  erratibus  castigandis,  sive  pro  subditorum  suorum 

Diceto,        culpis   feriendis;  vel    ctiam    ut    idem    rex    ad  pffinitentiam   et 

col.  669.  Batisfactionem  congruam  revocaretur,  super  excessu  quo  patrom 
suum  camalcm  Henricum  regem  lecto  decumbentem,  tarn 
auxilio  quam  consilio  regis  Francorum,  apud  m-bcni  Cenoman- 
nicam  obsidione  vallavit.  Et  licet  cum  corporalitcr  ferro  non 
mactaverit,  tamen  crebris  eum  assultibus  indc  rccedcre  coegit ; 
quae*  omnia  mortis  ejus  causam  ingessisse  non  est  ambigendum.  Saviiric 

Id.  col.668.      Eodem  anno,  Savaricus  Norbamtoniensis  archidiaconiis  elcctus  archdeacon 

est  in  episcopum  Bathoniensem ;  qui  Romam  profectus,  ibidem  "  "  ""^  '" 

est  presbyter  ordinatus,   et  decimo  tertio  kalendas  Octobris  ab  conse- 

Albano  Albaniensi  episcopo  munus  consecrationis  suscepit.         crated 

bishop  of 
Hath. 
Qualiter  dux  Aiistrue  regem  Blcardum  imperatori  vendiderU. 

Id.col.  670.      Anno  Dominic©  Nativitatis  Mcxciii.  Rex^  Ricardus  remansit  Richanl 

in    custodia    ducis    Austria),  donee    ipsum  vendidit  imperatori  ""'^  '"  '"° 
Romanoinim   Henrico,    pro    sexaginta   milibua    libris    argenti  ii^.j^j.y  yj 

Id.  col.  668.  ad  pondus  Colononsium.     Et  tunc  feria  tertia  post  Ramos  pal- 


•  auam']  saomque,  O.  W.  as  Cogg.  1  to  Leopolfl  by  the  emperor  Beems 
2  cmtoiUerunt]  custodirent,  O.  W.  |  to  come  from  the  two  passages  of 
'  qucE    .    .  amhif/endum'}     Intro-  '  Diceto,    col.    670,   11.    37,   46.     He 

duced  by  Wendover.  I  however  bays  50,0<J0  marks. 

*  This  mention  of  the  price  paid  I 


39G 


MATTHiEI   rARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1193.  marum  ipsum  adducens,  diligcntissime '  custodiri  fecit.   Et  ut  Diceto, 
He  is  im-     regcm  ad  immoderatam  redemptionis  iJeciiniEO  impellcrct  quan-  ^^''  ^^^^ 
prisoned  at  titatcm,  retrudi  cum  pra3cepit  in  Trivallis,  a  quo  carcorc  nullus 
^  *^  ^'        ante  dies  istos  cxivit,  qui  ibidem  intravit ;   dc  quo  Aristoteles 
in  libro  quinto,'^  "  Bonum  est  mactare  parentes  in  Trivallis;" 
et  alibi, 

"  Sunt  loca,  sunt  gentes,  quibus  est  mactare  parentes." 

Ubi  sub  copiosa  militum  et  servientum  multitudine  qui-  Coggcs- 
evit^  in  locis  omnibus,  nec  defiierunt  qui  eum  die  noctu- ^^l^»  P- 58. 
que  strictis  comitarentur  gladiis,  lectumque  regis  ambirent 
dcputati/  neminem  suorum  cum  eo  pernoctare  permiserunt. 
His  cheer-  Ha'C  omnia  serenissimi  principis  nunquam  obfuscare  vultum 
fulness  m  potuerunt,  quin  hilaris  et  jocundus  in  verbis,  quin  ferox  et 
audacissimus  in  factis,  prout  tempus,  locus,  causa,  persona 
exigebat,  semper  appareret.  Quotiens  autem  custodes  suos 
joculaudo  deturpaverit,  quotieus  eos  inebriando  ludificavcrit, 
quotiens  tarn  immanium  vires  corporum  quasi  ludendo  aggres- 
sus  fuerit,  aliis  narrandum  relinquo. 


captivity. 


Richard 
brought 
before  the 
emperor. 


Charges 

against 

him. 


Quomodo  imperator  regem  Bicardum  in  multis  accusaverit,  et 
quomodo  [rea?]  prudenter  responderit. 

Imperator  autem,  iratum  animum  ac  ferocem  contra  regem  Id. 
diutius  praeferens,  nullatenus  eum  in  prsesentia  sua  convocare  vel 
alloqui  diguabatur,  quia  ipsum  in  pluribus  contra  eum  et  suos 
graviter  [deliquisse]  conquestus  est,  calumnias  multas  eidem 
regi  praetendens.  Tandem  hinc  inde  mediantibus  amicis,  et  prse- 
cipue  jST.^  Cluniacensi  abbate  et  Willelmo  ^  regis  cancellario,  im- 
perator, convocatis  episcopis,  ducibus,  et  comitibus  suis,  regem 
in  prsesentia  sua  accersiri  jussit,  eumque  in  pluribus  articulis 
coram  omnibus  accusavit.  In  primis  scilicet,  quod  per  ejus 
consilium  et  auxilium  regnum  Siciliee  et  Apulias,  quod  sibi 
jure  liasreditario  debebatur,  defuncto  rege  Willelmo,  amiserit ; 
pro  quo   adipiscendo  exercitum  permaximum,  data  pecunia  in- 


1  diligentissime  custodiri  fecit] 
From  Coggeshale,  p.  58. 

2  i.e.  Topica  (as  being  the  5th 
book  of  the  Organon) ,  ii.  11 , 5.  Thv 
oiiTbr  5e  Tp6nov  Koi  ttov  fj.iu  KaXhv 
Tov  Trarepa  dveiv,  olov  eV  TpifiaWois, 
airXujs  5'  ov  KaKov.  Aristot.  Bekk., 
ed.  Oxon.  i.  p.  297.  O.  adds  Topi- 
corum. 


•^  quievit']  qui  e\aa,  O.W.   Paris's 
addition  is  not  in  Coggeshale. 

■*  deputati'}  deputatus,  0.  W.     It 
is  not  in  Coggeshale. 

5  iV.]  Not  in  Coggeshale.     The 
abbat's  name  was  Hugo. 

^    Willelvio'\  Not  in  Coggeshale. 


DE  TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


397 


Cogges-       finita,  conduxerat,  cum  idem  rex  sibi  auxilium  fore  praestiturum  A.D.  1 193. 

hale,  p.  59.  fideliter  spopondisset,  ut  a  Tancredo  regnum  illud  obtineret. 
Deinde  causabatur  de  rege^  Cipri,  qui  ei  affinitate  conjunc- 
tus  fuerat,  quod  eum  injuste  ab  imperio  ejccerit  et  carccrali 
custodia)  deputaverit,  et  ten-am  ejus  cum  tbesauris  violentcr 
invaserit,  et  insulam  cuidam  alieno  vendiderit.  Postmodum 
vero  ipsum  accusavit  de  morte  Marchisii  de  Monte-Ferrato 
hferedis-  sui,  quod  videlicet  per  ejus  proditiouem  atquc  machiua- 
tionem  ab  Arsacidis,^  id  est,  Assessiilis,  peremptus  sit ;  quos 
etiam  miserat  ad  perimendum  regem  Francorum  domiuum 
suum,  cui  uullam  fidolitatem,  ut  debucrat,  servavit  in  com- 
muni  eorum  peregrinationc,  sicut  juramenti  sacramento  inter 
utrosque  fuerat  confirmatum.  Deinde  conqueritur,  quod  sig- 
ntun  ducis  Austria3  consanguinei  sui  ob  ejus  contemptum  apud 
Jopen  in  cloacam  proici  jlisserit,*  et  Theutonicos  suos  in 
Terra  Sancta  verbis  probrosis  et  factis  ubique  dchonestaverit. 
Ille  dux  postea  a  domino  Papa  et  omnibus  cardinal i- Fate  of 
bus  excommunicatus  est.  In  morte  autem,  licet  non  Leopold 
satisfecerit,  ad  cautelain,  ne   in  desperationem  cadcret, 

Cog<res-      a-b  episcopis  suis  absolutus  obiit  horribiliter.     Super  his  Richard's 

bale,  p.  59.  autem  et  bujusmodi  pnedictis  caluraniis  rex  Anglorum  ab  im-  defeuce. 
peratore  conventus,  protinus  in  medio  stans  contra  singulas  ob- 
jectiones  ita  luculenter  ct  argumentose  respondens  peroravit,  ut 
omnibus  in  *  admirationcm  et  venerationem  baberctur,  ita  ut 
nulla  susi)icio  de  bis  in  quibus  accusabatur  in  cordilms  audien- 
tium  ulterius  remaneret.  Nam  dictorum  vcritatcm  ct  ordincm 
veridicis  quibusdam  assertionibus  et  argumcntatione  probaljili 
ita  in  lucem  projialavit,  ut  omnes  suspiciones  falsas,  quibus  ini- 
pctebatur,  omnimodis  allcgationibus  cassaret,  et  gestorum  vcri- 
tatem  non  taceret.  Proditionem  quoque  omnimodam  vel  alicujus 
principis  necis  machinationem  constantcr  defcndcbat,  asscrcns 
sc  semper  fore  paratum  ad  suam  innocentiam  purgandam  sujjcr 
talibus  objectionibus,  prout  imperatoris  curia  rationabilitcr  judi- 
caret.  Cumquc  diutius  coram  imperatore  et  principibus  ejus 
disertissime,  ut  erat  facundissimus,  allcgasset,  imperator  admi- 


(Not  in 

Cogges 
hale.) 


'  rege'\  Written  over  an  erasure. 
O.  W.  have  "  causatur  de  inipe- 
"  ratorc  Cypri,"  as  Coggeshalc. 

*  /icercdin]  hominis,  Coggeshale. 
3  Arsacidia']    Assisinis,   O.   W. ; 

llausasis,  Coggeshiile. 

*  proici  juascrit]  Written  by  Par. 


over  an  erasure.  The  MS.  proba- 
bly had  prrpcipitavcrlt,  as  O.  W. 
and  I'ogg. 

*  in  admiratioHcm  et  veneratio- 
nem'] adniirationi  et  vencrationi,  O. 
W.  Hist.  Anglor.  as  Copgesh.  C. 
has  <;<  omnibus  for  omnibus  in. 


398 


MATTII^l   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJOllA. 


Id. 


A.D.  1193.  rans  ^   tantam   regis '^  facundi am,  surrexit,  et   accersito   ad    se  Cogges- 

rege,^  ejus  in  oscula  ruit,   ac  dcinceps  blande  leniterque  cum  eo  ^'^^*-''  P-  ^*^- 
agebat.     Ab  illo  denique  die  coepit  imperator  mitius  agere  et 
regem  familiariter  honorare.'* 

Qiiod  rex  Bicardzis  ][)ro  redemptlo7ie  sua  centum  quadraglnta 
milia  lihrarum  finem  fecerit. 

Ransom  of  His  ita  gestis,  amicis  bine  inde' mediantibus,  pro^  redemptione 
Richard,  regis  diutius  tractatum  est.  Tandem  ad  hoc  est  perventum, 
ut  pro  redemptione  ejus  imperatori  darentur  centum  quadra- 
ginta "  milia  marcarum  ^  argenti  ad  pondus  Colonensium,  ante- 
quam  inter  eos  conveniret,  quse^  omnia  ante  liberationem 
suam  solvebat,  absque  expensis  tain  ipsius  quam  aliorum,^ 
ob  illani  causam.  Pr^stitum  est  autem  ab  episcopis,  duci- 
bus,  ac  baronibus  juramentum  die  Apostolorum  Petri  et  Pauli, 
ut  quamcitius  pra3nominatam  pecuniam  rex  persolvisset,  con- 
tinue liber  proprium  regrederetur  ad  regnum.  Perlata  autem 
in  Angliam  bujus  concordias  sententia  a  regis  cancellario 
Tax  "W[illelmo]  ^"  Elyensi  episcopo,     qui    literas    domini     regis    et 

Eno-liiud  l^ullam  auream  imperatoris  secum  detulit,  continuo  exiit 
for  its  pay-  edictum  a  justiciariis  regis,  ut  omnes  episcopi,  clerici,  comites 
ment.  et  barones,  abbatise  sive  prioratus,  quartam  partem  reddituum 

suorum  ad  regis  redemptionem  conferrent.  Et  insuper  ad 
illud  pietatis "  opus  calices  aureos  et  argenteos  sustulerunt. 
Abbas  Garinus  ecclesise  Sancti  Albani  reclemit  calices 
suae  ecclesise.  Johannes  '^  vero  Norwicensis  episcopus  per 
totam  diocesim  suam  dimidium  pretii  de  calicibus  sumpsit,  et 


Gesta 
Abbatiim, 
i.  214. 


^  admirans  .  .facundiani]  Intro- 
duced by  Weudover. 

2  regis']  in  rege,  O.  W. 

^  rege']  ipso,  O.  W. 

*  Here  O.  W.  insert  a  chapter, 
headed  in  W.  "Excusatio  regis 
"  Ricardi  de  morte  Marchisii," 
containing  the  letter  of  the  Old  Man 
of  the  Mountain  to  Duke  Leopold. 
Coxe's  Wendover,  iii.  p.  74 ;  (cf. 
Ricardi  Itin.,  vi.  37,  p.  444.) 

5  pro]  de,  O.  W. 

^  quadraginta]  quinquaginta, 
Coggesh.,  and  so  also  Diceto. 

7  marcarum]  marce,  0.;  marcas, 
C. 

^  quce    .   .   solvebat]  Not  in  C. 


It  is  written  later  than  the  other 
addition.  Paris's  additions  are  not 
in  Coggeshale. 

8  aliorum]  illorum,  C. 

^"  TF.  .  .  episcopo]  Inserted  by 
Wendover. 

1^  pietatis]  Introduced  by  Wen- 
dover, as  also  "  aureos  et,"  imme- 
diately after. 

'2  This  is  Wendover's.  In  the 
margin  Paris  has  inserted  the  epi- 
gram: 

"  Christe,  tui    calicis  praedo   fit 
"  prseda  Calucis, 
"  JEre  brevi  reicis  qui    tulit    sera 
"  erucis." 


DE  TEMPORE   REGIS   RICARDT. 


399 


Diceto, 
col.  670. 


dimidium  do  rebus  habitis  regi  donavit.       Ordo  Cisterciensis,  A.D.  1193. 
qui '  hactenus  liber  ab  omni  exactione   extiterat,  lanam  suam  f.  9  i. 


Cogges-  unius  anni  ad  regis  rcdemptionem  dedit.  Nulla  denique 
hale,  p.  60.  ecclesia,  nullus  ordo,  nuUus  gradus  vol  sexns  est  pnctermissus, 
qui  nou  cogeretur  ad  liberatiouem  regis.  Hujus  autem  cala- 
mitatis  prassagia  extiterant  insolitaa  tempestates,  acjuarum  in- 
undationes,  tonitrua  horrcnda  et  hyemalia  ter  vel  quater  in 
quolibet  mense,  cum  coruscationibus  terribilibus,  per  totum 
armi  illius  circuJum,  undo  secuta  est  infertilitas  fructuum 
atque  fnigum. 


Storms 
and  cou- 
sequeut 
sterility. 


Diceto, 
col.  671. 


Qualiter  Hlugo}  Cestrensis  episcopns  ho7iis  omnibus  spoliatus 

fuerit. 

Eodem   tempore    Hugo    Cestrensis    cpiscopus   cum    magnis  Hugh, 
cxenniis,  qune  summo  praeparaverat  studio,  regcra  videre  matn-  bishop  of 
ravit;  sed  prope  Cantuariam  de  nocte  quiescens,  comprebensus     f!"  j''^' 
est    et  bonis  omnibus   spoliatus.     Mathaeus  do  Clera,  municeps  j^g^j.  ^-^^^^ 
Doverensis,  praedonibus   favorem   praestitit ;   unde  ab  archiepi-  terbury. 
scopo  excommunicatus,  si  satisfecerit,  iguoratur. 


Cogges- 
hale,  p.  61. 


Jac.  (le 
Vitriaco, 
Hist.  Ori- 
ental, iii. 
p.  112.5. 
(Gesta  Dei 
per  Fran- 
cos,Ilanov. 
1611.) 


Be'-  morte  Salaadinl  et  successionc  SaplMdlnl. 

Per  idem  tempus  Salaadinus,  veritatis ''  et  crucis  publicus 
inimicus,  divina  animadversioue  percu.ssus,  apud  Nazareth 
inter  epulas  subito  expiravit ;  cnjus  reguum  Sapbadinus  frater 
ejus  ilico  usurjmvit.  Fuerunt  autcm  cum  co  scptcm  *  filii 
Salaadini,  quos  contra  filii  Noradini,  quos  Salaadinus  dc  regno 
patemo  cxpulerat,  cum  multitudine  Persarum  ascenderunt. 

De  istis  autem  fratribus,  Salaadino  videlicet  et  Saphadino,  et 
corum  progenic  et  filiorum  successionc,  ad  historiao  claritatcin 
pauca  diccnda  sunt,  qui  in  omni  versutia  in  paganismo  omni- 
bus praeminebant.  Mortuo  autem,  ut  dictum  est,  Salaadino 
qui  *  novem  reliquit  filios  regni  sui  hacredes,  Sapbadinus  minor 
natu  omnes  nepotes  suos  intcrfecit,  pra)ter  unum  qui  Noradinus 
vocabatur.  Hie  tenet  tcrram  dc  Halapc  cum  omnibus  vicinis 
civitatibus  et  castris  et  villis  et  aliis  mimitionibus,  qua)  sunt 
plusquam  ducentae.     Sapbadinus  autcm  fratcmo "  potitus  regno, 


Death  of 
Saladin  at 
Nazareth. 
Saphadin 
succeeds. 


Account  of 
Siilndiu's 
and  Suphn- 
din's  sons, 
and  their 
kingdoms. 


'  qui .  .  cxtiterat'\  From  William 
of  Newburgh,  iv.  38. 

-  In  the  margin  is  the  head  of 
Saladin  (crowned)  djnng,  the  soul 
escaping  from  the  mouth  as  a  black 
crow ;  below  "  Moritur  Salaadinus." 

^  veritaliM  .  .  inimicu»']  qui  tanta 


mala  Christianis  intulcrat,  Coggesh. 

*  srptem']    Introduced   hy  Wen- 
dover. 

*  qui  .  .  h<rrrilcs'\   qui    undecim 
habuit  filios,  J.  de  Vitriaco. 

*  fratcrnn   .   .  intrrfertia]    Not  in 
J.  de  V. 


400 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1193.  nepotibus  interfectis,  quindecim  filios  habuit,  ex  quibus  septem  Jac.  de 
Account  of  ii^ '  regnis  bomicidio  adquisitis  ha3rcditavit.  Primus  filiorum  Vitriaco, 
Saphadin  ejus  Melcalim  vocabatur,  cui  dedit  in  hoM-editatem  do  se  tenen-  •  .."" 
and  his  ^j^^^^  Alexandriam,  Babiloniam,  Kayr,  Damietam,  et  Canisiam'^  „  j^'g^  ' 
cum  tota  terra  iEgypti.  Secuudns  filius  ejus  nomine  Coradinus 
tenet  Damascum,  Jerusalem,  et  totam  terram  Christianorum, 
inter  civitates  et  munitiones  et  castra  plusquam  trecenta 
praeter  villas.  Tertius  filius  ejus  Melchiphais  tenet  terram 
quae  dicitur  Gemella  cum  tota  provincia,  ubi  sunt  plusquam 
cccc.  inter  civitates  et  munitiones  et  castra  prjster  villas. 
Quartus  filius  ejus  nomine  Mehemodain^  tenet  regnum  Asiaj, 
quod  habet  inter  civitates  et  munitiones  et  castra  praeter 
villas  plusquam  dc.  Quintus  filius  ejus  nomine  Methisema- 
phaf  tenet  terram  de  Sarcbo,  ubi  Abel  mortuus  fuit;  in  quo 
regno  sunt  inter  civitates  et  munitiones  et  castra,  praeter 
villas,  dcccc.''  vel  amplius.  Sextus  filius  ejus  nomine  Ma- 
cbinotb'"'  tenet  terram  de  Baldach,  ubi  habitat  papa  Saraceno- 
rum  qui  Calipbus '  appellatur ;  et  timetur  in  lege  eorum  et 
adoratur  sicut  Pontifex  Romanus  apud  nos.  Hie  non  potest 
videri  nisi  bis  in  mense  ;  progreditur  autem  cum  discipulis 
suis,  quos  babet,  sicut  ^  Papa  [et]  cardinales,  ad^  mahumereiam, 
ubi  est  Mahumetus'"  deus  Agarenorum;  et  inclinato  capite  et 
facta  oratione  secundum  legem  eorum,  antequam  exeant  de 
templo,  comedunt  et  bibunt,  et  postea  ad  palatium  revertitur 
coronatus.  Iste  Mabumetus  visitatui-  et  adoratur,  sicut"  popu- 
lus  Ohristianus  adorat  Christum  Crucifixum.  Est  autem  civitas 
de  Baldach,  ubi  est  Mabumetus  et  Caliphus,''  caput  gentis 
Agarenorum,  ut  Roma  in  populo  Ohristiano.  Septimus  filius 
Saphadini  nomine  Salaphat  non  habet  terram  haereditalem  ; 
sed  est  cum  fratre^-  suo  Melealim,  et  portat  vexillum  suum; 
cui  unusquisque  fratrum  siiorum  annis  singulis  mille  sarace- 
nos  '•''  transmittit  et  centum   bisantios   et  duos   dextrarios  bene 


1  /w  .  .  .  adquisitis']  Not  in  J.  de 
V. 

-  Canisiam~\  Not  in  J.  de  V. 

3  Mehemodairi]  Melchiseuaphat, 
J.  de  V. 

*  Metkiseniaphat]  Melchisaphat, 
J.  de  V. 

5  dcccc']  octingentse,  J.  de  V. 

*  Macinotli]  Machomet,  J.  de  V. 
7  Par.  inserts  in  the  margin  vel 

-pha. 

^  sicut  .  .  .  cardinales"]  Not  in  J. 
de  V. 


5  ad  .  . .  Agai'enorum]  ad  Macho- 
met deum  Saracenorum,  J.  de  V. 

"^  Par.  ins.  vel  -cho,  i.e.  Macho- 
metus,  above  the  line. 

^'  sicut  .  .  Crucifixum]  sicut  visi- 
tatur  et  adoratur  dominus  Papa, 
J.  de  V. 

^' fratre  suo  Melealim]  patre  suo 
SafRidinOj  J.  de  V. 

'3  Par.  ins.  in  the  margin,  "  Quod- 
"  dam  pondus  auri,  sicut  siclus 
"  argenti."  Et  centum  hisantios  is 
not  in  J.  de  V 


DE   TEMPORE    REGIS   RICARDI.  401 

Jac.de        paratos.      Saphadinus  pater  eorum,   quaudo  visitat  filios   suos,  A.  D.  1193. 
itnaco,     velato   capite   incedit  cum   uno    serico   rubeo,    cui    omnes    filii  Account  of 
Oriental.      quatuor'  vicibus  capite   ad   terrain   inclinato   et   pede   osculato  Saphatlin, 
iii.  p.  1125.  occurrunt ;  -   et  recipit    eos  ad  oscalnm  et   ad  manum,  et  cum  ""d  his 
unoquoque  eorum  moram  facit  per  triduum  semel  in  anno ;  et  ^"''" 
quilibet    eorum   habet  anulum   in  digito,  in  quo    patris   imago 
sculpta   est.      Et   quando    equitat,    non   ostendit    faciem    suam 
nisi    decies    in    anno ;    et    quando    recipit    nuncios    ab   aliciuo 
principe,   prima    die    recipit   cos   in    palatio    suo,^    per  servos 
suos   armatos,    secunda   die    datur  *   eis    responsum   secundum 
causam,  et  ante  diem  tertiam  non  datur  licentia  acccdendi  ad 
emu.      Octo  autem  filii  ejus  de  patris  sui  constitutione  vivunt 
in   hunc  modum.     Duo   ex   eis  custodiuut  sepulcrum  Domiui  ; 
et  eis  datur  qiiicquid  ad  sepulcrum  offertur;    et  ipsi  hoc  divi- 
dunt  inter  se.      Valet  autem  reditas  eorum  viginti  milia  sara- 
cenorum.      Quatuor  filii   habent  reditus    de   Nilo ;    et  rcditus 
illorum  valet  plusquam  quadraginta  milia   saracenorum.      Alii 
duo  fratres   miuores   sunt  cotidie   ante  MahumeLum   pro  casti- 
tate ;  et  eis  datur  quicquid  ad  pedes  ejus  offertur,    quod   valet 
triginta    milia    saracenorum.       Saphadinus    quindecira     habet 
uxores  et*  totidem  hajredes;  cum  uxoribus  singulis  donniebat, 
cui  cum  aliqua  filium  parit,  cum  ilia  cunctis  videntibus  dormit ; 
et  cum  aliqua  illarum  quindecim  mortua   fuerit,  de  legis  suaB 
(Not  in       consuetudine    statim   aliam   introducit.      Habent    enim   legem 
Jac.de        scriptam  a  Mahumcto  sibi   traditam,  et   hie    liber  dicitur   Al- 
chcranus,    vel   Althoranus ;     Al  Arabice    idem    est   (piod 
totum,  thoran  autem  lex  dicitur.     Cujus  libri  prajcepta  ilia 
gens    nefaria   ita  inviolabiliter   observat,    sicut   nos  Christiani 
textum  Evangelii  observamus. 

Ut  Johannes  f rater  regis  regnum  Anglice  sibi  subjugare  voliierit. 

Cogges-  Rege  autem  Ricardo,  ut  dictum  est,  ab  imperatore   detento,  John 

hale,  p.  61.  pQjjjgg  Johannes  fj-ater  ejus,  audito   regis    infortuuio,  atque  de  ™akes  a 

ejus    regressu   difiidens,  foedus   amicititu    cum   Philippo    Fran-  pj|fiip_^^y,l 
(Not  in        eorum    rege    iuiit ;  sinistroque  ^  usus    consilio,    in   Anglia    pro  attcMiipfs 
Coggesh.)    fj.gjjj.g  disposnit  coronari ;    sed  Anglorum  virtute   laudabili  fuit  to  seize  th« 

impeditus.  ""''"• 


•  quatuor  vicibm]  Not  in  J.  de  V. 

*  occurrunt  ef]  Inserted  by  Paris. 
They  are  omitted  also  in  ().  W. 

•*  jmlntio  Muo]  So  altered  by  Paris 
from  palatiu  sua,  as  O.  W.  have ; 
prima  Hcttln  de  (.Mi/roii,  J.  do  V. 
What  follows  in  abridge" I. 

VOL.    II.  C  C 


^  (tatur]   dicitur,    B.    not  under- 
standing itr. 

*  cl  totidem  h(rrv<{vs]    Not   in  J. 
deV. 

*  This    clause    is     Wendover's. 
Cf  Diceto,  col.  r68,  46. 


402 


MATTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1193.  ift  lyex  Francorum  Normanniam  occupare  attemptaverit. 


Philip 

ravages 

Normandy. 


He  is 
driven 
back  from 
Rouen, 
but  takes 
llvreux. 


Rex  Francorum  Philippus   in  illis  diebus  inimicitias  ubique  Cogges- 
contra  rcgem  Auglorum   exercens,  Normauuiam  maximo  exer-  hale,  p.  61. 
citu    aggreditur,    nou     ordiui,    non   sexui,    non   eetati   parcens. 
Gilebertus  de  Wascuil,  accersito   ad    se  rege    prasdicto,  Gysor- 
tium  ei  per  proditionem  tradidit,    sicut   prius  convenerat  inter 
eos.     Deinde  idem  rex  totum  Vegesinum  Normamiicum  et  co- 
mitatum  Albemarle   usque    ad   Diepe   et  Vallem   de    Ruil  cum 
castellis   prascipuis,    partim    proditione,    partim    expugnatione, 
sibi  subegit.      Terram   etiam    Hugonis   de  Gurnai,  qui  se  cum 
quibusdam  aliis  regi   Francorum    subdiderat,  subjugavit.      Eo- 
thomagum    insuper    obsidione    vallavit;    sed  comitis    Leirces- 
tria^  magnifica  virtute  ac    civium  probitate  cum   suorum  amis- 
sione    et  confusione   ab  urbe  recessit.      Oivitatem    Ebroicensem 
idem  rex  cepit,    et    earn  ^    J[olianni]    comiti   ad    custodiendum  (Not  in 
commisit.  Coggesh.) 


Marriage 
of  Philip 
with  In- 
gelburga, 
and  subse- 
quent di- 
vorce, 
f.  10. 
Hubert 
Fitzwalter 
archbishop 
of  Can- 
terbury. 
The  go- 
vernment 
of  the 
country 
committed 
to  him. 


Tit  rex  Francorum,  sororem  regis  Dacice  duxerit  uxorem  et 
statim  repudiaverit. 

Per  idem  tempus  rex  Francorum  sororem  regis  ^  Daci^,  In- 
gelburgam  nomine,  puellam  mirabili  decore  prseditam,  accepit 
in  uxorem;  quam  post  nuptias  repudians,  inter  sanctimoniales 
apud  Suesionem  ^  coUocavit,  Dacosque  omnes,  qui  cum  ilia 
venerant,  repatriare  preecepit.  Eodem  anno,  Hubertus  Wal- 
teri  Saresberiensis  episcopus  in  archiepiscopum  Cantuariensem 
canonice  electus/  in '"  crastino  Sancti  Leonardi  in  sua  sede  est 
collocatus.  Oujus  industrige  ex  preecepto  regis  Eicardi  regnum 
Anglise  et  ejus  administratio  commissa  sunt,  amoto  Waltero 
Eotomagensi  arcbiepiscopo,  qui  vocatus  a  rege  transiit  in 
Alemanniam,  cum  quo  etiam  regina  Alienor  mater  regis  pro- 
ficiscens  filium  videre  maturavit. 


Cogges- 
hale,  p.  62. 


Cf.  Diceto, 
coll.  670, 
671. 

Cf.  Hove- 
den,iii.226. 

Diceto, 
col.  671. 


^  earn  .  .  commisit]  multam  tyran- 
nidem  exercuit,  Coggesh.  This 
mention  of  Evreux  being  given 
into  John's  charge  is  peculiar  to 
Wendover. 

-  Cnut  VI. 

3  Suesionem]  Probably  an  error 
for  Cisonium,  Cisoing,  Tournay,  an 


abbey  of  regular  canons.  Madden, 
Hist.  Augl.  ii.  46,  n.  K 

*  electus]  Par.  adds  in  the  mar- 
gin vel  postulatus. 

^  in  crastino  Sayicti  Leo7iardi'\ 
i.e.  Nov.  7 :  this  is  Wendover's, 
Diceto,  col.  671,  37,  says  it  was 
"  nonis  Novembris,"  i.e.  Nov.  5. 


DE  TEMPORE   REGIS   RICARDl.  403 


Ut  rex  Bicardus  a  careers  liberatus  in  Angliam  venerit.         A.D.  1194. 

Cogges-  Anno  Dominicae  Nativitatis  Mcxciv.     Rex   Ricardus,  maxima  Richard 

*■' P"    "jam  parte  suae   redemptionis   persoluta,    obsidibusque  datis  pro  *^'"^^<i' ind 
parte  quaj  rostabat  persolvenda,  die  Purificationis  beatae  Mariao  ^  "f""^  ^ 
ab  omni  custodia  imperatoris  liber  effectus,  permissus  est  pro-  pe]"_  2. 
prium  redire  ad  regnum.      Qui  cum  matre   sua  et  cancellario  '  He  lands 
per  terram  ducis-  Luvaniae  ad  mare  Britanuicum  pervenicns,  in  at  Saurt- 
die  Dominica  post  festum  Sancti  Gregorii  proxima  in  Angliam  w     . 
cum  ingenti  omnium  gaudio  ad  portum  applicuit  Sanwicensem. 
Hora    autem    qua   rex   cum    suis    applicuit,    bora   scilicet   dici 
secunda,  sole  clarius  rutilante,  apparuit  splendor  quidam  sere- 
nissimus   et   insolitus,    non   longius    a   sole    remotus,  quasi   ad 
longitudinem    et   latitudinem    bumani  corporis,  candorem  pra3- 
fulgidum    atque    rubedinem   quasi   species    Iris   babens,    quem 
splendorem  plures  intuentes   pronunciabant  regem  in  Angliam 
fore  appulsum.      Rex    autem   confestim    Cantuariam   profectus,  He  goes  to 
beatum  Thomam   devotus   petivit ;    deinde    Londonias   veniens,  J-'anter- 
cum   maxima    laetitifB    pompa    cxceptus   est,    universa   civitate  jg  ^ec^>iy^>d 
contra  regis  adventum  innumerabilium  varietate  opum  decorata  with  great 
ac  multipliciter  adornata.     Audito  autem  adventu  regis,  nobiles  joy  iu 
pariter  et    ignobiles    regi   venienti   cum   ingenti  alacritate  oc-  I'ondon. 
currunt,    cernere   plurimum  cupientes  a  captivitate  regressura, 
quem  nunquam  timuerant  reversurum. 

Cui  adventanti  occuirit    apud    Westmonastcrium    ex  Gifts  of 
parte   abbatis    Sancti    Albani  Warini    quidam  ex   ejus  j,,,|,'"(°Qf5j 
servientibus,  Gaufridus  cognoraento    Hakesalt ;  afferens  Aihan's, 
eidem    regi    ex    parte  dicti  abbatis  munora  non  modica 
ex    am'o  et   argento,    qua?    merito  regalem   non  tantum 
pacare,  immo  exbilararc  poterant   magnificcntiani.     Ipse 
autem    rex,    affectum    pensans   cum   muneribus,  eidem 
abbati    gi-atias    retulit  aduberes,  veluti  amico  indefesso 
et   patri,  qui  filii  sui  immemor  esse   non  sustinet ;  ip- 
sum    enim  abbatem  de  consuctudino,  quia   amicissimus 
ei-at   ei,  patrem  appcllavit  carissimum.     Ex  tunc  igitur 
de  amico  amicior  factus,  rex  abbati  in  omnibu.s  agendi.s 
extitit  ei  favorabilis  auxiliator. 
Cogges-  Rege  vcro  vix  per  diem  unum  apud  Wcstmonastcrium  com-  J^*"^^'  *° 

hale,  p.  63.  moranto,  ad  Sanctum  Eadmundum  gratia  orationis  progrcditur,  \^[^^^^ 


'  I.e.  Walter  of  Coutanccs,  arch-  I       -  Henry, 
bishop  of  Rouen.  | 

c  c  2 


404 


MATTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1194 
bury,  and 
then  be- 
sieges and 
takes  Not- 
tingham 
castle. 


His  need 
of  money 
and  con- 
sequent 
greed. 


iudeque  Notingeham  properavit,  obsessurus  eos  ct  cxpugna-  Oogges- 
turus,  qui  contra  eum  conspiraverant,  et  se  Johanni  comiti  ob-  1>;''*^)  P-  63. 
ligaverant.  Exercitus  Angliae  omuia  nimirum  castella  priefati 
comitis  jam  ceperat,  isto  se  solo  tenente  et  adhuc  viriliter  de- 
fendente ;  [sed '  rege  castellum  obsidente]  et  somel  assiliente,  ut 
certius  cognoverunt  obsessi  insperatum  regis  adventum,  castel- 
lum ei  reddiderunt,  seipsos  cum  suis  omnibus  voluntati  regis 
et  miserationi  supponentes."  Quorum  quosdam  in  carcerem 
detrusit,  quosdam  digno  pretio  redemit,  in  tali  necessitate  avide 
cupiens^  pecuniam  singulorum.  Dua3  quidem  prsecipuse  eum 
causEe  vehementer  urgebant ;  ut  scilicet  obsides  pro  se  tra- 
ditos  ■*  erga  imperatorem  liberaret,  et  ut  exercitum  copiosum 
contra  regem  Francorum  statim  conduceret,  qui  terram  suam 
incendiis  et  rapinis  undique  devastabat.  Quapropter  si  avidius 
quam  regiam  deceret  majestatem  in  tanta^  necessitate  a  sub- 
ditis  pecuniam  exquirebat,  ignoscendum  potius  erat,  quam 
necessitati  regi^  derogandum. 


Richard 
crowned  at 
Winches- 
ter, 17 
April. 

He  crosses 
to  Nor- 
mandy, 
May  12. 
Submis- 
sion of 
John. 


Ut  rex  Bicarclus  coronam  portaverit,  et  statim  in  Normanniam 

transfretaverit. 

Subactis  igitur  in  brevi   omnibus  adversariis  suis  in  Anglia,  Id.  p.  64. 
rex   Eicardus    consilio    procerum    suorura,   in   octavis   Paschse, 
licet   aliquantulum    renitens,    apud    Wintoniam   coronatus   est, 
H[uberto]    arcbiepiscopo    Cantuariensi   missam    celebrante,    et 
Willelmo  rege  Scotorum  prajsente.     Deinde  in  festo  Sanctorum  Diceto, 
Nerei  [et]  Achillei  apad  Portesmue  navem  ascendens,  in  Nor-  col.  673. 
manniam   applicuit,    et    apud    Bruis   nocte   ilia    quievit.      Ubi 
comes  Johannes  frater  ejus,  optimo  usus  consilio,  regi  occurrit  Coggesh. 
supplex,  et  se   ad  pedes  ejus   humiliter   cum  militibus  multis  "^  P-  ^*- 
prosternens,  miserationem  fratris  profusis  lacrimis  imiDloravit; 
seque   in   multis    accusans    insipientiam   suam    et   consilium  (Not  in 
malum,  non   malitiam,    et  quod   sic   necesse   fieri   cum      ^^^^ 
omnium  fuisset    opinio    quod    irrevocabilitei'  foret    rex, 
confitetur.    At  rex,  ut ''  erat  plus,  fraternse  calamitati  compassus,  Cogges- 
non  se  potuit   a   lacrimis  cobibere ;    sed  fratrem  in  terra  pro-  ^^^*^'  P-  ^^^ 


^  These  words  are  from  O.  W. 

"  suis  omnibus  .  .  .  supponentes'] 
So  altered  by  Paris  from  "  suis  in 
"  voluntate  regis  et  miseratione  po- 
"  nentes,"  and  0.  W.  as  Cogg. 

3  cupiens'\  Par.  inserts  above  the 
line  vel  sitiens.  0.  W.  have  sitiens 
as  Cogg. ;  cupiens,  C. 


^  traditos']  So  Par.  above  datos, 
which  B.  C.  O.  W.  have,  as  Cogges- 
hale. 

5  tanta  necessitate]  tali  casu,  Cogg. 

^  multis']  qiiibusdam,  Cogg. 

'  ut  erat  pius]  Not  in  Cogg. 


DE   TEMPORE   REGIS   RTCARDI.  405 

Cogges-       stratum   erigcns,  in  pristinam   gratiam   recepit;     veruntamen  '  A. D.  1194. 
hale,  p.  64.  terras  suas  ci  ablatas  non  continuo  illi  restituit. 

Ut  rex  Ricardus  regem  Francorum  a  Vernolio  fugaverlt. 

Diceto,  Audiens  autem  rex   Eicardus  regem   Francorum  Vernolium  Philip 

'   ■      obsidione  vallasse,  nee   in  petrariis  erigendis,  vel  magnis  lapi-  forced  fo 
dibus  comportandis,  vel   murorum   subfossionibus   escavandis,-  ''?'*^  ^*''' 
vel  in  corporibus  obsessorum  affligendis,  per  dies  octo   cessasse,  Vcrneuil 
illuc  cum   festinatione    pertendit.      Instabat   enim    magnus  ille 
dies  Pentecostes ;    sed    ne    die  sancto    Galligense    se   victoriam 
reportasse  jactitarent,    audierunt   sub   ipso   noctis   crepusculo, 
quod    rex    Anglorum    accinctus   esset    ad    pugnam   et   summo 
diluculo    adventurus.      Quo   Francigena)    rumore   perterriti,   ut 
qui    ejus    audaciam    saspius    experti   fuerant,    elegerunt    potius 
fugere   quam   pugnare,  cum  suo  magno  ^  damno  et  opprobrio 
recedentes  a  castris. 

Ut  Herehertus  Pauper  episcopaticm  Sarisheriensem  acceperit. 

Id.  Per  idem    tempus  Herebertus   cognoraento^   Pauper,    Cautu-  Herbert 

ariensis  archidiaconus,   in   episcopum   Saresberiensem   canonice  le  Poor, 
electus,    sabbato  in    Pentecoste   presbyter   est   ordinatus,  ct   in  ''"'|!"P  °^ 
crastino   ab   archiepiscopo    Cantuariensi    H[uberto]  apud  West-  5  Jhu"""^"^' 
monasterium  episcopus   est  consecratus.     Eodem    tempore  rex  p.  •,■    tj 
Francorum  a  Vernolio   recedens,    ne    nil   agcre   vidcrctur,  cas-  destroys 
tellulum   quod    Foutes   appellatur   furibundus  subvertit,  et    sic  Fontaiues 
cum  qualiquali  victoria  ad  propria  remeavit.  castle. 

Ut  rex  Ricardus  castrum  de  Luches  ceperit. 

Id.col.674.      His  ita  gestis,  rex  Ricardus  Turonis  vcniens,  a  novi  castelli  2,000 

burgensibus,  ubi  beatus  requiescit  Martinus,  duo  milia  marcas  "liirks  paid 
argenti  nomine  cxeniorum   suscepit.      Tendens   inde  intra  fines  !*'  "'chard 
"  Turoniaj,  castellum    dc    Luches,   quod    rex   Francorum  nomine  bunrhers 
obsidatus  a   ballivis    regis   Anglia)    receperat,  dum  in  vinculis  of  Tours, 
teneretur,    ne  conventionem  quam    cum   illo  fcccrant '    infrin- He  tnke-i 
gercnt,  ct    quindecim    militibus  et  servientibus   quatcr  vigiuti  I^oc'ies 

•  venintamen  .  .  resliluil]  om.W.,  ,  an  erasure.     B.  probably  had  sem- 

though  in  O.  per,  as  O.  W.  and  Dic.to. 

2  excavandia]   excavendis,  B.  O.  *  coynomenlo  Pau/icr]  Introduced 

W_  by  Wfndover. 

magno]   Written   by   Par.  over   I  ^ /eceranl]  fcccrat,  0.  W. 


-tOG 


MATTH^I   PARISIENSIS    CHRONICA  MAJORA. 


AD.  1194.  cum  victualium  sufficicntia  custodiendum  commiserat,  rex  An-  Diccto, 

col.  C74. 


Aid 


glorum    obsedit    et    infra    dies    paucos     virilitcr    expugnavit. 
Tunc  venit  in  auxilium  regis   Anglorum   filius   regis  Navaria3, 
brought  by  copiosum    ducens  exercitum,  et   quinquaginta  balistarios,  addi- 


Navaire. 


tis  centum,  habens  in  comitatu ;  terram  Gaufridi  de  Ravenna 
terramque  comitis"  Engolismi  penitus  devastavit. 


Philip  II. 
at  Ven- 
domo,  and 

Freteval. 

Richard 
pursues 
him,  and 
captures  his 
baggage. 
Richard 
takes  Tail- 
lebourg 
castle, 
f.  10  b. 


TJi  rex  Ricardus  regem  Francorum  de  finihus  TuronicB  fugaverit. 

His  prEeterea  diebus  rex  Francorum  Pbilippus,  fines  Turonia)  Id. 
intraus,  prope  Vindecinum  tentoria  fixit.  Quo  cum  regem 
Anglorum  per  exploratores  supervenire  cognosceret,  summo 
mane  tentoriis  evulsis,  Fractam-Vallem  cum  festinatione  peti- 
vit.  Rex  autem  Anglorum  ilium  insecutus  quadrigas  ejus,  nee 
non  comitum  et  baronum  sub  eo  militantium,  sarcinasquc 
omnes  sub  captione  conclusit.  Aurum  et  argentum,  balistas 
et  tentoria,  aliasquc  res  innumeras  cepit  et  secum  reduxit. 
Sicque  in  Pictaviam  transiens,  infra  dies  paucos  Taileburc  Id.col.675. 
castellum  terramque  omnium  adversariorum  suorum,  comitis" 
videlicet  Engolismi  et  Gaufridi  de  Ravenna,^  sua  sub  potestate 
recepit;  ita  ut  a  castello  Vernolii  usque  ad  Crucem-Karoli '' 
nullus  ei  rebellis  existeret. 


Proposal 
of  Philip 
II.  to  settle 
his  quar- 
rel with 
Richard  by 
a  combat 
between 
five  men 
on  each 
side. 


JJt  rex  Francorum  regem  Ricardum  circumvenire  tem^taverit. 

Circa  hos  denique  dies  rex  Francorum  nuntios  quatuor  Id.  col.  676. 
misit  ad  regem  Anglorum,  verbis  utens  pacificis  in*  dolo, 
petens  ut  populis  utriusque  regis  potestati  subjectis,  quorum 
ipsi  reges  tam  aurum  quam  argentum  bellicis  cladibus  locu- 
los  hauriendo  evacuaverant  et  sanguinem  nobilium  utriusque 
regni  profuderant,  salubriter  parcentes,  sub  examine  ^  quinque 
virorum,  hinc  inde  dirimerentur  queestiones  amborum,  consi- 
dentibus  regni  utriusque  principibus  et  rei  eventnm  expectan- 
tibus,  donee  conflictu  terminate  adjudicarent  quid**  utrique 
regum  cedere  de  jure  deberet.  Placuit  supra  modum  provisio 
ista  Anglorum  regi,  dummodo  rex  Francorum  quintus  inter 
suos  et  rex  Anglorum  itidem  inter  sues  quintus  appareat, 
ut  paritate   servata  corporum  et    armorum   Eequa  lance  confli- 


^  Ravenna]  Rancuua,  Diceto. 

-  Aimar. 

^  Charlecroix. 

*  in  dolo']  Added  by  Wendover. 


^  examine]  Altered  by  Par.  from 
certamine. 

''  quid  .  .  .  deberet]  quid  super 
jure  regis  iitriusque  Regis  aeterui 
sederet  in  animo,  Diceto. 


DE  TEMPORE   REGIS   RICARDI, 


407 


(Not  in 
Diceto.) 


Diceto, 
col.  675. 


Hoveden, 
iii.  268. 

Diceto, 
col.  676. 


gant ;  quod  rex  Francornm  in  subsannationcm  multorum  agcrc 
recusavit. 

Hoc  quoque  anno  captus  est  Robertus  comes  Le- 
gecestrensis  a  rege  Francorum  et  comite  '  Perticense  et 
Rocelino  viceconiite  Bellimontis.  Henricus  Marescallus, 
frater  '  "\V[illelmi]  Marescalli  senioris,  fit  episcopus 
Exoniensis.  His  ita  gestis,  mediantibus  viris  religiosis, 
treugae  statutae  sunt  inter  reges  Francorum  et  Anglorum  ;  sed 
commeatui  negotiatorum  hinc  inde  interdictum  est. 


Ut  rex  Bicardiis  per  Angliam  torneamenta  fieri  statnerit. 


A.D.  1194. 

Robert, 

earl  of 

Leicester, 

captured. 

Henry 

Marshal, 

bishop  of 

Exeter. 

Truce 

between 

Philip  and 

Richard. 


Eodem    tempore  rex   Ricardus   in  Angliam   transiens  statuit  Richard 
per  loca  certa  torneamenta  fieri,  hac  fortasse  inductus  rationo,  '>lM'0"its 
ut  milites   regni    undique    conciu'rentes   vires    suas    flexis    in  m^m^  (q 
girum  fra3ni3    experirentur ; '   ut    si    bellum   adversus   Crucis  M)e  held  in 
inimicos  vel   etiam   finitimos  movere  decreverint,  agiliores  ad  England, 
prselium  et  exercitatiores  rcdderentur. 


Capitur  imperator  Coiistantinopol'itanus  Cursac  etpessime  tractalur 

ah  Alexia. 

Id.coI.674.      His  etiam  diebus  Alexius'  quidam,   Manuelis  quondam  Con- Alexiu.»» 

stantinopolitani  imperatoris  filins,  iunumerabili  multitudinc  ar-  "surits  the 

matorum  congrregata,  Cursac  tunc  '^  imperatorem  Constantino-  •^■"O"*^"  «f 

1-.  if-  -i.      i.  -i         i         Constuuti- 

politanum    hostiliter    aggressum    cepit    et    cxcajcavit  ;     atquc  ^,.,1^ 

tandem  ementulatum  perpetuo  carcere   damnavit,  eju.squo    im- 

perium  occupavit. 


Ut  rex  Anglorum  de  captione  sua  de  duce  Au8tri<e  domino  Papcn 

querelam  de2)08uerit. 

Anno  Dominicae  Nativitatis  mcxct.    Rex^  Ricardus  ad  scdcm  Tetter  of 
Apostolicam  nnntio-s  direxit,  qui  in  prresentia  domini  Tapaa  con-  Richard  to 
stituti  talem  deposuorunt  querelam  :  "  Pater  saucte,  salutat  excel-  p„^",  ,,3- 
"  lentiam  vestrara  dominus  noster  rex  Anglorum  Ricardus,  ctii,j,„fthc 


'  Geoffrey  III. 

»  frater'\  filius,  Ilibt.  Anglor. 

3  cjTjicrirentur]  experitentur,  B, 
It  is  corrected  in  C. 

*  Crucis  inimico»]  Agarenos,  Di- 
ceto. 


I       *  On    this    error,    sec    Madden, 
ni<t.  Angl.  iii.  p.  557. 

"  tunc'l  Written  over  nn  erasure  ; 
I  nunc,  C).  W. 
[       1  This  is  peculiar  to  Wendover. 


408  MATTH^I    PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA, 

A.D.  119.).  c(  postiilat  sibi  justitiam  exliiberi  de  duce  Austrise,  qui  ipsum  de 

duke  of        <<  peregrinatione  sua  tarn  laboriosa  tam   SUinptuosa  tamque 
Austria.       ,,  •      i  ■..■,■,  ,      ,  ■ 

periculosa  revertentem  ccpit,  et  alitor  quam  tautum   priu- 

"  cipem    decuit,    afflixit,    imperatorique    ac   si    bos    esset   vel 

"*'  asiuus,  vendidit;  qui  postmodum  ambo  regiium  ejus  intole- 

"  rabili    redemptionis    debito    contriverunt.      Ipsi    insuper    a 

■'  ChristiaiifE    fidei   legibus    alieni    in    tali    casu   regi    deteuto 

"  graviora  exercuerunt  judicia,  quam   ipse  Salaadinus  faceret, 

"si    in    manibus    ipsius    per    simile    infortunium    incidisset  ; 

"  contra  quem  idem'  rex  a  finibus  terras,  relicto  regno  nuper 

"  adepto,    relicta    patria,    parentibus,   et    amicis,    dimicaturus 

"  ascendit.      Sciret    forsitan   regis   generositati    simul    et  pro- 

"  bitati  sive  majestati  nimirum   deferre,  cui  ilia  gens  barbara 

"  et  cervicosa  deferre  nescivit.     Sed  fortasse  hoc  fecerunt,  ut 

"  sibi   tanti    regis    captio    pro    laudabili   victoria  imiDutaretur, 

"  cum    nunquam    ipsum    bello    appetere     pra3sumpsissent,    si 

"  bellicoso  exercitu  suo  vallatus  fuisset.     Nee  sibi  regis  dejec- 

"  tiouem  existiment  imputari,  sed  divinse  •  potius  dispensationi, 

"  ad  cujus   niitum  rota   etiam  fortunse  huuc  humiliat  et  hunc 

"  exaltat,  liunc    deicit  et  bunc  attollit.      Movet   prteterea  non 

"  mediocriter    dominum    nostrum    regem,    quod   sub    pace    et 

"  protectione  vestra,    omnibus  peregrinis  usque  ad  triennium 

"  concessa  et  in  poenam  excommunicationis  iufiicta  et  firmata, 

"  ipsum  a   peregrinatione   venientem   et  iterum  redire  dispo- 

"  neutem  ceperuut ;    atque  sub  custodia  carcerali  detrudentes, 

"  ad  gravissimam  redemptionis   summam  coegerunt.     Jubeat 

"  ergo   excellentia  vestra   cum   festinatione  ut  obsides    domini 

"  nostri  regis,  qui  adbuc  pro  parte  redemptionis,  quae  solvenda 

"  restat,  detinentur    in  vinculis,  liberos  exire  dux  ille  permit- 

"  tat,   et   pecuniam,  quam  a   domino    nostro    excommunicatus 

"  recepit,    ex    integro    restituat,  necnon    sibi    suisque  illatam 

"  injuriam  digna  satisfactione  emendet." 

De  excommnnicatione  dncis  Austrice  ^)ro  rege  Ricardo. 

Thf  Pope        Cumque   bjec    et  alia   multa  coram   summo    Pontifice    regii 

excommii-  nuncji  allegassent,  post  trinam  am  monition  em  quam  dux 

mcates  the  -,■  -,      ^  _  .,.  ^ 

duke  of        exauciire     recusavit,   domnus    Papa    ilico   surgens     cum   suis 

Austria,  cardinalibus    ipsum  ducem    nominatim    excommunicavit    et   in 

and  puts  genere  omnes   qui  in  regem   et  suos  manus  injeceraut  violen- 

is   erri-  ^^g.  terramque  ducis  totam  ecclesiastico  supponens   interdicto, 

an  inter-  Veronensi  episcopo  ^  dedit  in  mandatis,  quatinus  banc  interdicti 

diet.  et    excommunicationis    sententiam    singulis   diebus    Dominicis 

»  idenq  om.  C,  |       2  ^lai-d. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


409 


et  festivis  per  tohim  Anstriae  dncatum  fi^cerct^  publicafi.  A.D.  1195. 
Diceto,  "  Quod  gi  idem  dux  mandatis  nostris  parere  dccreverit,  in 
col.  675.  <<  yirtiitg  j)ei  eidcm  prtecipias,  ut  obsides  regis  Anglorum  uni- 
"  versos  absolvat,  pactiones  omnes  rela.\et,  et  ablata  sibi  per 
"  eum  et  siios,  ct  quju  de  ipsius  regis  iniqua  redemptione  per- 
"  cepit,  universa  restituens,  eosdem  obsides  faciat  cum  secu- 
"  ritate  ad  propria  remeare,  et  amodo  talia  non  attemptans, 
"  Tiihilorainus  etiam  dc  injuria  et  damnis  congrue  satisfaciat 
"  irrogatis." 

De  miserahili  moiie  ducU  Anstrice. 

His  omnibus  pra:>fato  duci  ab  episcopo  Yeronensi  rite  denun-  nis  terri- 
tiatis,  dum  idem  dux  maudati  Apostolici    aspernator    existeret,  torj-  struck 
Cogges-       percussa  est  terra  illius    sterilitate  inaudita,  fame   nihilominus  T      ^'tenl- 
hale,  p.  65.  g^    peste.      Danubius    ctiam    fluvius,    in   parte    quadam   terras'^' 
ipsius  plus   solito  inuudans,  inopinato  eventu   bomiuum  decern 
milia    submersit.     Sed   cum   in   his   omnibus    non   sit   aversus 
furor  ducis,  immo  in  deterius    aggravatus,  ipse    divino  judicio 
terribiliter  percussus  est.     Dei  siquidem  Sancti  Stephani,  cum  His  fatal 
equitando  lusum   pergcret,  sociis  comitantibus,  equus,   cui  dux  accitUnt, 
insidebat,  violenter  -  pedem  offensus,  tibiam  sedentis  cum  pede  ^^*^'  ^^" 
insanabiliter    contri%'it ;    nam    tibia    cum    pede    protinus    con- 
juncta  nigredino  quadam  intumescens   uuUo  medicorum  potuit 
cathaplasmate  sedan,  quin  ignis  quem  infernalem  vocant,  tumori 
admixtus,    intolerabiliter    cruciaretur.^     Quem    dux    cruciatum 
ferre  non  valens,  pedem  a  crure  fecit  detruncari ;  ipso  interim 
dolabrum    tenentc,    ceteris    omnibus    pra)    nimio    borrore   hoc 
facere  ronuentibus.     Sed  nee  sic  doloris  cruciatus  evasit;   nam 
ilico   femur  cum   corpore  reliquo   igne  illo   exccrabili   dopasce- 
batur.     Tandem   vero   culpam  recognoscens   iniquam   quam   in 
regem  et  suos^  malitiose  exercuerat,  suadentibus  episcojiis  qui 
aderant,  obsides  absolvit ;  et  residuum  pecuniae  de  redemptione 
regi.'f  quod   rccepcrat '"  se   rcdditurum   spopondit,    atque   ccclc- 
siasticiu  censuras    se  deinceps    pariturum    promisit.      Tunc  cpi- 
scopi  qui  aderant,  videntes  eum  in  tanta  miseria  et  calamitate 
constitutum,    a^   scntentia   cxcommunicationis   absulvcntc;?,    ad  IK- is  ah- 
communioncm    fidclium    admiserunt  ;    et   sic    cum    iutolerabili  solved,  and 
cruciatu    epiritura    cxhalavit.      Cujus  corpus  diutius  jacuit  in-  ^'^**" 


'  fareref]  Written  by  Par.  over 
an  erasure  ;  faciat,  (J.  W. 

-  violenler]  mole  nivis,  Cogges- 
hale. 

•'  cruriarctur']  Sic,  carc'lc'8»ly  al- 
tered by  Wendover  from  eum  cru- 
ciabal  in  Coggeshale. 


*  guos"]  in  obsiili'S  reiri-*,  Copg. 

*  recq>crat]  noudum  expcnderat, 
Cogg. 

*  a  .  .  .  almolrmtcx']  Added  by 
WeiidoviT,  a»  also  cum  intolcniliiU 
cruciatu  in  the  next  line. 


410 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1195.  humatum,  donee '  horribilibus  scateret  vermibus,  co  quod  filius  Cogges- 

ejiis  mandata  patvis  ex^cqui  nollet;  sed  tandem  ab  amicis  com-        '  1^-  ^^' 
pulsus,  obsides  absolvit  et  repatriandi  liccntiam  concessit. 


f.  11. 


Ut  imperator  Hcnricus  rcgmtm  Apulice  sihi  suhjugaverit. 
Imperator  ^    Henricus   his    diebus    subjugavit    sibi    regnum  Id. 


Henry  VI.  ^p^iije   g^    giciliaj,    mortuo   Tancredo,  qui    Willelmo  ^    injuste 


reduces 
Apulia  aud 


sviccesserat.     Duxcrat  enim  in  uxorem  sororem  ■*  regis  Willelmi, 


Sicil}-.  cui  regnum  istud  justius  debebatur. 


De  liorrihili  adventu  paganorum  in  Hispaniam, 

Invasion  of      Circa    dies   illos   rex^    de    Marroch    potentissimus,^  quem  Id.  p.  67. 

Spam  h}'    mirabilem   mundi    vulgus,  vel    qui    melius    admiralium 
the  Moors.  .  ... 

Murmelin,  id  est  admiralium  bellicosum  et  victoriosum 

nominant,  cum  triginta  regulis  et  innumerabili  exercitu''  in 
Hispaniam  applicuit,  terramque  regis*  dicti  Petit  Hispanice 
vastavit.  Alias  quoque  provincias  plures  ^  incendiis  depopulans 
et  rapinis,  sexui,  ordiui,  vel  ffitati  non  pepercit,  nisi  eis  tan- 
tummodo  qui  se  ipsius  vesanise  subdiderunt.  Habebat  enim  in 
exercitu  suo  sexdecies  centum  milia  pugnatorum,  ex  quorum 
inopinato  adventu  tota  Cbristianitas  contremuit  conturbata.-^** 
Great  Istam  autem  Dei  iram  aquarum  diluvium  prsesignavit, 

°°'^'        quse  segetes  suffocans  validam  famem  generavit. 


'  donee  vermibus']  Added  by 
Wendover. 

-  Here  one  leaf  of  the  original 
MS.  has  been  removed,  and  re- 
placed by  two  (fF.  11,  12),  which 
are  written  entirely  in  the  St.  Al- 
ban's  hand.  The  portions  copied 
Jiora  the  leaf  that  was  removed  are 
slightly  abridged,  in  order  that  with 
the  additional  matter  introduced  by 
Paris  they  might  exactly  fill  these 
two  leaves.  This  is  the  case  especially 
towards  the  end  of  f.  12  b,  where 
Paris  has  omitted  words,  and  used 
shorter  expressions,  as  may  be  seen 
by  the  collation  on  p.  423,  for  fear 
the  matter  might  extend  beyond 
the  end  of  the  page.  Paris's  new 
matter  here  can  onlj'  be  ascertained 
by  collation  with  the  text  of  Wen- 


dover, but  is  made  clear  by  the 
difference  of  type  :  the  small  type 
here  showing  what  MS.  B.  has  in 
common  with  MSS.  0.  W. 

^  O.W.  and  Hist.  Angl.  ins.  regi. 

"*  Constance,  daughter  of  Roger 
king  of  Sicily. 

^  Boyac  al  Miramimoli,  Hoveden, 
iii.  302. 

•>  The  additions  of  Paris  are  not 
in  Coggeshale. 

''  O.  W.  and  the  Hist.  Anglor. 
add  "  paganorum  ex  Africa  pro- 
"  rumpens." 

s  i.e.  Alphonso  IX.  of  Castile. 

^  plures]  plurimas,  0.  W. 

^"  contremuit  conturbata]  pertur- 
bata  est  vehementer,  0.  W. ;  vehe- 
menter  turbata  est,  Cogg. 


DE  TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


411 


irpiii  of 
i  MS.  of 
ceto, 


De  moiie  Guarini  ahhatis  Sancti  Alhani  et  siiccessione  Johannis  A.D.  1195. 

abbatis. 

Eodemque  ^  anno  magistcr  Guarinus,  .scientia  et  nioribus  Death  of 


prteditus,   abbas   ecclesiie   beati   Albani,    cum    sedisset    annis 


Wariii,  ab- 
bat  of  St. 


■g.  13  E.  undecim,  mensibus    octo,    totidemque   dicbus,    tertio  kalcudas  Albau's. 

,  f.  125  6.  Maii  diem  clausit  extremum ;  cui  successit  magister  Johannes 

dictus  -  do  Cella,    vir   raaximjB    reliijionis    et    scientife,  John  de 
monachus  ejusdem  ccclesia3  et  prior  celUe  de  Walingeford,  ^^"  ^'.  ^" 
decimo  tertio  kalendas  Augusti  in  abbatem  electus ;  qui  tertio 
kalendas    ejusdem    a    Ricardo     Londoniensi     episcopo     munus 
benedictionis  accepit. 

Sub  eodem  tempore  prior  Hospitalis  Jerusalem  factus  Alan,  bp. 
est  episcopus  de  Bangor.     Eodemque  anno  obiit   Hugo  °  ^"""or- 
de  Pusaz  episcopus  Dunelmensis,  et  Henrieus  episcopus  Deaths. 


S.  Cott. 

lustlna, 
8.f.l36. 

jveden, 
284, 
6. 


Wigorniensis. 


ceto, 
I.  679. 


De  legatione  Huberti  Cantuariensis  archiepiscopi. 

Per  idem  tempus  papa  Caelestinus  omnibus  Anglias   prselatis  Letter  of 

scripsit  in   hsec    verba:    "Caelestinus    episcopus,  venerabilibus   ."•'*^5.j''*" 

"  fratribus    Eboracensi    archiepiscopo    ct    universis    episcopis,  ^^^^,  .^^ych- 

"  abbatibus,  prioribus,  et  aliis  ecclosiarum  prnclatis  per  rcgimm  bishop  of 

"  Anglise  constitutis,  salutera,  ct  ca;tera.     Cum  ^   omnibus   60-^°''!*''"^'"- 

"  clesiis  ex  commisso  nobis  pastoralis  solHcitudinis  officio  pro-  "°"",''^  ^ 

.  ,.  1  .       ,.  appomt- 

"  videre  teneamur,   specialiter  tamcn   ad   prassens  Anglicanam  ,„e„t  „f 

"  ecclesiam  paternae  considerationis  acic  intucntes,  ad  salutem  archbishop 

"  ipsius  communi  fratrum    noatrorum   consilio  decrevimus,   ut  II"''^^''''  "s 

"  venerabilis  frater    noster  H[ubertus]  Cantuariensis  archiepi-  ^'S''^*^' 

"  scopus,    de  [cujus]  meritis    ct   virtute,  sapientia    pariter   ct 

"  doctrina,  ecclesia  congaudet  universalis,  ministerio  legationis 

"  accepto,    vices    nostras   ad    honorem    ccclesias,    totius    regni 

"  salutem  et  pacem,  per  totum  regnum  Anglia?,  non   obstante 

"  privilegio  vel  cxceptionc  tibi  aut  ecclesia)  tua?,  frater  archi- 

"  episcope,  vel  alii  facto,  libere  exequatur.     Prajsentium  igitur 

"  auctoritate  universitati  vestraj   per   Apostolica    scripta,   pra;- 

"  cipiendo  mandamus,  quod   eidem,  tanquam  Apostolica)  sedis 

"  legato,  reverentiara  impendatis  debitam  ct  honorem." 


'  In  the  margin  are  drawn  two 
pastoral  stiives  and  mitres,  one  in- 
verted, and  the  other  erect. 

-  These  additions  of  Paris  arc  not 
in  the  Diceto  MS. 


'  Cum  .  .  .  Icneamur']  This  is 
abridged  from  the  opening  senten- 
<:e8  of  the  letter. 


412  MATTH.EI    PARISIENSIS    CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1195.  ^(^(jiojii'^/o    PiqiCB    ad   regem   Francorum  iwo   regina   sua   quam 

repudiaverat. 

Part  of  the  Eadem   quoque  tcmpcstate  Papa  Cjelcstinus    Senoiicnsi  ar-  Diceto, 
v!**^p          chicpiscopo  inter  cfetera   scripsit  in  heec  verba:  "  Nos  itaque,  col.  683 

to  William  "  ^^^  ipsum  regem  Francorum  specialiter  in  visceribus  caritatis 

of  Cham-     "  diligimus,    per    dilectum    filium    nostrum    C.    subdiaconum, 

pap:iK',         "  Apostolica3  sedis  legatum,  ad  hoc  specialiter   missum,  roga- 

archbishop  (<  yjj^ug  euudem,  nt  reginam  suam,  quam  a  se  consilio  iniquo 

the  subi'ect  "  amoverat,  afFectu   maritali  tractaret;   nee  illis  aures  accom- 

of  Philip's  "  modare  curet/  qui  pro  lucro  reputant,  si  possunt  inter  aliquos 

divorce.       '«  odium  et  discordiani  seminare.     Inde  est,  quod  illam  divortii 

"  sententiam,  contra  juris  ordinem  prolatam,  de  fratrum   nos- 

"  trorum  consilio  peuitus  irritantes,  fraternitati  tuas   per  Apo- 

"  stolica  scripta  mandamus   firmiter    et   praecipimus,  quatinus 

"  si  prsedictus   rex,  ista  vivente,   aliam    superducere  voluerit, 

"  vos  auctoritate  Apostolica  id  eidem  inhibere  curetis." 


Admonitio  Papce  episcopis  Anglice  facta  pro  negotio  Terroi 

Sanctce. 

Letter  of         Circa  dies   istos.    Papa   Cselestinus    II[uberto]    Cantuariensi  Id.  col.6i 

Pope  archiepiscopo  ej usque  sufFraganeis  pro  negotio  Terrae   Sauctse 

III  to  the    scripsit   inter   caetera   in    hunc  modum :    "Vos   autem   fratres 

Enghsh        "  arcbiepiscope  et  episcopi,  quibus   cura  animarum  et  sollici- 

bishops  ou  "  tudo    commissa  est,    precibus  instantes    ad  Dominum   inces- 

^  ^  ?       "  santer   subjectos  vobis   populos  inducatis,   ut  assumpto  cru- 

Land    '       "  cis   signaculo  ad   confutandos  fidei    Christianae   persecutores 

"  accingantur.     Speramus    siquidem,    et  vos    sperare   debetis, 

"  quod   Dominus    in  verbo   praedicationis    et   orationis    vestrae 

"  rete    laxabit    in   capturam,  et   tales    ad    defensionem    Orien- 

"  talis  provinciae  propitius  excitabit,    quorum  potius  exigentia 

Ps.  Ixvii.  1.  •''  meritorum    quam  armorum  fiducia  exurget  Deus,  et  inimici 

"  Ejus    dissipabuntur,  et  fugient    a    facie  ^  Ejus^  qui  oderunt 

"  Eum.      Nos    autem    illis,  qui   pro    divinitatis   amore    hujus 

"  peregrinationis    laborem    assumere    et    in    quantum     in    se 

"  fuerit  implere  studuerint,    de  indulto   nobis  a   Domino   auc- 

"  toritatis     officio     illam     remissionem     impositfe     poenitentiEe 

"  per    sacerdotale   ministerium    facimus,    quam    prasdecessores 

"  nostri    suis    noscuntur    temporibus    statuisse  ;    ut    videlicet 

"  qui    corde  contrito  et  humiliate  spiritu  laborem  hujus  pere- 


1  curef]  curaret,  O.W.,  as  Diceto. 
^  facie]  face,  B. 


Ejus]  ipsius,  0.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


il3 


grinationis     assumpserint     et     in     pcenitcutiam    peccatorum  A.D.  1195. 
hoc   iter  expedierint,  si  in   fide  decesserint,   plenam   suorum 
criminum    indulqentiam    et    vitam     consequentur    ajternam. 
Bona    quoqiie    ipsoruni,    ex    quo    crucem    accepeiint,    cum 
familiis    suis    sub     Romansa    ecclesise     necnon     et     archie- 
piscoporum     aliorumque     ecclesiis     pra3latorura     protectioue 
consistaut.     Et  uullam    de    his   quas    in   susceptione    crucis 
quiete  possedcrint,'   donee  de   ipsonim  reditu  vel  obitu  cer- 
tissime  cognoscatur,  jacturam  -  vel  perturbationera  sus- 
tineant  vel  quaestionem;  sed  bona  ipsorum  intcgra  remaneant 
interim  et  quieta.     Illi  autem  qui  in  subsidium   terrte  illius 
de    bonis   suis  illuc   transmiserint,   de    peccatis  suis    veniam 
consequentur,  juxta  suorum   moderamina    pra^latomra.     Ye- 
rum  tibi,  frater  archiepiscope,  oneris  hujus  laborem  duxiraus 
injungendum ;    mandantes   ut    apud    carissiraum    in    Christo 
filium  nostrum    illustrem   Anglorum    regem,    qui  ^    Terram 
Sanctam  sub  trium  statuit  treugisannorum,  ut  ad  defensiouem 
terrae   illius   milites  et  pedites   bene    iustructos   transmittal, 
assiduis^   exhortationibus  elabores,    [et]  provinciam  circum- 
iens    Anglicanam   opportunis    et  importunis   proedicationibus 
iustes,    ut    pro    defensione    Christianitatis,    assumpto    crucis 
signaculo,  terram  visitcnt  transmariuam." 
Cum  hpec  autein  ad  regis  notitiam  peivenissent,  ipse  Anxitty  of 
promta    clevotione    animatus    alios    strenuos    ad    opus  ^^''^'^^""^ '^^ 
crucis,  maxime  quos  multipliciter  exaltaverat,  alacriter  oftheHoly 
animabat,  persuadens  ut   tain  pro    ipsius    regis    salute,      "'■ 
quam    ecclesise    promotione,    et    pi-opriarum    aniniarum 
salute,  ad  laborem    praidictum  accingi  non  i)egntareii- 
tur.     Et    ut  quosdam  Imic  salubri  admonitioui  re  belles  t.  1 1  i. 
civilius    reprehenderet,    praidicatoris    fonuam    induens, 
banc  frequenter  parabolam  circumsedentibus  replicavit. 


De   Vitali   Veiieto  oinrtirn  ingratoruni  rtdaiyutio. 

Tunc  vero  temporis  contigit  de  quodam  cive  Yenet\ie,  A  polity  m 
divite  scilicet  avaio,  quiddam  relatu  dignissimum  ;  ^l^^'*^^  rl'.^i'^qLm 
propter  ingratorum  multitudinem  liuic  pagina;  duximus  uhhuti 


'  poaseilerint  ]     iK>«hiilerint,    (J. ; 
posscilerunt,  W. 

-  These   introductions    of    I'aris 


are  not  in  the  copy  of  the  letter  in 
Diceto. 

'  qui  .  .  aniiorum]  Not  in  Diceto. 

*  assuluit]  a6s'ul\ih*\uv,  li.  U.  W. 


414         MATin.EI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1195.  inserendum.i  Civis  igitur  memoratus  nomine  Vitalis, 
S(t»cti        cm^^    daturiis    esset    filiani    suam    nuptui,    ut    mensam 

Aibani  .  .    .      .  ,  „ 

Guariiio  et  pi*<Bpai"aret  lautiorem,  venatum  ivit  in  quandam  fores- 
ipsc  nobis    ^j^j^  vastissimam    et  desertam,  raari   conterminam.     Et 

enarravit.  .  ,  ' 

Apoioffuc  c^^^  P<5i'  devia  heremi  solus  vagaretur,  arcum  extentum 
of  Vitiiiis  bajulans  cum  sagittis,  cupiditate  ferince  ductus,  incidit 
tiau.  forte  in    foveam  et    pedicam,  leonibus,    ursis,    et   lupis 

subtiliter  prseparatam,  a  qua,  cum  os  strictum  fuisset, 
et  pavimentum  profundum  et  amplum,  nullo  modo 
potuit  ascendere  vel  evadere.  Invenit  autem  in  ea,  quse^ 
eodem  casu  in  ipsam  inciderant,  duo  crudelia  animalia, 
videlicet  leonem  et  unum  magnum  serpentem ;  sed 
ipsum  Vitalem,  qui  se  signo  crucis  prsemunivit,  nequa- 
quam  invaserunt,  licet  famelici  nimis  et  protervi. 
Morabatur  ergo  illic  tota  ilia  nocte  et  die  sequenti, 
damans  et  ejulans,  et  mortem  suam  tarn  probrosam 
lamentando  deplorans.  Accidit  autem  ut  quidam  pau- 
perculus  carbonator  silvicola,  dum  pergeret  quis- 
quilias  ibidem  lignorum  coUigendo,  audiret  clamorem 
et  planctum  quasi  subterraneum ;  et  vocem  sequens, 
pervenit  ad  os  putei,  et  introspiciens  ait ;  "  Quis  est, 
"  quem  audio  ? "  Et  Vitalis  expergefactus  et  gavisus 
supra  id  quod  dici  potest,  respondit  alacriter  dicens. 
"  Ego  quidem  miser  Vitalis  cognomento,  Venetus,  qui 
"  ignarus  pedicarum  et  muscipularum  harum  in  foveam 
"  istam  feris  nocivis  incidi  devorandus,  qui  fame  et 
"  timore  contabesco.  Sunt  enim  hie  duo,  qua3  ^  nimis 
"  pertimesco,  animalia,  leo  scilicet  quidam  et  anguis  ; 
"  sed  adliuc,  Deo  protegente,  Cujus  signo  me  com- 
"  munivi,  me  non  invaserunt ;  tibi  reservatus  sum,  ut 
"  tibi  benefaciam.  Erue  me,  et  bene  tibi  erit ;  ecce 
"  tibi  dimidium  bonorum  meorum  concedo,  videlicet 
"  quingenta  talenta ;  sunt  enim  mihi  mille."  At  pau- 
per ;  "  Si  dictis  facta  compenses,  faciam  quod  desideras 
"  et  hortaris."     At  Vitalis  dicta  sua  multis  et   magnis 

^  inserendurri]  inserendam,  B.         |        -  quce]  qui,  B. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICAUDI.  -il5 

juramentis,  Deo  interposito  pro  fidejussore  et  fide  A.D.  1195 
media,  confirmavit.  Et  cum  colloquerentur,  leo,  motu  Apoiojrue 
caudre  saltuque  jocundo,  et  similiter  anguis  blando  thi-  Wne- 
sibilo  et  totius  corporis  volubilitate  eidem  pauperi  ap-  "'"'• 
plauserunt,  quasi  liberationein  suam  cum  Vitale  postu- 
lantes.  Et  statim  ^  pauper  domuni  suam  festinus  adiit, 
scalamque  quandam  cum  funiculis  quos  noverat  ncces- 
sarios  cum  summa  festinatione  pr?eparavit,  et  rediens 
dimisit  eam  in  puteum  solus.  Et  statim,  immo  raptim 
et  certatim  leo  et  auguis  per  gradus  scala3  ascenden- 
tes,  ipsi  pauperi  applauserunt,  et  circumeuntes  pedes 
ejus  volutabantur  coram  eo  Isetabundi,  quasi  gi-atiarum 
action es  pro  liberatione  sua  referentes  eidem.  Postea 
vero  pauper  ipsius  Vitalis  ascendentis  manum  appre- 
hendit,  et  deosculans  cam  dixit ;  "  Vivat  manus  hpec, 
"  eja  eja  gaudeo  plane,  quia  voti  compos  effici  merui ;" 
et  duxit  eum  donee  ad  notitiam  itiueris  perveniret. 
Et  Vitali  recedcnti  ait  silvanus  pauperculus,  "  Quando 
"  et  ubi  persolves  mihi  debita?"  Et  Vitalis;  "Infra 
"  diem  quartum  in  Venetia,  videlicet  in  i)alatio  meo, 
"  quod  quidem  famosum  est  et  reperire  non  est  difficile." 
Rediit  silvanus  ad  -  domunculam  suam,  ut  ])randeret. 
Quo  sedente  ad  mensulam,  eccc  leo  quern  libcraverat 
a})portans  hinnulum  intravit,  et  apposuit  mensjo  pran- 
dentis  blandus  et  mansuetus  ;  quasi  offerens  illud  j^ro 
pi-gemio  beneficii  et  liberationis,  et  applaudens,  mitissi- 
mus  sine  rugitu  et  ira  aut  jilicujus  Iresione  recessit. 
Et  sequebatur  eiun  silvanus  ludentem  coram  eo  et 
lingentem  pedes  ejus,  ut  sciret  ubinam  foret  cubile 
ejus ;  admirabatur  enim  vehemcnter  leonis  tantain  man- 
.suetudinem ;  et  ))ostea  rediit  ut  pranderet.  Et  cum 
cibum  sumeret,  ecce  serpens  liberatus  afiuit,  gemmam 
pretiosam  in  ore  deferens,  apposuit  eidem  silvano 
tancjuam  libemtori  suo,  et  iljam  in  di.sco  suo  reposuit, 
seseque  spiris  volubilil)us  ante  ipsum  volutans  et  ludens 

'   slatiui']  stutum,  li.  |        -  utl]  n,  B. 


416  MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1195.  applausit,    quasi    grates    referens    ei    pro    iiupenso    sibi 

A^ill^","*^    beneficio  ;    et  blando  emisso  sibilo,    nullum  laeJeus    re- 

oi  Vitalis  ....  . 

the  Veue-   cessit.     Qucm  similiter  sequebatur    silvanus    pro  admi- 

^"*°"  ratione  ut  de  eaverna  ejus  certificaretur.     Elapsis  igitur 

duobus  vel  tribus  diebus,  silvanus  deferens  secum 
gemmam  suam  pretiosam,  quam  videlicet  serpens  suus 
sibi  attulerat,  Venetiam  adiit,  ut  a  Vitali  promissa 
reciperet.  Et  invenit  eum  cum  concivibus  vicinis  suis, 
prse  gaudio  liberationis  suse  convivantem.  Quern  sil- 
vanus seorsum  evocans,  et  secretius  alloquens,  quia 
ignotum  se  simulavit,  dixit ;  "  Amice,  redde  quod  debes." 
At  ipse  torvo  vultu  respondit ;  "  Quis  tu  ?  Quid 
"  exigis  ?  "  At  ille  ;  "  Quingenta  talenta  mihi  a  te  pro 
"  beneficio  tibi  facto  ex  pacto  promissa."  At  Vitalis ; 
"  Eja,  quam  leviter  velles  lucrari,  quae  ego  per  longa 
"  tempora  laboriose  adquisivi."  Et  prsecepit  familiae  suse 
ut  caperetur  quasi  delirans,  pro  tanta  temeritate  incar- 
cerandus.  Quod  silvanus  intelligens,  repentino  saltu  a 
domo  exilivit ;  et  veniens  ad  prsetorium,  hsec  omnia 
judicibus  civitatis  seriatim  intimavit.  Cui  cum  non 
plane  crederetur,  narravit  incredibile,  ostendit  gemmam 
sibi  a  serpente  gratis  datam ;  et  ilico  unus  civium, 
quem  virtus  lapidis  non  latebat,  ipsum  pro  magno 
pretio  comparavit.  Ut  autem  omnes  inde  redderet 
certiores,  silvanus  aliquos  de  civibus  duxit  ad  latibula 
leonis  et  serpentis ;  qui  adhuc  ipsi  silvano  tanquam 
liberatori  suo  applauserunt.  Certificati  igitur  judices 
civitatis  de   rei  veritate,  compulerunt  Vitalem   reddere 

Richard  I.    qusB  promisit,  et  satisfacere  pro  injuria.     Hsec  saepe  re- 

in  tli6  linuit  _^ ,  ,  , 

of  repeating  fercbat  rcx  Kicardus  raumncus,  ingratos  redaimiendo. 

this  story.  '         *=  *= 

De  quadam  pactione  facta  inter  reges  Francorum  et  Anglorum. 

Richard  at       Anno  Dominicae  Nativitatis  Mcxcvi.     Eex  Anglorum  Ricardus  Hoveden, 
Poictiers.;;    ^d    Natale    Domini    fuit    apud    Pictavensium    civitatem.      Et  ™-  308. 
His  confer-  deinde  post   festum  Sancti  Hilarii,  convenerunt  ad  colloquium  ^^-  ^^-  ^' 
Philip  at      Pliilippus  rex  Francorum  et^Eicardus  rex  Anglorum  apud  Lo- 
Louviers.     viers,  ubi  inter  eos  convenit  in  hunc  modum ;  Rex  Francorum 


DE  TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


417 


Hoveden, 
iv.  3. 


(Not  in 

Ilovcdou.) 

Iloveden, 

iv.  3. 


Id.  iv.  4. 


(Not  in 
Hovedeu.) 

Hovedfu, 
iv.  5. 


(Not  ill 
Iloveden.) 


quietum '  clamavit  regi-  Ricardo  et  hoercdibu.s  suis  Yssoiulura  A.D.  119G. 
cum  pertinentiis    siiis,  et  jus   totum   quod    liabuit  in  Berri    et  f.  I"-- 
Alvernia    et    Guasconia.     Et   reddidit  ci   quieto    castcUnm    do  Ti " ms  of 
Arcbis,^  et   comitatum    do    Aiibemarla,    aliatiuo  ciistclla   multa !      P''"<^^' 

IT  1  •         •  n,  netxveeu 

qua;  occupavcrat   post^  reditum  suum  dc  percgrinationo  icrrje  them. 

Sancta?,    ltd    quam    adhuc    vcdire    proposucrat.      Et   rex 

Angloriim    quietum     clamavit    regi    Francornm   castcllum    do 

Gisorcio,  ct  totum   Normannicum  Vigc.simim.     Et   ba^c    omnia 

ut  rata    babcrentur    ct    firma,    fideju.ssoros  adinvicem    invenc- 

runt,  et  poenara  cjuindecim  milium   marcarum  argenti  inter  so 

statucrunt.    Procedcnte  voro^  tempore,  cum"  rex  Ricardns  pra?-  IMiilip 

dicta  omnia  possideret,  poonituit  regem  Francornm  talc  fccis.sc  '"■*"!>•<•*  •'"' 
.  -1  A 11  T         lieare,  and 

commcrcium;    et  magnum    congcrcns    exercitum    Albamarliam  jjj^.|j,ji.j 

obsidione  vallavit.     Qno  facto,  rex  Anglorum  praiccpiL  saisiari  seizes  the 

in    mann    sua"    oranes    res    et    possessiones    abbatum    Majnri.s  property 

mona.slerii   et    fde'    Cluniaco,   dc  Sancto    Dioni.sio,    ct   prioris  "'  '''!^ 

•  sureties, 

de     Caritate;    qui     fidcjnssores     extitcrant   regis    Francornm 

super  pactione  memorata^  et  sic  prolocuta,  quod  si  rex 
Francornm  conventioncm  non  servarct,  ip.-ii  darciit  rogi  An- 
glorum pccuniam;'^  gravitcr  regem  Francoi-um  do  enornii 
Kdelitatis    htsione    rcdarguentes.     Cepit  interim  rex  Fran-  Philip 

corum  castcllum  dc  Albamarla,'"  et  subvertit  illud."    Kox  ailt»-m  *"'*'■■'  =*'"^ 
.        ,  1    T.      ■    ,    •  ■!•  J-     1  destroys 

Anglorum  dedit  ei  tna  milia  marcas  argenti    de  pccunia  pra;-  ^^^,n,(^^^^, 

fata  pro  rcdemptione  militum  ct  servicntnm  suorum,  nt'-  salvis 
equia  ct  armis  liberi  sinerentnr  abire.     Dcindc  rex  Francornm, 
nimi.s   elatll.S   et  gloriosns,'^  cepit  ilico  Nnnantcurt;   otrcx"andNo- 
Ricardus    cepit    castcllum    de    Gymmoges.      Kt    sic  diatini  •''  "■'"'""'"'. 
crevit,    seminanto  humani    generis    inimico    odii  U)liuin  ^.^l^!'^^(',,^. 
et    diseordia»    zizania,     inter    reges     et    regna    gucrra  uui{;es. 
cruentissinia. 


'  quit'liim]  qiiietain,  ().  W.,  nad 
so  the  Hist.  Aiifrlor. ;  quicta,  Ilove- 
den. 

-  ().  W.  add  Anylunim. 

•'  ().  W.  insert  et  romitnliim  de 
Auco,  as  Iloveden. 

■•  post  .  .  Siinclie]  Added  liy 
Wthdover  ;  the  n«xt  elun.se  is 
Paris'»  own. 

*  fero]  autem,  O.  W. 

*  nan  .  .  i>o»sidrrel'\  Tliis  is  Wen- 
dover's. 

''  i).  W.  a«lil  III  omni  toco  doin'nui- 
lioniii  sua-,  iis  Iloveden. 
VOL.    IF. 


"  tncmoriitiij  priefafa,  ().  W. 

'  < ).  W.  add  sujiradiclaiii. 

'"  ().  W.  add  per  insultiini. 

>'   ().  W.  ins.  el. 

'-'  ut  .  .  tif/ire]  Introibicfd  by 
Wendover.  The  additions  of  I'liris 
that  follow  are  his  own. 

'■'  f/loriosHs']  glorius,  D. 

'<  rex  /lieanliisl  Johanno"  comes 
Moretouii,  Iloveden. 

'•  For  tliis  O.W.  have  "  repes  in 
"  casfroruni  captioue  luserunt." 


n  I) 


418 


MATTHvEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  119G. 

Riot  of 
William 
Fitz-Os- 
bcrt  in 
Londou. 


De  morte  Willelmi  quondam  civis  Londoniensis. 

Circa  dies  illos  surrexit  contradictio  et  rixa  ^  in  civitate  Diceto, 
Londoniarum  inter  paupercs  et  divites,  ob  contribiltionem  ^  ^*''- ^^^* 
tallagii,  qua3  a  regiis  ministris  exigebatur  ad  fisci  com- (Not  in 
iiiodum ;  voluerunt  enim  exccllentiorcs  civium,  quos  "^^  °-' 
iriajorem  et  aldermannos  diciiniis,  facta  concinnationc 
in  suo  liustingo,  scipsos  servare  indemnes  aiit  saltern 
sine  gravaminc,  ct  pauperiores  into! erabi liter  appoiTiare ; 
cumque  Willelmo  iilio  Osberti,  cognomento  ciim-Barba, 
cujus  genus  avitum  ob  indignationem  Normannorum 
radere  barbam  contempsit,  recalcitrante,  et  majores 
civitatis  pro  jam  dicta  causa  proditores  domini  regis 
vocante,  orta  est  seditio  gravis  in  civitate  usque  ad 
arma  capessenda.  Unde  Willelmus  contra  communam 
Londoniensem  infinitos  de  pauperioribus  et  mediocri- 
bus  contra  majorem  et  aldermannos  exacuit  et  excita- 
vit.  Sed  per  pusillanimes  et  degeneres  dissipatum  est 
consilium  civium  quos  Willelmus  confoederaverat  ad 
resistendum  ipsorum  injuria3.  Enervatis  igitur  civibus 
mediocribus  et  pauperioribus,  totum  refuderunt  rex 
et  regis  ministeriales  et  excellentiores  civitatis  crimen 
in  Willelmum.  Cumque  circumdarent  eum  regales,  ut 
ipsum  caperent  armati,  (erat  enim  Willelmus  generosus 
et  clarissimus  in  civitate,  ct  corpore  magnus,  et  viribus 
integer  et  strenuus,)  elapsus  est  invitis  omnibus,  sola 
siclia  se  defendens.  Et  fugiens  in  ecclesiam  Sancta3 
Marise  de  Arcubus  sese,  ut  ibidem  ab  imminente  morte 
ct  captione  liberaretur,  recepit,  postulans  pacem  et  pro- 
tectionem  Dei  et  Beatpe  Marite  et  sanctse  ecclesire,  et 
asserens  se  non  propter  aliud  iniquo  judicio  potentum 
restitisse,  nisi  ut  omnes  pari  pond  ere  premerentur  et 
singuli  juxta  suas  facultates  contribuerent.  Sed  cum 
non  exaudiretur  et  pr?evaleret  pars  majorum,  priBcepit 


^  *  rixa']  iniquitas,  O.  W. 

i  -  This  is  entirely  different  from 

Lou.  tlie   account   in   0.  W.,    which    is 

taken  out  of  Diceto,  col.  C91.     See 


Coxe's  Wendover,  iii.  pp.  94,  95. 
It  is  somewhat  similar  to  the  ac- 
count in  Iloveden,  iv.  pp.  5,  6. 


DE  TEJrPORF   REGIS   RICARDI.  419 

avchiepiscopiis,  non   sine  inultoruin   adniiratione,  ut  ab  A.D.  i!9C. 
ecclesia  viulonter  extra! i ere tur,  iuJieium    subiturus,  qui  ''y  '* 

takc'U 

peditionem  movit  in  civitate  et  tantum  populum  i)er- 
turbaverat.  Quod  cum  Willebno  nunciaretur,  se  fes- 
tinus  in  tuirini  ecclesiaj  reccpit ;  novit  enini  jam  quod 
majores,  quibus  contradixerat,  animam  ejus  qurprebant. 
Protervi  autom  instantes,  supposito  igne,  magnam 
partem  ecclesise  combusserunt,  sacrilegium  tantum  non 
abhorrentes.  Coactu.s  est  igitur  Wilk'lmus  a  turri  de- 
scendere,  calore  et  fumo  pwne  suffocatus.  Captus  est 
igitur  et  ab  er^clesia  violcnter  extractus,  expoliatus,  et 
vinctis  manibus  post  tergum  et  pedibus,  ad  caudam 
equi  trabitur  ad  turrim  Londoniensem  incarcerandus. 
Et  cito  post,  sic  volente  arebieiiiscopo  et  ad  boc  eum 
stimulantibus  eminentioribus  civibus  et  ministris  regiis, 
iterum  rapitur  a  turri,  ct  ligatus  ad  caudam  equinam,  i"><i'>i>npt'd 
ad  Uhnetum  per  medium  Londonire  trabitur,  '  miserum  j,,  smith, 
concivibus  suis  pia'bens  spectacnhnn  et  generi  suo,  ^t"'''- 
(piod  priBclarum  liabuit  in  civitate ;  et  suspensus  est 
per  catenam  in  patibulo.  Et  sic  Willelmus  dictufi 
Baibatus  vel  Barba  pro  assertione  veritatis  et  pro 
causa  pauperum  tuenda  morti  traditur  a  concivibus 
suis  ignominiose.  Unde  cum  constet  causam  martyrem 
facere,  inter  martyres  videtur  merito  computandus. 
Suspensi  sunt  autem  cum  eo  novem  ejus  vicini  vel  de 
ejus  familin,  causam  ejusdem  Willelmi  confoventes. 

Fit  episrnpna  Wigorniensis. 

Anno  quoquc  sub  oodcm  Johannes   dccanns  Ttotliomnfronsifl  Jolin,  dsnn 

in   cniscopaLum    AVlKornienscm    sulbmatur  ;   qui   nuinns   con- "f  J^*'"'"» 

^-   ,        1        -XT  1     .  rt       1  •  •  "'Shop  of 

Bccrationis  (Iccimo  tertio  Kalcndas  JNovcnibns  a  Lantuariensi  ^Vorccstir. 
arcbiepiscopo  suscopit. 

Normamiia  intcrdlcUur.  Richard 

T,-        ^         n  •  builds  a 

Hovidcn,         Eodom  finofjuo    anno    rex  AnRlorum    Uicardns    firmavit    cas-  ^.,^,1^,  jp 

iv.  14.          tcUam  novum  iu  insula  de  Andely,  contra  vohintatcm    Walter!  thi- isle  of 
Andcly. 

•  Irtthiliir']  trahitus,  B. 

D  D    2 


420 


MATTII^EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1190.  Eothomagcnsis   archiopiscopi ;   et  qnoniam  smpius'    ndmonitns  Ilovcdcn, 
Anger  of    noluit  ab   inca>ptia   dcsisfccro,  stimiilantc '^  Francorum  rege, '^- '4. 
the  arch-      archiepiscopus     iira^fatus    Normaniiiam     totam    sub    intcrdicto 
conclusit,  ct  sic  curiam  adiit  Romanam. 


Houeu 


Ahhates  renuerimt   recipere   clonum  imperatoris  quia 
iurpUer  illud  adquisivit.   . 

Gift  of  the       Tempore  sub  eodcm  imperator   legavit   capitulo  Cis- 

lienrv'vi  tercieiisium  tria  milia  marcaium  argenti,  de  redemptione 

to  the  Cis-  regis  Ricardi,  ad  thiirribiila  per  totum  ordinem  faeienda 

Aviiich  is      argentea.     Sed  abbates  tarn  ipsum   imperatorem   qnam 

refused.       donum    ejus    detestantes,    renuerunt    do   turpi    qusestu 

adquisititm    donum  ejus   recipere.     Quod   cum   rex  Ri- 

cardus    audisset,    dictum    et     factum    abbatum,    quod 

solita  caruit  avaritia,  commendavit. 


Be  caittione  Hiicjonis  de  Calvo  monte. 

f.  12  b.  Eodem  quoque  anno,  facta  congressione  inter  falanges^  regum  Hoveden, 

Capture  of  Francorum  et  Anglorum,  captus  est  Hugo  de  Calvo  moute,  "'•  ^^*- 
Hugh  of  regi  Francorum  valde  cams  et  familiaris,  et  regi  Anglorum 
Chaumont.  ^^^  pra3sentatus.  Quem  Eoberto  de  Eos  custodienduni  com- 
prisonraent  kittens,  prtecepit  ut  quasi  vitam  custodiret.  Robertus 
at  Bonne-  autem  ipsum  custodiendum  *  Willelmo  de  Spineto,  servienti 
ville-sur-  g,jQ^  coiifidenter  cominisit.  Hugo  autem  ex  permissione 
escape'  ^^*^  Willelmi  corrupti  muneribus  et  promissionibus  ampliori- 
bus,  de  nocte  per  murum  demissus,  in  magnum  regis 
damnum  prudenter  evasit ;  castellumque  ^  de  Bona  villa 
supra  Tuke,  ubi  custodiebatur,  lietus  et  ridens  et  suos 
custodes  deridens,  a  tergo  salutavit.  Unde  rex  Anglorum 
versus  Eobertum  de  Eos  merito  uimis  iratus,  cepit  ab  illo 
mille  et  ducentas  marcas/  videlicet  quantum  ipse  Hugo 
captivus  pro    sua  foret   liberatione  redditurus,    pro    f^ua 


escape. 


1  scepius']  rex  sa;pe,  O.  W. 

-  This  addition  of  Paris  is  not  in 
Ilovedeu. 

^  falangcs^  familias,  O.  W. ;  fami- 
liam,  Hoveden. 

'  O.  W.  have  '■  sub  custodia  Wil- 


"  lelmi  de  Spineto,  ejusdem  Eoberti 
"  servientis." 

^  castellumque  ....  salutavit] 
Not  in  Hoveden.  The  additions  of 
Paris  are  his  own. 

^  0.  W.  add  aryenti. 


DE   TEMPORK    REGIS   RrCAROI. 


421 


negligentia  et  pivnpcepti  regii  transKi-essionc ;  et  Willelmuin  A.D.  1190. 
Ifoveden,    (Ic  Spincto  jussit  patibulo  imesentari.' 

iv.  15. 


De  captione  Belvacenaiis  episcopl  et   WUlelnii  de  Meiio. 

Diebus  -    quoqiie   sub   cisdcni  comes  Johauncs,  IVater  Capiurc  of 
regis  Ricaidi,  qiiein  rex  ad  anna  licet  desidem  aiiimarat,  J''"''P  «•« 

,  ....  ..  .,  .       ,  Drcux, 

et  erucntissiini  ruptani,  qiubus  sanguis  liunianus  pro  bishop  of 
nihilo  reputabatur' vol  nr?eda  vel  incendiuni,  Markadeus, '^'•"'^'"''' 
Algais,  et  Lupescarus,  nationc  Provinciales,  terra-s  regis  diacon. 
Franeorum,  jubcnte  retje  Ricardo,  extcrniinio  Ictali  i'"''  ^Y''' 
vastaverunt,  ecclcsi;e,  a3tati,  vel  eonditioni  niininie  par-  Mcriou. 
centes.  Insidiabantur  auteni  niaximo  episcopo  Belva- 
censi  Pliilippo  et  cjusdeni  arcliidiacono,  qui,  nietas 
ordinis  sui  inipudenter  transgredientes,  bellicis  negotiis 
vigilaiiter  indulscrunt,  unde  iioii  mediocriter  regeni 
Ricardum  danipnilicarant.  Trahentes  eniin  exercituni 
copiosuni,  castra  nonnulla  regis  Ricardi  violenter  oceu- 
paverant ;  niilites  ac  servientes  interceperant,  et  niultos 
eisdeni  resistentes  trucidavcrant ;  nee  cessarunt  die  vel 
nocte  talibus  jugiter  indulgere  ;  erant  nanupie  strenui, 
gcncrosi,  et  potcntes,  Una  igitur  dieruni  duni  dicti 
Mareadeus  et  Lupescarus,  qui  duces  fueruiit  catervai 
quani  ruttani  vocainus,  niilitautes  sub  comite  Jolianue 
regis  fratre,  equitationein  faccrcnt  in)pctuosani  ante 
civitateui  Belvacenseni,  prsedie  intendentes  et  captioni- 
bus,  indignantes  veliementer  super  hoc  civitatis  ipsius 
episcopus  Philippus  et  ejusdeni  arcliidiaconus  cum 
plebe  multa  ipsius  civitatis  eleganter  ad  unguem 
armati,  exiciimt  contra  cos,  ut  tantam  injuriam  re- 
j)ellerent  ac  potcnter  vindicarent.  Willelmus  quoque  de 
Merlou,  regi  Franeorum  merito  proi)ter  suam  carissimus 
probitatem,    cum   militia   strenua  ac   nuraerosa  additus 


'  prcescnlari']  suspend!,  0.  W. 
-  This  is  a  very  diflVrciit  iiccoiint 
of  this  trausaction  from  that  given 


in  O.  W.  (Coxe's  Windovcr,  iii. 
'J(i),  which  in  taken  ffoin  lluvi'<lc'ii, 
iv.   10. 


422 


MA-TTHiEl    PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  119G.  est  illis  ill  auxiliuni,  licut  non  iiidigerc  ^  videreiitur, 
militia  et  maiiu  pedestri  ordinata  et  bene  armata ;  et 
facto  impetu  cruentissiino,  ceciderunt  inulti  iitrobiquc 
In  quo  tandeiu  certaminc  Fraiiei  calculum  dcteriorem 
reportaruiit ;  cajjti  sunt  enim  universi  nobiliores,  et  ex 
catervis  pedestribus  pars  maxima  est  interfccta,  quidam 
spiculis,  quidam  lanceis  vuhieiati  vel  gladiis,  quidam 
autem  equinis  pedibus  intericrunt  conculcati.  Capti 
sunt  autcin  in  illo  eonflictu  a  Marcadeo  cpiscopus  Bel- 
vaccnsis  et  ejus  archidiaconus,  et  arinatos  pra^sentavit 
eos  idem  M[arcadcus]  regi  Eicardo,  et  jussit  eos  rex 
sic  incarcerari ;  et  dixit  M[arcadeus]  ;  ^  "  Cepi  et  do 
"  tibi,    o    rex,    can  ta  tor  em  et  responsorem ;   repone    eos 

The  Pope  "  et  coiiser^a,  si  scis."  Dominus  autem  Papa,  cui  re- 
posita  fuit  super  lisec  per  capitulum  Belvaccnse  gravis 
querimonia,  amicabiliter  scripsit  regi  Eicardo  pro  epi- 
scopi  liberatione,  quein  in  epistola  sua  carissimum 
vocavit     fratrem    ac    filium    suum    et    ecclesise,   ut    sic 

Answer  of  pi'oiiius  flecteret  regem  ad  parcendum.     Preecepit  igitur 

liichard.  j.g^  q]^  reverentiam  Papae  ut  lorica  episcopi  tunc  de- 
poneretur  et  ipsi  Papa3  prsesentaretur,  et  diceretur, 
"  Vide  si  tunica  filii  tui  sit  an  non  ? "  Cui  Papa, 
"  Non  filius  mens  est  vel  ecclesias ;  ideo  ad  regis  volun- 
"  tatem  redimatur,  quia  potius  Martis  quam  Cliristi 
"  miles  judicatur," 


intevcedes 
for  the 
bishop. 


Be  inundationihus. 

Inunda-  Sequana  •'    eodem    anno    metas    solitas    transgressa    adeo  Diceto, 

tiou  of  the    Parisienses    exterruit,    ut    rex    palatium   relinquens    cum    filio  ^°^-  ^^^^ 
Paris.  Ludowico   apud    Sauctam    Geuovescam    hospitaretur,  et.    epi- 

scopus  Mauricius  apud  Sanctum  Victorem. 


'  indiyere]  indegere,  B. 

"  "  Ait  ridiculose  lingua  sua  na- 
"  tiva,  '  Pris  vus  ai  le  canthathur  e 
"  *  le  respondethur.'  "  Hist.  An- 
gler. 

■*  This  paragraph  is  abridged  from 


what  O.  W.  give,  in  order  to  get 
the  same  amount  of  matter  into  the 
page.  See  Coxe's  Wendover,  iii. 
96,  97,  where  Perticiace?>sem  which 
0.  has,  is  a  mistake.  W.  has  Pari- 
siacensem. 


DE   tEMPORE    REGIS   RICARDI. 


423 


For  other 
editions  of 
this  Vinio 
sec  MSS., 
Colt. 
Calig.  A. 
8;  Corp. 
Christ. 
Cant.  4."$. 
They  both 
dififer  con- 
siderably 
from  \h\i-. 


Qiuediun  visio  mirahiUs. 

Cifca  dies  illos  monachus  quidam  de'  Eucsham,  iu  languorcrn 
dccidcns  per  annum-  ct  tres  mouses,  vclicmcuti  corporis  molcs- 
tia  vcxabatur.  Qui  cibi  potusciuc  alimentum '  adeo  abomina- 
batur,  ut  per  liovem  aliquando  dies  *  nihil  praiter  modicam 
aqua;  tepidse  ^  suscipcrct  portioncm.  Nulla  ci  medicorum  in- 
dustria  potcraf^  subvcnirc  ;  solo  spiritu  vivebat,  mortisquc  simu- 
lachrum  vidcbatur  ;  mcdicina;  contraria  vcl  nihil  operabantui . 
Languebat  igitur  lecto ''  decubans,  et  viribus  corporis  penitus  *• 
destitutus  loco  movcri  uon  potuit,  nisi  laborc  vectus'  mini.s- 
trantium.  Iramiueute  dcni([ue  Dominica:  Rcsurrcctiouia  die, 
levius  se  habere  incipicus,  per  cellam  infirmorum  innixo  '" 
baculo  incedebat.  Cumquc  "  nox  adesset,  cui  Dominica;  Ccunaj 
dies  proximo  succcdit,  ad  majorera  basilicam,  nesciens  sive  in 
corporc  sive  extra  corpus,  magna;  devotionis  instinctu, 
baculo  juvante,'-  perrexit.  Ubi  dum  conveutus  nocturnales 
consuetas  "  laudes  Domino  persolvcbat,  tautam  "  divinai  miscra- 
tionis  et  gratia3  cajlestis  compuuctioncm  pcrccpit  ut  ipsius 
sancta  dcvotio  modum  excedere  videretur ;  undo  nee  a  fletibus 
et  Dei  laudibus  a  media  noctis  hora  usque  ad  sextam  diei 
sequcntis  horam  sese  potuit  continere.  Tunc  accersiri  ad  se 
fecit  duos  de  fratribus,  unum  post  altcrum,  quos  viri  rcli- 
giosi  confessores  vocaut,  et  utrique  corum  omnium  culparum 
etiam  miuimarum'^  ct  quarumlibct  transgressionum  ordinia 
sive  pra3ceptorum  Dei  confessionem  pure  et  in  summa  cordis 
contritionc  et  lacrimarum  cHusione  fecit,  ct  absolutioncra 
vehement!  desiderio  quajsitam  percepit ;  sicquc  iu  sancta  devo- 
tiono  et  Dei  laudibus  totum  diem  exogit. 


A.D.  \\0<'> 

Vision  of 
the  future 
state  by  ii 
monk  of 
Eyn.shani. 


•  de  Eiiesham']  Eineshamensis 
cocnobii,  O.  W.  The  writer  of  the.se 
two  leaves  has  blunderingly  sup- 
posed this  to  be  Evesham.  The  m 
is  very  distinct.  Coggeshale,  who 
mentions  without  detailing  the 
vision,  has  "  in  Enigsaniensi  coc- 
"  nobio,"  p.  71. 

-  O.  W.  add  inleyrum. 

^  iilimeiilnm  iiiUn  (ihoml>itil)(ilur'\ 
abomtnatiouem  adeo  iucurrerat,  (J. 
W. 

*  ().  W.  add  rcl  amplius. 
'  trpidcr]  calidic,  O.  W. 

"  poterat  .  .  .  operabantur]  quic- 
quam  confcrrc  potuit,  sed  quicquid 


levaminis  cuusii  ei  a  quolibet  cx- 
hibituni  fuerat,  in  contrariuni  verte- 
batur,  O.  W. 

'  Iccln  dccnbaiis'\  grabato  decuin- 
bens,  ().  W. 

^  penihis'l  niniiuin,  O.  W, 

'  vcclusi  deveclus,  ().  W. 

'"  innixo]  innixus,  ().  W. 

"  ().  W.  add  ttindcw. 

^■jnvantf]  vehente,  O.  W. 

"  coniiuc((i.s]  de  consuetudinc,  O. 
W. 

'^  lajildin]  tantuni,  B. 

I'  minimarnm  ct\  ct  niiniuiarum, 
O.  W. 


424         31ATTILEI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1196.  JJt  idem  nionaclms  inventus  sit  ut  mortaus. 

Vision  of        Sequculi    vcro     node,    niodico    praalibato    sopore,     cum   ad 
the  future    matutinas  tabula  pei'cutcrcLur,  lecto  se  cxcutiens,  iter  ad  ccclc- 
monk'^f'*    siam  arripiiit;'  scd   quid-  fccerit,   sequons  scrmo*    declarabit. 
Eyusham.    Mane  autcm  facto  sequcntis  diei,  id  est,  Parasceues,  cum  fra- 
trcs    ad   primam   consurgereut,  ct  versus  ccclesiam  aute  capi- 
tulum    transitura   faccrciit,    conspiciunt    fratrcm  cundcm  ante 
sedem  abbatis,  ubi  fratres  vcniam  petere  solent,  nudis  pedilius 
jacerc   prostratum,  vultu   solo   tenus    dcfixo,    quasi   a   quolibct 
prjEsideutc    veniam   postularct.      Quo    viso,   omnes    stupefacti 
fratres   accurruiit ;  ct  voleutcs  eum    crigere,  velut   exanimem 
f.  13.  ct  sine  aliquo  membrorum  motu  reperiunt,  oculis  in  profundi- 

ora  submcrsis  ct  ipsis  lumiuum  sedibus  ac  naso  multo  sanguine 
madefactis.  Expirasse  eum  proclamant  univcrsi,^  dum  motus 
venarum,  multo  intercurrente  sjjatio,  penitus  amisisset.  Scd 
cum  tandem  anhelitum,  licet  pcrexilem,  in  eo  deprehendissent, 
cervicem,  pectus,  ct  manus  aqua  frigida  diluerunt.  Primo 
autem  eum  corj^ore  toto  modice  trementem  viderunt,  sed  mox 
quiescens,  omnino  immobilis  jDermanebat.  Diutius  quid  agerent 
h^sitabant,  dum  nee  penitus  exanimatus "  nee  melioratus  in 
aliquo  cerneretur.  Inito  demum  consilio,  in  infirmariam  ilium 
deferunt,  in  lecto  suo  collocantes,  ubi  adhibitis  custodibus 
pervigili  diligentia  servabatur.  Pectori  denique  ejus  emplastra 
alligarunt,  acubus  plantas  pedum  punxerunt;  sed  nihil  in  eo 
quod  animati  hominis  esse  videretur,  conicere  potuerunt.  In 
hunc  igitur  modum  per  biduum,  id  est  a  media  noctis  hora 
Parasceues  usque  ad  horam  complctorii  sequcntis  Sabbati  lecto 
decumbcns,  immobilis  omnino  permansit.  In  hora  autem 
magui  Sabbati,  qua  conventus  ad  completorium  esset  conven- 
turus,  cilia  oculorum  predict!  fratris  coeiDerunt  paululum 
agitari,  ac  demum  humor  quidam  lacrimarum  more  in  genas 
lenitcr  dcfluebat,  ct  quemadmodum  dormiens  quis  ploret,  crebra 
ab  imo  pectoris  visus  est  ingeminare  suspiria,  et  post  modi- 
cum de  profundo  sono  vix  audibili  in  gutture  verba  quaedam 
revolvere  videbatur.  Deinde  sensim  redeunte  spiritu,  invocare 
coepit  Sanctam  Mariam  dicens,  "0  Sancta  Maria,  o  domina 
"  Sancta  Maria,  pro  quo  peccato  perdo  gaudium  tarn  immen- 
"  sum?"      H^ec  s^epius  et  alia  in  Iiuuc  modum  repetens,  pri- 


'  arrlpuit]  aggiessus  est,  0.  W. 
-  O.  W.  add  ibi. 
^  sermo']  relatio,  O.  W. 
■•  Here  end  the  two  leaves  written 
in  the  St.  Alban's  hand. 


^  univc7'si^  cm.  W. 

'■  exanimatus'\  Inserted  by  Par. 
over  expiratus,  which  B.  0.  W. 
have. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICAUDI.  425 

vationem  alicujus  immeusi  gaudii  astantibus  iudicabat.     Deindo  A.D.  119C. 
quasi  de  gravi  evigilaus  somno,  caput  cxcussit,  ct  nimis  amarc  Vision  of 
fleus,  dcHucntibus  jugiter  lacrimis,  singultirc  caspit.     Manibus-  ♦''^  fiituio 
que  complosis  ac  consertis  digitis,  ercxit  se  subito  et  rcsedit ;  !l ''^u  ^r'' 
et  caput  iu   manibus  et  super    genua   deponcns   lamentabilem  Eynshani. 
nimis  ])lanctnm  diutius  continuarc,  sicut  ca3pcrat,  non  ccssabat. 
Tunc  a  Iratribus  niultum  rogatus,  ut  posttam  prolixum  jejunium 
et  laborem  aliquid  sumeret,  exigua  panis  portionc  potitus,  pcr- 
vigil  in    orationc    pcrniansit.     Kctiuisitus  autem   si  de   infirmi- 
tate  so  speiaret  evasurum,  vespondit;  "  Satis,"  inquit,  "  vivam, 
"  quia  de  iufirmitatc  jam  plenc    convalui."     Deindc   nocte  sc- 
quenti,  id  est  Dominican  Resun-ectionis,  cum  ad  matutinas  sigua 
pulsareutur,  ipf-:c   uullo    nsus   sustentamiiic  ecclesiam   adiit,    et 
quod  undecim  meusium  spatio   antea   uon   fccerat,  choium   iu- 
gressus  est.     In  crastino  autem,  divinis  rite  celebratis  obsequiis, 
sacra)  Commuuiouis  participatione  meruit  sagiuari. 


Ut  inonachus  j^rcnj'ulus  visionem  quaiti  vidcrat  revelavcrit. 

His  ita  gestis,  idem  frater  rcligiosa  mouachorum  soUicitu- 
dine  propcnsius  convcnitur,  obnixius  postulatur,  ut  quas  sibi 
dormienti  accklcraut,  et  qua;  viderat,  aedificationis  gratia  inti- 
maret;  multa  cnim  sibi  ostcnsa  fuissc  ex  signis  evidentibus, 
quae  viderant,  intclligentcs,  qui  verba  ejus  cxpergisccntis  pri- 
dio  audicrant  ct  lacrimas  ejus  indcsincntes  vidobaut.  Quod' 
ali((uandiu  .sc  iacturum  dissimulantc,  cum  illi  pctcndo  vche- 
menter  instarcnt,  qua)  iiifcrius  digcsta  sunt,  interflucntibus 
jugiter  lacrimis,  et  gemitu  voccm  crebrius  absorbcnte,  narravit. 
"  Cum,"  inquit,  "  gravi  et  prolixa,  sicut  vidistis,  corporis 
"  iufumitatc  dcficcrcm,  et  Dcum  ore  ac  mentc  bcucdiccrcm, 
"  gratiasque  Illi  referrem,  quod  me  indiguum  paterno  verberc 
"  castigare  dignaretur,  postposita  omni  spe  sospitatis  recupc- 
"  randa;,  cocpi,  prout  potui,  mcipsum  praiparare  quo  citius 
"  I'uturi  siuculi  calamitatcs  cvadcrem,  dum  essem  de  corporo 
"  evocandug.  Dum  hajc  mecum  sedulus  agerem,  incidi  in 
"  temptationem,  ut  Domiuum  jjostularcm  quatiuus  milii  quo- 
"  cunque  modo  revclarc  dignaretur,  qualis  csset  futuri  sajculi 
"  status,  qua;  animarum  do  corporc  excmptarum  post  bauc 
"  vitam  forct  conditio  ;  quatinus  his  cognitis  Hquidius  dinos- 
"  cerem  quid  mihi  in  brevi,  ut  putabam,  migraturo  sperandum, 
"  quid  raetueudum  cxisterct,  ut  pcrindc  in  amorc  divino  pro- 
"  liccrem,    dum    iu    bac    vita    anoipiti    fluctuarem.     Coutinuis 


'  Quod]  Quo,  W. 


426 


MATTH^I    rAllTSIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D. 1196. 
Vision  of 
tlie  future 
state  by  a 
monk  of 
Eynshani. 


itaquc  votis  meis  satisficri  ciipieiis,  nunc  Dominum  mundi 
Salvatorem,  nunc  Matrcm  Ejus  Virgincm  gloriosam,  nunc 
simul  omncs  Dei  electos  invocabam,  licet  spccialitcr  per 
iuterccssioncm  piissimi  sancticiuc  confessoris  Nicholai  spera- 
rcm  cousequi  pia;  petitiouis  effectum.  Et  ccce  nocte  quadam, 
iinmincnte  Quadragesima}  initio  quam  proximo  transegimus, 
mibi  ])aululum  dormienti  astitit  quasdam  revcrenda  persona 
et  omnino  decora,  quye  me  verbis  dulcissimis  in  hunc  modum 
aggreditur;  'O  fili/  inquit,  '  carissime,  niulta  tibi  est  prc- 
'  candi  devotio,  magnaque  intcntionis  tuaj  perseverantia ;  nee 
'  poterit  apud  clementiam  Redcmptoris  inefficax  esse  tam 
'  coiitinuus  orationis  tuas  conatus.  Veruntamen  amodo  ani- 
'  masquior  esto,  et  orationi  devotus  insiste  ;  quia  proculdubio 
'  pia;  petitionis  celerem  consequeris  effectum.'  Et  bis  dictis, 
alloqucntis  imago  cum  ipso  est  ablata  sopore. 


TJt  idem  monachus  crucem  Domini  adorans  earn  sanguinolentam 

cons^exerit. 

"  Evigilans  autem  visionem  fixo  servavi  animo,  decursoque  jam 
sex  hebdomadarum  spatio,  cum  in  nocte  Dominicam  Coenam 
prfficedente  ad  matutinas '  surrexissem,  et  a  vobis  discijilinas, 
sicut  meministis,  accepissem ;  tantam  inter  baic  mentis  dulce- 
diuem  mibi  seusi  infusam,  quod  die  sequenti  flere  jugiter  dul- 
cissimum  babui,  sicut  vos  propriis  oculis  conspexistis.  Deinde 
nocte  proxima,  id  est,  Parasceue,  instaute  jam  hora,  qua  ad 
matutinas'  surgendum  erat,  placidum  fui  resolutus  insomnum. 
Tunc  vocem  banc  nescio  cujus  ministerio  delatam  audivi ; 
'  Surge,'  inquit,  '  et  ingressus  oratorium,  accede  ad  altare 
'  quod  in  veneratione  Sancti  Laurentii  consecratum  est ;  et 
'  retro  aram  ipsam  invenies  crucem,  qua;  in  die  Parasceues  a 
'  conventu  adorari  solet;  quia  nisi  boo  modo  feceris,  a  te  die 
'  crastino  nil "  2:)oterit  adimjileri ;  grandis  enim  tibi  restat  via, 
'  crucemque  ipsam  in  memoriam  Salvatoris  devotus^  adorans, 
'  cordis  contriti-  et  bumiliati  sacrificium  offer,  sciturus  certis- 
'  sime  acceptum  Domino  fore  tua>  devotionis  bolocaustum  ; 
'  cujus  ibidem  piuguedine  donaberis  afHuenter.'  Sic  discusso 
soj^orc,  evigilavi,  et  cum  fratribus,  ut  mibi  videbatur,  ma- 
tutinas '  auditurus  perrexi.  Quibus  a  conventu  initiatis, 
seniorem  quendam  vestibus  albis  indutum  in  vestibule 
ecclesise  obvium    babui,  qui  unus    ex  illis  erat,   a  quo  nocte 


'  matutinas']  matutinos,  B.  0.  W. 
2  nW]  i,  B.  O.  W. 


3  devotus]  cm.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI. 


427 


'•  prasccdcnti  fliyciplinas  accepi,    qucm  nutu  solito  ad  daiidam  A.D.  1196. 

"  mihi    disciplinam    invitans,    capitulnin    ingredimur,  et    voli  Vision  of 

'*  compos  ettectus  ad  oratorium  rcdimus.     Tunc  solus  ad  altare  ^^^'  '^"'"'"o 

"  mibi  in  somnis  lit  cUdici '  progiediens,  calciaiueuta  dcposui,  ^  "'\'^f" 

"  geiiibus(iuc  in   pavimentum  flexis,  ad  locum  tcndi  (juo-   ad^Kjnshani. 

"  inveniendum  audicram  crucera  Salvatoris.     Invcni  cam,  sicut  f  13  i. 

"  mihi  pi'ajdictum  fuerat,  et  mox  totus  in   lacrimas  resolutus, 

"  corporeque    toto    in   terram    piostratus,    ipsam    devotissimc 

"  adoravi.     Dcnno  genibus  imprcssis  ad  vultum  imaginis,  orc- 

"  que  et  oculis  cam  deosculans,  in  froutem  mihi  sentio  gutlas 

"  quasdam  suavitcr  instillasse,  et  digitos  admovens,  ex  ruborc 

'*  sanguiucra  dcprchcndi.     Vidi    jn-a^terea   ex  [latere]  crucilixi 

"  ita  cruorcm  craauaro,  ut  solet  vivi  hominis  vena  fleubotomo  ^ 

"  incisa.     Suscepi  autem    manu   mea,    quot  uescio,  guttas  dis- 

"  tillantes,    et    exinde  oculos,   aures,   et   nares    devote    linivi. 

"  Postremo   an    in    hoc    peccaverim   iguorans,    unam   ejusdcm 

"  sanguinis   guttam    ex   nimio  cordis  desidcrio    deglutivi ;  re- 

"  liquum  vero,  quod  pugillo  recepcram,  servare  decrevi. 

Ut  idem  monachus  do  corj^orc  eductus  primunt  locum  ixBtialcm 

iiUraverit. 

"  Cruce  Dominica  in  hunc  modum  adorata,  mox  retro  me 
"  sonitum  audivi  a  sene  venerando,  a  quo  noctc  praicedcnti 
"  disciplinas  accepi.  Tunc  relictis  juxLa  altare  calciamcntis 
"  et  baculo,  quo  ordine  nescio,  in  capitulum  deveni ;  et  post 
"  disciplinas  sex  vicibus,  ut  prius  fcceram,  itcrata.s,  absolutio- 
"  ncm  percepi.  Ipso  itaquc  in  sede  abbatis  denuo  rcsidenle, 
"  prostravi  me  coram  co,  et  acccdcns  ad  me  hoc  solum  dixit, 
"  '  Sequere  me.'  Cumque  mo  erexisset  ut  starem,  tencbat 
"  manum  mcam  dextcram  tarn  firmiter  quam  Icnitcr  ;  habui- 
"  musque  jugitcr  raanus  consertas  omni  tempore,  ([Uo  seusibus 
"  corporis  mcnte  abscns  fui.  Incedebamus  igitur  per  viam 
"  planam,  recto  Orientis  tramite,  quousque  pcrveniraus  in 
"  regioncm  quandam  uiuiis  spatio.-am,  visu  horrcndam,  palus- 
"  tri  situ  et  luto  in  duritiem  inspissato  deformcm.  Erat 
"  ibi  hominum  sive  animarum  tanta  multitudo,  qnantam  nemo 
"  sufficeret  aestimare,  variis  et  inenarrabilibus  exposita  imma- 


'  ut  didici]  Writtcu  by  l':ir.  over 
notatum,  wliich  is  expuncted.  O.W. 
have  uvtatum. 

•  quo}   ubi,  W.,  though    O.  has 

(JUO. 

^  This   addition   of  I'aris   spoils 


the  sense.  C.  C.  C.  43  has  vcrdlum. 
The  passage  is  not  in  Cott.  Calig. 
A.  8. 

*  Jlcidiotomo  ]     Par.    inserts    vel 
-mid,  i.e.  Jlcubolomia, 


428 


MATTHTTOI    PARISTENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1196. 
Vision  of 
the  future 
state  by  a 
monk  of 
Kyiishaui. 


nitatibus  tormentorum.  Ibi  erafc  utriusque  scxus,  universae 
couditionis,  professionis,  ot  ordinis  tiirba  innumerabilis,  om- 
niiimqite  pcccatornm  admissorcs  divcrsis  addicti  suppliciis 
pro  vavietafcc  professionitm  cfc  generibus  delictorum.  Vidi 
ct  audivi  per  lata'  illius  camj^i  spatia,  cujus  mctas  nulla 
circiimspicereli  acies  oculorum,  miserorum  chores  miserabi- 
litor  uimis  turmatim  collectos,  ct  gregatim  criminum  pari- 
litato  et  in-ofcssiomim  similitudiue  constricfcos,  pariter  et 
pariliter  asstuare  et  dissimiliter  sub  poenarum  curaulis  eju- 
larc.  Quoscumque  vidi  pro  quibuscumque  pcccatis  afflictos, 
liquido  advcrtebam  et  pcccati  eorum  genus  et  modum  et 
satisfactiouis  qualitatem,  qua  vel  de  reatu  sue  poenitendo 
vel  aliorum  remediis  meruissent  in  illo  pocnali  exilio  ad 
ingressum  ca3lestis  patrias  pra3parari.  Univcrsi  itaqiie  ibi 
constituti  capcsseuda3  salutis  aliquando  spem  habebant. 
Quosdam  vero  graviora  cernebam  asquanimius  porferre  sup- 
plicia,  et  quasi  de  conscientia  sibi  repositas  mercedis,  hor- 
renda  qua3  jDerferebant  torinenta,  levi^  reputare.  Nonnullos 
conspiciebam  de  loco,  quo  torquebautur,  subito  exilire,  et 
viam  ad  ulteriora  tendentem  ocius  festinando  carpere ;  quos 
repente  emergens  ab  imis  flamma,  dirissime  conflagratos 
cum  tridentibus  et  flagris  et  apjaaratu  vario  tormeutorum 
accurrentibus  denuo  tortoribus,  poenis  restituebant,"  in  eos 
sffivitiam  omnem  iterum  exacturi.  Nihilominus  sic  c^si,  sic 
exusti,  et  ca3dendo  praecordialiter  discerpti,  dcnuo  evadentes 
simili  semper  conditione  ulterius  tendebant,  de  gravissimis 
ad  tolerabiliora  jugiter  succedentes.  Quibusdam  vero  de 
atrocissimis  ad  crudeliora  non  profectus,  sed^  miserabilis  re- 
stabat  defectus.  Et  siiiguli  quidem  secundum  vel  quod  suis 
pristinis  juvabantur  vel  impediebantur  meritis,  vel  bonorum 
operum  beneficiis  amicorum.  Infinitse  erant,  quas  vidi,  spe- 
cies poenarum.  Hi  ad  ignem  torrebantur ;  hi  in  sartagine 
frigebantur ;  "*  hos  ungues  ignei  ad  ossa  nsque  et  compagum 
dissolutionem  radendo  sulcabant;  hos  balnea  pice  et  sulphure 
cum  foetore  horrifico  et  liquamiuibus  seris  et  plumbi  cum 
aliis  metallorum  generibus  excoquebant.  Istos  monstruosi 
vermes  venenosis  rodebant^  dentibus;  illos  denso  ordine 
substrati  sudes  flammatis  aculeis  recipiebant.  Tortores  un- 
guibus  distrahebant,  flagellis  horribilibus  csedebant,  diroque 
cruciatu  laniabant.    Multos  pridem  agnitos  mihique  in  s^culo 


'  lata']  late,  B.  0.  W. 
-    Sic,    Wendover    altering    his 
original  and  spoiling  its  grammar. 
"*  sed'}  om.  W. 


■*  Par.   adds   in   the   margin    vel 
frixabaniur. 

^  rodcbant\  rodiebant,  B. 


DE   TEMPORE   REOIS   RICARDI.  429 

familiares    ibidem    cxitu   vario    afllictos    conspoxi ;    quorum  A.D.  1190. 

alii   episcopi,    alii    abbates   fuerunt,  alii    in   diguitatibus  di-  Vision  of 

versis,    quidam   in    clero,  quidam    in    sasculari  fovo,    (luidam  *^^'  f"^"'"^ 
1        ,  .........        state  by  a 

m  claustro;    quos  omues   quantum    in  vita  prion  minoribu.s  jj^^^j^  ^j- 

fuerant    honorum    suffulti    privilegiis,    tantum    illos    poeuis  Kyusham. 

levioribus  visebam  addictos.     In  veritate  dico,  quod  speciali 

quadam    acerbitatc    poonarum    pra3    ceteris    universes    augi 

perspiciebam,    quoa    judiccs     aliorum    vel     pra?latos     nostra 

letate  noveram   extitisse.     Longum  nimis   asset,  quid  singuli 

mcruissent,    quidve   patcrentur,  licet   hoc   mihi   do    omnibus 

foret   conspicuum,  exponero  ;  sed  testis  mihi  Deus  est,  quod 

si    quempiam,  (jui    omnes   caros   moos   et   carnaliter   amicos 

occidisset,  talibus  viderem   suppliciis   deputatum,    milies,  si 

fieri   posset,  pro  ejus  ereptiono    mortem    susciperem   tempo- 

ralem ;   prtecipue  cum  omnia,  quas   ibi  poeualia  sunt,  doloris 

et    angustine,  amaritudinis    ct   miseriaj   modum   cxcedant    ct 

mensuram.  • 


De  eecundo  loco  pcennli  iturgatorii  el  fdnarum  variolate. 

"  Postquam  hoc  poonale  transivimus  cxitium,'  ego  et  dux 
"  mens  ex  transverso  pra^termeaviraus  illa3si,  sicut  et  alios 
"  fines  tormentalcs  quos  inferius  mcmorabor.  Post  hunc  igi- 
"  tur  ad  altcrum  devcniinus  locum  tonneutorum  ;  mons  enim 
"  nubibus  ipsis  celsitudinc  sui  pojne  contiguus  locum  dia- 
"  tcrminabat  utrumque,  cujus  uos  juga  tam  facili  gressu 
"  transegitnus  quam  veloci.  Erat  itaque  sub  rcmoto  mentis 
"  ipsius  latere  vallis  profundissima  et  tcncbrosa,  altrinsecns 
"  rupium  jugis  eminentissimis  cincta,  cujus  latitudinem  nul- 
•■  litis  superaret  aspcctns.  Tma  vallis  ipsins,  fluvium  an 
"  stugnum  nescio,  amplitudine  tenobat  latissimum  ct  toterrimo 
"  latice  horrendum,  quod  nebulam-  intolerabilis  foctoris  jugiter 
"  exhalabat.  Imminens  vero  ex  hac  parte  stagni  mentis  latus 
"  rogum  ad  ipsos  usque  ca,'li  cardines  emittebat.  Ex  opposite 
"  autcm  promuuctorio  collis  cjusdem  tanta  frigoris  immaiiitas, 
"  certatim  nivis  et  grandinis  sjevientibas  procellis,  rigebat,  ut 
"  illo  eatcnus  algore  nihil  ptunalius  mo  putaverim  conspcxisso. 
"  Tractus  vallis  praiscripta!  et  utriusque  mentis  lutera,  qu;c 
"  friforis  ignisque  facics  horrenda  invaserat,  ita  multitudine 
"  fervcbant  oniraarum,  ut  solent  alvearia  crcbra  apum  examine 
"  referta  scatere.  Quibus  hoc  fuit  generale  suppliriuin,  quod 
"  nunc    in    amno  fa-tido  iiuT'j-'liiiiifnr,   iiiinc    iiidi-  cnnuiKiitcH, 


'  f.r<7i//mj  uxt-rcitinni,  W.  |         ■  nehiiliiin]  iieliiila,  \V 


430         MATTH.EI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJOllA. 

A.D.  HOC.  "  hinc  obviis   igniiim  voluminibus  vorahaiitur,  ac  dcmum  fluc- 
f-  ^**-  "  tuantibus    flammarum    globis,  tanquam    fornacis  scintillas  in 

V  isiou  of  "  cditum  delata)  et  in  alterius  ripte  pi'ofunda  demissa3,  turbi- 
st'u  V"'*^  "  '^^^'^^  vontovnm,  frigoribus  nivium,  efc  asperitatibus  gran- 
nioiik  of  "  tlinum  rcddebantnr;  indc  prajcipitatre  '  eb  cjuasi  violeiitia 
Eynshain.  "  tempcstatum  I'cfiigientes,  iternm  I'oitoribns  Huvii  et  inci'e- 
"  matiouibus  debacchantis  incendii  trudebantur.  Quosdam 
"  flamma),  qiiosdara.  frigora  diutius  cruciabant,  ot  quidam  in 
"  amnis  foetore  moiam  ducebant  largiorem  ;  alios,  quasi  oleas 
"  in  prelo,  ita  mediis  in  flammis  comprimi,  quod  dictu  hor- 
"  ribile  est,  et  indesinenter  arctari  visebam.  Omnium  igitur, 
"  qui  illic  cruciabantur,  ista  fait  conditio;  ((uod  ad  perfici- 
"  endam  purgatiouis  suas  plenitudinem,  omnia  illius  loci-  a 
"  principio  usque  ad  finem  permeare  spaLia  cogebantuv. 
"  Maxima  tamen  et  multiformis  erat  ibi  afflictorum  distinctio; 
"  quia  istis  levior  et  ocior  indulgebatur,  pro  meritorum  qua- 
"  litate  et  collatorum  sibi  post  funei'a  beneficiorum  quantitate, 
"  transitus,  et  majoribus  obnoxii  reatibus,  et  restrictioribus 
"  adjnti  remediis  supplicio  graviori  et  diutino  tenebantur. 
"  Omnibus  vero  quanto  plus  ad  finem  loci-  illius  proxiraabant, 
"  eo  mitior  criiciatus  restabat.  Crudelissimam  enim  in  prin- 
"  cipio  constituti  poenam  sentiebant,  licet  non  omnes  earn 
"  asqualiter  pertulissent.  Levissima  loci  istius  tormenta  im- 
"  maniora  fuerunt  quam  loci  super ius  inspecti  immanissima. 
"  In  hoc  vero  poenali  loco,  multo  plnres  notorum  meorum 
"  quam  in  purgatorio  superiori  repperi  et  agnovi.  Quibusdam 
"  tamen  utrobique  locutus  sum;  inter  quos  aurificem  quendam 
"  mihi  in  sasculo  notissimum  conspiciens,  agnovi.  Ductor 
"  autem  meus  cernens  me  ilium  diligentius  intueri,  sciscitatus 
"  est  si  ipsum  cognoscerem.  Audiens  quoque  ilium  mihi 
"  fuisse  notissimum,  ait;  'Si  eum  nosti,  loquere  illi.'  Ipse 
"  vero  intuens  nos  et  recognoscens,  inefiabili  gestu  laetitiae 
"  applaudebat  viro  qui  me  ducebat ;  expansisque  manibus 
"  ac  crebra  totius  corpoi'is  incliuatione  ilium  veneratus,  atcjue 
"  pro  inpensis  sibi  beneficiis  salutans,  inexplicabiles  gratiarum 
"  retulit  actiones.  Cumque  tandem  frequenter  repeteret, 
"  '  Sancte  Nicholae,  miserere  mei,'  quem  vultum  prteferre 
"  angelicum  multotiens  admirabar,  nihil  mihi  dulcius  eatenus 
"  audivi,  cum  ductoris  mei  Sancti  Nicholai,  quem  semper 
"  amavi,  colui,  et  dilexi,  nomen  celebre  recognovi,  a  quo 
"  salutem  tam  corporis  quam  animae  obtinere  sperabam.  Tunc 
"  a  me  requisitus  aurifex,  quomodo  tam  cito  adeo  immania 
"  pertransisset    tormenta,  quae   eum  transmeasse  conspexi,  re- 

1  prcEcipilatce']  precipitare,  B.  |       -  loci'\  laci,  B.  O.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI.  431 

spondit;  '  Tu,'  inquit,  '  carissime,  ct  omnes  noti  mci  in  saeculo,  A.D.  119C. 
cui    ante    mortem   moam   temporalem  vidistis    omnia  fidei  Vision  of 
Christiana)    denegata  subsidia,  vclut  confessionem  ct  viati-  '"*  future 
cum,  pro  perdito  [mc]  habuistis,  nesciens'  proesentis  domini  „^^^1^  ^j- 
mci  misericordiam,  Sancti  videlicet  Nicholai,  qui  me  infe-  Eynshaiu. 
licem    servum    suum    non    est    passus  meritam    perpetuas 
damnationis  mortem    snbirc.      Nam    modo   ct    semper,    ex 
quo  his  poinis  subactus  fui,  cum  graviori  angebar  supplicio, 
ipsius  sum  visitatione  clementissima  recreatus.    In  aurificio- 
autem,  quo  fraudcs  in  sasculo   nonnunquam  commisi,  nunc 
atrocissime    Ino;  dum    frequenter    in  cumulum  n\immorum 
ardentium     prascipitatus,    intolerabiliter    exuror,     ipsosque 
denarios    ignites    ore   vorare  hianti    frequenter    compcllor, 
qua3  omnia  interiora  mea  combnrunt.     Stepius   insuper  cos 
numerare    coarctor,  ex  ([uibus   digitos  manusque  pcssunda- 
tos  me  habere  condoleo  et  combustos.'     Inquisivi   deuiquo 
"  ab  eo,  si    homines  quovis    rcmcdio  tam   horrendum    possent 
"  evitare  supplicinm.      Ad  quod  ille  suspirans  ait,  *  Si  cotidie 
"  '  scriberent  in    frontibus  et  circa   locum  cordis  digito,   Jpsttn 
"  '  Nazarenus  rex  Judcporum,  fideles  proculdubio   conservaren- 
"   '  tur   immunes,  ct   post   mortem  loca  ipsa  decore  clarissimo 
"   '  choruscarent.'      Iliec  et   alia  multa   ab  isto  audivi,  sed    ad 
"  alia  scribenda  festinantes,  quai  modo  dicta  sunt,  sufficiant. 

De  tertio  loco  licunali  et  muUipIici  varietate  tormcntorum. 

"  Relinquentcs,  ego  scilicet  et  dux  mens,  jam  dictam  vero 
"  lacrimarum  vallem,  quam  sccundo  adivimus  loco,  jjcrveni- 
"  mus  ad  campum  maximum  in  dcmerso  quodam  terra-  gre- 
"  mio  situni,  et  ab  univcrsorum  i)ra3ter  tortores,  d;enioucs, 
"  et  animas'  tortas  sequestratus  videbatur  accessu.  Tege- 
"  bat  autem  superficiem  illius  chaos  maximum  f|Uoddiim  et 
"  horrificum,  quo  pcrmixti  rotabantur  fumus  sulphureus  ct 
"  intolerabilis  nebula  fiiotoris  cum  flamma  picea  nigredine 
"  permixta,  qua)  in  montium  instar  hinc  inde  consurgens 
"  ])or  inane  illud  horribiliter  spargel)atur.  Planities  loci  illius 
"  multitudine  vermium  constrata  scatcbat,  ut  junco  solcnt 
"  domornm  areas  operiri.  Et  hi  super  omnem  a'stimationeni 
"  horridi,  deformes,  ct  monstruosi,  ten-ibili  oris  rictu  ct  nuribus 
"  ignem  spirantcs  execrabilem,  turmas  miserorum  voracitato 
"  inextricabili  laccrabant.  Qiios  jam  assuniptoa  da-mones 
"  ubiquc  discurrentes,  insanientium  more  in  misoros  snevicntcs, 

'  neiiiifnH~\  nescienti's,  ( ).  \V.  j       ^  animus  lorlas]   animabtis  tortis, 

-  auri/tcio]  aurlBco,  H.  |  15-  O.  W, 


432 


matthtei  parisiensis  chronica  majora. 


A.D.  119G. 
Vision  of 
the  future 
state  by  a 
monk  of 
Eynsham. 


f.  1-1  h. 


nunc  COS  frnstatim  ignigcris  triincabaut  ferramcntis,  nunc 
omnem  carnem  ad  ossa  funditus  abradebanfc,  nunc  igni  in- 
jectos,  ut  solent  mctalla,  liquefaciebant  eos,  et  in  modum 
ignis  ardentis  cos  candentes  reddebant.  Parum  est,  Deum 
tester,  iramo  nihil  quod  refero  do  poeuis  loci  illius;  novifc 
euiin  Deus  in  brevissimo  tcmporis  sjjatio  centum  vel  am- 
plius  omuimodis  poenarum  diversitatibus  aunullatos  ct  mox 
restitutos,  itorumquc  in  nihilum  poane  redactos  ac  denuo 
redintegrates  eos  intuebar,  quos  eo  loci  vita  perdita  cru- 
ciari  cogebat.  Quarum  vicissitudinum  nullus  erat  finis, 
nee  meta  aliqua,  nee  terminus  ullus.  Ignis  enim  illius  tam 
edax  fuit  incendiura,  ut  quasi  tepere  credercs,  in  compara- 
tione  illius,  quicquid  comburere  solet  vel  fervere.  Vermes 
autem  dirupti  et  mortui  ac  in  frusta  comminuti  sub  infeli- 
cibus  in  congeriem  glomerabantur,'  qui  in  putrediuis  illius 
fcBtore  tabis  tam  execrandaj  adeo  universa  replebant,-  ut 
fgeculentia  ilia  omnem  praadictarum  poenarum  excederet 
cruciatum.  Restat  adhuc  quod  bis  omnibus  magis  exosum, 
grave  pariter  ac  verecundum,  damnaticii  loci  illius  tolerare 
cogebantur.  Omnes  enim  qui  ibi  puniebantur,  sceleris,  quod 
nee  nominari  licet  a  Christiano,  sed  nee  etiam  ab  etbnico 
quolibet  vel  pagano,  in  sseculo  fuerant  patratores.  Hos 
itaque  monstra  quaedam  ingentia,  igneam  qualitatem  prre- 
ferentia,  visu  autem  suj^er  omnia  qua3  excogitari  valent 
horrida  et  borrende  terribilia,  jugiter  impetebant;  et  quam- 
libet  ^  rcnitentes  ac  multum  refugientes,  sibi  geuere  abusionis 
damnabili  permisceri  cogebantur.  Ita  enim  inter  nefandos 
complexus  prae  nimio  dolore  palpitabant,  rugiebant,  et  ulu- 
labant ;  et  deinde  velut  exanimati  et  in  mortem  deficientes 
collabebantur,  excipiendi  mox  cruciatibus  innovatis.  Horreo 
referens  ct  sceleris  obscoenitate  in  memet  ipso  supra  modum 
confundor,  dum  mihi  eatenus  inauditum  fuerat  et  inopina- 
bile,  utrumque  sexum  talibus  immunditiis  fuisse  aliquatenus 
depravatum.  Et  prob  dolor,  talium  caterva  tam  innumera- 
bilis  quam  miserrime  miserabilis  reperiebatur  ibidem.  Per- 
sonas  multorum  illo  in  loco  nee  aspexi  nee  agnovi ;  quia 
tormentorum  et  obscoenitatis  enormitas  ac  foetoris  immanitas 
nimium  mihi  ingerebat  horrorem.  Unde  mihi  supra  modum 
molestum  fuit,  vel  ad  breve  momentum  ibi  consistere,  vel 
quae  ibidem  fiebant  intueri.  Denique  inter  lamentabiles 
querimoniarum  ululatus,  dum  clamaret  imusqaisque  eorum, 
'  VsB  mihi,  vas  mihi,  quare  peccavi,  quare  poenitendo  peccata 


1  glomerabuntur'\  glomerautur,  B. 
'  repleba7iQ  replebat,  B.  O.  W. 


quamlibeQ  quamvis,  W. 


DE  TEMPORR   REGIS   RTCAUDf.  433 

"  '  non  correxi  ? '  adco  illos  snppliciorum  doloros  ingcminabant  A.D.  119G. 

"  singnli,  nt  plangentium  clamorcm  vocifcrationc  continua  pn-  Vision  of 

"  tares  in  toto  mundo  audiri.  •'"'  fi'tur.- 

state  by  a 

monk  of 

T>  7         I'll-  '  1  Kvnsliinn, 

JJe  qitocl'im  legistn  ct  ejus  rrHCiaiu. 

"  Vcrnra   licet,  quantum  potni,    qiia3    ibi   fiebant  refugercm 

"  intneri,    nnins    tamon    clerici,   qnem    olim    agnoveram,    non 

"  valebam  evitaro  conspectnm.     Hie  suo  tempore  oortim.  quos 

"  legistas    et    decretistas   api)ellant,    pcritissimus    habeljatnr  ; 

"  nnde    in   rcditibus   ccclcsiarura    ampliatn3    cum    affluentibus 

"  indies  opibus  abundavit.     IIuiit!  in  prenis  execrabilibus  rcppe- 

"  riens,  multum  calaraitatis  pondus,  quo  premebatur,  mirabar. 

"  Et  cum  inquirerem,  utrum  misericordiam  se  aliquaudo  con- 

"  secuturum  speraret,  res])ondit ;  '  Va^,'  inquit,  '  va),  vfe  mihi, 

"  '  solo    Hcio   quod   citra  diem  judicii   omnino    misericordiam 

*'  'non  merebor ;    an   autem   vel  tunc,  incertum    liabeo;    quia 

"  '  semper  ex  quo   in   base  mala   devohitns   sum,   deterioratur 

"  '  poena  mea,  trahens  me  do  pessimis  ad  pejora.'      Cui  ego; 

"  *  Et  quare  in    extremis   non    es   confessua  peccata  tua,    neo 

"  '  egisti  poenitentiam  ?  '     Efc  ille  ;  '  Quia  recupcrand;c  sanitatis 

•'  '  spem  habebam,  et  fallento  Diabolo,  erubui  tam  turpia  con- 

"  '  fiteri   facinora,  ne  dcspectior  baberer   inter  eos,  in  quibns 

"  '  gloriosus  et  male  splcndidus  apparebam.     Levia  cnim  '  qua'- 

"  '  que  peccata  confessus  sum  presbytero  ;  ct  interroganti,  an 

"  '  aliorum  essem  conscius  peccatorum,  praicepi  ut  tunc  abiret, 

"  '  ut   iternm,    si   quid   mcmori»   occurreret,  sibi   denuo   inti- 

"  '  marem.      Quo  reccdonto   et  non  longiu.s  progresso,  incipie- 

•  'bam    mori ;    ille   a   ministris    meis    rcacccrsitus    jam    me 

"  '  invenit  bnminem  exuisse.     Niliil  igitur  do  millo  generibus 

"  '  pajnarum,  quas   omni   die   perfero,  sic   mo   cxcruciat,  ({uo- 

"  '  modo-   erroria  mci,  quo  tenebar  in  sajculo,  ncfanda   rcprav 

"  '  sentatio,  qua  cogor  actual  iter  turpitudini  antiquaj  passionis 

"  '  deservire.      Prajter  enim  Hupplicii  iiidicibilis  veliementiani. 

"  '  confusione   intolerabilius    prcmor,    dum    in    conspcctu   om- 

"  '  nium  do    tantis  flagitiia    exccrabilis    existc'      In   momcnto 

"  autem,  dum   hajc   diccrct,  innumeris   cum   modis    cxcruriari 

"  conspexi,  et  in  ipsis  cruciatibus  velut  in  nibilum   rcdigi,  ct 

"  instar   plumbi   quasi    in    li(|uidum    i)cr  vim   raloris   dissolvi. 

"  Sanctum   etiam,  qui  astabat,  Nicholaum   sciscitatus  sum,  si 

"  pOHsent   talia  tormeiita   ali<|UO   rcmedii    genoro    relcvari.     Et 

"  illo  ;  'Cum  vcncrit,'  inquit,  'dies  Judicii.  tunc  Christi   fict 

"  '  voluntas;    Ipse   nnim    nnvit  rordii    omnium    solus,  ct   tunc 

'  enim]  tantuni,  \V.  '  |        -  ijuonioJo]  rjunni,  W. 

VOL.  II.  I'.  •: 


434         MATTIIiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1I9G. 
Vision  of 
the  future 
state  by  a 
monk  of 
Eynsluuu. 


'  qttod  justum  vidcrit,  retribuet  uuiversis.'  Cum  autem 
postca  reversus  sum  ad  coi'pus,  vcnit  ad  me  saccrdos  ille, 
cui  levia  taiitum  confessus  fuorat ;  ct  Deum  tcstans  coram 
multis  verissima  esse  qua^  dixi,  cimi  millus  pra'tor  ipsiim 
ista  cognoverit.  Do  pconis  autem  multorum  qua3 '  vidi,  hie 
pra'tcrmitto  inscrcro,  timcus  ne  si  plura  poncrcm,  lectori- 
bus  ad  alia  tendons  fastidium  gencrarcm.  IIa;c  enim  pauca 
do  multis  breviter  cxcerpta  sufficiant. 


De  visione   qiiain   idem'   monaclms   vidlt   de   ccterna   cjloria 

heatornm. 

"  Executis  pro  parte  his  c{«a3  do  pocuis  et  locis  pocnalibus 
vidimus  miserori^m,  rcstat  nunc  ut  de  solatiis  quiescentium 
efc  asterna  gloria  beatorum,  quai  fide  oculata  perspeximuR, 
proferamus.  Postquam  diutius  per  divorsorum  genera  sup- 
pliciorum  inccdentes,  ut  supra  memoravimus,  varios  misero- 
rum  labores  inspeximus,  nobis  ad  interiora  tcndentibus 
lumen  coepit  paulatim  gratissimum  apparere ;  liinc  odoi'is 
suavissimi  fragrantia,  inde  campi  multimoda  florum  jocun- 
ditate  vernantis  amoenitas,  incredibilem  nobis  pra;stitit  vo- 
luptatcm.  In  hoc  cami^o  hominum  sive  animarum  milia 
repperimus  infinita,  post  excursa  supplicia  in  felici  jocundan- 
tium  quiete  lastantes.  Quos  autem  in  prima  illius  campi 
margine  invenimus,  albis  quidem  sed  non  satis  nitentibus 
utebantur  vestibus ;  nigredinis  tamen  aut  cujuslibet  maculas 
nihil  eis  videbatur  inesse,  licet  minoris  gratia  candoris  pol- 
lerent.  Inter  quos  jilerosquc  milii  dudum  notos  conspexi. 
Nam  abbatissam  quandam  de  poenis  nuper  egressam  ibidem 
recognovi,  qua)  vestibus  immaculatis,  parum  tamcn  candidis, 
utebatur.  Priorem  quondam  ibi  vidi  et  agnovi  cum  sjnriti- 
bus  justorum  beata  quiete  poenis  omnibus  exemptum,  certa 
expectatione  divinaj  visionis,  qua  erat  remunerandus,  in- 
comparabiliter  lajtiorem.  In  eisdem  locis  quendam  vidi 
sacerdotem,  qui  cum  bonaa  vita}  exemplis  ita  gratiam  praj- 
dicationis  habebat  conjunctam,  ut  non  solum  in  parochiis 
quas  regebat,  sed  et  populum  longe  positum  a  criminibus 
mortiferis  revocabat;  atque  Deo  cooperante  aliis  per  eum 
multis  ac  sibi  inenarrabilis  gloria  restabat. 


De  secundo  loco  quietis  et  gloria  ibidem  quiescentium. 

"  Hinc  autem  ad  interiora  prasdictte  amoenitatis    [loca  acce- 
"  dentibus]  nobis  major  semper  et  lucis  claritas,  et  odoris  sua- 


'  quce]  quas,  W.  q.,  0. 


DE  TEMPORE   REGIS   RICARDI.  435 

vitag,  candorqno  ibidem  dcgentinm,  ft  jocunditas   arridebat.  A.D.  1I9C. 

Omnes  vero,  quos  locus  iste  tenet,  snperua)  Jerusalem  civcs  Vision  <.f 

sunt   ascripti;    qui   pa3uas   universas    tam  facile  transierant, '''«  future 

quara  vitiis  mundanis  minus  fuerant  irretiti.    Et  ciuaj  jam  pro-  *"  *'  *^    •..'^ 

.     .  ,.  ,.  ,.  ,       ,  monk  of 

ijressi  VKumus,  non  lingua  retexere,  non  dignc  valet  uumana  Kynsham. 

inflrniitas  explicare.      Quis  enini  digne  verbis  exponat,  f[ua- 

liter   in   medio   spirituum   beatoruni,  quorum    niilia    infinita 

ibi  circumstabant,  vclut  priesentialiter  in  bac  sacra  solenni- 

tate   passionis  Dominica?,   pius    bumani   generis    Kedcmptor, 

tanquam    in    crucis    stijnte   appensus,    flagellis    toto  corpore 

cruentus,  sputis   dchonestatus,   spinis  coronatus,  clavis  con- 

fossus,  lancea  perforatus,  per  manus  et  pedes  rivi   jjurpurci 

coloris  defluebant,  ex  sacro  antem  latere  Ejus  sanguis  stilla- 

bat  et  aqua  ?     Hinc  Mater  non  jam  tristis  et  anxia,  sod  gau- 

dens  et  vultu  sereuissimo,  tanto  tamque  inefFabili  astabat  spec- 

taculo.     Jam  vero  quis  nnquam  mente  coniciat,  (juanta  cum 

alacritate  ad  boo  spectaculum  undique  concurrebatur,  qua?  in-  f.  15. 

tuentium  crat  devotio,  quis  adorantium  coucursus,  quanti\)  pro 

tantis  bencficiis  gratiarum  actiones  ?     Ila'c  mihi  altius  reco- 

lenti,  dolor  nescio  an  devotio  animum  distrabunt  infelicem  ; 

stupor  et  admiratio  me  mihimet  c|Uodam  modo  alicnum  rcd- 

dunt  et  absentem.    Quid  vero  devotionis,'  quod  his  contumcliis 

Diabolus  vincitnr,  Tartarus  debellatur,  arma  ejus  diripiuutur 

et  spolia,  homo  pcrditus  rcparatur,  ct  prsuda  dainonum  infuriii 

erepta  ergastulo  in  caelo  choris  inseritur  angelorum  ?    Malta 

quiB   hie  vidi  et  audivi,  rcferre  pertimesco;  eo  quod,  insolita 

et  multis  incredibilia  vidcantur.      Denirjuc  post  moram  non 

modicam    in  tam  beata  visionc  expletam,  visio   ipsa  repcnte 

disparuit ;    ct  loco,  ubi  gloria  tauti  sacramcnti   stctcrat,  ado- 

rato,    singuli  ad  scdes   proprias  cum  laHitia   rcdierunt,      Et 

ego  ducem  meum  inter  mansiones  beatorum  plenus  admira- 

tionc  ad  interiora  secjucbar.     Jlic  jam  consistcntium  candor, 

hie  odoris  fragrantia,  hie  inaistimabilis  laudcs  Deo  cancntium 

harmonia. 

l?r  terlio  nmCPuHatls  loco  pI   visionc  Dei. 

"  Multo  inter  h«c  jam  emenso  via?  spatio,  ct  crescente  ante 
"  nos  locorum  jocunditate,  vidi  cminus  quasi  murum  criatalli- 
"  num.  cujus  altitudo  pcrvideri  non  potuit  nee  meta  longitu- 
"  dini.H  comprebciuli.  Quo  jam  appropin(iuantibus  nobis,  pnrtam 
"  vidi  introrsus  lucidissima  claritate  micantein,  apertunujuo 
"  ejus  vidi   aditum,  sed  crucia  unius  obico  signatum.       Acre- 

'  Sic. 

K  E    2 


4'3G 


MATTII.EI    PARISTENSIS   CFIRONICA   MAJOR  A. 


A.D.  1190. 
Vision  of 
tlie  future 
state  by  ii 
monk  of 
Evnshani. 


dobat  illuc  miiltitudo  eorum  catervatim,  qui  viciiiioros  erant, 
iugredi  cxopfcaiitos.  Crux  vero  in  medio  porta?  sita,  nunc  so 
attollens  ad  supcviora,  latum  adventantibus  pandcliat  ingrcs- 
Hum  ;  ima  denuo  potens  intrarc  cupientibus  negabat  inces- 
sum.  Quam  gaTideiitcr  ingrediebantur  admissi,  vol  quam 
revorentcr  subsistebant  exclusi,  crucis  elcvationem  iterum 
praistolantes,  cxiirimore  non  sudicio.  Substitit  bic  mccum 
alitiuandiu  ductor  mens ;  sed  tandem  accodentibus  nobis,'  crux 
crigitur,  iter  ingressuris  patet ;  socius  liberc  ingrcditnr, 
subseque])ar  et  ego.  Vcrum  crux  ex  improviso  descendit 
super  manus  nostras,  mequc  a  ducis  mci  consectatu  arcebat. 
Quod  cerncns  ego  ac  -  nimium  pertimescens,  ista  ductoris  mei 
monita  audivi ;  '  No  paveas,'  inquit ;  '  fidera  tantum  habeto 
'  in  Deum,  et  securus  iugredere  ; '  et  redeunte  fiducia,  crux 
ingressum  concessit,  et  intravi.  Quantus  vero  fulgor  iuiesti- 
mabilis  claritatis,  quantaque  luminis  gratia  interius  universa 
repleverit,  a  me  nemo  requirat;  hoc  enim  [nee]  verbis  expri- 
mere,  Rcd  nee  mente  sufRcio  recordari.  Splendor  ille  blandus 
et  choruscus  sic  intuentem  in  se  rapiebat,  sic  nitoris  immen- 
sitate  super  se  efferebat,  tit  nihil  in  ejus  comparatione  esse 
ci'ederem,  quicquid  me  contigit  eatenus  inspexisse.  Nam 
splendor  ille,  quamvis  inasstimabilis  esset,  intuentis  tamen 
non  reverberabat,  sedpotius  acuebat  obtutum.  Inferius  autem 
intuenti  nihil  aliud  occurrebat  nisi  lux  et  murus,  ut  dictum 
est,  cristallinus.  Erant  quoque  ab  imo  usque  [ad]  sum- 
mitatem  ejus  gradus  mira  pulchritudiue  dispositi,  per  quos 
ascendebant  la^tantium  agmina,  mox  ut  erant  per  januam 
iutromissi.  Nullus  fuit  ascendentium  labor,  difficultas  nulla; 
nee  quaalibet  in  ascensu^  mora,  quia  semper  superior  quam 
inferior  gradus  alacrius  scandebatur.  Ad  altiora  vero  oculos 
dirigens,  conspcxi  in  throno  glorias  residentem  Dominum  et 
Salvatorem  nostrum  in  specie  humana;  et  in  circuitu  asoeu- 
dentes  et  cum  gratiarum  actione  adorantes  Eum,  ut  mJbi 
videbatur,  quingentorum  vel  septingcntorum  spiritus  bea- 
torum,  qui  nuper  itinere,  quo  prajdictum  est,  ad  locum 
throni  conscenderant.  Mihi  autem  certissime  constat,  quod 
locus  ille  quem  videbam  non  erat  crelum  ca;lorum,  ubi 
videbitur  Deus  Deorum  in  Syon,  sicuti  est  in  Majestate  Sua ; 
sed  iude,  remota  jam  omni  difficultate  et  dilatione,  ascen- 
ditur  ad  ca3lum  illud,  asternal  Deitatis  visione  beatum.  lu 
hac  tamen  visione  tantum  Iretitia?  et  gaudii,  tantum  jocun- 
dftatis   auimo  conccpi    efc    exultatiouis,    ut    cjuicquid  humana 


*  7iobis]  cm.  "\V. 
-  ac^  oni.  W. 


2  osce'tisi(]  assensu,  I}. 


DK    TKMI'OUE    UEOLS    UlCAKni. 


437 


explicari  potest   indnstria,  minus  sit  ad  cxpriiueudum  cordis 
"  mei  gaudium,  quod  ibidem  pcrcepi. 

Ut  iJeiii  Dtonachns  ad  corpus  rciliirtii6  fucrit. 

"  His  igitur  et  aliis  iuuumeris  visis  ct  audilis,  suuctus  Dei 
Nieholaud  mihi  breviler  c-st  locutus ;  '  Eecc,'  iiKpiit,  '  fili, 
'  jam  pro  parte,  ut  petisti,  siueuli  statuin,  pcricula  errantium, 
'  supplieia  malorum,  purgatorum  quietcm,  gaudia  eorum  (pii 
'  jam  ad  cieli  curiam  [)erveniuiit,  passionis  Douiiiiica'  inysteria, 
ut  tibi  luit  posaibile,  coiiypcxisti.  Jam  tibi  ad  tuas  sieculi 
'  redcuudum  est  pugnaa;  percipics  autem,  si  pci"severavcris 
'  in  timorc  Domini,  qua)  oculis  tuis  vidisti,  ct  multa  hi.s 
'  majora,  si  corpore  immaculato  ct  cordc  innoccnti  ultima.* 
'  vocationis  tuai  tlicm  studueris  pnestolari.'  Dum  adbuc 
raccum  talia  loqueretur,  subito  audiro  coepi  classicum  mirae 
suavitatis,  quasi  totius  mundi  canqvamc,  vcl  quicquid  sono- 
rum  est,  una  simul  pulsatione  coneutcretur.  In  hoc  classico 
mirabilis  Buavitas  ct  varia  melodiio  i)ormixtio,  magnitudino 
an  dulcedino  ncscio  plus  stupcnda  fuit.  Ad  tarn  insolitum  ' 
auditum  sollicitc  intentus  ac  nimium  animo  sutpcnsus,  niox 
ut  dcsiit  audiri,  a  ducis  mci  comitatu  de^titutus  fui.  Viri- 
busquc  corporis  redeuntibus,  ct  oculis  in  usum  videudi 
patcfactis,  pristina;  ajgi'itudinis  molestia  funditus  delcta  ac 
debilitate  peuitus  exclusa,  validus  ct  fortis,  licet  mcestissimns 
ct  anxius,  coram  vobis  rcsedi.  llcditua  iUuiue  mibi,  cum 
a  fratribus  audivi  jam  Paschalem  adcssc  festivitatcm,  tunc 
certius  auimadverti,  classicum  ilium  lioc  innuisse  quod  etiam 
apud  civcs  cailcstes  non  sine  ineHabili  jocunditate  iit<|ue 
I'estiva  cclebritatc  rccolitur  salutis  humanaj  mystcriuni,  (juod 
in  soleunitatc  I'aschali  opcratus  est  in  medio  terra",  Qui 
eodem  momenLo  olim  ciolum  ct  tcrram  ex  niliilo  creavit, 
Jesus  Christus  Dominus  noster;  Cui  est  cum  Patrc  coieterno 
ct  Spiritu  vSancto  honor  ct  impcrium  per  iuilnita  sa:cula 
sajculorum.     Amen." 


A.D.  119f.. 
Vision  «)f 
till'  fiitiiro 
state  hy  a 

IIIDIlk  of 

Kyusham. 


Dc  niorto  llenricl  ngia  Jcrosolimorum, 

Coiit.  Will.      Eodem  -  tempore  Ilcnricus  do  Campania,  rex  JcrosolimitnnuH,  I),  ath  of 
Tyr.  iii.27.  riui  reci  Guidoni  HUCcesKcrat,  de  fenestra  emincntiori  cujus<lam  '''•'"■>  «'f 
f.  2C'J/a       cujnaculi    in    platca;    pavimentum   corrucns,  Iractis   t-crvicibun,  ,^1^^^,  ^'j. 
Id.  f.  2G'J.    cxpiravit.     Erat  autcm  neiws  regum   Fraucorum  ct  Anglorum,  J.Tusnlcui. 


'  W.  in»,  autcm. 

'  Id  the  margin  an  iuvcrtc-*!  crown  1«  drawn. 


4)38  MATTII^J   Pi\RISIENSlS  CHHONICA  MAJOllA. 

A.D.  1196.  Philippi    videlicet   et    Eicardi,  ex  filia'    Lodowici    regis    Fran- C*)nt.  \Vill. 
coruiu  patris  Philippi,  qncin  suscepcrat  ex  Alienor  regina  sua,  f   o^J," 

f.  15  /.'.        quam  eb  rex  Anglornm  Henricus  pater  regis  Ricardi  postraodum 
du\it  in  uxorem.     Dcfuncto  itaqne  rege  jam  dicto,  status  Terras 
SanctiB  necessario  regcm  cxigebat.    Unde  unanimi  consensu  cleri  Id.  f.  2G9/a 
et  ])opuli  electus  est  vir   quidam    illustris  dc  regno  Francorum 

Election  of  Johannes  "  dc  Brcines,  in   re    militari  expericntissimus,  qui   et 

^.^''^^       in  rcgcm  coronatus  est;  sub  cuius  industria  rcgni  negotia  sunt 
plunnium  prosperata. 

Hex  Rlcarchis  nuncios  misit  Roinani  contra  archieinscoimm 

Rothomagcnsem. 

Richard  at       Anno  gratia3  Mcxcvil.     Rex  Anglorum  Ricardus  fuit  in  Nor-  Iloveden, 
Bur-le-roy.  mannia   apud    Burum  uimia  confusus  angustia,  eo  quod  archi-  i^-  '6. 
episcopus    Rothomagensis   iu    Normanniam    sententiam    tulerat 
interdicti.      Jacebant  enim  corpora    defunctorum  insepulta  per 
Richard       jjTateas  civitatum  et  vicos,  quaj"*  viventibus  foetorem  non  mini- 
seuds  Hies-  mum  incusserunt.      Misit   ergo  rex  Willelmum   Elyensem    epi- 
scngei>   o   ygQpmj^  4    canccllarium    suum,  episcoposque    Uunelmensem '  et 
Lixoviensem  ^  ad  curiam  Romanam,  ut  causam  suam  defenderent 
Death  of      contra  arcbiepiscopum  memoratum.       Sed  Willebnus  episcopus 
William       Elyensis   Romam   tendens   apud   Pictavim   diem  clausit  extre-  Diceto, 
f^'^'    ,      mum.      Sepultus  est  autem    in   abbatia  de  Pinu''    Cisterciensis  ^^^-  ^^^* 
of  Ely,' at     ordinis,  quarto^  kalendas  Februarii.     Socii  autem  ejus,  episcopi  Hoveden, 
Poictiers.     videlicet  supradicti,  iter   propositum   expedientes,  Romam  per-  ^^'  ^^' 
The  rest       venerunt.     Convenientibus  autem  partibus  in  prassentia  domini 
arrive  at      p^pge,  illisque  diligenter  auditis,  post  diutinam  deliberatioiiem 
appear  be-  domni    Papse    et    cardinalium    attendentcs   damna   et   importu- 
fore  the       nitates  qua3  regi  in  JSTormanuia  posseut  accidere,  nisi  locus  ille 
Pope.  Andeliaci  firmaretur,  dederunt  arcbiepiscopo  consilium,  ut  cum 

The  Pope  domno  suo  regi  '^  amicabiliter  componeret,  et  ab  eo  reciperet 
fiinals  ad-  sufficientem  ablatorum  recompensationem,  juxta  proborum 
vise  the  ajstimationem  virorum.  Asserebant  enim  bene  licere  cuilibet 
archbishop  potenti,  et   consequenter  regi  Anglorum,  terras   suib  infirmiora 


1  Mary,  wife  of  Henry  I.,  Count 
of  Champagne. 

^  John  de  Brieune  succeeded  in 
1210.  Amaury  II.,  who  had 
man-ied  the  widow  of  Henry  of 
Champagne,  was  elected  on  Henry's 
death.  Madden,  Hist.  Angl.  ii.  p. 
61,  note  3. 

'  qua  .  .  .  inctisserunt']  Added 
by  Wendoveri 


*  0.  W.  ins.  et. 

3  Philip  of  Poictiers. 

•"  William  de  Rupierre. 

''  Notre  Dame  du  Pin,  dioc.  of 
Poictiers. 

**  This  date  is  neither  in  Diceto 
nor  Hoveden. 

^  regi]  So  altered  by  Par.  from 
rege,  which  0.  W.  have. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI.  439 

IlovfiUn,     imiuirc  ;  no      pcrindc    eibi    damnum    cveuiat    aut    gravatum.' A.D.  1197. 

IV.  18.  [^^,JJ    jj.^^.  aiitem    pacis  forma    lumcii    tarn    regis    (juam     archi- to  come  to 

cpiscopi  adreverteutcs,  impctravci'unt  iutcrdicti  sciitcutiam  '^"'"'"'^  "'tli 
rdaxari.  ^^"^'^'"""^- 

Forma    paci^  factce    iuler    regcni    Uicanluin    ct   archie2)iscopHm 

llothoiiuigenseiH. 

Forma  autem  pacis  ct  concordiaj  inter  domiunm  regem  A^ireemeut 
AngliaD  ct  ccclesiam  Rotbomagenscm  ct  archicpiscopum  sirpc  I'ttwiin 
dictum  in  hunc  modum  sc  habet:  "  Ricardus  Dei  gratia  rex  '^'y'^"1 
"  Angliiu,  ct  ctetera.  Cum  sacrosancta  ccclcsia  sponsa  sit  liegis  archbisJiop 
"  aiterni,  et  unica  Ipsius  dilecta  per  quern  rcges  regnant  ctofKoucn. 
"  priucipes  gubernacula  possident,  tanto  ampliorcm  ei  volumus 
"  devotionem  ct  revcrentiam  exhibcrc,  quanto  certius  non 
"  regiam  tantum,  sed  omnem  a  Domino  Deo  esse  credimus 
"  potestatem.  Undo  sicut  venerabilis  ccclesia  Rothomagcnsis, 
"  quae  inter  universas  terrarum  nostrarum  plurima  celebritato 
"  dinoscitur  emincre,  [pro-  rerum  necessitate  vel  temporum  nos- 
"  tris  ducit  utilitatibus  opportuna  diligentia  consulcnduni], 
"  sic  nos  cjusdem  matris  nostra)  commodis  et  augmcutis  digna 
"  compensationc  dignc  duximus  responderc.  Sane  villa  do 
"  Andeli  et  quibusdam  aliia  adjaccntibus  locis,  quiu  erant 
"  llothomagcnsis  ccclesia;,  minus  sufficienter^  firmatis,  inimicis 
"  nostris  in  terram  nostram  Xormannia;  per  eadcm  loca  patebat 
"  ingressus ;  per  qua)  incendiis  ct  rapinis,  nccnon  ct  aliis 
"  hostilitatis  sasvitiis,  in  eandcm  terram  nonnuuquam  liccntius 
"  grassabantur.  Quocirca  vcnerabili  patri  nostro  W[altcro] 
"  archiepiscopo  ct  capitulo  llotbomagcnsi,  dcbitum  habentibus 
"  ad  nostra  et  prajdicta)  terra)  nostnu  damna  rcspcctuui,  facta 
"  est  permutatio  inter  ccclesiam  Rothomagenscm  et  archi- 
"  cpiscopum  W[altcrum]  ex  una  ])arte,  ct  nos  ex  altera,  dc 
"  manerio  de  Andeli  in  hac  forma.  Quod,  videlicet,  idem 
*'  archiepiscopus  dc  conscicntia  ct  voluntatc  domni  Papa) 
"  Caelestini  tertii,  et  de  assensu  capituli  Kothomagensia  cc- 
"  clesia;,  concessit  ct  in  perpctuura  fpiictum  clamavit  nobis 
*'  ct  hairedibua  nostris  praidictum  mancrium  dc  Andeli  cum 
*'  novo  castello  do  llupc  ct  cum  forcsta  ct  cum  omnibus  aliis 
"  pertinentiis  ot  libcrLatibus  suis,  cxccptia  ccclcaiis  et  prio- 
"  bcndis  militum,  ct  cxccitto  manerio  de  Fraxinis  cum  pcrti- 
*•  ucntiis  suis.  Qua)  omnia  idem  archiepiscopus  ccclcsiaj 
"  llothomagcnai  et  sibi  ct  suis  succcssoribus  rctiuuit  cum 
'•  omnibus  libcrtatibua  et   liberis  consuctudiuibus  sais  ot  cum 


'  gravalum']    gravamen,    0.  W. 
It  iii  uut  in  llovolcn. 


^  Tlii-sc  wunU  lire  also  omitteU 
ill  ().  W. 

*  fiifficicntcr]  sutricereiit,  I). 


440 


MATTH/EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1197. 

Agreement 
lietweeii 
Kichaitl 
and  the 
arclibishoj) 
of  Eoiieu. 


Preaching 
of  Fulk  of 
Neuilly  in 
France, 
and  Eus- 
tace, ab- 


'■  omiii   intcgritatc   sua  iii  pcrpcfcuum.'     In   cscambium  autem  Dieeto, 

"  mancrii  piwdicti  de  Aiideli    cum  pcrtincntiis  concessimus  ct  '^ol.  698. 

"  in  perpctuTim  quicta  clamavimus  ecclcsia)   Rothomageusi  et 

"  prtodiclo    arcbiciiiscopo  ct    succcssoribus   suis  omnia   molen- 

"  diiia    quiD    uos    babiiimus    apud    Hotbomagum,    quando   ba3c 

"  commutatio  facta  est,  integre  cum   omni  sequela  ct  moltvira 

"  sua,    siiio    aliquo   rctinemcnto    corum    quae    ad    molendinum 

"  pertinent  vcl  ad  molturam,    et   cum  omnibus  libcrtatibus  et 

"  libci'is  consuctudinibus    cjuas  solent    ct    dcbcnt  habere;    nee 

'■  alicui   liccbit    ibidem   molendinum    facerc    ad    dctrimentum 

"  molendinorum  pricdictorum.     Concessimus  cis  insuper  villam  (Abrid- 

"  de  Diepe  ct  villam  de   Buteiles  cum  omnibus   pcrtincntiis  et  S*^*^-) 

"  libcrtatibus,  cum  mauerio  de  Lourcs-    et  foresta   de  Halier- 

"  muut''  cum  feris  et  omnibus  aliis  pcrtincntiis  ct  libcrtatibus 

"  suis.     Haec   autem   omnia  in    escambium    babcbunt   prabdicti 

"  manerii  de  Andcli  ccclesia   Eothomageusis  et  arcbicpiscopus 

"  praidictus   et    successores    sui   in    perpetuum.     His  testibus. 

"  Factum  est  autem  hoc  cscambium.   apud  Rotbomagum,  anno 

"  gratijB    millcsimo    centesimo    uonagesimo    septimo    et    anno 

"  regni  nostri  octavo." 

Illis  diebus   surrexit  in   Francia   quidaui    prsedicator  Cf.  Cogges- 
egregius,  per    quern    Dominus    virtiites    palam    operail  g^  ^'  ^' 
dignatus    est,  qui   usurani    in    Francia  maxime  conatus 
est    extirpare,  quae    dico  usura  in   Franciam  ab    Italia  (Not  in 


bat  ofriai,  transieus  nimis  puUulaverat,  et  uobile   regnum  Franco- jj°]|^)*^^' 
land.''       I'^im  jam   maculaverat.     Nomen  preedicatori  Fulco  f uit ;  Cf. Cogges- 
qui  in  Angliam  quendam  rcligiosum  ad  deponenda  tem-  Jt^i^^ 
pora  commercii  diebus  Dorainicis  abbatem  de  Flai  des- 134. 
tinavit.     Qui  veniens  illud  inconveniens  in  multis  locis 
Robert  of   delevit.      Eo  quoque  tempore    Robertus  de  Salopesbire  MS.  Cot- 


bury, 

bishop  of 
Bangor. 


consecratus  est  in  episcopum  de  Bangor. 

Rex  Ricardtis  corjius  SancH  Walerici  in  Normanniam  trans- 
tulit,  et  naves  ihi  multas  comhussit. 


ton,  Faus- 
tina, A.  8. 
f.  136. 


S.  Valery       Eodem  ^   tempore   suggcstum    est  regi   Ricardo,  quod  naves 
burnt  and    ex  Anglia  venire   consueverant    apud    Sanctum  Walericum   ad 

deferendum  victualia   regi    Francorum   et    aliis   inimicis    suis. 

Facta  itaque  illuc  eqviitatione,  villam  combussit,  monachos  de-  Hovedeu, 

iv.  19. 


the  relicks 
carried 
away  by 
Richard. 


^  Two  sentences,  given  in  Dieeto, 
are  omitted  here. 
^  Louviers. 


•^  Alihermont. 

''  The  beginning  of  this  chapter 


is  Wendover's. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICARDI.  441 

Ilovetlen,     atruxit,  forctrum    Saiicti  Wulerici    cum    rcliqniis    in    Norman-  A.D.  1197. 

IV.  ly.  niam  transvcxit.     In  porta  autcm  illo  luivcs  ex  Anglia  iiivcnit 

fiiimento  ct  victualibud  onui;tas,  (jiuirum  uautas  su.spcndi  pr;u- 
cepit;  navibusque  combustis,  victualia  suia  militibus  crogavit. 

Ul  rev  Iticardas  coiii'ilt:i,i,  Flundi'ciiseui  et  alios  sibi  ohliijavit. 

Id.  Per  idem  tcmpus  rex  Ricarduti,  datis  niuueribu8,  umucs   de  Ricliunl 

Id.  iv.  20.    regno  Francorum  potentiorcs  in  sui  favorem  allexit;  Baldewino  P"'"^,'**'^'' 

comiti  Flandriio  pro  auxilio  suo  (|uin(iuc  milia  marcas  argcnti     "ki,^*^"*^' 

C'outulit,  ct  ipse  rcgi  obsides  tradidit,  (piod  sine  ipso  non  coiupo-  Hisalli- 

Id.  iv.  19.    noret  cum  regc  Fraucoruni.     Campaui  cum  Britonibus,  relictu  imoe  with 

Id.  iv.  20.    rcge  Francorum,  rcgi  Ricardo  adbai'serunt.     Willelmu.s  Crcpin,  t'|*;  tf"'"' 

con.stabularius  dc  '  Augi,  rcgi  Anglorum,  vi  conipulsus,  idem -' j^.^.^  ' 

castclluni  reddidit ;    '(uod  rex  coui'cstim   munivit,  ct  rex  Fran-  Surniulor 

coriim  excrcitu  congregate  illud  olj.scdit.     Et  dum  btec  ficreut,  of  I")im.::u 

rex    Anglorum    in   Alverniam   hostilitcr     progrcdiens,    decern  castle  to 

castclla   regis   Francorum   ct   magnam  milltitudinoni   homi-  •i'*-"|'"'«l- 

num  suorum   ccpit;    scd    antcnuain    rex  Anglorum    redirct    jn '/^ '"^ ""*''' 

Anv*i*r''iio 
Normanniara,  rex  Francorum  ccpit  Dangu  castellum  ;  concessi.s  ,„„j  I'lTiiij) 

n)ilitibus,  qui  in  ejus  pra-aidio  erant,  pro  quinquagiuta  marcis  recovers 

argeuti  vita  ct  membris  cum-*  cquis  et  armis ;  et  rex  castellum  Dangu. 

rctiuuit,  illudque  lirmavit. 

Ut  rex  Francoruia  in  Flantli'la  in  ardo  I'osUus  j'acrit. 

I(].  Litcrea  comes  Flandrcnsis  B[aldcwinus]  '  castellum  Arraz  ob-  f.  IC. 

.sidionc  vallavit ;  quo  andito  rex  Francorum  illuc  vcnit  cum  cxor-  Sicjie  of 

citu  copioso ;  in  cuius  advcntu  comes,  obsidionc  relicta,  abiit  in  ^*'''''"*  ">' 

terram  suam,  mscqucntc  ilium  rcge  rrancorum.      Lum  aiilom  „f  yi,,,. 

rex  lougius  proccssi.sset  inter*  paludcs  ct  rccossus  maris,  comes  ,i^.rs. 

Flandrcnsis    fecit    confringere    ante    ct    post   cum    pontes  ct  •  Philip  is 

aquicductus  aperirc,  ita  quidcm   (|uod  nc<ine^  proccdere  nccine  forii'l  to 

redire  notuit,  nee    ad    cum    poterant    victualia    deferri.      Tunc  \         '  .. 
.  ...  .  ■,  .  .ii       ti'rnj>  wuii 

rex  in    arcto  positus  comiti    signavit,  quod   ca  intcntionc  illuc  ,j„.  count 

vcncrat,  ut  cum   co  vcl   amicabilitcr   componerct,  vcl  ipsum  a  of  Flan- 
ders. 

'  tic  Aitiji]  A  bhwidtT  for  Dangu,  '  '  inhr  ....  marin]    Added  by 

which  llovcdcii  has.  Wetidover. 

-  iilem]   Written  by  I'ar.  over  an  'cl....    iip<rin]    Added  hy 

era.surc.     ().  W.  have  citmlcm.  Wendover. 

*  rum   aptis    ct  armis]     Not    in  '  unjiir  ....  poluit]  Added  by 


Iloveden. 
*  HA  /'..  B.  O.  W. 


WeiidoviT 


442 


MATTHvEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA, 


A.D.  IIDV 


Proposed 
conference 
for  Sept. 
1  7,  be- 
tween Gail- 
Ion  and 
Andely. 
rhilip 
breaks  his 
oath  on  hi^ 
return  to 
Paris. 


lidelitaLc    regis    Aiiglunim    rcvocarct.      Nunciavit   iiisupcr    oi,  (Not  in 
quod  ligius  liomo  cjits  crat;  imdc  iicc  debuib  noc  decuit  ilium  Hoveden.) 
coronam   suaiu    impugnavc.      Scd   tandem,  antcciuani  ei  comes 
liccutiam  abcundi  concederet,  juravifc  rex  quod  tam  ipsi  comiti 
quam    regi    Aiiglorum   omnia,  qua3    per   werram  occupaverat, 
castclla  aliaquc   jura  sua  cis  redderet ;  et  ad  hujus  pacti  exe- 
cutionem  statuit  diem,  ut  tam  ipse  quam  rex  Anglorum  veni-  Iloveden, 
rent  ad  colloquium  inter  AVailun  ct  A[n]deliacum,  feria  quarta  '^-  2'- 
post  Exaltationem   sancta)  Crucis.     Et  sic  liberatus  a  captionc 
comitis,  idem  rex  ad  propria  remeavit.      Reversus  autem  Pa-  (Not  in 
risius,  consilium  habuit  a  suis,  ut  a  pacto  resilirefc ;  non  enim  ^iovcden.) 
ad    obscrvationcm    juvamenti,    quod    dc    necessitate    et    quasi 
coactns  ieccrat,  cxtitit  obligatus. 


Assise  of 
measures, 
20  Nov. 


Philip  of 
Poictiers, 
bishop  of 
Durham. 


De  quihusdam  constitutionibus  a  rege  Bicarclo  utlliler  provisis. 

Eodem  anno,  coustitutum  est  a  rege  Ricardo,  ad  ^  instantiam  Iloveden, 
H[uberti]  Cantuariensis  arcbiepiscopi  et  AngliaB  justiciarii,  in  iv.  33. 
die  Sancti  Eadmundi  regis  et  martiris  apud  Westmonasterium, 
ut  omnes  mensural  per  totam  Angliam  in  bladis  et  legu- 
minibus,  tam  in  civitatibus  quam  extra,  ejusdem  sint  quauti- 
tatis,  et  maxime  mensura  celise,  vini,  et  pondera  mercatorum. 
Constitutum  est  etiam,  ut  lauei  panni,  ubicunque  in  regno 
fiant,  duas  ulnas  habeant  latitudinis  infra  lisuras,  et  sint  in 
medio  et  in  lateribus  ejusdem  bonitatis.  Sfcatutum  est  insuper, 
ne  quis  mercator  prjetendat  seldas  su^  rubeos  vel  nigros  pan- 
nos,  vel  aliquid  aliud  undo  visus  intuentium  decipiatur  ad 
pannum  bonum  eligendum.  Exiit  prteterea  edictum,  quod 
nulla  tinctura  nisi  solummodo  nigra  fiat  alicubi  in  regno,  nisi 
in  capitalibus  civitatibus  aut  burgis  ;  et  si  quis  in  aliquo  isto- 
rum  transgressor  convictus  fuerit,  corpus  illius  capiatur  et 
in  carcerem  detrudatur,  et  omnia  qute  ipsius  sunt  ad-  fisci 
commodum  saisiantur.-' 

Eodem    anno,  Pbilippus  clericus  ^    regis,  natlonc  Pictavensis  Diceto, 
ct   Dunelmensis    electus,  a   Papa  Cajlestino    apud    Lateranum  col.  697. 
munus  consecrationis  suscepit. 


'  (id  .  .  .  justiciarii^  Added  by 
Wendover. 

-  ad  .  .  ,  commodum']  in  manu 
domini  regis,  Hoveden. 

3  In  the  maririn    in   rubrick    is 


"  Reverte  vi  folia  et  inveuies  re- 
"  gulam  pistorum,"  i.e.,  below,  page 
480. 

^  cleiitus  .  .   .   .    et]  Added   by 
Wendover. 


DE  TEMPORE   REGIS   RICARDI.  443 


Ut  Olho  ill  vcgcrn,  Aleumunoriim  coronatus  fncril.  A.l>.  119S. 

Anno  Kratiao  sicxcviii.,  (lui    est  annus  resni  regis  AnKlorum     "''^"'"'"u 
Ivicardi  nonus,  procurante  codcm  rcge,  Otho'  nepos  ejus  Ac|uis-  iv_  at 
grani    in    rcgcm    Alemunni;u    sivc    Germaniio    coronatus    est.  AaL-liin. 
Qui  ftatini   liliaiu   ducis    Lovaniiu    [in]    uxorcm   duceus,  in  die  '.'''*  "'^|- 
coronatiouis  suiu  scdit  simul  cum  ca  iu  cathedra  ad-  mcubam ;  yt^^. 
sed  non  tunc  coroiiata.  (laii'''htiT 

of  Honry 
T  J  •        Ti  duke  of 

lunoccntu'.s  Vapa.  Louvaiu. 

Eodcm   anno,  defuucto   Papa   C;ulestino,  Innoccntius   tcrtius  Innocent 
succcssit,  in  die  Cathcdnu  Sancti  Petri  Papa  consecratus  ct  in  '^I-  Tope, 
Petri  cathedra  collocatus.  ""     ^' '" 

Cujus  ^    favore  exortum  est  in  Italia  novum  genus  prasdica-  Account 
lorura,     qui    Jacobitae    vulucrunt     appellari,     eo    quod     vitam  <>f '•>« 
cceperunt   Apostolicam   imitari.      Isti   iu   victu  et  vestitu  satis 'j'v^'*  i  S'' 
tcnuCS,     aurum    ct   argentum    vel    ahud    quid    proprium  non  ^^0^). 
possidcntcs,    ibant   per   civitatcs  ct   vicos   et  castelhi,    verbum 
Evangclii  prasdicantcs.     Multiplicati    sunt  autcm   in    brevi  per 
orbcm     universum     propter     spontaueaui     paupertatcm,    habi- 
tant03   deni   et  septcni  simul    in   urbibus  capitalibus,  nihil   do 
crastino  cogitantes,  nee  fpacquam  usque  mane  rctincntcs.     Do 
cvangclio  quof|UC  juxta   regulam  Apostolicam  vivebant  ;    ct  si 
quid  sibi  in  mensa  ex  elcmosinarum  largitione  superabundavit, 
hoc   continuo  pauperibus  erogabant.      Ibant  autcm  calciati   in  Kph.vi.  1  j. 
pra^parationc  Evangelii,  vestiti  dormiebaut ;  mattis  ^  pro  stratii 
utebantur,  saxcis  cervicalibus  capitibus  subnixis. 

Be  adiniraitdii  pccnikntia  lliigonis  Ceslrensis  cplscopi. 
Eodcm    anno  Hugo  do   Nunant  Coventrensis  sivc  Ceslrcnsis  Doaih  of 


cpiscopus,  llomam   tendens,  in  Normannia  cocpit  graviter  in-  Hn^'h  of 

firmari  ;  cumque  ingravcsccntc  .tgritudinc  mortem  sibi  vicinam  f^.""''"'* 
'    .       °  ......  .         ^.  hi.shop  of 

cognovissct,  fecit   acccrsiri    virus    religiosos  totius    rsorniannue  (^■«ventrv. 

(|Uos  habere  potcrat  abbates  et  priorcs ;  et  audientibus  cunctis, 

voce   clamosa  confessus  est  pure  ct  maxima  cordis   contritionc 

ac    lacrimarum    jugiter    cfTusionc    omnia    pcccata,    scelcra,    ct 

enormitates    omiie.s,    <pi;c    sua;    mcmoriiu    occuiTcbant.      Tanta 

autcm    contritua    crat    ct   commotus   pa-uitentia,    quod   omncs 

astantcs  ct  sc   intucntes  ad    ]acriina.s    ct   singultus   commovit. 


•  There  is  a  crown  in  the  margin.    \    tliis  or  tlic  followinp  two  chnptors. 


•  ad  mcimam]   Ailik-il  by  Wcn<i- 
ovcr. 

'  I  liiivc  not  found  the  ^'ourcc  of 


*  tnium]  Sinltcn-dby  I'urif  from 
tfiiiti,  wliich  ( (.  W.  have. 

*  iiuilti.%]  matri-.,  ( ».  W. 


444 


MATTHvEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1198. 

His  icpen- 
taiico  for 
his  expul- 
sion of  the 
Coventry 
mouks. 


S.  Jac.  ii. 
13. 


f.  16  b. 


Deuiquc  ileus  et  cjulans,  manibusque  conscrtis,  pru3latos  omnes 

in  virtulc  Dei  adjurabat,  quatiuus    sibi   pooiiitenti  super  tot  ct 

tantis    llagitioruua    cxcossibus   poenaui    iuiligercnt   et    satisfac- 

tiouem  condignam.     Audicutes  autcm  viri  religiosi,  qui  lecto' 

astabanli,  in  ejiiscojio  vitam  adco  llagitiosam,  simul  et  admira- 

bilem  cordis  contritioucm,  ad   iuvicem   scsc   contuentes,  obmu- 

tueruut   universi,   iiescientes   quid    darent  consilium  vel   quid 

tam  subito  rcspondcrcnt.      Quod    cerncus   cpiscopus   dixit  eis ; 

'  Scio,"    iuquit,     "  scio,    quod,  tantis    enormitatibus    auditis, 

'  haasitatis  inter  vos  quid  mihi  pro  pocnitcntia  infligatis;    sed 

'  obsecro  vos  in  nomine  Jesu  Cbristi  Domini  nostri,  quatinus 

'  in  loco  pocnitcntia)  et  remissioncmx   pcccatorum  mcorum  in- 

'  jungatis   mibi,  ut    secundum  voluutatem    Dei   sim  in   poenis 

'  Purgatorii  usque  in  diem  judicii ;  ut  tunc  per  misericordiam 

'  Redemptoris  nostri,    qui   semper  'misericordiam  cxaltat  su/per 

'  judicium,    salvus    fiam."      Placuit   hoc    consilium    universis, 

salva  sibi   semper    dementia   divina,  qu^    omnes   salvari  desi- 

derat  et  nominem   vult    pcrirc.      Tunc    cpiscopus,    audientibus 

cunctis,  cum  ingenti  mcerore  rccognovit  qualiter,  cxpulsis  mo- 

nachis  Coventrensibus,  ad  cumulum  omnium  malorum  in  loco 

eorum  irreligiosos  clericos  introduxit.     Ad  cujus  flagitii  satis- 

factionem    aliud    genus    correctionis    non   invenit,    nisi   ut   in 

eorum   habitu  vitam   finiret,  in   quos    diabolico  spiritu   exagi- 

tatus,  dum   potuit,  persecutionem  excitavit,  mendicare  coegit, 

et  quantum  in  se  erat  odio  mortali  afflixit.     Sicque  cum  magno 

cjulatu   abbatcm    Bocci,    qui   inter    CEeteros   aderat,    deprecans 

adjuravit,    quatinus    intuitu    caritatis    ad    diaboli   conf'usionem 

liabitum  sibi  concederet  monachilem ;  ut  illos  liaberet  patronos 

in  sasculo  futuro,  quos  persecutus  fuerat  in  lioc  mundo.     Quod 

cum    implctum   fuisset,   omnia  qua?   possidebat   in  auro  et  ar- 

gento,    in    gemmis    et    vasis    pretiosis,    domibus    religiosis    et 

pauperibus  erogavit.     Et  sic  in  spe  bona  omnium  assistentium, 

et  jugi  lacrimarum  effusione,  fine  insperato  quievit. 


The  cause 
of  the 
Coventry 
monks 
pleaded  by 
Thomas, 


Be  rcvocatione  conventus  ecclesice  Coventrensis  et  exj^ulsione 

clericoriim. 

Morabatur  ea  tempestate  in  curia  Romana  monaclius  quidam 
Coventrensis  coenobii,  Thomas  nomine,  qui  ab  episcopo  jDraB- 
fato  cum  cajteris  fratribus  expulsus,  ut  superius  relatum  est, 
nionachos  circumquaque  dispersos  simul  cum  coenobio  aucto- 
ritate  summi  Pontificis  in  statum  pristinum  studuit  reformare. 


lecto]  lectulo,  O.  W. 


DE   TEMPORE    RECTS   lUrARDI.  445 

Quidam  autom   fratnim   ejus   obierant ;    quidam   tffidio  et  pau- A.D.  1198. 
pertate  affecti  a  ciria  rccesscrant ;  ipso  solo  in  negotio  perse-  o"<^  of 
vcrantc,  ac  panpertatc    iiimia  conipulsus/    pancm  suum  multo-  ■  '"*'.'  "  "^ 
tiens  raendicantc.      Sed  cum   iiupcr  do  morte  episcopi  Covcu-  i-xiKlltd 
trensis    nuncios   dosideratos  accopisset,   cxaltatum  est  cor  ejus  before 
in  Domino,  qui   dat  in   so  sperantibus  et  pcrscveranter    agcn-  ''«'p*' bn-o- 
libus    boiiitatcm.      Quadam    vcro    die,    cum    Iniiocentius    Papa" 
nuper    creatus    cum   cavdiiialibus   suis   in   consistoiio    scdcict, 
nionaclius  memovatus    audacter  prorupit    in    medium,  ct   peti- 
tionem  sui  negotii   indicatriccm    Papa?   porrcxit.      Qnam   cum 
ille    perlegisset,    incontincnti     monacho     rcspondit ;     "  Fiatcr, 
"  nonue    ista   pctitio    a    piiodcccssoribus   noslris    Clcmonte    et 
"  Ccelestiuo  sajpius  repulsa  est,  me  audiente   et  vidente  ?      Et 
"  tn,  qui    illos   non   potuisti,    me   quasi    dclirum    vis   circum- 
"  venire  ? "       Et    iratus    adjunxit,     "  Recede    frater,    recede, 
"  certe  inanitcr  hie  cxpoctas."     Monachus  autom  h:i^c  audions, 
cum    lacrimis    amarissimis  respondens  ait;  "Pater  sancte,  pe- 
"  titio   mea  justa   est  et  omnino   lionesta,  et  ideo  inanitcr  non 
"  expecto.     Expecto  enim  mortem  vestram,  sicut  feci  mortem 
"  auteceasornm   vestrorum.     .Succedct  enim  vobis,  qui  petitio- 
"  nem  mcam  cxaudiet  cum  eflectu."     Papa  veto  bnec  audiens, 
et  supra  quam  dici  jjotost  adiiiiraiis,  assidcntibus  sibi  cardinali- 
bus  dixit ;  "  Nonne  audistis  quid  diabobis  istc  dixit?     Expecto," 
inquit,  "  mortem  vestram,  sicut  feci  mortem  anteccssorum  ves- 
"  trorum."    Etconversus  ad  monaclium  ait ;  "  Frater,  per  Ranc- who  jjrants 
"  tum  Pctrum  mortem  meam  non   bic  expeetabis,  exandita  est  '•'spetitmn. 
"  enim  potitio  tua."      Et  continuo   antoqnam   cibum  sunierct  Arch- 
Papa,  II[uberto]  Cantuariensi  archiepiscopo  dedit  in  mandatis,  '""hoi» 
ut  continuo,  visis  litcris,  ad  crclesiam  Coveutrcnsem  personaliter  j.,q^|!j,  ji,,*".' 
accederct    et    cxpuL^jis    clericis    monacbos    invcstirct.      Sic(|up  i„„„k^  to 
arebiepiscopus    mcmoratiis,    amotis     clericis    pra^fatis,    sumnii  C'o\entry, 
I'ontificis  auctoritatc  roboratus,  dcrimo  quinto  kalendas  Fein  u-  •'="'   '^• 
arii  monarbos  introduxit.      Et   (|iioiiiam    i^rirtr   illius   loci,  m"- 'j,',';f,p|.'J 
nacbis    cxulantibus,    dcfunctus    fucrat,    pra;fccit    eis     jiriorem  prior, 
nomine  Joibertum,  nationo  Normannum ;    qui  propter  cmincn- 
tiam    prudentia3    sa^cularis    tres    prioratus    do    Davintre  ct    do 
Wcneloc  et  do  Coventrcia"  suj-ceperat  ad  regendum.     Qui  con- 
tinuo   cum    consilio    monacborum    do    electione    episcopi   trac- 
tare  incipiens,  communi  delibcrationc  Gaufridnm  do  Muscbamp 
elcgorunt.     lOodem    Icnipore,  niortuo   prinrc  <lc  Uermmideseia,  He  is  aNo 
llfiibertus*]    Cftiituftriensia    arcbicpis-copus,    n(    .I.!I..i'i    ^njoa- ""ail"- prior 


iiii>nil->i'V. 


I  «.jjc  MSS.  I    Iwiii;;  raiight  hy  ihi»  wonl  l>fh»\v 

-  C'lrculri'iii]    S«»  O.  \V.      P..  has  '    and  «o  the  Hist.  Anglor. 
liermunilr>ciii,  the  eye  of  tlie  Meribe 


44G  MATTH/EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1  [9S.  (licti  avaritiiu  p-ati.snicorcf-/,  iriljus  pvioi-atibus  suis  luinc'  c[uartnm 
adjocit. 

De  consccrationc  quoru'iulam  einscoitorum. 

Eustace,  Per   idem   tcmpus,    Dominica  qua  cantatur   La)tarc   Jerusa-  ^^iceto, 

bishop  of  ]cm,  En.stachius    Saresbericnsis   decanus   Elyensi.s    episcopatus  ^°  "        " 

J,' 7i'.  .  1  munus  consccrationis  suscepifc,  per  manum  n[ubciti]    Cautua- 

GeoftVcY  I'icnsis  arcliiepiscopi  apud  AVesLmonasterium  in  capella  Sanctas 

bishop  of  Katorina).      Deinde  Gaufridus    Coventrensid    electus  ab  eodem  lib co]. 703. 

Coventry,  arcbiepiscopo    CanfcuariaB    consecratus    est,    nndecimo  kalendaa 

Omen  of  Julii ;  quo  etiam  tempore  [viii.]  idus  Maii  pluit  sanguis  unda- 

ic  lau  s  ^jj^  super  aidificantes  turrim  apud  Andeliacum  in  Normannia, 
moi'tem  -  fortasse  regis  Ricardi  denuntians   iu   brevi  futnram. 

Geoftyey.  JJig  denique  diebus  Gaufridus  Eboracensis  arcbiepiscopus  regi  Hoveden, 

%Vr  '^1  "^'  Ricardo  ct  fratri  suo  in  Normanuia  pacificatns  est;  erat  enim  '^' 

01  lork,  .  ...  _    p.       1      --1  n      ..  ^Kot  in 
makes  his    commotus  in    eum  propter  dejcctionem    VV  LiUelmiJ     cancellarn  | 

peace  with  sui,  dam  idem  rex  ab  imperatore  in  vinculis  tenerotur. 
Richanl. 

ll'iuherlus]  Cantuavlensls  arpJiieplscopus  ah  officio  jasticlarii 

amutus  est. 

The  quar-        Circa  dies  istos  surrexit  disscusio  ct  iniquitas  inter  arcbiepi-  Cf.  ITove- 

rel  between  gcoiium  Cantuaricnsem  et  monacbos  Sanctte  Trinitatis  Cantuaria-,  ^^^^>  "'•  4?. 
archbishop         '  '       .  .  ,  i  .      .  t   -r        ^     ■ 

Hubert  and  P'^'^P*'^''  ecclesiam  quam  idem    arcniepiscopus  apud  Lamheiam 

the  Can-      de  novo  construxerat ;  timuerunt  enim  monacbi  ne  sedem  illuc 

terbary         catbcdralcm    transferret.      Uude    Roraam    profecti,    Innocentio 

monks,  le-   p,:^p,^3    conquesti     sunt,    quod    arcbiepiscopus    contra    ordinein 

spectm^  .... 

tlie  chiuch  dignitatis    sua3    gerebat    se    justiciarium    Angliixs    et    judicem 

at  Lam-  sanguinis  ;  ita  quod,  omissis  ecclesiasticis  negotiis,  sa^cularibus 

both.  jiius  .T3quo  intcndebat,  contra  ^  consilium  Apostoli  diceiitis, 

2  Tim.  ii.  "  Nemo  militans  Domino  implicet  se  negotiis  sfecularibus." 
f'  Imposuerunt  insuper  ei,  quod  ex  illius  mandate  fuerat  ecclesia 
accuse  him  Sancta3  Maria)  de  Arcis  Londoniis  violata,  et  Willclmus  cum 
of  the  Barba  ab  ilia  extractus,  et  equorum  caudis  alligatus,  et  2:)er 
death  of  plateas    civitatis    distractus,    tandem    patibulo    est    suspensus. 

wi""      Sicque  monacbi,  multo  ibidem  sere  cffuso,  famam  arcbiepiscopi 

beard  ^^"^^^  mediocriter    denigrabant.     His  Papa    auditis   regi   Anglo- 

The  Pope    rum  dedit  in  mandatis,  quatinus  statim,  visis  litcris,  sub  poena 

orders  him  interdicti  prasfatum  arcbiepiscopum  ab  officio  justiciarii  re- 
to  be  re- 


moved   — 

from  the  ,  rn,         .  .•        r^i,-    • 

a-        c  There  is  no  mention  oi  this  in 

onico  01 
iusticiarv.     *'^^  Annals  of  Bermoudsey. 

-  mortem  .    .    .  futurani]    Added 
.  by  Wendover. 


^  This    introduction     is    Paris's 
own. 


DE  TEMPORE   REGIS   RR'ARDI.  U? 

'f.  Hove-    moveret,  praecipue  cum  non  liccat  episcopis  negotiis  s.neculari-  A.D.  1198. 

eu,  IV.  -18.  ]jijg  iiiiplicaii.     Anioto  igitur  arclnepiscopo,  vex  KicartUis  loco  fKoffn-y 

ipsius  Gaufridnm  tilium  Petri  subroKavit.  ritzli-ur 

succeetU. 

De  in-CBllo   camx>cstri   inter   Anglos   ct  ^\'alenses  in   quo  vuilli 

cornier  tnif. 

d.  iv.  5.3.        Eodcm  tempore,  rege  '  Ricardo  in  partibus  traii.smarinis  mo-  Gi-ofTrov 
ram  fuclente,  GaufricliLs  filius  Pctii,  Aiigliio  ))rotboju.sticiariu.'<,  ^'"'.^  I'ltcr 
magno  excrcitu  coiigregato,  profectns    est  in  Walliain    ad  sue- ',^.  ^l^j^ 
currendiim  hominibus  W[illelmi]  de  Brause,  quos  Wa;nunwcn  muUr 
rex  Walliic  ob.oedcrat  in  castello  Matildis.   Quo  cum  pervcnissot,  Gwtuwjn- 
campcstre  pra,'lium  commiKit ;  Walcnscs   vcro  Anglis  rcsi.store  "T"/" 
lion  valentc-s  in  tugam  compiils;!  sunt/  ct  proicicntcs  arnia  sua  ^i.^,,! 
ut  melius  fugerent,  Angligeni.s  audaciam  prfebuerunt.     Occi.si 
autem  referuntur  ex    eis    plusquam  tria  milia    septingcnti    ar- 
matornm,  cxcej)ti.s   rctcnti.s    et  Ictalitcr  vulncrati.-*.     Ex  Anglis 
vero    nnus    solummodo,    ex   ictu    sagitta3   inopinato   incautc    a 
qnodam  socio  suo  directre,  vulncratus  interiit. 

liex  Jticardns  facto  congress't  cnni  rege  Franronim    ct^pit  in'dites 

viginti. 

A.  iv.  55.        Per  idem  tempos  rex  Francorum  Philippus  ct  rex  Anglornm  Ritliard 

Ricardus    congrcssi    .«unt    inter  Games  et  Vcrnonem.     In   quo  ' ,,  '"'^, 

",,  i        •  r  1  •  1      ,        rhilip  l)e- 

congrcs.su  rex   i'rancoruin    ct    sui  ]>pr  lugam  sibi   con.sulente.'»,  ,^^.^.^^,„ 

rapido  o(juorum  cur.su  Vernoncn»  pro   refngio  peticrunt.     Si-d '•  f.  17. 

ante(|uam  castellinn    ingredi  potucrunt,'  rex  Ricardus   illos    in  (iainapes 

ore  gladii  insccutus,  ccpit  ex  eis  viginti  milites  ot   scrvientes  ""        "^' 

.  .  lion. 

])lns(|uam  .soxaginta.     Eodom    tempore    Ricardus    Tjondonicnsi.-^  ]),.;,tli  t,f 

ej)is(opus    dtbitum    bnraanju    naturic    pcrsolvit,    (juarto    iihis '  Kicliiinl. 
Septcmbris.  h\s\w\^  of 

London. 

Dc  ad'iniriinchi  r^gis  Jltrardi  victoria. 

Circa  hns  dcniqne^  dies  magnificus"  rex  Anglornm  Riranlus.  Riili.nnl 

omnibus  viriljiis  congrcgati.s,  cenit    per    insultnni  tria  casti-lla  wptwi"» 

V  c-  «•  t  •  1  r  t  i(  •  .  till- cast los 
super  regem  rrancorum,  oircfontanum  videlicet,  IJurriz,  t"' dCsirtfoii- 
castrum  dc  Curcclcs,  laudabili^  fultus  virtuto  Angloruin.  Rex  taim-,  llnr- 
riz,  anil 


'  rege  .  .  .  /aciente']  Added  by 
Windover. 

'  »cd  ,  .  .  in$ccutuii\  Added  by 
Wendover. 

'  jtiiiiiiTitnl]  potuigRPnt,  ().  W., 
and  so  tlic  Ilidt.  Anglor. 

*  /</(/*]  ora.  O. 


Courcelli'8, 

*  denlque"]  itaqne,  C. 

*  Afoi/nijirus  is  InsiTtcd  by 
Wi'niloviT,  a"*  omni/niH  virdiun  coii- 
yrrifiitis  in  tin.'  nixt  lini'. 

"  liiudidtHi  .  .  Aiiijluruin'l  Addi'd 
by  Wcndovcr. 


448 


MATTII/EI    PARTSIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1198. 
rhilip 
loaves  Man 
tes,  and  is 
defeated 
between 
Courcelles 
and  Gisors. 


He  falls  in- 
to the  Epte 
nihisfiiglit. 


Names  of 
the  pri- 
soners 
taken  by 
Richard. 


autcm  Francornm  riiilippna,  cum  militibns  qiiadriugentis  et 
servicntibus  ninUis  ct  omnibus  communis  suis  do  Mantua 
cxicns,  profectus  est  ad  succurrendum  castro  de  Curceles, 
quod  nondum  credidit  esse  captum.  Quod  cum  audisset  per 
cxploratorcs  suos  rex  Ricardus,  vcnit  ex  adverso  ci  obviam; 
et  inter  Curceles  et  Gisortium  campcstre  cum  illis '  pra;liura 
commisit.  In  hoc  autcm  congrcssu  rex  Francorum  poudus 
prtelii  ferro  non  valcns,  coactus  cum  suis  ad  Gisortii  castellum 
aufiigit;  ct  cum  fugiendo  pontem  de  Gisorz  ascendissent  fuci- 
entes,  confractus  est  pons  ille  prsB  multitudine  intrantium  cum 
impetu  pontem,-  et  ipse  rex  cum  ■'  equo  et  armis  cecidit  in 
fluvium  do  Eethe  cum  aliis  innumeris  de  regjio  Francorum,  ubi 
rex  ille  in  coono  jacens  volutatus  a  mortis  discrirainc  vix  erep- 
tus  est.  Sed  interea  acies  qua^dam  de  Francigenis  eleclissima, 
ut  dorainus  eorum  liberius  per  fugam  sibi  consuleret  et  regis 
eum  insequentis  manus  evaderet,  reversi  de  fronte,  contra  regem 
Ricardum  irnpetumin  eum  fecerunt  acerrimum,  sese  pro  domini 
sui  ereptione  mortis  periculo  exponentes.  Tunc  bellum  utrobi- 
que  accenditur,  enses  fulminant  circa  capita  galeata,  ictibus 
iugeminatis  ignes  extorquent,  lancearum  rigor  hostes  bine  inde 
prosternit;  fabulis  vacare  non  est  locus,  nee  furor  cessavit 
accensus,''  donee  rex  Anglorum  aciem  prsefatam  in  se  conversam 
sub  captione  conclusit.  In  quo  '^  confiictu  rex  Ricardus  tres 
clectos  milites,  Matba3um  scilicet  dc  Monte  Morecino,  Alanum 
de  Rusci,  et  Fulconcm  de  Gilervallis,  ab  equis  ad  terram 
prostravit,  prostrates  retinuit,  ct  cum  eis  nobiliores  de  regno 
Francorum  barones,  quorum  hie  nomina  praBuotantur  :  Galis 
de  Porta,  Girardus  do  Chori,  Philipptis  de  Nantnil,  Petrus  de 
Eschans,"  Robertus  de  Sancto  Dionisio,  Theodbaldus  de  Wal- 
angardum,  Cedunal  de  Trie,  Rogerus  de  Meetlent,  Aim  Triers," 
Reginaldus  de  Asci,  Baldewinus  de  Leisni,  Thomas  de  Asgent, 
Ferrius  de  Parisius,  Petrus  de  Latonia,^  Gwido  de  Nevers,** 
Frumentinus  Campanensis,'"  Teodoricus  de  Auceis,  Anfricus  de 
Baalim,  Eborardus  de  Munteini,  Odo  de  Munttiun,  Funcardus" 
de  Rupe,  Walterus  Rufas,  Ernulfus  de  Leini,  Willelmus  de 
Banccto,^-  Jokeiuis  de  Brai,  Petrus  dc  Pinci,  Dencbcrtus  de  '" 


Diceto, 
col.  704. 


Iloveden, 
iv.  .OG. 


(Not  in 
llovoden.) 


Diceto, 
col.  704. 


Hovedeu, 
iv.  5G. 


1  ?7/m]  illo,  O.  W.,  Hist,  Angl. 

-  pontem']  cm.  W.  It  is  not  in 
Hoveden. 

3  c%im  ....  armis]  Added  by 
Wendover,  as  cum  .  .  .  conclusit 
immediately  below. 

''  accensus]  om.  W. 

5  quo]  hoc  quoquc,  0.  W. 

*■  Eschans]  Lieschans,  Hoveden. 


'  Triers]  Thiers,  IJovedcn. 

3  Latonia]  la  Trnic,  ITovedcn. 

'^  JVerers]  Levers,  Hoveden. 

'"  Campancnsis  is  not  in  Hove- 
den. 

"  Funcardus  de  Rupe]  Piinchar- 
dus,  Hoveden. 

'-  Hanceto]   Sauceai,  Hoveden. 

^■^  de  Augi  is  not  in  Hoveden. 


DK   TLMPORE  REGIS   RlCARDF.  4+'J 

loveden,    Augi,  Pimcardus  do  Ciistollo,'  Willeluuis  do  Mcilou,  Jubaiinos  A.U.  1198. 

'•  ^^-  dc  Grangiis,  Thcodbiildiis  do  Brcun,  Rogerus  do  Beanmunt,- 
Gilebertus'  do  Brai,  Pctrus  dc  Maidul,  Johannes'  do  Ccrni, 
Alardus  do  Lovicrs,  Radulfus  Valcnccl,  Fcrri  do  Biunai, 
Thomas  dc  Ca«tcle,  Willohuus  dc  llochcmunt,  Tlioodhaldus 
do  Misci.  Et  pra;tcr  jam  dictos  ccpit  rex  memoralus  milites 
centum  cqnosqiic  fcrro  coopcrtos  numcro  '  duccntos ;  servicntcs 

Not  in        cquitcs  ct  j)oditcs   et   balistarios   tot  ibidem    snb  cajdiono  con- 

lovedeu.)  cliisit,    quod    numcrus    corum    crevit    in    immcnsnm.     IJia   ita  Riclianrs 
gcstis,  victoriosissimus  rex  Ajiglorum  Ricardus  dircxit  cpisto-  leilirs  <.n 
la*»  ad   omncs   amicos    suos    do    regno   Angliaj,  archiepiscopos     **  victory, 
videlicet,    cpiscopos,  abbates,    comitcs,   ct    baroues,    iniplorans 
attcntins  ct  devote,  c^iiatiuus  una  cum  ipso  Deum  glurificarcut, 
qui  talem  sibi  concessit  ab  hostibus  rcportaro  triumphum. 

Dc  Ift'iiijU  Inlcr  Francorv.m  ct  Aiif/loriun  rcjcs  slaiulis. 

Videns  igitur  rex  Francorum  Philippus   vires   regis  Anglo-  riiilli» 
rum    indies  excrcscerc  propriasquc  paulatim  dcficcre,  ncccssi-  ^t'n<'s  t<» 
tate  compulsus,  nuncios  lateutcr  ad  sunimum   Pontificcm  dcs-  .!*'r||'|' 
tinavit,  proponcns  per  procuratores  suos,  bc  vellc  libcnter  cum  („  ri',|iust 
rcgo    ^nglorum    comj>onerc,  vel    per    trcugas    belli    discrimcn  his  im-dia- 
ad   tcmpns   diffcrre  ;  ut  per   inducias  ipsius  auctoritato  (irma-  ''""• 
taa  cruce  sancta  signati  utriusquc  rogni   vota   sua)    percgrina- 
tionis    Deo   pcrsolverc    ct   Tcrram    Promissionis    ab    hostibus 
Crucifixi  libcrare,   Ipsius  coopcrantc  gratia,  potuisscnt.     Et  ut 
hoc    securitato   ct   stabili   firmitate    fieret,    iwstulavit   rex,    ut 
aliquom   cardinalcni    transmitterct   cum    potestato    plcnaria  ad 
partes  Occidentis,  qui  posset,  si  neccssitas  cogcret,  per  sentcn- 
tiam    vol    interdictum   in     altcrutrum     corum    airimadvertcrc, 
qucra   ad    concordiam   ct    paccm    invcniret    rcl>ellom.     His  ot 
aliis  mnltis  in  hunc  modum  propositi?,    Innocentius  Papa,  fjui 
ncgotiura  crucis®  plurimum  afl'cctabat,  i)lus  iirccio  fjuam  ])rcci-  Tlic  pop.' 
'A'.  Hove-    'jus  iuductus,  misit   Pctrum    do    Capua   cardinalcni,    ut   jjaccm  *'*'."']''  l'^'^'' 
lull,  iv.  73,  inter   rcges    meraoratos    reformaret.     Qui   cum    ])crvcnissct  a<l  '^.|,„^.|',',i'^.'.,. 
'0-  rcgem   Francorum,    ipsius    consilio   assumpsit   secnm  quosdam  your»  to 


'  IToveden  adds  Empurcam,  i.e.,  I  Hovcden   nnd  Diccto ;    the    latter 

Chateau  Porcien.  i   has    "  dixtrarii     duccnti,     quorum 

=  Jieaiimunt]  Beauliurc,lIovedcn.  '    "  si-pties  vipinti  "  &c.,  and  so  also 

^    Gilrlurtvs   dc  JJrat]  GaufriduM  Uicliard's     letter,    whiiice    the    cr- 

dc  Horhai,  llovedtn.  i   ror.     The   next  («entencc  is  Wend- 

*  Jolmnnrs  dc   Ccrni,  Alardus  dc  '    ovcrV,  I'lU  Hovc<l«n  jjivos  tho  li-lter 

Lociern]    .I«>hannc8    de    Scrni    de  <   written   to   the  bishop  of   Durham 

I^eiiai»,  Ilovcden.  on  the  occanion. 

»  nunwni  dttrenloii]  iieptti>8  viginti,  ^'  <>•  W.  ins. /irwmorrrr. 

VOL.    II.  '■  '■ 


450 


MATTIIiEl   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


peace. 

Indigna- 
tion of 
KioliarJ, 
because 
the  })()pe 
had  not 
coniiiclled 

I'llillj)  to 

restore  the 
lands  and 


A.l).  1108.  t'piscopos    utiias(|ue     regni,    venicusqiie    ad   rcgcm    Anglorum 
make  cxposnit  ei  (]uaiita  sinistra  in  regnis  utroruniquo  rcguin  accide- 

rant,  quautaquc  ventura  ci-aiib  nisi  inter  eos  pax  niaturiuS 
firniaretur.  Eex  autem  Ricardiis  respondit  cum  iudiguatione, 
diceus  so  de  jure  nou  teneri  ])ro  ipso  Papa  quicquam  faccre  ; 
maxinic  cum  ab  eo  multotiens  reqnisitus,  ut  per  ccnsuram 
ecclesiasticam  regcm  Francorum  compellcret  ad  reddendum 
sibi  terras  suas  et  castella  quaj  idem  rex  injuste  occupaverab 
sj)rcto  juranicnto,  dum  ipse  in  Terra  Promissionis  iuimicos 
crucis  dcpcllcrc  ct  loca  sancta  ad  statum  dcbitum  studuerat 
revocare,  quapropter  in  lia;rcditatc  sua  adquirenda  pro  ipsius 
castles  he  Papaa  defectu,  compulsus  est  niaximam  pecuniaa  summam 
had  seized,  cflunderc,  unde  rex  pnefatus  non  solum  perjurrum,  verum 
ctiam  sententiam  excommunicationis,  incurrit;  nee  etiara  sibi 
constat  si  rex  Francorum  in  treugis  voluerib  cousentire.  Tuno 
cardinalis,  rege  Anglorum  seorsum  advocato,  recognovit  eidem 
sub  sigillo  secreti,  quod  ad  instantiam  ipsius  regis  missus 
fuerat  a  Papa,  ut  componeret  inter  eos  ;  deditque  regi  consi- 
lium, ut  hac  vice  petitioni  domni  Papas  acquiesceret,  sciturus 
pro  certo,  quod  domnus  Papa  ipsum  tam  de  rege  Francorum 
A  truce  for  quam  de  omnibus  aliis  suis  agendis  exaudiret.  His  itaque 
5  years,       gestis,  rex  Ricardus,  qui  promotioncm  Otlionis  nepotis  sui  nuper 

f/''  ^  ,        in  regem  Alemannorum  coronari  supra  modum  affectaverab,  ut 

tlirou"'li  .  .  ■'■  . 

the  ettbrts    fdciliorem  haberet  a  Papa  ad  imperialem  consecrationem  acces- 

ot' the  sura,  omnium  victus  precibus,  adquievit.    Regesque  in  unum  con- 

venientes  treugas  tali  pactione  juraverunt  quinquennes;  "  Quod 
"  homines  utrorumque  regum  et  mercatores  per  terras  alteru- 
"  tras  et  nundinas  pacifice  ire  et  redire,  emere  simul  et  vendere 
"  potuissent."     Quo  facto,  rex  Anglorum  abbatem  Certesheien- 

Richard's     sem  '  et  Reimundum  monaclium  Sancti  Albani,  qui  eodem  tern- 

messengers  pore  pro   variis   negotiis   ecclesiaj    suas  ad    regem    transmissus 
0  liome.      f;^erat  in  Normanniam,  Eomam  misit,  ut  ibidem  negotia  praslo- 

cuta  i^erducerent  ad    effectum.     Et  ad  liEec  negotia  perticienda  Hoveden, 

Tax.  cepit  rex  de  unaquaque  carucala  terra?  sive  -  hida  totius  Anglise  iv.  46. 

quinque    solidos   de   auxilio. 

Coronatioa      Otto,^  iiepos  regis  Ricardi   ex   sorore,  in  regem  Ale-Diceto, 

ofothoiv.  iiiannia3  coronatur,  >sicut  in  fccquentibus  dicetur.     Eodem  ^^1:  '/!^' 
Storms  on  •  iMo.  L/Ott. 

July  20.      anno,  die  Sanctie  Margaretic,  fiiit  tonitrus,  clioruscatio,  Faust,  A.8 

et  pluvia  qualis   antea  non   videbatur.      Circaque    fes-^"^^*"' 


lej^^ate. 
f.  17  b. 


'   Ccrteshcicnsem]  Cisterciensem, 
C.     The  abbat's  name  was  Jlartin. 
'  nive']  sue,  B.  O.  W. 


^  This,  Avhich  is  iu  the  margin,  is 
preceded  by  "  sequentur  pleuius 
"  ha;c." 


DE  TEMPORE   REGIS    RICARDI.  451 


M8.  Cott.    tuin  Sancti   Michadis    mutatic  sunt   cart;o,    (piai    ]»riiis  A.D.  iios. 
}'"""!•  ^-^- fecerat  rex  Ricardus,  novo  si;,rillo  mo.  Tlu-ciu.r- 


Ut  H\_iih€)i,u8j  ('ant  liar  tens  is  archiepiscu^xts  ecc/i.a  una  iJe 
Lamheia  couiplanaverit. 


tiTs  sea  I  id 
with  tlic 
iit'w  seal. 


Cf.  Ainio  gratia;  iicxcix.     Ilubertus  Cantuuricnsis  archiciuscopiio  Arili- 

Hove<leii,    ccclesiara  dc  Lcmhcia,  ([iiam  Baldcwinus  pncdcccssor  suus  in  Jiishoii 

iv.  49,  51.    hoiiore    bcati    Thonia;    luartyris    fundavcrat,  ct    ipse    fere  con-  ""^'"'  '^ 

Eunimaverat,  procurantibus '  monacbis  Cautuanciisibus,  surninu-  ,,,  d,.stn,v 

que    Pontifice  inipcrantc,    propriis    sumptibus   ad    sui  ct    uiul-  the  church 

toruin  iguomiiiiam  complanavit.  m  Lmu- 

beth. 

De  inortc  rcf/is  Rlcardi. 

Eodem  tempore,  statutis  ut  dictum  est  trcugis  inter  rcgem  Uiohanl 
Fraiicorum   Pbilippum    et   rcgcui   Anglorum   liicardum,    idem  Mtfacks 
rex     Anglorum    in    quosdam    barones    Pictavia)    sibi    rcbcUcs  '"^'"t.^"'  re- 
vcxilla  direxit  ct    arma.      In  civitatcs  auteni  corum   ct  oppida..,.' /  ,. 
igncm  accumulavit,  viucas  et  pomeria  succidit,  nonnullos  etiam  Poictou. 
ex  advcrsariis    suis    immiscricorditcr    triicidavit.      Tandem    in  He  Ik'- 
DicL'to,        Aquitannicum  pervenien»  ducatum,  in  territorio  Lemovico  Cha-  sii-ren  the 
col.  70.5.      luz  castellum  obsidionc  vallavit;  ubi  septimo  kaleudas  Anrilis  a  'it,   , 
(Not  in        Pctro  Easihi  tclo,-  ut  diccbatur,  vencnato  pcrcussus  est,  (|uam  i^i,„o„R:n 
Diccto.)       pcrcussionem    quasi    pro    nihilo    rcputabat.      Denique   diebus  uherehe  is 
duodecim  (juibus  .supcrvixit,  castellum  acritcr  invasit  ct  cepit ;  wounded, 
militcsque  et  scrvientcs  sub  arctiori  custodia  mancipavit.     Im-  '^  "  ^*^""'  '• 
positis  autera  in  castcllo   ministris   suis,  illud  suflicicDter  mu- 
ni vit.     Vulnus    autera   quod    ibidem    receperat,    male    interim 
custoditum    turaesccrc    incipiens,    et   nigredo   qujcdam   tumori 
permixta,    locum    vulncris    circumquaquc    inficien.s,  rcgcm   in- 
tolerabilitcr  torqucbant.     Tandem  rex  sapicntissimus,  cum  peii- 
culum  sibi  cerncrot  immincre,  cxitum  suum  cordis  contritior.c, 
oris   pura  confesaione,  corporis    ct   sanguinis    Domini   commu- 
nionc    munivit ;    ct  nccis   Bua3   auctori,  Petro  scilicet  qui  cum 
pcrcusscrat,  mortem  suam   condonavit,  atcpic  libcratum  a  vin- 
Dicelo,        culis  abire  jjricccpit.    Corpus''  vero  suum  ajiud  Fontcm  EI)rau<ii, 
col.  705.      secus    pedes  patris    sui,   cujus '    proditorcm    so    confitebatur, 
llovedcn      scpcliri  jubcns,  ccclcsiaj  Rolhomagensi  iucxpugnabilo  cor  suum 
iv.  84. 


'  W.  adds  f/Mf.  and  IkIow  an   inverted   crown   1» - 

-  teU>  .  .  .  vcnenttio]    Added  by       twecn  two  swords. 
Wendover.    Dieeto  l:as  only  *«'/(»«.  *  mjiis  .  .  .  ci  njililtatiir]  AdiUd 

'   In    the    margin    i.s    Kieliard's       l»y  Wendover. 
ebield  reversed,  above  it  a  crosubow, 

F  F    2 


452 


MATTIliEI   PAllISIENSIS CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  iioa, 


Death  ol' 
Kioliaid, 
(i  April. 

lie  is 
buried  at 
Foutev- 
raucl. 


His  epi- 
taph. 


Diceto, 
col.  70.''.. 

(Not  ill 
Diceto.) 


Johu  re- 
tains his 
brother's 
servants. 
He  sends 
archbishop 
Hubert  and 
others  to 


legavit.     Sicque  apiid  castrum  pi'tefatum,  viscera  sua  in  cede- Hovcdeii, 

fiia  recoudi  iinccipicns,  hoc  pro  iiianerc  Pictavcusibiis  coucessifc.  '\;      : 

-  ,  '  '  (Not  in 

Quarc  igitnr  tic  corporc  suo  talcm   fieri   diytributioncm  dccre-  iXovedeu.V 

vcrit,  rpiibusdam  familiaribus  suis  sub  sigillo  secreti  revelavit. 

Patri  cnim  corpus   suum   raliouc   praDdicta  assignavit ;    Roblio- 

magcnsibus  propter   incoinparabilcm    fidclitatem,  (piam    in    cis 

cxpcrturi  Tucrat,  cor  suum   pro   cxeunio   transiiiisit.      Pictayen- 

sibus  quoc(ue   propter   notara   proditionis   stercora  sua  reliquit, 

quos  nou  alia   siii  corporis   portiouc   dignos  judicavit.      Et  his 

dictis,    tumore    ad   cor    ejus    subito    penctrante,    octavo    idus 

Aprilis,    die    Martis,    vir   Martio    opcri    dcditus   apud   castrum 

pra;dictum  sjjiritum  exhahxvit;'     Scpultus  -est  autom  apud  Fon- 

tcm  Ebraudi,  sicut   ipse   adhuC   vivcns   ordinaverat ;    cum  f|ii6 

ctiam    multorum    judicio     Espcria)     decus    ct     honor     militia) 

])aritcr  scpnlta  sunt.     De  cujus  inorte  siraul  et  scpultura  qui- 

dam  cpitaphium  edidit  in  hunc  modum  : 

Pictavis  cxta  ducis  sepclit  tcllusquc  Chalucis, 
Corpus  dat  claudi  sub  marmore  Fontis  Ebraudi, 
Ncustria  tuque  tcgis  cor  inexpugnabile  regis  ; 
Sic  loca  per  trina  se  sparsit  tauta  ruina, 
Ncc  fuit  hoc  funus  cui  sufficcret  locus  mnus. 

Aliusque  super   hoc   damnoso  et  irrestaiirabili  funere 
sic  satis  eleganter  ait  versificator  ; 

A^  Clialuz  cecidit  rex  rcgni  cardo  Ricardiis, 
His  ferus,  liis  humilis;  his  agnus,  his  leopardus. 
Castis  erat  lucis  Cliakiz,  per  specula  noruen 
Non  intellectum  fuerat,  sed  nominis  omeu 
Non  patuit,  res  chiusa  fuit,  sed  luce  cadente 
Prodiit  in  hiceiu,  pro  casu  lucis  adeptie. 

Explicit  de  rerjG  Ricardo.    Inclflt  de  rcge  Johauno  ct  rchvs  allis 
qucB  ii^sius  dlehus  gcsta  sunt. 

Victoriosissimo  Anglorum  rcge  Kicardo  viam  universa)  carnis, 
ut  dictum  est,  ingrcsso,  Johannes  frater  ejus  et  comes  More- 
tonii  servientes  fratris  sui  universes  militesque  stipendiaries 
cum  honore  retinuit,  multa  eis  donativa  promittens.  Et  protinus 
H[ubcrtum]  Cantuarieusem  archiepiscopum  et  Willelmum  HovediD, 
Marcscallum    in  Augliam.  direxit,  ad   pacem   suam  ibidem  dc-  iv.  86. 


'  W.  ins.  "  postquam  regnaverat 
annis  novem  etdimidio."  It  is  not 
in  O. 


2  A]  In,  Hist.  Angl. 


DE  TFTVrPORE   REGIS  JOIIANNIS. 


4o3 


IV.  80. 
Id.  iv.  88. 


Iloveden,     nunciandam  ct  custodicndam,  una  cum  G[alfndo]  filio  Petri  jus-  A.I).  1199. 
titiario  et  aliis  optiraatibus  rcgni.    Quo  emu  porvenisscnt,  fccc-  England, 
runt  homines  jurarc  lidolitatem  comiti  Johanni ;  atrjuo  una  cuui  y'"  "''•""> 
Gaufrido  filio  Petri   apud  Norbamtoniam  convonientcs,  couvo-  ^y[•^\^^!    ' 
cavorunt  proceres    universes,  do  quibus    magis   dubitabant,  et  Eiijrlisli. 
fecerunt  ill  is   fidem,  quod   comes   .Tohannos  jura  sua   rcddoret 
universis.      Sub    tali    igitur    couveiitiono    comites    et    baroncs 
comiti    memoruto    fidolitatem    contra  omncs    homines  jurave- 
runt.     Willelmo  vero  regi  Scoturum  per  Euatachium  do  Veaci  Missn-rf 
dcnunciavcrunt,  quod    in    reditu   suo    in   Angliani  nidem  satis-!.         .'''"'" 

.  kill"  <'l 

faccrut  de  jure  suo  in  Anglia;  et '  ci  interim  lidiMU  scrvaret  ct  [-;p^[^^ 
pacem.      Et  sic  ab   omnibus   in   regno  Anglias  lis  ct  contentio 
coufjnievit. 


Id.  iv.  89. 


(Not  ill 
llovcdtu.) 


Iloveden, 
iv.  86. 


Quod  qiiiihim  magnatitm  com'dl  Johanni,  ct  qnidum  Arthnro 

nilJncseruiit. 

Comes  vero  Johannes,  diim   hrcc   in   Anglia  agercntiir,  per-  Jolm  jrocs 
rexit   ad    Cliinunem    ubi   thesaurus    erat   regis   dcriuirti,  qtieni '"  *^ '"'";"> 
Kobcrtus    do  Turnham    in    ciistodia    habens    reddidit    ei     f"'""  i'i't.|,.„(l's  ^ 
castellis  de  Chinone  et  do  Haumur  et  aliis  ca.«tcllis  sub  ipsius  treiisuri'M 
custodia    doputatis.      Thomas    vero    dc    Furiieis,    nepos    ipsius  and  cjistKs. 
Roberti,  tradidit  Arturo  comiti  Britanni:o  civitatem  Andegavis  Antrirs 
et  castellnm;  ct-  eidcm  Arturo  adha\sit.    Principes  Andegavia»,  P'^«'" '" 
Conomauniie,  et   Tiironini   Arturo   sicut    ligio   domino   adha^se-  "* 
runt;    dicentes  judicium  esse  et   consuctudinem    illarum  regio- Arthur's 
num.  ufcArtunis  filius  fratris  scnioris  in  patriraonio  sibi  dcbito  t''ai">8siip- 
et   ha;reditato   avimculo    succedat ;    f|uam    videlicet   ^•'^"f^'"''^"^  }'i"i.  |,,',r„'fm 
pater    ejusdem    Artiiri    esset    liabiturus,    si    regem    liicardiim  „c  Anjon, 
supcrvi.visset.      Coustantia    pra'terea    mater    Arturi,  ad   rogrm  Main.,  .ind 
Francorum  Tnronis  venicna,  tradidit  ei  Arturum  memoratum  ;  1«"™'"''- 
f|uem   rex  continuo  misit   Parisius  sub  custodia  depntatum,  et  Aitlmr 
acceiiit  in  manu   sua  civitatcs  omncs   et   castella,  (|ua3   Arturi  *;'""'. '" 
erant.      Hed  Johannes  comes  et''  mater  ejus  Alienor,  exercitu  j^.     ,^|j,„ 
copio.so  stipati,  Ccnonianniam  venientos,  civitatem  et  castellnm  j^  Mw^. 
cepcrunt,  domos  in  ea  la|>idcas  subvcrteruiit,  co  quod  Arlhiiro 
adbffiserant;    et    cives   captivos    rdiircntes,    sul)  carcerali    ens 
cnstodia  incluscrunt. 


'  It]    Wiiitcii    l>j    I'ar.  over    iiii 
tra^urt' ;  fi,  n.  \V.  as  lloveili-n. 
-ft  ...  .  uJ/itrHil]     Addetl    liy 

WflliloMT. 


'  vt  .  .  . 

Wrlld'»v*T. 


stipali]     Addeil     l>y 


451 


MATTILEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


It  comes  Joliannes  ducatum  Normannicc  svscc]}erit. 

Ilis  ita  gestis,  comes  Johannes  fuit  in  die  Paschal  in  Ande-  Hovedcn, 
gavia  apiul  Eamforfc,  cfc  in'  crastino  misifc  Alienor  rcginam  cnm  iv.  87. 
Marchadeo  ad  Andegavcnsinm    civitatcm  ;    quo  hostilitcr  acce-        '^" 
denies,    devastaverunt   earn,  et   cives   captos   turpiter    abduxe- 
nint.      Vjt   interim   comes    Johannes   Eothomagum  veniens    in  Id.  iv.  87. 


Avith  the 
sword  of 
the  duchy 
of  Nor- 
iiiandy. 

His  oath. 


mati'ice  ecclesia  per  ministerium  Waltcri  Rothomagcnsis  archi- 

cpiscopi,    ubi    archiepiscopus  memoratns    ante   majns  altare  in 

capite  ejus   posuit  circnlum    anrenm,  habentcm   in   summitate 

per    girnm   rosnhis    aureas   artificialiter-   fabrcfactas.     Et  dux 

coram  clcro   et  populo  juravit    super   reliquias   sanctorum    et 

super  Evangelia   sacrosancta,  quod   ipse   sanctam  ecclesiam  et 

ejus  dignitates  bona  fide   et   sine  nialo   iugenio  defenderet,  et 

ordinatos  honoraret ;  juravit  etiam  quod  leges  iniquas,  si  qua3 

cssent,  dcstrueret,  et  bonas  subrogaret. 

William  of      Eodem    tempore  Willelmus,    generc  Normannus   et  ecclesia;  Diccto, 

S.  Mere       Sancti  Pauli  Londoniaruna    canonicus,  apud   Wcstmonasterium  col.  705. 

1  i<i<^hse  .  j;i^r^j-,i^jT^   Hfubertil    Cantuariensis    archiepiscopi   in    capella 

hishop  of     1  .  ^ .  .    '         '         i  . 

Loudon        oancta3     Katermas     episcoiDus    Londoniensis     consecratus     est, 

decimo  kalendas  Junii. 


De  eoronatione  regis  Johannis. 

John  lands      Per  idem  tempus  dux  Normannite  Johannes  transfretavit  in  Hoveden, 

at  Shore-     Aiigliam,  et  apud  Sorham  applicuit  octavo  kalendas  Junii  j    et  iv.  8>J. 

lam,  am      .^.^  crastino,  in  vigilia  videlicet   Dominicaa  Ascensionis,  Londo- 
is  crowned  .      .,  . ,      °  ,  ^  ...  .         n 

in  London  ^'^^^s  venit,  ibidem  coronandus.     uongregatis  itaque  in  adventu 

on  Asccn-  ejus  archiepiscopis,  episcopis,  comitibus  et  barouibus  atque 
sion  Day,  f^i^jg  omnibus  qui  ejus  coronationi  interesse  debuei'ant,^  archi- 
^  ^^  "''  episcopus  stans^  in.  medio  omnium,  dixit  eis,  "  Audite  (Not  in 
universi :  Noverit  discretio  vestra,  quod  nullus  prrevia  Hoveden.) 
ratione  alii  succedere  habet  in  regnum,  nisi  ab  imi- 
versitate  regni  iinanimiter,  invocata  Spiritus  gratia, 
electns,  et  secundum  morum  suorum  eminentiara  prte- 
electus,  ad  exemplum  et  similitudinem  Saul  primi  re- 
gis inuncti,  quem  prseposuit  Dominus  populo  suo,  non 


Speech  of 
ai-chbishop  " 
Hubert  in     j( 
favour  of 
John's  sue-  " 
cession.        ,, 


'  in  .  .  misiQ  intraverunt,  Hove- 
den. 

-  arlificialiter  fahrefactas]  Ad- 
ded by  \Yendover. 

'  O.  W.  ins.  Hubertus. 


^  The  first  two  lines  of  this  are 
written  hy  Paris  over  an  erasure  ; 
the  rest  is  in  the  margin.  It  is 
Paris's  own. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOIIANNIS.  455 

"  regis  filinm  nee  tie  regali  stirpe    procreatum  ;    simili- A.D.  \if.9. 

"  ter  posteuni  David  Senie^'  tiliuin,  luinc  quia  strenmuii 

"  et    aptiim    dignitati    regia\    ilium    quia   sanctum    ot 

"  humik'in  ;    ut   sic  qui  cunctos    in   regno    supereminet 

"  strenuitatc,  omnibus  prjiesit  et  potestato  et  regimine. 

"  Verum  si  quis  ex  stirpe    regis  defuncti  aliis  pra'pol- 

"  leat,    pronius    et    promptius    est    iu    electionem    ejus 

"  consentiendum.       Hire    iccirco   dixerimus    ])ro  inclito 

"  comite    Johanne,  qui    pra>sens  est,  fratre  illustiissimi 

"  regis  nostrl  K[icardi]  jam  defuncti,  qui  lia'rede  caruit 

"  ab  eo  egi'cdiente,  qui  providus  et  strenuus  uianifeste  - 

"  nobis,  quern  nos,  invocata  Spiritus  Saucti  gratia,  ra- 

"  tione  tarn  meritorum  quam  sanguinis  regii  unanimiter 

"  eleijimus  universi." 

Erat  autem    arcliiepiscopus  vir   profundi    pectoris,  ct^'xi'^n''" 
iu    regno    singularis    cohunna    stabilitatis   et    sapiential  liim^vX 
incomparabilis.     Nee    ausus  erat    (piisquam    super    hoc 
ailhuc  discutere,  scientes  quod    sine  causa   hoc  non   sic 
difHuivit.     Venim  comes  J[oliannes]  I't  (tunics  hoc  accep- 
tabant ;    ij)sumquc  comitem  in  regem  cligeutes  et  assu- 
mentes,    exclamant   dicentes,    "  Vivat   rex   J[(ihauucs]." 
Inten-ogatus    autem    postea   archiepiscopus    II[uljertusJ  Reason  for 
(piare    hiec  dixisset,    respondit  se    pra\snga    mente  con-  i,isi,op-s 
jecturare  ct  quibusdam  oraculis  edoctum  et  certific.atum  ^^peccii. 
fuisse,  quo<l  ipse  Joliannes   regnum  et  coronaiu  Angliju 
foret  aliquando  corrupturus  et  in  mngnam  confusionem 
pra-cij>itaturus.       YA    ne    liaberet    liberas    liabenas    hoc 
faciendi,  ipsum    electione,   non    successionc    liiereditAria, 
Hoveden,     sic  tuuc  ehgcnduu»  afhiinavit.     Kt   sic  imponon.s  caj)ili  ejus  Coronaiioa 
'^' ^"*         coronam,  iinxit  cum  in  rcgem  apud  Wostmoimsterium,  scilicet  "'^ ''"*'"• 
in   ecclesia   principis  Apostolonun,  Dominica)  Asccnsionis   ^'f*.  i).  y*^  o-,'| 
Bcxto^  kalcndas  Jiniii ;  IMiilijtpo  Diinelmonsi  opiscnpo  aj)poUanto,  MnV. 
sed  '  non  obtiuentc,  nc  coroiialio    ilia    fieret   in    al)!<cntia  U[au- 
fridi]  archicpiscopi  f^boracensin. 

*   Semi'i/]      Ric,      npparonlly      a  I       *  ojfvndiruluiu']  olTKliculiin),  n. 

strangf    confusicin     of    Jessr     witli  '        *  nijrlo]  si-|itimu,  ('. 
S/iiiiui.  '  *••'/   Hon    nhiiHfitU]   Aildfd  lij 

-  Sic,  the  verb  Inriiig  omittrd.  Wfiiilovt-r. 


456 


MATTHyEI   TARTSIENSTS   CTTRONTCA   MAJORA; 


Oath  of 
John. 


A.D.  1199.  Ill  liac  coronatione  rex  Johannes  triplici  involutus  est  Sacra- 
mento ;  quod  videlicet  sanctam  ecclcsiam  et  ejus  ordinatos 
diligeret,  ct  cam  ab  incursiono  maliguantium  indcmncm  con- 
servaret ;  et  quod  perversis  legibus  destructis  bonas  substituerct, 
et  rectam  justitiam  in  regno  Anglioe  cxerceret.  Dciudc  adju- 
ratus  est  ab  eodem  arcliiepiscopo  ex  parte  Dei  ct  districte 
probibitus,  iic  houorem  bunc  accipere  prassumeret/  nisi  in 
mentc  babeat  02)cre,  quod  juraverat,  adimplere.  Ad  hoc  ille 
respondens  promisit,  se  per  auxilium  Dei  bona  fide  ca  qufc 
juraverat  servaturum.  In  crastino  autem,  bomagiis  et  fidelita- 
tibus  acceptis,  beatum  Albanum  prothomartirem  Anglian  ora- 
tioiiis  gratia  devotus  petivit,  Et  sic  brevissimam  in  Anglia 
moram  facieus,  ea  qua"!  statixenda  erar.t  in  regno  cum  coiisilio 
magnatum  rite  pcrcgit. 


He  visit.'! 
S.  Alban's 
aft  or  Ills 
cousecra- 
tiou. 


Jtex  Johannes  in  Normanniara  iransiens  multos  nohiles  sihi 

reconrAliaverit. 

John  in  Instante  vero  deinceps   festo  beati    Johannis  Baptist»,  qua  Hovedeu, 

Normandy,  qjug   nativitas    celebratur,    in   Normanniam   transfretavit.      Et  i^'-  '•^-■ 
cum  venisset  Rotbomagum,  conflucbat  ad  cum  multitudo  eques- 
tris  exercitus  et  pedestris,  quos  "^   in  servitio  suo  omnes  laetus 
Truce  with  retinuit.     Deinde  babitum  est  colloquium  inter  rcgem  Franco- 
Philip,         ruin  ct  ipsum,  in  quo  statute  sunt  treuga;  usque  in  crastinum 
Assumptiouis  beatro  Mariaj,  ut  •'  medio  tempore  de  pace  tracta- 
Treaty  be-  rent.      Venit  interca   ad  regem   Jobannem    comes   Plandrensis 
tween  John  apud  Rotbomagum,  ct  alii  multi  nobiles  de  regno  Erancorum ; 
'  •    ^\^   '    et  peiiigerunt  fccdus  amicitia3  cum  eo,  sicut  fecerant  cum  rege  (Not  in 
count  of      Ricardo  contra  rcgem  Prancorum;   factaque  securitate   ad   in- Woveden.) 
Flanders,     viccm,  unusquisque  in  propria  sese  recepit. 


Arthur 
knighted, 
and  does 
homage 


Quod  reges  ad  colloquium  venientes,  discordes  recesserunt. 

Eodem  tempore  ^  rex  Prancorum  Artburum  comitem  Britan-  Hovedeu, 
11103  cingulo   militari  donavit  in  ^   crastino  Assnmptionis   beatas  iv.  94. 
Maria; ;  cfc  idem  Arturus  incontinenti "  fecit  bomagium  regi  Fran- 


'  There  is  a  crown  inclined  at  an 
angle  in  the  margin. 

-  q7ios  .  .  retinuit']  This  is  Wend- 
over's. 

•'?/<....  Iraclarevt]  This  is 
Wendover's. 

■*  In  the  margin  is  a  cro\\u  above 
the  shield  with  the  three  leopards, 


and  below  in  rub  rick,  "  Johannes 
"  coronatnr  in  regem  Anglorum." 

*  in  .  .  .  Maria:]  Introduced  by 
Wendovcr  from  the  next  paragraph 
in  Ilovedcn. 

"  incontinenti']  continuo,  W.  It 
is  not  in  Iloveden. 


DE   TEMPORE   UEGIS  JOTIANNIS.  4.')7 

Ilovedcn,    corum  do  Andegavia,  Pictavia,  Tiironica,  Ccnomannia,  Britannia,  A.D.  1199. 

IV.  94.  q{;  Normannia  ;  et '  rex  promisifc  Artlmro  fidelo  auxilium  snnm  for  Anjou, 

ad   ha^c   omnia  porqnircnda.      Deindo  reges  sa"'pedicti  die-  sc- ^"*'""'*"'V^' 
qnenti  convcncrnnt  ad  colloquium  inter   Butavant  castcllum  ct       ' 
Wailun  ;  ^  ubi,  scgregatis^  omnibus  utriusquc  rcgni  magnatibus,  of  John  and 
collocuti    sunt    ore   ad   os,  quasi^   unius   hora3    spatio,  nemino  Diilip  II. 
prffitcr  ipsoR    duos    corum   colloquium    audientc.      In  quo   col-  between 
loquio  petiit  rex  Francorum  ad  opus  suunii  totum   Vcgcsiimm,  "Oteavant 
id  est  cjuicquid  continctur  inter  forcstam  de  Liuns  ct  Secanam  ]„„ 
ex  una  parte,'  et    rivcras    de  Andcli  ct   de   Eethe    ex   altera ;  j)i,nian,is 
dicens    quod    Gaufridus   Plantcgenest    comes   Andcgavia>,  avus  of  riiilip 
ejus,  dedcrat   illud  Lodowico  Grosso,  pro  auxilio    suo   liabcndo  ^"'" '"'"'^*^'" 
contra  rcgem  Stephanum  in  Normanniam  adquirendo.     Postu-  l\°'  ^  '" 
lavit  pra-terea  ad  opus  ArtKuri  Pictaviam,  Andogaviam,  Ceno- 
manniam,  Turonicam,  et  Normanniam,''  et  alia  multa  quae  rex 
Johannes  concedere  noluit  nee  debuit;  ct  sic  soluto  colloquio, 
discordes  ab  invicem  rccesserunt.     Eequisitus  igitur  a  suis  rex  Reasons 
Francorum,    quare    sc    adco    iratum   cxhibuifc   advcrsus    rcgcm  f<""  l^'lnlip's 
Jolianuem    qui    nunquam    illi   mahim    focerat,  respondit,  quod  ^"|""^ 
sine  lioentia  ejus  occupaverat  Normanniam   et  ca;teras    teira.s  j„i,|j 
supradictas,  cum   inprimis,  morLuo  rcge  Ricardo,  debuerat  ad 
cum  veni.ssc  ct '  de  jure   suo   illi    bomagium   obtulis.se.     llccc- 

Id.  iv.  9G.    dontc  in  liunc  modum  Fiancorum  rcge,  "Willclmus  dc  Rupibus,  William 

vir    nobilis,    Artburum    callidc    dc    custodia    regis    Francorum  <lcs  Roches 

e  '   ■ 

re 

Willelmo  in  custodia  tradidcrat  cum  Arthuro.     Scd  die  cadcm  but  Arihm 

dictum    fuit   Arlbnro,  quod   rex    Anglorum    ipsum    capcrct    ct  i'''*""'"s  to 

Id.  iv.  07.    porpotuo  carcori   mniiciparct ;    nude    idem  Artburus  dcnno  ad**  ''■ 

Francorum  rcgem  la( enter  rcccssit. 


;ripicns,    pacificavit   cum    cum   rcge  Anglorum,  tradcns  cidem  P''*;'''*^^ 

.    r^  ■  •    •.    1  "  "    1-1  T   ,     .John  and 

'cgi    Ccnomannia^    civitatcm,    quam   rex   Irancorum    pi^^'dicto  ^^,.,j,„p 


■o 


Ut  rex  Olho  liomam  vcniens  Imi^erium  ibidem  oUlnuerit. 

Id.  iv.  05.        Circa  '  dies   istos,  cassata  electione  Pbilippi  ducis  SuavijB  ct  Otho  TV. 
aliorum  omnium,  Otbo  rex  Alcmannorum   ab  Innocentio  Papa  emperor. 


^  et  .  .  .  obtuUsfte']  cm.  O. 

"  ad  Francorum  re<icm'\  in  eivi- 
tatc  Andegavis,  Iloveden. 

'■'  In  the  margin  are  three  crown."?, 
above  tluni,  '•('oromi  (in/rnlm,  ro- 
Added  by  Wendover.  '   "  roua  aurca,  carotin  f'rrrcu  ;"  be- 


■  cf .  .  .  prrquirendd']  Added  by 
Wendover. 

-  die  se<iuenti'\  om.  W. 

^   WaUim]  Guletun,  Iloveden. 

*  Kcyrcijalin    ....    m<i(in<tliliiis] 


''  i/iiiixi  .  .  .  nudicnli:'\  Addrd  by 
Wendover. 

*•  Nurmannidvi']    Introduced    by 


low,  "  Otto  ereatur  in  iniperatorcin 
"  Romaiiorimi,"  and  niHlcniealh 
this  ()tlu)'s  sliield  with   the  donble- 


Wendover.  headed  eagle,  and  a  -hiild   divided 


458 


MATTTI^I   rARISlENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1199. 
Philip, 
duke  of 
Swabia, 
excommu- 
nicated. 
I'lomise  of 
aid  to  John 
by  Otlio. 


et  Bomanis    omiiiljiis    clectiis   est,  et   ad   Roinannm    impevium  Tlovcden, 
admissus.    Coufmnata  igitur  a  domino  Papa  clectionc,  riiilippns  '^'-  ^•'^• 
dux  Suaviaj   excommunicatiis   est   et  omnes   fautorcs   ejus,  nisi 
ab  Otboiiis  pei-secutione  dcsistant.      In  Capitolio  autem  et  per 
ui'bem    totam    dechiniatum    est,  ' "  Vivat    ct    valeat    imjierator 
"  Otho."      Tunc  ab  omnibus  coufinnatus,  ad  memoriam   rcvo-  (Not  in 
cans   quod   per  rcgem   Ricardum   ad  tantum   fnerat  promotus  Hoveden.) 
bonorem,  regi  Jobanni  significavit,  ut  ipse  diffcrret   cum  rege  Iloveden, 
Francorum  amicabilitor  comijoncre;    quia  Deo  volcnte    ipse  in  iv- 'JC. 
brevi    succursum    sibi    talem     j^rovidebit,    qualeni    imperialem 
decot  celsitudinem  providere.. 


f.  1 8  h. 
Interdict 
in  France 
iu  conse- 
quence of 
the  seizure 
of  the  elect 
of  Cam- 
bray. 

Release  of 
rhilip, 
bishop  of 
Beauvais. 


Regmim  Francorum  interdicitur. 

Per  idem  tempus   Petrus  de  Capua,  cai'diualis  et  Apostolica)  Id.  iv.  94. 
sedis    legatus,    rcgnum    Francorum     sub    interdicto    conclusit, 
propter  captionem  fratris '  Petri  de  Duay  Cambracensis  electi ; 
sed  antequam    sententia   relaxaretur,  rex  Francorum  prasfatum 
electum  ab  omni  custodia   liberavit.      Eodem    quoque  tempore 
idem  legatus  ad  regem  Anglorvim  veniens  sub  poena  interdict! 
rogavit,    ut    cpiscopum  Belvacensem,    qui  ^  jam    per    bienniiim  (Not  in 
sub    crudelissima    carceris    custodia    detentus    fuerat,    liberam  Iloveden.) 
concederet    liccntiam    abeundi.      Sed  quoniam    idem    episcopus 
contra  ordinis  sui  dignitatem    cajitus  fuerat   in  armis  ut  miles 
vel  ruptarius,  non  prius  est  abire  permissus  donee,  sex  milibus 
argenti  marcis  ad  j^ondus  sterlingoruin  numcratis  et  fisco  com- 
mendatis,  rcgia3   concupiscentia^   satisfecit.      Quo  facto,  juravit  Hoveden, 
episcopus  memoratus  quod  nunquam  in  vita   sua  contra  Chris-  '^-  ^^* 
tianos  arma  gestaret. 


between  the  English  leopards  and 
the  eagle,  with  "  Scutum  mutatum 
"  pro  amore  regis  Anglise  "  above 
the  latter.  See  a  representation 
and  heraldic  description  of  it  in 
Madden's  ed.  of  the  Hist.  Anglor., 
ii.  p.  83. 

1  fratrix  Petri  dc  Duay  Cambra- 
censis electi^  This  is  a  blunder,  from 
Wendover's     carelessly     abridging 


Hoveden,  who  has,  "  Petrus  de 
"  Duay,  miles  optimus  et  familia- 
"  ris  comitis  Flandria;  et  electus  de 
"  Cambray,  frater  praidicti  Petri." 
Mr.  Stubbs  says  it  is  doubtful  who 
this  elect  of  Cambray  was. 

"  This  is  Wendover's ;  Hoveden 
mentions  only  the  fact  of  the  re- 
lease of  the  bishop  of  Beauvais  at  a 
cost  of  tico  thousand  marks. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOIIANNIS.  4')9 


Ut  veins  causa  declsa  furrlt  inter  ecclesias  Turoncnsem  ct       A.D.  Illi9. 

Bolensem. 

Iloveden,  IIoc '  anno  dccisa  est  causa  vetustissima  inter  ecclesias  Settlement 
iv.  100.  Tiironensem  et  Dolensem  Eoniae  a  Papa  Innocentio  per  sen-  of  the 
(Xot  in  tentiam  diffinitivain  ;  arcbiepiscopo  Turonensi  -  ab  cpiscopo  j  ^^P"|^ 
llovedcu.)  Dolensi  siibjcetionem  exigente,  et  episcopo''  Dolensi  contra- 'iY„irs  ;,„(! 
(licente.  Est  autcm  Dolensis  ecclesia  Minoris  Britanniiu  me-  Dol  by  In- 
tropolis,  cujus  pontifices  temporibus  Sancti  Martini  et  ante  nocent  III. 
et  multo  post  tempore,  sicut  alii  omnes^  ^Nfinoris  Britannia; 
praDsules,  Tiironensis  ecclesias  snffraganei  fucrunt ;  scd  qnaliter 
postmodum  ab  illius  ecclesia;  subjectionc  descivorint,  liajc  causa 
est.  Tempore  quo  gens  Anglorum  in  Majorem  venit  Britan- 
niam  ut  earn  subjugaret,  et  rex  Britonum  Uterpendragon  apud 
Yerolamium  infinnitatc  gravissima  detentus  lecto  dccnmberet, 
ita  ut  nee  sibi  nee  regno  suo  contra  barbarorum  rabiem  sub- 
venire  potuisset,  fertur  Anglorum  superstitio  in  tantura  praj- 
valuisse,  f|Uod  vastata  fere  a  mari  usque  ad  mare  insula, 
ecclesia)  sacric  ad  solum  usque  complanarentur.  rontifices 
vero  et  ecclesiarum  prtelati,  cerncntes  patria3  dcsolationem, 
simul  et  ecclesia!  sancta;  subversioncm,  rcccsserunt  ad  loca 
tutiora,  decernentes  communitcr  sanius  esse  barbarorum  rabiem 
ad  tempus  declinarc,  quam  inter  fidei  Christiana?  rcbelles  sine 
fractu  residere.  Inter  quos  Sanctus  Sanson  Eboracensis  arclii- 
cpiscopus,  eximia;  vir  sanctitatis,  ad  suos  concives  in  Minorcm 
aufugicns  Britanniam,  qui  ex  eodem  gcnere  erant  et  gente, 
pallium  f|Uod  a  Romano  snsceperat  Pontificc  secum  portavit. 
Quo  cum  pervenisset  ct  a  suis  concivibus  honorifice  reccptus 
fiiisset,  ad  Dolensis  ecclesia!  pra?sulatum,  qua!  nu])er  a  suo 
fiierat  pastoro  viduata,  communi  omnium  delibcrationo  epi- 
scopus  clectus  est;  ct  rego  concedente,  licet  multum  rcnitens 
intlironizatus.  In  ilia  autcm  ecclesia  (pioad  vixit,  pallio,  c|uod 
ab  Eboracensi  monastcrio  dotulerat,  usus  est,  ct  successorum 
ejus  multi  post  ilium.  Deindc  vero  rcgcs  illius  provincia!  cum 
in  regno  proprio  arcliiepiscopum  babucrunt,  non  permiserunt 
episcopoH  suos,  qui  antea  ftomi)er  sufTraganoi  fucrant  ccclosi;»! 
Turonen^iH,  pra;fato  arcbiepiscopo  Turonensi  dcljitam  iiupon- 
dere  obedicntiam  ;  statuentes,  ut  dc  cstero  Minoris  Britanniie 
pnvsulca  alium  metropolitanum  quam  Dolensem  arcliiei)isco- 
piim    non    habereiit.       rostinodum  autem  clapsis    trecenti.s  vel 


'  Par.  inHcrts  in  rubiick  in  the  -  IJartlioiomiw  II. 

ninrgin,  "  Utile  ot  hoc,  si-d  inipcr-  ■•  John  de  Musca. 

"  tinens  usque  a<l  sif^iiiini  «  infi  a,"  i        *  vnims]  oni.  C. 
|).  4C0.  It  is  not  in  the  Mist.  Anglor. 


460 


MATTHyl<:i   PAKTSIENSIS   CHRONICA  MAJOR  A. 


A.D.  1199.  CO  aniplius  annis,  Papa  Nicholaus  ad  instantiam  Turonensis 
archicpiscopi  Imnc  volcns  I'cvocare  crrorem,  Salomoui  Brito- 
iiuiu  regi  scrijjsit  cpistolam,  qua3  in  decretis  Oi-atiaui  couti- 
netiir  causa  tertia,  quoestionc  sexta,  sub  liac  forma : 


liCttcr  of 
I'ope  Ni- 
cholas I. 
to  Salomon 
count  of 
Britauny, 
on  the 
question. 


The  arch- 
bishop of 
Tours  to 
have  juris- 
diction 
over  Dol. 


Einstola  Nkholai  impcB  de  eadem  re. 

"  IIo30  quippo  est  Dei  Patris  tiii  ordinatio,  ct  hfcc  est  lex 
ecclesife  matris  tua),  videlicet  ut  omnes  episcopos  regni  tui 
ad  Turonensom  archiepiscopum  mittcre  non  dctractcs,  ipsius- 
que  judicium  postularc  uou  dedigucris.  Ipse  enim  est  me- 
tropolitaiius,  omnesqito  cpiscopi  regni .  tui  ejus  suff'raganci 
sunt,  sicut  conscriptiones  praedecessorum  meorum  evidontcr 
ostendunt,  qui  prajdcccssores  tuos,  quia  ab  ejus  jure  se  sub- 
traxerant,  forti  iuvectione  corripere  studuerunt,  quamvis  nee 
nostra  scripta  super  hac  re  missa  deesse  videantur,"  Et 
ifra;  "  Qaia  vero  magna  quis  sit  metropolitanus  apud  Bri- 
tanuos  contcntio  est,  [licet]  nullius  teneat  memoria  vos  in 
vestra  regione  ullam  ^  habuisse  metropolim  ecclesiam ;  tamen 
si  libet,  postquam  Deus  omnipotens  pacem  inter  te  et  dilectum 
filium  nostrum  Karolum  regem  gloriosum  constituerit,  facile 
hoc  poteris  advertere.  Quod  si  adeo  contentiosius  agcre 
creditis,  ad  nostrum  Apostolatum  destinare  contendite,  qua- 
tinus  nostro  libramine,  quas  sit  apud  vos  antiquitus  arclii- 
episcopalis  ecclesia,  luce  clarius  innotescat ;  et  deinceps  omni 
ambiguitate  recisa,  quam  sequi  ejiiscopi  vestri  debeaut,  in- 
cunctanter  agnoscant." 
Tali  itaque  regi  prsefato  facta  admonitionc,  non  ideo  dcstitit 
ab  incoeptis,  sed  semper  deinceps  tam  ipse  quam  ejus  succes- 
sores  perstiterunt  rebelles ;  atque  inter  episcopos  Turonensem 
et  Dolensem  lis  continua  et  contentio  perduravit ;  donee  anno 
prffisenti,  ut  preedictum  est,  a  Papa  prsefato "  sententialiter  diffi- 
nitum  est,  ut  tam  Dolensis  quam  caeteri  Britannia3  episcopi 
arcbiepiscopo  Turoiiensi  subjaceant,  et  in  perpetuum  pra3ceptis 
ejus  canonicis  adquiescant.  Unde  Papa  memoratus  in  pronun- 
tiatione  sententise  difBnitivse,  ut  qui  in  scientia  erat  magnus, 
audax  simul  et  jurisperitus,  ita  exorsus  ait,  "  Doleat  Dolensis, 
"  ct  gaudeat  Turonensis."    © 


Gratiani 
Deerct,  2. 
Causa  Til. 
Qu.vi.c.U). 
col.  (i8f). 
(Mip;iu''s 
Patrologia, 
clxxxvii.) 


nlluiii']  nullam,  B. 


-  prafato,  cm.  0. 


DK   TEMPORE    REGIS  JOHANNIS.  461 

Vt  Alienor  rcijiim  missa  fnerit  i^ro   Blanca  pxella  Lodoioico    A.D.  1200. 

maritamla. 

Hovodeii,        Anno  gratiaj  Mcc.     Rex  Franconim  Philippus  ct  rex  Anglorum  Conference 
iv.  IOC.        Johannes  post  festum  '  Sancti  Ilylarii  inter  Wailiin  ct  Rutavanf-  between 

caotella  ad  colloquium  convcncrunt ;  ubi  convcnit  inter  cosdeni  ,,?','•' '"I'l 
...  .      .  .  .  1      •  1  ,.        1  liili|)  II. 

rcgcs  cum-*  consilio  prnicinum  utnusquo  regni,  quod  videlicet  rp,- 

Lodowicus,    filius  regis   Fraiicorum  ct  hacres,   duccrct  uxorem  of  peace. 

filiam  Aldefonsi    regis   CastcUa)  ct   ncptcm    regis  Johannis,  ct 

rex  Anglorum  pro  hoc  raatrimonio  contrahcndo  daict  Lodowico 

cum  neptc  sua  nomiuo  '    Blanca  in  maritagio  civitatcm  Ebroi- 

carum    cum  toto    comitatu,    ct    insuper   triginta    milia    marcas 

argcnti.     Petiit  prastcrca  rex  Francorum  ab  Anglorum  rego,  ut 

faccret  sibi  sccuritatem,  quod  nullum  Othoni  ncpoti  suo  faccrct 

auxilium  de    horainibus    nequc  do    ])ccunia  ad   impcrium   obti- 

(Not  in        nendum.      Dictum  est  cnim,  quod   dux    Suavia?   Philijipus   per 

llovcden.)  connivcntiam  ^  regis  Francorum  ct  auxilium  prajfatuin  Otbonera 

persecutionc    gravissima   infestabat,    ncc    propter   cxcommuni- 

cationis  scntentiam,  qua  fuerat  a  Papa  innodatus,   ab  ejus  im-  f.  19. 

pugnationc  ces.sabat.      Deniqne  inter  reges  fwdere,  ut  pnumis- 

Hoveden,    sum  est,  confirmato,  terniinum  ad   sequens   festum  Sancti  Jo- 

IV.  107.        hannis    Baptistiu   statucrunt,    ut  tunc    ea   qujo    sunt   pra)locuta 

i(    ''i"        iiTcfragabilitcr  sortiantur  effectum  ;  sicque  soluto  collocjuio,  rex  Queen  Ali- 

Johannes    sperans    so    i)cr    hoc    inatrimonium     diuturna    \rAcc  *^""''  '^*^'"^ 

Iltjvetlen,    gauderc,  misit  matrem  suaui  Alienor  rcginam  propter  pucllam   "fn.'JtiV.*^ 

IV.  107.        mcmoratam,  ut"  salvo  conductu  cum    ipsa   ad   teriniuum   prie- 

fixum  rediret.    Rex  A^iglorum  interim '^  transfretavit  in  Angliam,  John  goes 

ct  ccpit  dc  una(iuaquc  carucata  tcrraj  totius  Anglia)  tres  solidos  toEnglaud, 

dc    auxilio;   cxpletisquc    aliis   negotiis  in  Normauniam  itcrum ''•  {'"^^j  ^" 

transfretavit.  returns. 

Vt  Lodoiuicus  jiliaM  rcfjis  Aldefonsi  rcjls  Castvllco  dttxcrit. 

Id.  iv.  111.      His    ita    gestis,    rcdiit   Alienor    rcgina    cum    puclla    piwfata  Quoen 
Lodowico  maritauda,  ct  cam  Anglorum  regi  prasscntavit.    Dcindc  Alunor 
regcs   convenerunt  ad   coUociuium  inter  Guletune  ct  Rutavant  ''^'  "''"'' 
castclla  xi.  kalcndas  Julii;**    ubi  rex  Francorum  reddidit   regi  j^lanche. 


•  /cslum  Sancti  Ilt/larii']  Natale 
Domini,  Hovedcn. 

-  liutavemQ   Andeli,  Iloveden 


•  conniventiani]  convenicntiani,  D. 
"  ut  .  ,  .  re(lirct']}\ot  in  Iloveden. 


•,  11.111  '  interim']  oni.  O. 

••  rum  .  .  rvynt]    Introduccil    I)}  |  -■ 

Wcndovcr.  I      "  Julii]  An  error  introduced  hj 

*  nomine  IJIaiica']    Introduced  by      Wendover    for    Junii,   as    it   is   in 

Wendover.     Iloveden  has  a  hhtnk      Iloveden,  iv.  p.  1 15. 

for  tlie  name. 


462 


MATTHyEI   PARTSIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  12U0. 
Evreux 
and  Phi- 
lip's other 
conquests 
restored  to 
John,  wlio 
gives  them 
to  Louis 
on  his  mar- 
riage wit!i 
Bhmche  of 
Castile  at 
Portmort. 


Aiiglornin  civitatcm  Eln'oicarum,  cfc  totum  comitatum  atque  IToveden, 
terras  univcrsas  quas  jicr  werram  occupavcrat  iu  Normaimia,  '^'-  ^i-''- 
ct  in  aliis  terris  regis  Anglorum ;  et  rex  Jobanncs  incontineuti 
indc  fecit  homagium  rcgi  Francorum ;  ct  sic  dcdit  universa 
ilia  Lodowico  cum  iieptc  sua  in  maritagio,  et '  homagium  inde 
a  Lodowico  suscepit.  Quo  facto,  puella  in  crastiiio  dcspoiisata 
est  Lodowico  apud  Purmor  in  Normannia  ab  arcbicpiscopo  - 
Burdcgalcnsi.  Erat  euim  tunc  rcgnum  Francorum  interdictum 
pro])tcr  Botildam''  reginani,  quara  rex  Francorum  diraiscrat. 
Atque  protinus  post  dcspousatioucm  Lodowicus  duxit  Parisius 
sponsam  suam  in  '  la;titia  ct  cxultatione  tarn  cleri  quam  populi 
utriusque  rcgni. 


OffencUcu- 
Imn. 

John 
divorces 
his  wife, 
Hawisa  of 
(iloucester, 
and  marries 
Isabella  of 
Angou- 
leme. 
t<  Oct. 

Arthur 
does  ho- 
mage to 
John. 


lit  rex  Johuiaies  Isulel  rerjlnaui  desiiotisavcrit. 

Eodem    tempore,   celebrate    divortio   inter    rcgcm  Anglorum  id.  iv.  119. 
ct  uxorcm  suam   Hawisam    comitis  Glovernia?   filiam,  eo   quod 
afRnes  crant   in  tcrlio    gradu  consanguinitatis,  duxit  idem   rex, 
cousilio    regis     Francorum,    Isabel    filiam    comitis    Engolismi, 
quam    prius    susceperat    in    suam    Hugo    cognomento    Brunus, 
comes    Marcliiie ;     et    Dominica  ^    pioxima    ante    festum  Diceto, 
Sancti  Dionisii    apud   Westmonasteriura  consecratur  in  c<>l-  "07. 
reginam,  quaa ''  copula  postmodum  regi  et  regno  Angliaj  magno     - 
dctrimento  fuit.     Nee  multo  post,  conveuientibus  ad  colloquium  Hoveden, 
apud  Vernonem  regibus,  Artliurus  ibidem  fecit  homagium  regi  iv.  IT.*). 
Anglorum  de  Britannia   et   aliis   terris  suis ;   sed  timens  '^  pro- 
ditionem  regis  Johaunis,  reman  sit  iu  custodia  regis  Francorum. 


Letter  on 
the  obser- 
vance of 
the  Lord's 
day,  said  to 
have  come 
down  from 
heaven  at 
Jerusalem. 


Mundatiuii  Domini   quod  do  ccolo   venit  in  Jerusalem  de  ohserva- 

Hone  diet  Domlnicoi. 

Circa  dies  istos,  epistola  de  ca3lo  veniens  in  Jerusalem  Id.  iv.  167. 
appensa  est  super  altarc  Sancti  Simeonis  in  Golgotha,  ubi  cru- 
cifixus  est  Christus  pro  redemptione  mundi ;  quam  per  tres 
dies  ct  totidem  noctes  homines  ex  alto  dependentem  aspi- 
cientes,  corruerunt  in  terram,  rogantes  Dei  misericordiam,  ut 
Ipse  eis  dignaretur  suami  ostendere  voluntatem.  Die  vero 
tertia,  post   horam    diei   tcrtiam,  erexit  se    ab    oratione    patri- 


^  ct ,  .  .  suscepit~\  Introduced  by 
Wendover. 

-  Elias  de  Malemort. 

■'  So  Ilovcdeu  for  Ivyclburgam. 

•*  in  .  .  regni]  Added  by  Wcnd- 
OYcr. 


**  Dominica  .  .  Dionisii^  viii.  idus 
Octobris,  Diceto  (the  same  day). 

•^  qucc  .  .  .  /«(■<]  This  is  Wend- 
over's. 

7  timens  .  .  .  Jvhannis']  tradi- 
tionc  regis  Angliijc,  IlovedeUi 


DE   TEMPORK   REGIS   JOHANNIS.  4G3 

Tlovedcn,    archa  et  archicpiscopus  Akarias;  et  expandeutcs  iiifulam  super  A. D.  1200. 

iv.  167.  sanctum  altare,  sanctam  Dei  opistolam  accepcrunt;  (luain  cum 
inspcxissent,  istud  iuvcniuut  superscriptum  :  "Ego  Domiuu;}, 
"  Qui  praiccpi  vobis,  ut  observaretis  sanctum  diem  Dominicum, 
"  in  quo  rci|uicvi  ab  operibus  meis,  ut  essct  requies  cunctis 
"  mortalibus  iu  a'ternum,  et  nou  custodistis  eum,  et  dc  pec- 
"  catis  vestris  uon  pceuituistis ;  sicut  dixi  per  Evaugelium 
"  raeura,  Ccelum  et  terra  transibunl,  verla  auiem  mea  ncm  S.  Marc. 
"  transihuid ;  feci  prtedicare  vobis  poenitentiam  vita)  et  non '""• '^'• 
"  credidistis.  Misi  super  vos  pagauos  et  gcntes,  (pii  efFuderuut 
"  sauguinem  vestrum  in  terra,  nee  tamcn  credidistis.  Et  quia 
"  sanctum  diem  Dominicum  non  custodistis,  per  paucos  dies 
"  habuistis  famem,  sed  cito  dedi  vobis  saturittitem,  et  postea 
"  pejus  fecistis.  Vole  ergo,  ut  nemo  ab  bora  nona  Sabbati 
"  usque  ad  solem  surgentem  diei  Luna)  aliquid  operetur,  nisi 
"  (|Uod  sit  bonum,  et  si  (juis  fecerit,  cum  poLMiitcutia  cmendct. 
"  Et  si  huic  mandato  mco  non  obcdieritis,  amen  dico  vobis,  et 
"  juro  vobis  per  sedem  meam  et  thronum  mcum  et  cherubin 
"  qui  custodiunt  sanctam  sedem  meam,  quia  nou  mandaljo 
"  vobis  ali([uid  per  aliam  epistolam,  sed  apcriam  ca)los  et  pro 
"  pluvia  pluam  super  vos  lapides  et  ligna  ot  aquain  calidam 
"  per  noctcs,  ut  nemo  pra;cavere  posait  quin  dcstruam  omnes 
"  homines  malos.  Hoc  dico  vobis,  morte  moricmini  propter 
"  diem  Dominicum  sanctum  ct  alias  festivitatcs  sanctorum  mco- 
"  rum,  quas  non  custodistis.,  Jlittam  vobis  bestias  habentcs  ca- 
"  pita  Iconum,  capillos  mulicrum,  ct  caudas  camclorum,  et  ita 
"  famclica)  crunt,  quod  carues  vestras  devorabunt,  ct  vos  dc- 
"  sidcrabitis  fugerc  ad  sepulcra  mortuorum  et  abscouderc  vos 
"  propter  mctum  bestiarum.  Et  toUam  lumen  solis  ab  oculis 
"  vestris,  et  mittam  super  vos  tcnebras,  ut  occidatis  vos  in- 
"  vicem  non  videntcs ;  ct  aufcram  a  vobis  facicm  meam,  et 
"  non  faciam  vobiscum  misericordiam.  Incendam  cnim  corj)ora 
"  vcstra  et  corda  illorum,  qui  non  custodiunt  diem  sanctum 
"  Dominicum.  Auditc  voccm  meam,  no  pereatis  in  terra 
"  propter  diem  sanctum  Dominicum.  llecedite  a  malo  et 
"  ])(Dnitentiam  agite  de  malis  vestris.  Quod  si  non  feccritis, 
"  quasi  Sodoma  et  Gomorra  pcribitis.  Nunc  scitote,  (|uod 
"  salvi  estis  per  orationes  saucti.-;sima)  Geuctricis  mea)  Mariiu  ct 
"  sanctorum  angelorum  meorum,  (jui  orant  pro  vobis  cotidic. 
"  Dedi  vobis  frumentum  et  vinum  abundantcr,  ct  indo  non 
"  oljcdistis  mihi  ;  nam  vidua)  et  orpbani  clamant  ad  vos 
"  cotidic,  cpiibus  nullam  facitis  misericordiam  ;  pagani  habcnt 
"  misericordiam,  vo-!  autem  non  habetis.  Arlxne.s  (|Ua;  IVuc- 
"  tificant,  siccari  faciam  pro  pcccatis  vestris;  flumina  ct  fotitcs 
"  non  dabunt  aquam.  Dedi  vubis  legem  in  montc  Synai, 
"  (piara  non  custodistis;   dedi  post  per  me   legem,    quam    noli 


40)4         MATTH.EI   PARTSIENSIS   CHRONICA  MAJOlU. 

A.D.  1200.  "  observastis ;   pr.ivi  homines,  diem  Dominicum   rcsiivrectionis  Ilovcden, 

"  mco9  non  custodistis.     Tollitis  res  altcrins,  ct  dc  hoc  nullam  iv.  108. 

"  considerationem    habctis  ;     propter    hoc    mittam    super    vos 

'*  bestias  pcjores,    qua; '    dcvorabunfc  mamillas   mulierum   vos- 

"  trarum.      Malcdicam     illis    qui  injustc    agunt  versus   fratres 

"  suos;   maledicara  illis  qui   pauperes  ct  orphanos  male  judi- 

"  cant.      Me   autera   dcrcliquistis,    ct  principcm    hujus    siBculi 

"  scquimini.     Auditc  voccm  meam,  ct  liabcbitis  miscricordiam 

"  bonam  ;   vos  autem    non  cessastis  ab  operil^iis  malis,  ncc  ab 

"  opcribus  Diaboli,  quia    facitis  adultei'ia  et   perjuria,   et   ideo 

"  circumdiibunt  vos  gcntes  et  devorabuut  ut  bestias." 

Do  i^rciidicationc  Eustacldi  ahhalis  dc  Flat  super  mandalo 

mcnwrato. 

Preaching        Cum    autem   patriarcha  et  clerus  omnis  TerriG  Sauctas  hunc 

or  hustiice,  opistola)    tcuorem   diligeuter  examinassent,"  commuui    omnium 

riaf  on  the  ^^^liberatioue    decretum   est,  ut    cpistola    ad  judicium    Eomani 

observance  pontificis    transmittatur,  quatinus,  quicquid   ipse  agendum    de- 

f.  1 9  b.        crevcrit,  i^laceat  universis.     Oumque  tandem  epistola  ad  domini 

oftlic  Papa3   uotitiam   pervenissct,    continue    prasdicatores   ordiuavit, 

OK  Stay,  ^^^j  pgj,  (jiyej-g^g  muucli    partes    profecti    prjedicaverunt  ubique 

S.  Marc,      cpistola?    tenorem.   Domino    cooperante     et   scrmonem    eorum 

xvi.  20.        confirmante    scquentibus    signis.      Inter    quos    abbas    de    Flai  Id.  iv.  123. 

nomine  Eustachius,  vir^  religiosus  et  literali  scieutia  cruditus, 

regnum  Anglia?  aggressus,  multis  ibidem  miraculis  choruscavit, 

Qui  non  longe  a  civitatc  Doroborncnsi   appulsus,  in  villa  qusB 

Wi  appellatur,  officium  prEedicationis  incepit.     Cumque  foutem 

quondam  ibidem  benedixisset,**  Dominus  ipsius  meritis   tantam 

Mu-acles  at  i^    eo    infudit    gratiam,  ut   ex   solo   illius    gustu    casci   visum, 

^^"  claudi    gressum,  muti    loquelam,    ct    surdi   ctelitus   recejierunt 

auditum,  ct  quisquis  debilis  ex  fonte  cum  fiducia  bibens  gavisus 
est  se  recepisse  sanitatem.*  Venit  itaque  ad  eum  mulier  qua;- 
dam,  a  dasmonibus  obsessa  ct  quasi  hydroiiieo  morbo  inflata, 
petens  ab  eo  sibi  [restitui]  sanitatem.  Cui  ille ;  "  Confide, 
"  filia,  et  vade  ad  natatoria  foutis  de  Wi,  cui  benedixit 
"  Dominus,  et  bibe  ex  eo,  et  recipies  ilico  sospitatem."  Abiifc 
inulier,  et  juxta  viri  Dei  monita  bibit,  atque  protinus  in 
vomitum  prorupit ;  ubi  cunctis,  qui  ad  fontem  gratia  curationis 
venerant,  cernentibus,  exierunt   ex   ilia  duo   bufones   magni   et 


'  7»ff]  qui,  B.  O.  W. 

-  O.  AV.  add,  "  et  verba  cum  ad- 

mirationc  pariter  et  timore  intel- 


'^  vir    .    .    ernditus]     Added     by 
Wendover. 

^  bcnedixlsset]  benedixit,  W. 


"  Icxissent."  I       ''  C.  odds  vd  vospitalem. 


DE  TEMPORE   REGIS   JOTIAXNIS  4G5 

Hoveden,    nigerrimi,  qui,  ut  se  dfemones  ostenderent,  statim  transforraati  A.D.  1200. 

IV.  123.  sunt  in  canes  immensos  et  nigros,  ct  post  paululum  in 
formam  conversi  sunt  asininam.  Mulier  autem  stabat  attonita, 
et  quandoque  post  illos  cucurrit  furibunda,  volens  eos  appre- 
hendere ;  sed  vir  quidam,  qui  ad  fontis  custodiam  fuerat 
dcputatus,  aquam  fontis  inter  muliereni  ct  monstra  aspergens, 
fugavit  ilia  in  acre  *  suraum ;  ubi  evanesccntes  foeda  post  se 
vestigia  reliquerunt. 


Ut  prcedidiis  abhas  fontem  dulcis  aquce  emanare  fecerit. 

Id.  In  villam  de  Rumenel  praedicando  perveniens  idem  vir  Dei,  Miracle 

ubi    erat    dulcis  aquae   defectus,    ad  preces  populi   in   ecclesia  at  Rom- 
ejusdem  villa3  baculo  suo  petram  percussit,  et   fluxerunt  latices  ^^^' 
in   abundantia,    quarum  haustu    multi    a   diversis    languoribus 
Id.  iv.  167.  curabantur.     Deinde  de  loco  ad   locum,  a  provincia  in  provin- 
Id.  iv.  124,  ciam,  de  civitate  in   civitatera   transiens,  multos  ad  usurarum  Effects  of 
169.  relaxationcm  induxit,  crucem  sumere  Dominicam  admonuit,  ad  I'is  preach- 

pietatis  opera   multorum  corda  praedicando  perrautavit.     Nun-  '"=• 

(Enlarged.)  dinas  vero    et   mercata  Dominicae    diei    adeo    interdixit,    quod 

omnia    fere,  quaj    diebus  Dominicis    per  Angliam  fieri    consue- 

verant,   constitucrentur  in   una  hebdomadjc   sequentium   feria- 

rum  ;  sicque  Dominicis  diebus  fidelis  populus  divinis  solummodo 

vacans   obsequiis,  omno    opus    servile   penitus    abdicavit.     Ye- 

Id.  iv.  172.  runtamen  tempore  procedonte,  plcrique    ut   canes  ad  vomitum 

Id.  iv.  124.  sunt   reversi.      Kectoribus   quoque   ecclesiarum   et  presbyteris 

cum    populis  sibi   subjectis   admonendo   indixit,  ut   in  ecclesia 

ante    eucharistiam    continua   lux    arderet ;    quatinus"  Illc,    qui  S.  Job.  i.  9. 

(Not  in        illuminat  omncm    hominem  venientem    in   hunc   mundum,  pro 

iloveden.)  \^qq   temporali  luccm    eis   concedcret   sempiternam.     Divitibus 

iKo"^  autem    et   magnatibus    universis  et  praecipue  civibus    et  mer- 

catoribus    pricdicabat,    ut    semper    in    mcnsa    discum    Christi 

propter  pauperes  baberent,  quatiuns,  assucta  supcrfluitate  sub- 

tracta,  indigentium   inopiam   sublevarent.     Diem  vero   Sabbati 

post   nonam,    sicut    diem  Dominicum,    ab    omni    opcre    servili 

(Not  in        custodiri   mandavit,  et    deinccps    diem    Dominicum  cum   nocto 

Iloveden.)  sequcntc,    qui     dies    dicitur    naturalis    et    requiem    innuit    per 

figuram  nostras  perpetuae  quictis. 


'  aere'\  aercm,  W. 
^  quatinus  .  .  tcrram']  Introduced 
by  Weudover.    The   whole  of  this 


account    is    considerably   enlarged 
from  Iloveden. 


VOL.    II.  GO 


4(]G 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA, 


A.D.  1200. 

^Miracle  in 
Norfolk. 


De  miraculo  terrifico  cuidam  7milieri  inflicto. 

Eodem  tempore,  mulier  qusedam  de  provincia  Norfolcensi 
viri  Dei  mouita  spcrnens,  una  die  Sabbati  post  nonam 
paunos  lavare  perrexit.  Qua3  cum  laborioso  conatu  ad  inchoa- 
tum  jam  opus  instaret,  accessit  ad  earn  vir  quidam  reverendaB 
retatis  sibique  penitus  ignotus,  sciscitans  increpando  qua  teme- 
ritate  post  viri  Dei  prohibitionem  ausa  sit  post  nonam  pannos 
lavare  et  sanctum  diem  Sabbati  opere  illicito  violare ;  addidit 
insuper  quod  nisi  celerius  ab  incoeptis  desisteret,  sciret  se 
profecto  iram  Dei  cum  celeri  ultione  quamcitius  incursuram. 
At  ilia  viro  sibi  sermocinanti  urgentem  pristendens  inopiam, 
dixit  se  bujusmodi  labore  vitam  miseram  eatenus  perduxisse ; 
et  si  ab  opere  consueto  cessaret,  periculum  de  vitse  subsidio 
dubitaret.  Denique  cum  subito  vir  ille  ab  oculis  ejus  eva- 
nuisset,  propensius  quam  prius  fecerat  pannos  suos  lavare  et 
ad  solem  siccare  maturavit.  Sed  bis  omnibus  ultio  divina 
non  defuit;  nam  ilico  mamillae  mulieris  sinistrae  quasi  por- 
cellus  colore  nigerrimus  subito  adherens,  nullo  conatu  ab  ' 
ilia  potuit  avelli ;  sed  assidue  sugendo,  sanguinem  eliciens, 
totum  fere  corpus  miserse  mulieris  in  brevi  consumpsit.  Tan- 
dem ad  summam  perducta  inopiam,  tam  diu  panem  mendicare 
ostiatim  compulsa  est,  quousque,  multis  intuentibus  et  divinam 
ultionem  admirantibus,  vitam  miseram  naiserabiliter  terminaret. 


Enlarged 
aufl  altered 
from  a 
miracle 
given  in 
the  Vita  S. 
Hugonis, 
cap.  15. 
MS.  Lans- 
downe,436. 
f.71i. 


Miracle  in 
Northum- 
bria. 


De  alio  miraculo  quod  in  panis  incisione  contigit. 

Eadem  tempestate,  in  provincia  Northanhumbrorum,  plebeius 
quidam  uxori  suae  praecepit,  ut  quadam  die  Sabbati  panem  in 
crastino  comedendum  pararet.  Quae  viri  praeceptis  obtemperans, 
cum  panem  ilium  viro  suo  in  crastino  comedendum  obtulisset 
et  ille  panem  incidere  coepisset,  res  mira  contigit  et  SEeculis 
inaudita;  siquidem  sanguis  recens  cultellum  viri  panem  inci- 
dentis  ita  secutus  est,  ac  si  de  bestia  nuper  occisa  profluxisset. 
Hie  autem  casus  multos  ab  bujusmodi  operibus  compescuit, 
oum  ad  notitiam  hominum  pervenisset. 


Tit  G\_aufridus\  Eboracensis  arcMepisco^pus  omnibus  bonis 

spoliatus  sit. 

Geoffrey,         g^ij   diebus    istis    Gaufridus    Eboracensis    arcbiepiscopus    ex  Hoveden, 
^fV  \  ^^  raandato  regis  Jobannis  spoliatus  est  ab  omnibus  bonis  sui  archi-  i^-  139. 


1  ab  tV/a]  om.  Wt 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANNIS. 


4(J7 


Hoveden,      episcopatus.    Jacobus'  enim  vicecomes  Eboracensis  et -  ministri  A.D.  1200. 

IV.  139.         ejus,  maneria  illius  simul  et^   clericorum  virorumque   religio-  (kspoileil 
sorum   possessiones  violenter    aggressi,  bona  eorum   distrahere  ^f ''•* 
praesumpserunt.     Uude  idem  arcoiepiscopus  Jacobum  pra)fatum  P'"''P^'^*y- 
nominatim  excommunicavit,  et  in  genera  omnes  hujus  violentia) 
auctores,  quique  regem  adversus  euni  in  iram  et  indignationem 
commoverant.     Causa    enim    regia3    perturbationis    contra  eiim  Causes  of 
multiplex  erat ;  prime  quia  non  permisit  praefatum  vicecomitem  John's 

(Enlarged.)  coUigere  carucagium  in  sua  diocesi  ad  opus  regis,  sicut  ei  ''".^V- 
fuerat  generaliter  per  Angliam  concessum;  secundo,  quia 
noluit  trausfretare  cum  ipso  in  Normanniam,  ad  faciendum 
maritagium  inter  Lodowicum  et  neptem  suam,  et  compo- 
nendum  cum  rege  Francorum;  tertio,  quia  cxcommunicaverat 
vicecomitem  memoratum,  et  totam  provinciam  Eboracensem 
ecclesiastico  supposuit  interdicto. 


Ilovcden, 
iv.  140. 


(Not  in 
Iloveden.) 


Hoveden, 
iv.  139. 


Id.  iv.  140. 


Ut  rex  Johannes  et  Isabel  regina  Londoniis  coronavi  portaverint.* 

Per  idem  tempus  rex  Johannes  post  complcta  negotia  in 
partibus  transmarinis  transfretavit  in  Angliam ;  sponsamque 
suam  secum  ducens,  applicuit  apud  Doveram  octavo*  idus 
Octobris.  Venientes  autem  Londonias  apud  Westmonaste- 
rium,  [coronati  sunt  ambo  ibidem  per  miuisterium]  H[uberti] 
Cantuariensis  archiepiscopi "  praesentibus  magnatibus  regni, 
ubi  etiam  G[aufridus]  Eboracensis  archiepiscopus  cum  rege 
pacificatus  est.  Quo  etiam  tempore  rex  Johannes  significavit 
Willelmo  regi  Scotorum,  ut  veniret  ad  eum  apud  Lincolniam, 
ut  ibidem  sibi  de  jure  sue  satisfaceret,  in  crastino  Sancti 
Eadmundi. 


f.  20. 

Coronation 
of  John  and 
Isabella. 

John  is 
reconciled 
with  abp. 
Geoffrey. 
William, 
king  of 
Scots, 
summoned 
to  Lincoln. 


*  Jacobus  de  Poteme.  Hoveden, 
iv.  139. 


2  et  ministri    ejua'] 
Wendover. 


3  e<  .  .  . 
Wendover. 


Added    by 
possessiones]  Added  by 


*  There  are  two  crowns  drawn  at 
the  top  of  the  page. 

*  This  is  the  date  of  the  corona- 


tion.    The  error  arises  from   care- 
lessly copying  Hoveden. 

^  archiepiscopi']  so  B.  originally, 
but  it  has  been  altered  to  archiepi- 
scopus, in  consequence  of  the  omis- 
sion of  the  words  in  brackets.  These 
words  are  also  omitted  in  the  Hist. 
Anglor.,  where  the  sentence  is 
finished  with  the  words  "  et  uiulti 
"  magnates  regni  venientibus  ap- 
"  plauserunt." 


o  a  2 


468  MATTHiEI    PARISIENSTS    CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1200.  JQc  vita  Saudi  Hugonis  Lincolniensis  episcopi  ante  episcopatum. 

Death  of  Circa   dies    istos   Hugo,   rcvcrcndEC    memoriae    Lincolniensis  Hoveden,. 

S.  Hiijjli,     cpiscopus,  de    partibus  veniens  transmarinis,   Londoniis    apud  •  '^*  ■^^^• 

bishop  of  Vetus  Templuni  quartanis  febribus  graviter  infirmatus,  dccimo 
sexto  kalendas  Decembris  laudabilis  vitaa  cursum  glorioso  fine 
complevit. 

Account  of      Cujus     inter     homines    conversatio    sancta     compellit,    quaa  Vita  S. 

his  life.  mortalibus  et  informatio  morum  extitit  et  exemplum  pite  Hugonis, 
actionis,  ut  de  eo  vel  pauca  huic  ojoeri  inseramus.  Hie  vir  ^E'  £ 
sanctus  in  remotis  Burgundias  partibus  oriundus,  moribus  downe  436 
clarior  quam  parentela  refulsit ;  qui  ab  annis  puerilibus,  studiis  ff.  68-71. 
literarum  addictus,  deceunis  eiFectus,  canonicis  regularibus 
traditur  disciplinis  caalestibus  informandus.  Inter  quos  tarn 
moribus  quam  scientia  regulariter  imbutus,  post  circulum 
sedecim  annorum,  in  quadam  cella  ofEcium  prioris  suscepit, 
ubi  cum  cuncta  sibi  prospere  successissent,  lubricos  carnis 
motus  fortius  cohibere  decernens,  ad  ordinem  Chartusiensem, 
Domino  disponente,  transivit.  Cumque  se  benignum  ibidem 
cunctis  et  aifabilem,  religiosa  gravitate  servata,  exhiberet, 
modico  elapso  tempore  totius  domus  effectus  est  procurator, 
luterea  cum  illustris  Anglorum  rex  Henricus  domum  quandam 
Chartusiensis  ordinis  in  Anglia  construxisset,  qui  viri  Dei 
promotionem  ardenti  desiderio  sitiebat,  vix  precibus  obtinuit, 
ut  ad  regimen  illius  domus  animum  ejus  inclinaret.  Cumque 
ad  prioratus  oflBcium  vocatus  fuisset,  priorem  sanctitatem 
indies  studuit  ampliare ;  unde  regis  gratiam,  qui  frequenter 
ejus  colloquio  fruebatur,  sancta3  conversationis  merito  non 
mediocriter  obtinebat.  Tenuerat  autem  rex  ecclesiam  Lincol- 
niensem  in  manu  sua,  per  multos  annos  pastoris  solatio 
viduatam ;  quem  volens  excessum  redimere,  sicut  honeste 
[potuit],  procuravit,  ut  per  electionem  vir  praedictus  ad  illius 
ecclesise  regimen  vocaretur.  Quo  facto,  cum  viro  Dei  electio 
denunciata  fuisset,  respondit,  quod  pontificalis  officii  non  sus- 
ciperet  dignitatem,  nisi  sibi  prius  de  communi  Lincolniensis 
ecclesise  canonicorum  consensu  et  de  licentia  Chartusiensis 
prioris  constaret.  Cumque  super  his  sufficienter  sibi  fuerat 
satisfactum,  decanus^  Lincolniensis  cum  majoribus  ecclesise 
ad  Dei  virum  accessit;  iqui  inter  prima  colloquia  sic  eorum 
sibi  gratiam  conciliavit,  ut  eum  pastorem  et  patrem  spiritualem 
sincere  devotionis  optarent  efFectu.  Sed  ut  sibi  certius  eorum 
consensus  innotesceret,  ibi  eum  denuo  elegerunt;  et  tunc 
primo   consensit.     Tandem   vero,   [cum   munus]    consecrationis. 

1  apud    Veius    Templum]    From  I        "  Richard  Fitz-Neale,  afterwards 
Diceto,  col.  708.  1  bishop  of  London. 


E    TEMPORE    KEGIS   JOHANNIS.  469 

\ita  S.        sascepisset,    prima   noctis     quiete   qua  in   episcopatu    membra  A.D.  1200. 
cap  2     '     sopori  dedisset,  post  devotas  oratioues   audivit  vocem  diceutem 
MS.  Lan-s-  sibi,  "  Egrpssus  cs    in    salutem    popiili  '    tui,    in    salutcm  cum 
dowDe,436.  "  Christo  tuo." 

JDe  virtiitibus  sancti  viri  in  episcopatu. 

Id.  Consecratus  autem   Dei   scrvus   Hugo   ccclesiam   suam   adeo  s.  IIiKrh's 

meritorum  titulis  illustravit,  ita  populum  sibi  commissum  li^'e  as 
verbis  informavit  et  excmplis,  quod  episcopi  nomen  sibi  recte  °>*"0P- 
competere  declarabat,  atque  in  ecclesia  cathedrali  electas 
coUocaudo  persouas,  vivis  ex  lapidibus  Deo  habitaculum  con- 
struxit.  Potestatis  autem  saecularis  in  rebus  ecclesiae  saevien- 
tis  impetus  adeo  constanter  elidere  consucvit,  ut  et  rerum  et 
corporis  sui  periculum  contemnere  videretur.  In  quo  etiam 
adeo    profecit,    quod    et  jura    revocavit    amissa,  et  ecclesiam 

Id.  cap.  3.    suam   a   servitute   gravissima  libcravit.     Pra^terca   vir  sanctus  Ills  con- 
domos  leprosorum,  per    quas  transitum   faciebat,  ingredi  con-  <l"<^t  to 
buevit,    et    viros    omnes    leprosos,    quantumcumquo    deformes,   ^'P^'"*- 
osculari   et  largas   elemosinas   conferre   solebat.      Unde    bonas 
memoria)    Willelmus    ejusdem    ecclesiae     cancellarius,    volens 
experiri,  utrum  propter  hoc  elatio  tangerct  auimum  viri   Dei, 
dixit    ad    eum,    "  Martinus    leprosum    osculando    sanavit,    vos 
leprosos,    quos    osculamini,    non  sanatis."      Cui    episcopus    in- 
continenti  respondit,  "  Osculum  Martini  carnem  leprosi  sanavit; 
"  osculum    vero   leprosi    animam   meam    sanat."     In   mortuis  niscare 
sane  sepeliendis  tam  diligens  humanitatis  obsequium  exhibere  for  the 
cousueverat,  ut  nullum  mortuum   prajteriret,  cujus   sepulturab  ^*^^^- 

Id.  cap.  4.    ministerium  sibi  compctens  videretur.     Accidit  autem  quodam  Miraculous 
tempore,  dum  vir  sanctus  circa  grcgis  sui  curam  vigilans  pare-  ^'"1'^  "'^^ 
chias  visitaret,  et  ad  villam  quandam  Alcmundeberi  nominatam  ai'coiT 
pervenirct,  parentes  cujusdam  infantis,  ipsum  pucrum  pcoiie  ex-  bury  ; 
animem   deferentes,  auxilium   pontificis  lacrimabiliter  postula- 
bant.     Episcopo  vero   requirenti  quid  vellent,  mater  pueri  re- 
spondit; "  Iste  parvulus  filius  noster  partem"  cujusdam  laminai 
"  ferrea)    babentem     in    longitudine    ct     latitudine    plusquam 
"  poUicem  unum  manu  reccpit,  ct  more  pucruli  ad  os  mittens, 
"  dcglutivit ;  quaj  gutturi  ejus   firmiter  adha^rcna  puerum  mori 
"  compellit.     Misit  itaque  te  Dominus,  pater  sanctc,  ut  filium 
"  nostrum  nobis  restituas   in   ultimo   vilio   vix   articulo   palpi- 
"  tantcm."      Quem  rcspicicns  episcopus,  guttur  ejus  tangene, 
benedixit,  insulllavit,  et   crucis  charactcro  signavit,  ac  dimisit. 


'  popttli  .  .  .  talutem'}  om.  O.  |      "  partem']  om.  W. 


470  MATTHiEI   PARJSIENSTS   CHRONICA  MAJORA. 


Of  a  mad 
man  at 
Chesliiint 


A.D.  1200.  Cumqiie  pareutcs  puerum  ab  episcopo  recepissent,  ferrum  con-  Vita  S. 
tinuo  sauguinolcntiim  do  '  gutture  ejus  exilivifc,  et  sanatus  est  Hugonis, 
puer  ex[_illa  liora.     Alio  -  quoque  tempore,  dum  vir  sanctus  per  ^S"  j" 
villara  quai  Ccstrehunte   appellatur   transitum   faceret,    suppli-  downe,436. 
'  cavcrunt  eum  parentes  ciijusdam   furiosi,  qui  per   tres  hebdo- 
madas  sine  vinculis  detincri  non  potuit,  ut  eum  visitare  et    ei 
benedicere    dignaretur.        Quo    audito,    vir    sanctus    ex    equo 
desiliens   ad   furiosum  accessit.     Erat   autem  caput   ejus   liga- 
tum  ad  postem,  manus  vero  ejus   et  pedes   bine  inde   ad  pax- 
illos.      Episcopus    aqua    benedicta    a    se   facta   infirmum    liu- 
guam    emittentem    et    quasi    ipsum    deridentem    aspersit,    et 
evangelium,    "In    priucipio    erat    Verbum,"     super    furiosum 
legit,   benedictionem  dedit  et  recessit.      Quo  recedente,  ccepit 
segrotus    dormitare,  et    evigilans    ilico   restitutus    est  pristinae 
sanitati.     Circa  illud  tempus  pius  pontifex   in  die   Parasceues,  Id.  cap.  6. 
cum  esset  Lincolnise,  et  ad   fabricam   matricis   ecclesiae,  quam 
nobiliter    a    fundamentis    extruxerat,    lapides     et     csementum 
bumeris    suis    in   quodam    copbino,  sicut    pluries   consueverat, 
ferret,    claudus    quidam    ex    utraque     parte,    duobus     innixus 
baculis,    totis   visceribus  desiderare    coepit    eundem    copbinum 
deferre,    sperans  quod  per  merita   beati   viri    sanitatem   esset 
recepturus.      Tandem    a    magistro   operis    dari    sibi    copbinum 
impetravit,  in  quo  lapides  et  caementum  cum,  suis  baculis  ferre 
coepit.     Elapsis   vero  paucis  diebus,  unum  dimisit  baculum  ac 
deinde  reliquura;    et  post  modicum  temporis  sanus  et  erectus, 
nullo  suffultus  baculi  adminiculo,    eundem   copbinum   ad  opus 
ecclesiffi    deportabat ;    quem    copbinum   cum   esset  sanus  adeo 
dilexit,  ut   a   se   separari  nullatenus  sustineret.      Alio   quoque  Id.  cap.  7. 
tempore  accidit  in  eadem  civitate,  quod  civis   quidam  in  tan- 
tam  iucidit  amentiam,    quod  octo  viri   fuerunt  ad   ipsius   cus- 
todiam    deputati.      Qui    in   vinculis    detentus,  tanto  agitabatur 
furore,  quod    uxorem    et  liberos   proprios   minabatur   dentibus 
laniare.    Tandem  in  biga  ligatus,^  ad  virum  Dei  adductus  est. 
Quem  cum  inspexisset  episcopus,  statim  aqua  benedicta  ilium 
aspersit,    et    spiritum    malignum    adjuravit,    ut    ab    eo    exiret 
ipsumque    ulterius    non    vexaret.       Mger     vero    incontinenti 
morienti    similis   corruit  in   terram ;    super    quem   vir    sanctus 
aquani    benedictam    in    magna    quantitate    effudit ;    statimque 
furiosus    surrexit,    et    manus  ligatas    ad    cjelum   erigens,  Deo 
et  beato   pontifici    gratias  egit,  et  ilico   vinculis   solutis   sanus 
recessit.       Quaedam     matrona     Lincolniae    duos    babuit  filios,  ^^-  cap.  8. 


Of  a  lame 
man  at 
Lincoln ; 


f.  20  b. 


Of  a  mad- 
man at 
Lincoln  ; 


^  de  gutture  ejus"]  ova.  W. 

2  See  the  account  of  this  cure  in 


the  Magna   Vita  S.  Hugonis,  v.  9, 
p.  275  (ed.  Dimock). 
3  0.  W.  ins.  et. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  471 

Vita  S.        quorum   alter,  dum    adhuc   puer   esset,  in  dextro  latere  longo  A.D.  1200. 
Hugonis,     tempore    tumorem     habuit   grandem,  de   cujus    salute    mater  of  two 
\f«  T  desperans     sanctum     episcopum    adiit,    et    ut    ei   benediceret,  boys  at 

downc^ise  iJ^P6t^"^^it.  Ille  vero  super  locum  morbi  manus  posuit,  [bene-  ^'"colu. 
dixit,]  et  dimisit.  Quo  facto,  ita  tumor  subito  sedatus  est, 
ut  ab  ilia  hora  nee  puerum  vexaverit,  nee  ulterius  mater 
tumorem  viderit.  Alio  tempore  contigit,  ut  alius  ejusdcm 
matronse  filius  hictericiam  desperabiliter  pateretur ;  ilia  untem 
prioris  memor  refugii,  etiam  hunc  benedicendum  sancto 
episcopo  proesentavit ;  qui  acccpta  benedictione  infra  triduum 
est  pristinae  restitutus  sanitati. 

Qualiter  Sanctus  Hugo  ex  Jiac  luce  migraverit. 

LI.  cap.  9.  Sanctus  Hugo  episcopus,  complete  in  episcopatu  anno  decimo  Visit  of 
quarto,  a  Chartusia  principali  ejusdem  ordiiiis  domo,  \'isita-  J^liu  to 
tis  ex  longo  desiderio  priore  et  fratribus  ejusdem  domus,  in  '  i"^ 
Angliam    rediens,  in   urbe    Londoniensi   apud  Vetus  Tcmplum  death-  btd. 

Hoveden,     quartanis  febribus  coepit  graviter  infirmari.     Venit  ergo  ad  eum 

IV.  141.  ibidem  rex  Johannes,  ut  eum  ^-isitaret ;  sed  antequam  re- 
cederet,  ad  viri  Dei  praedicationem  testamentum  ipsius  con- 
firmavit,  et  in  Domino  promisit,  quod  de  csetero  rata  haberet 
testamenta  rationabilia  praelatorum. 

Vita  S.  Cumque  '  indies  languor  ingravesceret,  nunquam  alicujus  con-  Dcat'i  of 

ugonis,     gjjjQ  cilicium,  quo  jugiter  utebatur,  ad  horam  pcrmodicam  depo-  '^-  ^^"n'J- 
nere  voluit ;  sed  usque  ad  mortem  magis  Chartusiensis  ordinis 
rigorem  observare  decernens,  tandem  vocante  Domino  felicitcr 

Id.  cap.  10.  ab  hac  vita  migravit  ad  Dominum.     Cumque  -  viri  sancti  coi-pus  His  body 
a  civitate  Londoniarum  deferreturapud  Liucolniamtumulandum,  reinoved  to 
mirabile    dictu  accidit,   quod   cum   cerei  in  exitu  civitatis  ante  -pj^^ 
corpus    fuissent    accensi,  per    quatuor   dietas  jugiter  arserunt,  torches 
ita    quod   non   fuit  hora   in    qua   lux  in    aliquo  cereorum  non  miracu- 
fuisset,  lioet  tempus  ex   aeris    intemperic    multotiens   esset  in  '""*'>'  '^^P' 
vento    et    pluvia   turbulentum.     Undo    dubium    non    est,    quin 
Dominus    animae   ipsius    lucem    prasparaverit   perpetuam,    qui 
pro    corporis   veneratione   non   permisit   temporalc   lumen    cx- 

(Not  ill  the  tingui.     Obiit  autem  serviis  Dei  Hugo  Liucolniensis  episcopus  Death  of 

^'**  ^-        anno   Verbi   incarnati    millesimo  ducentesimo,    decimo    quinto      *»"?". 
°-^         kalendas   Dccembris.      Vixerat    autem    in  episcopatu  xiv, 
annis. 


'  Compare   the   Manna   Vita  S.   \       ^  Of.  Id.  v.  10,  p.  36.'.. 
Hugonis,  v.  IC,  p.  338. 


472 


MATTIIiEI   PAIUSIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1200. 


John  and 
William 
kiug  of 
Scots  at 
Lincoln. 


Homage 
done  by 
William, 
king  of 
Scots,  to 
John. 


Account  of 
S.  Hugh's 
funeral. 


S.  Hugh's 
care  for 
the  dead, 
(repeated 
V.  p.  469.) 


Miracles  at 
the  funeral. 


Z't  corijus  Sancti  JIugonis  delatum  sit  apud  Lincolniam 

tuinulandum, 

Convenerunt  iuterca  ad  colloquium  apud  Lincolniam  rex 
Angloi'um  Jolianiies  et  rex  Scotorum  Wiliclmus  cum  uuiversa 
nobilitate  tarn  cleri  quam  populi  utriusque  regni,  undecimo 
kalcudas  Decembris.  Ubi  rex  Johannes  contra  consilium  mul- 
torum  infcravit  civitatem  intrepidus,  quod  ^  nullus  antecessorum 
suorum  attemptare  ausus  fuerat;  perveniensque  ad  ecclesiani 
catliedralem,  obtulit  calicem  aureum  super  altare  Sancti 
Johannis  Baptistae,  quod  est  in  novo  opere,  a-  sancto  pr^fato 
a  fuudamentis  mirabiliter  fabricato.  Et  eodem  die  convene- 
runt iiDse  et  rex  Scotorum  extra  civitatem  in  montem  arduum, 
et  ibi  in  conspectu  omnis  populi  Willelmus  rex  ScotijB  fecit 
homagium  regi  Johanni  de  omni  jure  suo;  et  postea  juravit 
ei  fidelitatem  super  crucem  Huberti  Cantuariensis  arcbiepi- 
scopi  de  vita  et  membris  et  honore  terreno  contra  omnes 
homines,  coram  cunctis  magnatibus  regni. 

Et  eodem  die  perlatum  est  ibidem  corpus  sanctissimi  Hugonis 
episcopi  tumulandum  ;  cui  occurrentes  reges  ^  memorati  et  tres 
archiepiscopi,  Hfubertus]  videlicet  Cantuariensis,  G[aufridus]  ^* 
Eboracensis,  et  Bernardus  Eaguensis,  cum  tredecim  episcopis, 
comitibus,  et  baronibus,  et  clericis  infinitis,  corpus  sanctissi- 
mum  susceperunt.  Quod  ipsi  reges '  cum  comitibus  et  cseteris 
priucipibus  portaverunt  in  humeris  suis  usque  in  atrium 
ecclesia)  cathedralis.  Ad  ostium  autem  ecclesi»  susceperunt 
illud  archiepiscopi  prasfati  et  episcopi ;  et  sic  per  ministerium 
praslatorum  perlatum  est  usque  in  chorum,  ubi  est  honorifice 
pernoctatum.  Solebat  autem  pontifex  sanctus,  dum  viveret,  in 
mortuis  sepeliendis  tarn  diligens  humanitatis  officium  exhibere, 
ut  nullum  mortuum  prseteriret,  cujus  sepulturse  ministerium 
sibi  competens  videretur.  Unde  Dominus,  qui  novit  retribu- 
tione  condigna  justorum  merita  remunerare,  tam  honorabilem 
ei  exhibuit  sepulturam,  ut  honorem  ilium  retribuisse  supra- 
dicto  merito  videatur.      Ante    sane   viri  Dei  sepulturam,  dum 


Hoveden, 
iv.  141. 


Id.  iv.  142 


Vita  S. 
Hugoni 
cap.  3. 
MS.  Lans- 
downe, 
f.  69. 


Id.  cap.  11. 
f.  71. 


.  .  fuerat^    Added   by 
fabricato']    Added  by 


1  quod   . 
Wendover. 

2a.,. 
Wendover. 

'  This  is  altered  from  Hoveden, 
to  agree  with  Vita  S.  Hug.  cap.  3. 
Hoveden  expressly  says  that  the 
king  of  Scotland  had  departed  early 
on  that  day.  Diceto  speaks  of  the 
two  kings  being  present.      See  Di- 


mock's     preface     to     the    Magna 
Vita,  p.  Ixvii. 

*  G.  Eboracensis]  this  is  a  care- 
less error.  The  third  archbishop 
vr-ds  John,  of  Dublin.  It  arises 
from  Hoveden,  who  has  mentioned 
them  above  (iv.  141),  not  giving 
their  names  again  here,  but  merely 
saying  "  tresprsefati  archiepiscopi." 


DE   TEMPORE    REGIS   JOHANNIS.  473 

Vita  S.        pro  eo  esequi»  mortuorum  agerentur,  et  ipse  more  pontificum  A.D.  1200. 
Hugonis,     discooperta  facie  jaceret,  mitram '  habena  in  capite,  cirothecas  Miracles  at 
cap.  I  .       jjj  manibus,  anulum  in  digito,  cum  caeteria  pontificalibus  orna-  S.  Ilusb's 
mentis,    miles    quidam    canonicis    ecclesia)    notissimus,    ciijus  fuuend. 
brachium  cancer  ita.  corroserat,  quod   jam  os   carne   nudatum 
apparebat,  idem  miles  brachium   suum   super  corpus   episcopi 
posuit,  et  faciem  ejus  gratia  curationis   frequenter   cum  lacri- 
mis  tetigit ;  statimque  ei  a  Domino  meritis  saucti  sui  restituta 
est  mirabiliter  brachii  sui  tarn  caro  quam  cutis.     Unde  miles, 
Deo  et  sancto  praesuli  gratias  agens,  se  sanum  decano  ecclesiae 
•^iT-?^"*    ^^"S'^^^   viris    fide    dignis   sajpius    praesentavit.     Eadem    hora, 
mulier  qucedam  qua)  per  septennium  ex  uno  oculo  caeca  fucrat, 
videntibus    cunctis    et    admirantibus,    visum    recepit.      Eadem 
hora,  quidam  bursarum  incisor  in  compressione  ilia  et  tumultu 
populari,    qui    circa    Dei    famulum    concurrebant,    crumcnam 
cujusdam  mulieris   incidit;   sed   cum  per  merita  beati  ponti- 
ficis,  qui  se  non  mortuum   sed   vivum   ostendit,  amba)   manus 
ejus    contraherentur,     et    digiti    furis    nefandi    volis    manuum 
w***  !f    ^  ^^^^^^  firmiter  constringerentur,  projecit  furtum,  quod  retinere 
non  potuit,  in  pavimentum  ecclesiae,  et  hominis  furiosi  simili- 
tudinem  assumens,    omni   populo   factus   est  in  derisum.     Sic- 
que  postquam  a  spiritu  maligno  diutius  agitabatur,  tandem  ad 
se  reversus,  stetit  immobilis,    et  acriter  flere   coepit ;   cunctis-  f,  21. 
que    audientibus,    turpissimam    sui     sceleris     oflfensam     etiam 
audire  noleutibus  denudavit.     Tandem  cum  aliud  non  haberet 
Hovedeu,    refugium,    conversus    ad    clerum    dixit;     "  Miseremini     mei, 
'^'  "  miseremini    mei,  saltern   vos    amici    Dei.     Abrenuncio  enim 

"  Sathanae  et  operibus  ejus,  quibus  hue  usque  deservivi :  et 
"  orate  pro  me  ad  Dominum,  ne  me  poenitentem  confundat, 
"  sed  mecum  potius  misericorditer  agat."  Et  continuo  facta 
oratione  ad  Deum  pro  eo,  soluta  sunt  viucula  Sathanae, 
quibus  maims  ejus  constrictas  fuerant;  et  sauus  effectus,  Deo 
et  sancto  praesuli  gratias  egit. 

Be  sepultura  Sancti  Hugonis. 

Vita  S.  Vigiliis    autcm   circa    corpus   poutificis  rite  cclebratis,  cum  The  hody 

Hug.cap.3.  dies  crastinus  illuxisset,  archiepiscopi    cum    cpiscopis    memo-  placed  in 
Hov.  iv.       ratis    corpus  sanctissimum  post  mis-sarura  solennia  in  ecclesia  j^*^  °^ 
nova,  quam  ipse  a  fundamentis   construxerat  in    honorcm  Dei 
genetricis  Maria?,  juxta  altarc  Sancti  Joliannis  IJaptista)  sojnil- 
Vita  S.        tura)  deccnter  tradideruut.     lllud  vero  oflicium  tarn  diligeiiter 
Hug.cap.3.  exequi    studuerunt,    ut   videretur    divinitus    ordinatum    quod 
propter  hoc  specialiter  convenissent.     Scpultus    est  autem  oc- 

'  mitram  .  .  .  ornamcntis']  Introduced  by  Wendorcr. 


474  MATTH/EI   PARTSIENSIS   CHRONICA  MAJOR  A. 

A.D.  1200.  tavo  kalendas  Deccmbris,  ad  cujus   tumbam  divina  non  desi-  Hov.  iv.  lit. 
Miracles  at  mint  celebrari  niiracula,  si  cum  fiducia  a  quoquam  requiratur.  (NotinHov.) 
the  tomb.     JSTam  post  gloriosam  viri  Dei  sepulturam  puer  quidam  de  par-  Vita  S. 
tibiis    Lincolniffi     per    quiudecim  dies    asgrotans,    invalcscentc  Hugonis, 
morbo,  pervenjt  ad  mortem,  cujus  corpus  ita  repentc  diriguit     ^' 
ac  si  per  dies  multos    mortuum    extitissct.     Quo  viso,  mulier 
quaedam    accedens    oculos    clausit,     et    membra     mortuorum 
more  disposuit.     Cumque  sub  hoc  scliemate    a   tempore  galli- 
cantus  usque  ad  diluculuna  jacuisset,    mater,  cujus  fides  inter 
lacrimas    cum  filio  extincta    non  fuerat,  cum  multa  fiducia  ad 
corpus  accessit,  accepto[que  filo]  candelis  faciendis  idoneo,  pue- 
rum  iu  omni  dimensione  mensurare  coepit.     Quo  facto,  fiduci- 
aliter    cum    lacrimis    dixit,    "  Etiam    si   sepultus    esset   filius 
"  meus,  posset  ilium  mihi  Dominus  restituere  per  merita  Sancti 
"  Hugonis."     Orescente    vero    die,    fecerunt  orationes    et  ele- 
mosinas    pro    anima    pueri ;    et    miserunt   ad  vocandum  sacer- 
dotem   ad   funus,  matre   jugiter    reclamante.     Sed    antequam 
presbyter  vocatus   venisset,  mater,  circa   filii    salutem   sedula, 
puerum  vivum  repperit,    Deumque  et  beatum  prjesulem,  cujus 
meritis  hoc    miraculum    ascribebat,  magnificare   non   cessavit. 
Hsec  pauca  de  multis  de  vita  viri  Dei  expressa  ad  alia  tenden- 
tibus  suflBciant. 
Peace  with      Facta  est  pax  inter  J[ohannera]  regem  Anglorurn  et  MS.  Cott. 
■^^^  '       Pliilippum   regem    Francorum.      Gilo  de  Brause  conse-  §.  f.  isei. 
bishops.      cratur   in   episcopum   Herefordensem,    octavo    kalendas 
Marriage     Qctobris,  apud  ^  Westmonasterium.  Lodowicus  filius  regis  Diceto, 
and  Francoiiim  duxit  Blancam^  filiam  regis  Hispanise  nep-      "  '    ' 

Blanche.     |^gjjj  j{,icardi  regis.     Maugerus  factus  est  episcopus  Wig- 

ornia3,  Johannes  de  Grai  Norwici.  Id. col.  707. 

De  quinque  lunarum  apparitione. 

Fivemoous      Eodem    mense,    paulo    ante  ISTativitatem  Dominicam,'  appa-  Hoveden, 
seen  a  little  ruerunt  de  nocte  quinque  lunse  in  cselo,  circa  primam  vigiliam  ^'^-  ^^^. 
before  noctis  ;  prima  apparuit  in  Aquilone,  secunda  in  Meridie,  tertia 

in  Occidente,  quarta  in  Oriente,  quinta  apparuit  in  medio  illarum 
quatuor  lunarum,  habens  secum  stellas  multas,  quae  cum 
stellis  suis  circuibat  quinquies  vel  amplius  prasfatas  quatuor 
lunas.  Usee  autem  apparitio,  multis  videntibus  et  admiran- 
tibus,  quasi  per  spatium  unius  horse  facta  est. 

1  apud  Westmonasteriuni]  Introduced  by  Paris. 

2  Blancain]  Introduced  by  Paris. 

^  Hoveden  adds,  "  in  provincia  Eboracensi." 


DE   TEMPORE  EEGIS  JOHAXNIS. 


47; 


TJt  rex  Anglorum  et  regina  apnd  Caniiiariam  coronam  poriaverint.  A.D.  1201. 


Diceto, 
col.  70S. 
(Not  in 
Diceto.) 


Diceto, 
col.  709. 


(Not  in 
Diceto.) 
Hovedcn, 
iv.  160. 


(Not  in 
Hoveden. 


Anno  gratis  mcci.  Kes  Anglorum  Johannes  cclebravit  Na- 
tale  Domini  apnd  Guldeford,  ubi  multa  militibus  suis  festiva 
distribuit  indumenta.  Hubertus  vero  Cantuariensis  archiepi- 
scopus,  quasi  cum  rege  a  pari  contendens,  eodem  modo  fecit 
apud  Cantuariam ;  unde  regis  animum  non  mediocriter  ad  in- 
dignationem  commovit.  Deinde  in  Northanhumbriam  rex  pro- 
fectus  maximam  pecunijB  summam  a  comprovincial  ibus  regionis 
illius  extorsit.  Keversus  itaque  Cantuariam  rex  cum  regina  sua, 
die  Paschae  proximo  sequentc,  coronati  sunt  ambo  ibidem ;  ubi 
archiepiscopus  Cantuariensis  copiosas  eis,  ne  dicam  superfluas, 
ministravit  expensas.  Sequenti '  postea  Dominicas  Ascensionis 
die  apud  Theokesberi  generale  proposuit  edictum,  ut  comites 
et  barones  et  omnes  qui  militare  servitium  ei  debebant,  parati 
essent  ad  Portesmue,  cum  equis  et  armis  ad  trans fretandum 
cum  eo  ad  partes  transmarinas  in  die  Pentecostcs  jam  instante. 
Yeniente  autem  die  statuto,  multi  impetrata  licentia  remanse- 
nmt,  dantes  regi  de  quolibet  scute  duas  marcas  argenti. 


John  keeps 
Christmas 
at  Guild- 
ford. 


Summons 
to  the 
barons,  &c. 
to  meet 
at  Ports- 
mouth. 


Ut  resa  Johannes  et  regina  in  Normanniam  transfretaverint. 


Hoveden 
iv.  164. 


Celebrata  igitur  apud  Portesmue  solennitate  Pentecostes, 
rex  cum  regina  sua  in  crastino  naves  ascenderunt,  et  licet-  cum 
labore,  in  Normannia  tandem  applicuerunt.  Deinde  con- 
venerunt  ad  colloquium  reges  Anglorum  et  Francorum  prope 
insulam  Andeliaci ;  et  pacifice  convenit  inter  eos.  Et  post 
triduum,  rex  Johannes  ad  petitionem  regis  Francorum  venit 
Parisius,  et  ibi  in  palatio  regis,  scilicet  ^  in  veteii  templo, 
hospitatus  est,  rege  Francorum  sese  alias  recipiente.  Et  cum 
ibi  honorifice  et  ut  regem  decebat  esset  receptus,  inde  rece- 
Id.  iv.  175.  dens  venit  ad  Chinonem.  Eodem  tempore,  ut  pax  inter  reges 
firmior  haberetur,  statutum  est  et  scriptis  confirmatum,  quod 
si  rex  Francorum  pacem  in  aliquo  violaverit  prjelocutam, 
barones  de  regno  Francorum,  quos  rex  fidejussores  invenerat, 
soluti  essent  a  fidelitato  ejus,  et  venirent  ad  regem  Anglorum 
ad  impugnandum  regem  Francorum  et  compellcndum  eum  ad 
pacem  praelocutam.  Eodem  modo  factum  est  in  parte  regis 
Anglorum. 


Interview 
between 
John  and 
Philip  near 
Andely. 

John  goes 
to  Paris. 


Thence  to 
Chinon. 
Scripla 
Jiunt  pacts. 


'  Sequenti  .  .  .  edictum]    This   is 
Wendover's. 

'  licet  cum  labore}  This  is  Wend- 


over's abridgement  of  the  account 
in  Hoveden. 

•  scilicet  .  .  templo']   This  addi- 
tion is  Paris's  own. 


476  MATTH^l    PARISIENSTS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1201.      Hoc    anno  horreudaa   tempcstatcs,    tonitrua,    choruscationos,  Cf.  Cog- 
Tempests,    grandines    ct  plnviarum    inundationes    mcutes   hominum    con-  geshale, 

cusserunt,    et   damna   miilta '    in    locis     plurimis     intulerunt.  ^' 
Tax  for       Circa  dies  istos,  ad  instantiam  Innocentii  Papne,  data  est  quad-  Diceto, 
the  V^oly      ragesima  pars   reddituum    omnium   ecclesiarum  ad  subvenicn-  ^°'-  ^^^^ 
duni   Teri'as  Promissionis ;    et  tarn  magnates  quam  plebei,  ci^ii  letter  of 
crucis   signaculum    deposuerant,  districtione    Apostolica    resu-  Innocent, 
mere  sunt  compulsi.  Hoveden, 

iv.  166. 

De  magistro  Simone  de  Turnai. 

Story  of  Ipsis  quoque  diebus,  quidam  magister  Parisiensis  na- 
Tournay  ^ione  Francus,  nomine  Simon,  cognomento  de  Thurnai, 
ingenio  capacissimus  et  memoria  tenacissimus,  cum  per 
decennium  scholas  ai'tium  nobilissime  rexisset,  utpote 
in  trivio  et  quadrivio,  id  est,  septem  liberalibus  ar- 
tibus  peritissimus,  se  contulit  ad  theologiam ;  in  qua 
cum  lecturisset  infra  paucos  annos,  adeo  profecit,  quod 
dignissime  cathedram  ascendit  magistralem.  Legit 
igitxu'  subtiliter  valde  et  subtilius  disputavit,  qusestiones 
difficillimas  et  inauditas  solvendo  et  eleganter  diluci- 
dando  ;  tot  igitur  habuit  auditores,  quot  amplissimum  pa- 
latium  potuit  continere ;  una  igitur  dierum  cum  nimis 
profundis  rationibus  in  medium  propositis  de  Trinitate 
subtilissime  disputasset,  et  dilata  fuisset  determinatio 
usque  in  crastinum,  omnes  theologi  scolares  in  civi- 
tate,  prsemuniti  ad  audiendum  tot  qusestionum  inexpli- 
cabilium  solutiones,  ad  ipsius  famosam  scolam  certatim 
ac  catervatim  confiuxerunt.  Determinavit  igitur  ma- 
gister omnes  prsetactas  qusestiones;  et  quae  videbantur 
omnibus  inenodabiles,  tam  dilucide,  tam  eleganter,  tarn 
catholice,  ut  omnes  auditores  redderet  stupefactos.  Et 
post  determinationem  accesserunt  quidam  ipsius  famili- 
ariores  et  ad  discendum  avidiores,  postulantes  a  magis- 
tro, ut  eo  dictante  qusestiones  illas  literis  commenda- 
rent ;  dixerunt  itaque  indignum  esse  et  jacturam 
irrestaurabilem,    si    memoria   tantse  seientige  deperiret. 

1  multa]  multis,  0.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANNIS.  477 

Quibus  ipse    elatus,  et   major   sibi    se,  ait  oculis  sulle-  A.D.  1201. 
vatis    et    temere    solutus    in    cachinnum,    "  O  Jesule,  Story  of 
"  Jesule,  quantum  in  hac  quaestione  confirniavi  legem  Tournay. 
"  tuam  et  exaltavi ;  profecto  si    maligaanJo  et  adver- 
"  sando    vellem,    fortioribus    rationibus    et    argumentis 
"  scirera    illam     infirmare    et    deprimendo    iraprobare." 
Et  hoc  dicto,  elinguis    penitus    obmutuit,    non  tantum 
mutus,  sed    idiota  et    ridiculose    infatuatus,  nee    postea 
legit  vel    determinavit,  et  factus  in  sibilum  et  deri.sum 
omnibus     qui    hoc    audierant.     Vix    igitur  infra    bien- 
nium  didicit  literas  cognoscere,  et  ultione  aliquantidura 
mitigata,    a    filio    suo    quodam  diligeater  edocente,  vix 
potuit  Pater  noster   et    Simbolum  dissere,    retinere,  et 
balbutiendo  pronunciare.     Hoc    igitur    miraculum  mul- 
torum  scolarium  snppressit  arrogantiain    et   jactantiam 
refr?enavit.     H?ec    vidit   magister    Nicholaus    de  Farn- 
ham,  vir  magnre  auctoritatis,  et  postea  episcopus  Dun- 
elraensis,  ex  cujus  relatu  et  certo  testimonio  ha3c  Uteris, 
ne    vetustas    tantum    miraculum    oboleret,  eodem  N[i- 
cholao]  episcopo  suadonte,  commendavi.     Et  est  sermo 
omni  acceptione  diguissimus. 


De  discordia  orta  inter  reges  Francorum  et  Anglorum. 

Anno    gratiae    Mccii.      Rex    Anglorum    Johannes    colebravit  John  at 
Natalc  Domini  apud  Argentomum  in  Normannia  ;   et  in  Quad-  Argentan. 
ragesima  scquente   habitum   est   colloquium   inter  reges  Fran- 
corum   et   Anglorum  juxta   castellum    de    Guletune ;    ubi   rex  Dcinnnds 
Francorum,  contra    regem    Anglorum    mortal!    armatus    odio,  of  I'liilip 
praecepit   indignanter,    qnatinus   incontincnti    redderet  Arthuro  ?'  ' 

comiti    Britanniie    universas   terras    quas    tenebat    in    partibus 
transmarinis,   Normauniam  videlicet,   Turonicam,  Andegaviam 
et  Pictaviam  ;    multaquo  alia  exegit  ab  eo,  qiinj  rex  Anglorum 
Cogpcs-       se  minime    facturum   respondit.      Itaque  colloquium   cum  sue-  Boteavant, 
hale,  p.l36.  cessus  non  haberet,  die   sequenti  rex   Francorum  subito  irruit  ^^"' ^**'*^'' 
in  castellum    de   Butavant  cum   impetu  militari,  et  illud  solo  p.  -j"  '^ 
tenus  subvertit.     Inde  progrediens,  cepit   in  manu  forti  villam 
de  Augi,  cum  castcllo  de   Liuns,  et  alia  castella  quaniplurima. 
Castellum  de  Radejmnt  per  dies   octo  obsedit;    sed  roge  An- 
glorum   Bupervenieute,    confusu8   rccessit.      Post    dies    paucos 


478         MATTH^I  PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1202. 
f.  21  ft. 


Hostile 
entry  of 
Arthurinto 
Poitou. 

His  attack 
on  queen 
Alienor  at 
Mirabeau. 


He  is 
joined  by 
all  the 
nobles 
of  Poitou, 
and  by  Hu- 
go le  Brun. 


acies  suas  ad  Gurnai  convertit;  et  fracto  stagno  per  impetum 
aquarum,  maximam  murorum  iDartem  qua  villa  cingobatur 
prostravit ;  unde  fugientibus  cunctis,  qui  in  villa3  praesidio 
erant  constituti,  sine  omni  contradictione  rex  Francoriun  villam 
intravit,  efc  cam  sibi  subjugavit.  Ecvcrsusque  Parisius,  Ar- 
thurum  sub  tutoribus  deputavit ;  tradens  ei  milites  ducentos 
de  regno  Francorum,  qui  cum  illo  hostiliter  ireut  in  Picta- 
viam,  ut  bellicis  incursionibus  regiones  illas  Arthuro  subju- 
garent.  Illis  autem  pomposo  tumultu  progredientibus,  nun- 
ciatum  est  eis,  reginam  Alienor  in  castello  quod  Mirebellum 
dicitar  paucorum  stipatam  praesidio  commorari.  Qui  com- 
muni  omnium  deliberatione  furoris  sui  impetum  illuc  conver- 
tentes,  castellum  obsidione  vallaverunt,  quod,  nullo  defensorum 
raunimine  resistente,  ad  deditionem  compulerunt.  Turrem  vero 
in  qua  A[lienor]  '  regina  cum  paucis  armatis  sese  receperat, 
non  poterant  obtinere.  Obsidione  igitur  in  orbem  tui-ris  dis- 
posita,  venerunt  ibi  in  auxilium  Arthuri  omnes  Pictavise  pri- 
mates et  milites  nobiliores ;  et  praecipue  comes  de  Marcbia 
Hugo,  cognomento  Brunus,  qui  regi  Anglorum  publicus  erat 
inimicus  propter  Isabel  reginam,  quam  idem  comes  per  verba 
de  prassenti  in  suam  receperat,  antequam  regi  Anglorum  de- 
sponsaretur ;  et  sic  grandem  exercitum  confecerant,  nee  cessa- 
verunt  insultus  acerrimos  facere,  ut  quantocius  desiderata  vic- 
toria potirentur. 


Arrival  of 
John,  and 
his  victory 
over  Ar- 
thur and 
his  forces. 


Capture 
and  impri- 
sonment of 
Arthur. 


De  admiranda  victoria  regis  Johannis  apud  Mirebellum. 

Eegina  vero  in  arcto  posita^  nuncios  ad  regem,  qui  tunc 
temporis  in  Normannia  erat,  sub  celeritate  direxit,  rogans  ob- 
nixius  et  obtestans,  ut  pietatis  optentu  matri  succurreret  deso- 
latae.  Quo  audito,  rex  cum  festinatione  in  manu  potenti  die 
noctuque  spatium  praetervolans  itineris  longioris,  citius  quam 
credi  fas  est  ad  Mirebellum  castrum  pervenit.  Quod  cum 
Francigense  cum  Pictavensibus  cognovissent,  exierunt  obviam 
regi,  pomposo  congressu  cum  ipso  pugnaturi.  Sed  cum  dis- 
positis  aciebus  hinc  inde  concurrissent,  rex,  superbis  eorum 
conatibus  viriliter  resistens,  omnes  in  fugam  coegit,  atque 
tam  pernici  equorum  cursu  fugientibus  institit  inimicis,  ut 
una  cum  illis  castellum  intraret.  Factus  est  autem  infra  pr^- 
fati  ambitum  castri  conflictus  durissimus,  sed  virtute  Anglo- 
rum laudabili  in  brevi  finitus.  Nam  in  illo  conflictu  capti 
sunt  ducenti  milites  de  regno  Francorum,  et  cum  ipso  Arthuro 
omnes  nobiles  Pictavenses  et  Andegavenses,  ita  quod  nee  unus 


1  Alienor^  om.  0.  W. 


posita']  constituta,  0.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANXIS.  479 

pes  ex  omnibus  evasit,  qui  posset  redirc  ct  casnm  aliis  indi-  A.D.  1202. 
care.  Ligatos  '  igitur  captivos  in  compedibus  et  manicis  feiTcis, 
vehicalisque  bigarum  impositos,  novo  genere  equitaudi  et  in- 
usitato,  rex  partim  transmisit  in  Normanniam,  partim  in  An- 
gliam,  lit  castris  fortioribus  detrusi  absque  metu  evasionis 
servarentur.  Arthurus  vero  apud  Falesiam  sub  custodia  vigi- 
lanti  remansit. 


Ut  rex  Francorum  ah  obsidlone  castelli  de  Archis  confusus 

recesserit. 

Cum    haec    apud   castrum    Mirebellum   agerentur,  rex  Fran-  Philip 
corum  cum  exercitu  copioso  ad  turrem  de  Ai-chis  se  contulit,  ^«^sicges 
illamque   obsidione   vallavit.      Dispositis   igitur   in   girum   rex  ^  7^"^!^' 
machinis  suis,  per    dies    quindecim   petrariarum   usu  et  balis-  the  siege, 
tarum    muros    dissolvere  laboravit  ;    inclusi    e   contrario  viri- 
liter  resistentes    crebra  lapidum   et  telorum   cmissione    hostes 
longius  arcere  institeruut ;    sed   cum  tandem  dc    captione  Ar- 
thuri    sociorumque    ipsius   rumor   ad    aures   regis    Francorum 
pervolasset,    sub    maxima    celeritate   ab    obsidione   furibundus 
recessit.     In  quo  recessu  sibi  obvia  qujequc  contcreudo  simul 
et  igne  comburendo  consumpsit,  virorum  religiosorum  monas- 
teria  flammis  discurrentibus   in  favillas  redcgit;    deinde   Pari- 
sius  veniens  residuum  anni  illius  imbellis  peregit. 


Z't  Arthurus  comes  Britannioe  ohicrit. 

Elapso  deinde  aliquanto-  tempore,  rex  Johannes  ad  castrum  Interv-iew 

Falesiaj  veniens,   fecit  sibi  Arthurum  ncpotem   suum  pra^scn-  between 

tari.     Qui  cum  csset  coram  eo  adductus,  coepit  eum  rex  blandis  "{^  "  ^^^ 
,  .  11  -xi  1       .  i       Arthur  at 

alloqui   verbis    et   multos    nonores   promittere,    exnortana  ut  a  Pahiise. 

rege    Francorum    recedcret,    et    sibi   ut    domino    et    avunculo 

fideliter  adhajrcret.      Arthurus  vero,  stulto  usus   cousilio,  rcgi 

cum  indignatione  et  comminationo   respondens,  exegit  ut  red- 

deret  sibi  regnum  Anglia;  cum  terris  omnibus  et  rebus,  quas 

rex  Ricardus  habuit   in  possessionc  sua  die  qua  deccssit.     Et 

quia  ha,'C  omnia   sibi  jure    htercditario    dcbcbantur,    afBrmavit 

cum  juramento,  quod,  nisi  celerius  sibi  jamdicta  omnia  resti- 

tueret,    nuuquam    diuturna    pace    frueretur.      Audiens    autom 

ha3C    rex    Johannes,    perturbatus    est    valdc  ;    prajcepitque    ut 


1  ligatos  .  .  .  captivos   .    .   . 
positos']    ligatis    .   .  .  cuptivis 
impositis,  O.  W. 


2  aliquanto']  aliquo,  W. 


480 


MATTH.EI   PARISTENSIS   CHRONICA   MAJOllA, 


A.D.  1202. 
Arthur 
sent  to 
Rouen. 

His  fate 
unknown. 

Innocent 
III.  pre- 
vented by 
a  vision 
from  ex- 
torting 
money 
from  the 
Cistercians. 

Death  of  "W. 
de  Stuteville. 

John 

crowned  at 
Canterbury, 
April  14. 

He  is  gene- 
rally con- 
sidered 
guilty  of 
Arthur's 
death. 


Artliurus  apud   Rothomagum   mitteretur,    et  ibi   in  arce  nova  Cf.  Cog- 
retrusus    sub   arctiori    custodia    servaretur.       Sed   non    multo  geshale, 
post  idem   Arthurus   subito    evanuit,    modo     fere     omnibus 
ignorato  ;  utinam  non  nt  fama  refert  invida. 

Eodem  anno,  Innocentius  Papa  ad  expeditionem 
Terrse  Sanctre,  ut  dixit  ad  occultandam  suam  avari- 
tiam,  infinitam  pecuniam  ab  ordine  Cisterciensi  propo- 
suisset  extorquere  ;  a  beata  Virgine  correptus  acriter, 
cessavit,  timore  percussus.  Generaliter  vero  per  An- 
gliam  quadragesimam  partem  pecuniarum  et  redituum 
mandat  erogari  ad  iter  cruce  signatorum.  Obiit  quo- 
que  vir  nobilis  Willelmus  de  Stutevilla. 

Eodem  anno  rex  Johannes  veniens  in  Angliam  apud  Can- 
tuariam  coronatus  est  per  manum  Huberti  Oantuariensis 
archiepiscopi,  decimo  octavo  kalendas  Maii,  et  ilico  in  Nor- 
manniam  trausfretavit.  Quo  cum  pervenisset,  increbuit  opinio 
per  totum  regnum  Francorum  de  morte  Arthuri  et  per  omnes 
nationes  transmarinas ;  adeo  quidem  quod  rex  Johannes  suspec- 
tus  habebatur  ab  omnibus,  quasi  ilium  manu  propria  pere- 
misset.  Unde  multi  animos  avertentes  a  rege,  semper  dein- 
ceps,  ut  ausi  sunt,  nigerrimo  ipsum  odio  infatigabiliter 
sunt  persecuti.' 


Assise  of 
bread. 


De  asisa  panis  secundum  diversum  pretium  frumenti. 

Eodem  ^  anno,  rex  fecit  generaliter  acclamari,  ut 
legalis  asisa  panis  inviolabiliter  sub  poena  eollistrigiali 
observaretur.  Quse  probata  fuit  per  pistorem  G[al- 
fridi]  filii  Petri  justiciarii  Anglise,  et  pistorem  R[oberti] 
de  Thurnam  ;  ita  quod  pistor  poterit  sic  vendere  et  in 
quolibet  quarterio  lucrari  tres  denarios ;  exceptis  bren- 
nio  et  duobus  panibus  ad  furnarium,  et  quatuor  ser- 
vientibus  quatuor  obolos,  duobus  garcionibus  unum 
quadrantem,  et  in  sale  obolum,  et  in  gesta  obolum,  et 


^  These  three  words  are  inserted 
in  Paris's  small  hand  in  the  margin, 
to  be  read  instead  of  the  word  of 
the  MS.,  perstrinxerunt,  which  W. 
has. 


2  By  the  side  of  this  chapter, 
which  is  inserted  at  the  foot  of  the 
page,  is  a  representation  of  the  pil- 
lory, with  collistrigium  above  it.  The 
chapter  is  not  in  C. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOIIANXIS.  -iSl 

in  candela  quadrantein,    et    in    busca   tres    Jenarios,  et  A.D.  1202. 
in  buletello  obolum.     Quando  fruinentum  venditur  pro  ^^-''"^'sc  of 

.  .  bread. 

sex  solidis,  tunc  ponderabit  panis  de  quadrante,  albus 
et  bene  coctus,  sexdecim  solidos  de  viginti  lora ;  et 
panis  de  toto  blado  debet  esse  bonus  et  bene  coctus, 
ita  quod  niliil  subtrahatur,  et  ponderabit  viginti  qua- 
tuor  solidos.  Quando  frumentum  venditur  pro  quinquc 
solidis  et  sex  denariis,  albus  panis  ponderabit  viginti 
solidos,  et  de  toto  blado  viginti  octo  solidos.  Quando 
frumentuDi  venditur  pro  quinque  solidis,  albus  panis 
ponderabit  viginti  quatuor  solidos,  et  panis  de  toto 
blado  triginta  duos  solidos.  Quando  fruuientum  ven- 
ditur pro  quatuor  solidis  et  sex  denariis,  albus  panis 
ponderabit  triginta  duos  solidos,  de  toto  blado  quad- 
raginta  duos  solidos.  Quando  frumentum  venditur  pro 
quatuor  solidis,  albus  panis  ponderabit  triginta  sex 
solidos,  de  toto  blado  quadraginta  sex  solidos.  Quando 
frumentum  venditur  pro  tribus  solidis  et  sex  denariis, 
albus  panis  ponderabit  quadraginta  duos  solidos,  de 
toto  blado  quinquaginta  quatuor  solidos.  Quando  fru- 
mentum venditur  pro  tribus  solidis,  albus  panis  pon- 
derabit quadraginta  octo  solidos,  de  toto  blado  sexa- 
ginta  quatuor  solidos.  Quando  frumentum  venditur 
pro  duobus  solidis  et  sex  denariis,  albus  panis  ponde- 
rabit quiuquaginta  quatuor  solidos,  de  toto  blado  sexa- 
ginta  et  duodecim  solidos.  Quando  frumentum  ven- 
ditur pi'o  duobus  solidis,  albus  panis  ponderabit 
sexaginta  solidos,  de  toto  blado  quatuor  libras.  Quando 
venditur  frumentum  pro  octodecim  denariis,  albus  jmnis 
.ponderabit  sexaginta  et  septendecim  solidos,  de  toto 
blado  quatuor  liljras  et  octo  solidos.  Et  per  totum 
regnum  est  proclamatum. 

Ut  magnates  Anylice  regem  Johannemin  Normannia  dcaeruerinf.^ 

Anno  gratiiu  hccui.     Johannes  rex  Anglias  cclebravit  Natale  John  «it 
Domini  apud  Cadomum  in  Norraannia;  ubi,  postpositis  incur-  Cacu. 


'  deaeruerint]  deseserucriut,  B. 

vor..  ir.  11  II 


4^82 


MATTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJOR  A. 


A.U.  1203. 


Castk^ 
taken  by 
Philip  II. 


Speech  of 
Johii- 


f.  'J  2. 

Moutfort 
surren- 
dered. 


John's  idle 
life  at 
lioueu. 


Vaudreuii 
surren- 
dered. 


sionibns  bellicis,  cum  regina  epulabatur  cotidie  splcndide, 
somnosquo  matiitiualcs  usque  ad  prandcndi  horam  protraxit. 
Peracta  demura  solennitatc  Paschali,  rex  Francorum,  magno 
excrcitu  congregato,  cepit  plurima  castclla  super  regem  An- 
glorum;  quorum  quondam  solo  tonus  complanavit,  fortiora 
autem  Integra  reservavit.  Venientibus  denique  ad  regem 
nunciis  et  dicentibus,  "Rex  Francorum,  terram  vestram  hos- 
"  tiliter  ingressus,  cepit  jam  ilia  et  ilia  castella,  et  castellanos 
"  vestros  caudis  equorum  turpiter  alligatos  abducit,  atque  de 
"  rebus  vestris  pro  libitu  suo  sine  contradictione  disponit,"  ' 
rex  Johannes  tale^  dedit  responsum;  "  Sinite  ilium  facere,  ego 
"  quicquid  modo  rapit  una  die  recuperabo."  Sic  nee  isti  - 
nee  alii  sibi  similia  denunciantes  aliud  potuerunt  habere  re- 
sponsum. Comites  vero  et  barones  et  alii  de  regno  Angliae 
nobiles,  qui  ei  eatenus  fideliter  adhceserant,  talia  =  audientes, 
ejusque  desidiam  incorrigibileni  intelligentes,  impetrata  licentia, 
quasi  ilico  reversuri,  remearunt  ad  propria,  rege  cum  paucis 
admodum  militibus  in  Normannia  derelicto.  Hugo  de  Gurnai 
castellum  de  Monteforti,  quod  rex  Johannes  cum  toto  honore 
illo  prsefato  Hugoni  contulerat,  regi  Francorum  reddidit,  et 
clam  de  nocte  ipsius  milites  introduxit;  sicque  domini  sui 
ligii  fidelitate  spreta,  ad  regem  Franciaj  convolavit.^  Rex  An- 
glorum  interea  apud  Rothomagum  morabatur''  imbellis;  ita 
quod  ab  omnibus  dicebatur  ipsum  fore  sortilegiis  vel  maleficiis 
infatuatum ;  hilarem  cunctis  inter  tot  damna  et  opprobria  ex- 
hibebat  vultum,  ac  si  sibi  nihil  deperisset.  Rex  Francorum,  Cf.Cogges- 
ingenti  exercitu  congregato,  venit  ad  Vallem  de  Ruil,  nobile  'P*^^^* 
castellum,  et  illud  cuneis  militaribus  circumcinxit.  Sed  ma- 
chinis  in  orbem  dispositis,  antequam  insultum  aliquem  inci- 
peret,  Robertus  filius  Walteri  et  Saerus  de  Quinci  nobiles, 
illi  quibus  castri  illius  custodia  commissa  fuerat,  ipsum  ^  cas- 
trum  regi  integrum  tradiderunt ;  et  sicut  de  castro  illo  non  (Not  in 
erat  contritus  minimus  lapillus,  ita  de  capitibus  defendentium  F°,^^^^ 
non  periit  minimus  capillus.  Unde  rex  Francorum,  contra  eos 
graviter  iratus,  jussit  vinculis  arctissimis  illos  constiangi,  et 
apud  Compendium  sub  arcta  custodia  deputari,  ubi  turpiter 
usque  ad  gravissimam  redemptionem  sunt  detenti.  Deficiente 
igitur  in  Normannia  et  in  aliis  terris  transmarinis  omnimoda 


^  O.  W.  ins.  quihus. 

-  Johannes  tale]  hujusmodi,  O. 
W. 

^  In  the  margin  in  rubrick  is, 
"  Nota  ipsum  homicidii  gratia  exu- 
"  lasse.     Peccatum  in  subditos  de- 


"  rivatur  et  in  prolem."  Connect- 
ing these  two  sentences  is  the  word 
cave. 

*  0.  W.  ins.  cum  regina.      The 
Hist.  Anglor.  has  mollis  et  imhellis. 

*  ipsum~\  eundem,  0.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  483 

defensione,  rex  Francorum,  per  diversas  rcgiones  libere  et  sine  a.D.  1203. 
contradictione    di^cnrrens,    castella   plurima    sub  sua   potestate 
Cf.  Cogges- rccepit.      Obsedit    etiam    eo    tempore    castellum    optimum    dc  Richard's 
hale,  p.l44.  j^jjpg  Andeliaci,  quod   rex   Ricardus    a    fundamentis  constmx- ChAteaui 
erat;  sed  probitate  Rogeri  de  Lasci  et  fidelitate  incomparabili,  J^iullard 
cui  castri  illius  tutela  commissa  fuerat,  in  ilia  obsidione  parum 
profecit ;    nisi    quod    inclusis    egressum    dcnegans,    subsidium 
(Not  in        vitale  illis  subtraxit.      Dum  hvcc   siccine   agerentur,   Norman- 
Cogges-       nigenae  quidam  a  rege   Anglorum  penitus  recesserunt,  quidam 
hale.)  gj  ggj.g  adhaeserunt. 

Ui  rex  Johannes  in  Angliam  veniens  maximam  pecuniam  a 
maffnatibiis  extorsit. 

Videns  tandem  rex  Johannes   defectum  suum,  seseque    omni  John  re- 
militari   subsidio   destitutum,   naves  sub  celeritate   conscendit,  turns  to 
et  in  die  Sancti  Nicholai  apud  Portesmue  applicuit.     Deinde  '  England, 
in  comites  et  barones  occasiones  prajtendens,  quod  ipsum  inter      ,^^'' 
hostes    reliquerant   in  partibus    transmarinis,  unde   castella   ot  money, 
terras  suas  pro  eorum  defectu  amiserat,  cepit  ab  eis  septimam 
partem  omnium  mobilium  suorum ;  ncc  etiam  ab  hac  rapina  in 
ecclesiis  conveutualibus  vel  parochialibus  manus  coercuit  vio- 
lentas.     Siquidem    habuit    hujus    rapina)    executores    in   rebus 
ecclesiasticis  scilicet  Hubertnm  Cantuariensem  archicpiscopum, 
in    rebus  autem    laicis  Gaufridum    filium   Petri   Anglias  justi- 
ciarium,  qui  in  executione  jam  dicta  nulli    pepercerunt.     Rex  Proposals 
vero    Francorum,    cum    regem    Anglorum    a    partibus    trans-  *^'^  Philip 
marinis   recessisse    cognovisset,  venit    in    fortitudine    gravi   ad    j^j  ,r       ^ 
singulas  civitates  et  castella  terrarum  pra^dictarum,  ostendens  of  Xor- 
civibus   et  castellanis  se    a  domino   suo  fore    derelictos.     Pro-  mandy. 
posuit  etiam  se  principalem  esse  dominum  illarum   rcgionum  ; 
quas  si  jam  rex  Anglorum  per    ignaviam  deseruit,  ipso    quod 
suum  erat,  videlicet  principale  dominium,  sibi  indemno  voluit 
reservari.     Unde  amicabiliter  supplicavit,  ut  ipsum  in  dominum 
reciperent,    dum  alium   non  haberent ;    quod    si   hoc   gratanter 
facerc    noluisscnt,    affirmavit  cum  juramento,    quod   si    contra 
eum  certamon  inirent  et   ipse  eos  hostiliter  subjugaret,  omnes 
Cf.  Cog-      patibulo    suspendcret,  aut  illos  vivos  dccoriaret.     Tandom  post 
geshalc,       multas    hinc  indc    disceptationns   conson.serunt   unanimitor,    ut 
P*  ^^^"         darent  obsidcs  rcgi  Francorum  pro  uniua  anni  induciis,  quibus 
evolutis,  si  a  rege  Anglorum  succursum   non  haberent,    ipsom 


1  In  the  margin  in  nihrick  (very 
nearly  effaced)  is,  "  Ex  illo  deniquo 
"  tempore  semper  declinavit  paula- 


"  tim.  Sic  rex  qnoqno  (?)  in  Cis- 
"  terciensem  ordineni  desoivit 
"  manifeste."     It  is  not  in  C. 

n  n  2 


48-i 


MATTHiEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1203.  regem  Francorum  deinceps  wt  dominum  recognoscerent, 
civitatcsqiie  ei  reddercnt  et  castella.  Et  his  ita  gestis  rex 
Francorum  ad  propria  remeavit. 


Dc  iiromotione  Willelmi  Lincolniensis  episcopi. 

William  of  Eodem  ^  anno  magistor  Willclmus  de  Bles,  ccclesite  Lin-  MS.  of 
iilois  con-  colniensis  prii?centor  et  canonicus,  eiusdem  ecclesiEe  consecratus  D^^^^to, 
secrated  ,         .       ^        .       ,.0        .•    t.     /1    i  -a        ,   t  i  -.^tr     <    Reg.  13.] 

bishop  of     ^^^   episcopus  in  die  bancti  iiartholomcEi  Apostoli  apud  West- g  f  i36/> 

LincolD,       nionasterium     a    Willelmo     Londonieusi     episcopo,     Gileberto 
21  Aug.       Eofensi  episcopo  appellante,  sed  non  optinente;  archiepiscopus 

enim   Cantuariensis   H[ubertns]  jacebat  tunc  gravi  infirmitate 

detentus. 


E. 


John  at 
Canter- 
bury. 

Extorsio 
pecunia. 
Oxford, 
2  Jan. 


Ut  militaria  aiixilia  regi  Anglorum  gencraliter  sint  concessa. 

Anno  gratis  Mcciv.  Eex  Johannes  Natale  Domini  celebravit 
apud  Cantuariam,  H[uberto]  archiepiscopo  omnia  necessaria 
festivitati  regioe  ministrante.  Deinde  in  crastino  Circumcisionis 
convenerunt  ad  colloquium  apud  Oxoniam  rex  et  magnates 
AngliiB  ;  ubi  concessa  sunt  regi  auxilia  militaria,  de  quolibet 
scuto  scilicet  duse  marc;o  et  dimidia.  Nee  etiam  episcopi  et 
abbates  sive  ecclesiasticEe  personse  sine  promissione  recesserunt. 


De  oleo  imaginis  Dei  Genetricis  mirahiliter  incarnato. 

Legend  Eodem"-    anno,    feria    tertia    ante   Paschalem    solennitatem, 

espec  mg    ^qj^^-Jo^j^  miraculum  omni  laude  dignissimum,  de'  oleo  imaginis 
an  image  °  .     .  °  .      .         .     ° 

of  the  Matris  Dei    apud  Sardenai    in   hunc    modum.     Accidit  in    car- 

Virgin,        cere  militum  Christianorum  in  castro    Damascene,  quod  miles 
(Miracle  of  quidam  extraheret  de  armario  suo   fiolam  unam,  in  qua    posu- 
bardenai.)   ^^^^   ^^  ^Ig^  -^yIo  quod  de  iconia  Dei  G-enetricis  apud  Sardenai 
distillat.      Sed    cum    diligenter   fiolam    illam    inspexit,  in    qua 
oleum    reposuerat  lucidissimum   et   velut   aquae    fontis  perspi- 
cuum,  apparuit  in    ea   oleum    incarnatum,  sed^  in  duas  partes 


1  In  the  margin  is  a  pastoral  staflF 


auu 


2  Paris  inserts  in  the  margin, 
"  Verum  et  uti.'e,  sed  impertinens 
"  historise  prffisenti  ;;55"e  ad  hoc 
"  signum  •  O  •  "  i.e.  to  the  CH^  of 
the  first  paragraph  in  p.  488. 

This  is  the  "Miracle  of  Sar- 
"  denai,"  which  is  given  at  the  end 


of  a  collection  of  "Miracula  beatae 
"  Virginis."  See  it  for  instance, 
in  MS.  Mm.  6.  15.,  in  the  Cam- 
bridge University  Library.  There 
is  a  French  poetical  version,  -which 
is     printed     among     Grosseteste's 


xOems,      pp 

Society,  l«-'52.    -^ 

3  O.  W.  ins  et. 


114-131.      Caxton 


DE   TEMPORE   REGIS   JOIIANNIS.  485 

divisum.     Hosrebat  naraque  uua  pars  olei  inferiori  parti  Sola),  A.D.  1204. 
et    altera    superiori.     Miles    autem   accipieus    cultellura    suum,  Miracle 
voluit  conjungere  partem   superiorem  cum  parte  inferiori ;    sod  Sardenm. 
continuo    ut    acies    cultelli    oleum     illud    iucarnatum     tetigit, 
videntibus  capellanis  militibusque  captivis  et  caetcris  universis, 
guttre    sanguinis    inde    cunctis    admirantibus   efBnxcruut.      Et 
quoniam  plerique   de  hac  Matris  Dei   imagine  veritatem   igno- 
rant,   dignissimum  est    ut  quam    habuit  originem    ad    laudem 
ejusdem  Matris  Dei  ncscientibus  referamus. 

De  initio  memoratce  imaginis  et  qnihusdam  miraculls  ejusdem. 

Fuit  apud  Damascum  metropolim  Syria}  civitatem  venera- 
bilis  quajdam  matrona,  qua;,  sanctimonialis  habitum  suscipiens, 
Deo  devotissime  servire  studebat.  Et  ut  liberius  divinis  va- 
carct  obsequiis,  civilem  declinaus  tumultum,  sex  '  ab  urbe  prce- 
dicta  miliariis  ad  locum  Sardeuai  appellatum  recessit,  ibiquc 
domum  sibi  et  oratorium  in  honorem '  sanctas  Dei  Gencti-icis 
Marias  aedificans,  hospitalitatis  ofBcium  devote  peregrinis  et 
pauperibus  exhibebat.  Contigit  autem  monachum  quendam 
de  urbe  Constantinopolitana  orationis  gratia  et  sacra  Jeru- 
salem loca  visitandi  venire,  qui  a  sanctimoniali  praefata  in 
hospitium  est  caritative  receptus.  Quern  cum  cognovisset  ad 
sanctam  tendere  civitatem,  rogavit  eum  humiliter  et  devote, 
ut  rediens  afierret  secum  de  sancta  civitatc  Jerusalem  iconiam  f,  22  b. 
quandam,  id  est  tabulam  depictam,  quam  in  oratorio  suo 
poneret,  et  qua3  sibi  oranti  Dei  Genetricis  imaginem  reprae- 
sentaret.  Ille  vero  fideliter  promisit  se  iconiam  illi  dela- 
turum.  Qui  cum  Jerosolimam  pervenisset,  expletis  orationibus, 
sui  immemor  promissi,  redire  disposuit.  Cumque  iter  arri- 
piens  a  civitate  fuisset  egressus,  eccc  vox  emissa  de  caslo  dixit 
ad  eum,  "  Quomodo  manu  vacua  siccine  recedis  ?  ubi  est 
"  iconia  quam  te  sanctimoniali  delaturum  promisisti  ?  "  Et 
rei  memor  monachus  cffectus,  in  civitatem  reversus  est.  Et 
veniens  ad  locum  ubi  iconias  vendcbantur,  unam  qua>  sibi  placuit 
comparavit,  et  secum  rediens  portavit.  Et  cum  veniii;set  ad 
locum  qui  Gith  appellatur,  ubi  leo  ferox  et  hominum  devo- 
rator  in  spelunca  latebat,  monacho  venienti  occurrens,  bumi- 
liter  coopit  lambere  pedes  ejus,  a  quo  divina  eum  protcgente 
gratia  illsesus  evasit.  Deiudc  latronum  pcrpessus  iui^idias, 
cum  manus  in  eum  violentas  extcndere  dccrevissent,  angelica 
cos  voce  increpante,  adeo  pertcrriti  sunt,  quod  nee  locjui  nee 
se    movere    alifiuatenus    potucrunt.     Tunc    monacbus    iconiam 

'  sex  ....  viiliariiii']  sexto  .  .  .  uiiliario,  O.  W. 


48G  MATTHJil   PAEISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1204.  quam  teucbat  diligeutei"  inspiciens,  aliquid  clivinas  virtutis  in 
Miracle  of  ea  latere  cognovit.  Et  secum  deliberans,  ut  icouiam  ad  suam 
bai-denai.  defeiTct  patriam  sanctimonialem  defraudando,  inaniter  labora- 
bat.  Tunc  veuiens  ad  Achon  civitatcm,  navem  intravit,  volens 
repatriare,  si  posset.  Cumque  dies  aliquot  velis  cucurrissent 
patentibus,  ecce  subito  tempestate  suborta,  adeo  periclitari 
cceperunt,  ut  singuli,  quaa  sua  erant,  in  mari  projecerunt.^ 
Monachus  autem  cum  suum  sacculum  inter  alios  vellet  undis 
committere,  dixit  ad  eum  angelus  Domini,  "  Vide  ne  feceris  ; 
"  sed  leva  iconiam  in  manibus  tuis  reverenter  ad  Deum."  Qui 
angeli  obtemperans  jussionibus,  iconiam  in  altum  levavit,  et 
continue  tempestas  quievit.  Iguorantibus  autem  illis  quo  per- 
gerent,  ad  Achon  civitatem  reversi  sunt.  Tunc  monachus  de 
imagine  Dei  intelligens  voluntatem,  suisque  promissionibus 
satisfacere  cupiens,  ad  sanctimonialem  rediit,  et  ab  ea  bene- 
ficium  hospitalitatis  suscepit.  Ignotus  tamen  ei  erat  propter 
[hospitum]  frequentiam,  et  ideo  iconiam  ab  eo  non  requisivit. 
Monachus  vero,  hoc  ipsum  advertens,  cogitavit  cum  ipsa  iconia 
ad  propria  remeare.  Mane  autem  facto,  cum  abeundi  licentiam 
impetrasset,  gratia  orationis  oratorium  intravit,  et  cum  facta 
oratione  exire  voluit,  ostium  invenire  non  potuit.  Ponens  ergo 
quam  timebat  iconiam  super  altare  oratorii,  ostium  vidit 
apertum;  et  cum  iterum  assumpta  iconia  ab  oratorio  exire 
moliretur,  quo  egrederetur  non  invenit.  Videns  tandem  mo- 
nachus circa  iconiam  divinam  ^  virtutem,  posuit  eam  in  ora- 
torio super  altare ;  et  rediens  ad  sanctimonialem  feminam, 
omnia  per  ordinem  retulit,  quee  de  iconia  mirabiliter,  ut 
superius  relatum  est,  gesta  sunt.  Dixit  ergo  divinam  esse 
voluntatem,  ut  iconia  ibi  remaneret,  et  debito  ibidem  vene- 
raretur  obsequio.  Accepit  ergo  imaginem  sanctimonialis,  bene- 
diceus  Deum  Ejusque  Genetricem  de  omnibus  qu£e  sibi  mona- 
chus revelavit.  Monachus  quoque  in  eodem  loco  residuum 
vitae  suae  peragere  decrevit,  propter  virtutes  quas  Deum 
fecisse  cognoverat  per  imaginem  Sues  sancta3  Genetricis. 
Coepit  iconia  deinceps  valde  ab  omnibus  venerari,  et  cceperunt 
omnes  in  ea  Dei  magnalia  admirari. 


Ut  imago  Dei  Genetricis  olei  liquorem  emiserit. 

His  ita  gestis,  femina  sanctimonialis  locum  prasparans,  ut 
sibi  videbatur,  honestiorem,  in  quo  imaginem  poneret,  rogavit 
presbyterum  quendam  tanquam  se  digniorem  et  morum  hones- 


1  projecerunt'\  proicerent,  0.  W.     |        ^  divinam~\  divina,  B. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANNIS.  487 

tate  prfeditum,  ut  credcbat,  ut  vestibus  sacris  indutus  ad  A.D.  1?04. 
iconiam  accederet,  et  earn  ad  locum  prajnominatum  transferret.  Miracle  of 
Hie  autcm  verebatur  nimis  cam  tangere ;  quia  a  tempore  illo,  Sardenai. 
quo  super  altare  posita  fuerat,  sudare  ccopit,  et  li  quo  rem  olei 
lucidissimum  emittere  non  cessavit.  Quam  desudationem 
femiua  sanctimonialis  prius  cum  sindone  muuda  detergens, 
postea  vasculum  paravit  aeneum,  et  liquorem  recepit.  Quem 
cum  in  nomine  Dei  Ejusque  Genetricis  infirmis  Iribuisset,  a 
variis  languoribus  ilico  sanabantur,  et  hucusque  sanantur. 
Presbyter  autem  praedictus  ad  imaginem  temerarie  '  accedens," 
nt  eam  transferret,  protinus  cum  liquorem  ex  ea  manantem 
tetigit,  arefactae  sunt  manus  ejus;  et  post  triduum  migravit 
ad  Dominum.  Postea  vero  nullus  pnesumpsit  imaginem, 
praster  solam  sanctimonialem,  tangere,  vel  eam  de  loco  movere. 
Tunc  femina  religiosa  subter  iconiam  vasculum  praeparavit 
vitreum,  in  quo  liquor  ab  imagine  [fluens]  reciperetur  et 
infirmorum  necessitatibus  servaretur. 


Ut  eadem  imago  mamillas  carnis  produxerit. 

Procedente  denique  tempore,  res  dictu  mirabilis  contigit  et 
hactenus  inaudita ;  nam  imago  prajfata,  admirantibus  cunctis, 
ccepit  paulatim  mamillas  carnis  emittere,  et  mirabilitcr  came 
vestiri.  Unde  hucusque  a  mamillis  deorsum  came  videtur  induta, 
a  quo  liquor  ille  incessanter  distillat.  Quem  liquorem  fratres 
Templi  ad  domos  suas  deferunt,  cum  inducias  habent  a  pa- 
ganis;  ut  peregrinis  orationis  gratia  adventantibus  inde 
distribuant,  qui  honorem  Dei  Genetricis  in  diversis  mundi  par- 
tibus  reverenter  attoUaut.  Sunt  autem  monachi  in  quadam 
parte  monasterii,  divinum  agentes  officium;  sed  dignitas  et 
magisterium  sanctimonialium  est,  propter  revercntiam  praa- 
dictai  mulieris,  qua3  locum  ilium  prius  iuhabitavit  et  in  hono- 
rem Sancta)  Mariae  Dei  Genetricis  oratorium  fabricavit. 


Ut  Soldanus  quidam  per  imaginem  visum  receperit. 

Contigit  in  illis  diebus  Soldanum  Damascenorum,  qui  mon- 
oculus  fuerat,  in  oculo  cum  quo  videbat  infirmari,  et  visum 
penitus  amittcus,  catcus  effectus  est.  Qui  audieus  de  imagine 
memorata,  pro  *  qua  Deus  tanta  opcrabatur  miracula,  venit  ad 


•  temerarie']  temcre,  W.,  though   ;       *  pro  rjua]  So  also  O. ;  pcrquam, 
O.  has  temerarie.  W. 

"  W.  ius.  et.     It  18  not  in  O.  I 


488 


JUTTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1204.  locum,  ot  oratorium  intravit ;    et  licet  paganus  cssct,  fidem  in 

Miracle  of   Domiuo  habuit,  quod  per  imagiuem  Sua3  Geuetricis  sibi  sanitas 

bar  enui.    redderetur ;    et    procidens    in    terrain,    diu    prostratus    oravit. 

Surgens  autem  ab  oratione,  vidit  ignem  in  lampade  ardentem, 

quaj  [ante]  imaginem  Genetricis  Dei  Mariaa  pcndcbat ;  et  visum 

se    recepisse    gavisus   est.     Glorificavit    ergo   Deum,  et  omnes 

qui  lioc  cum  ipso  vidcrunt ;  et  quia  primum  lumen  viderat  in 

lampade     cboruscaus,'    vovit    Domino   votum,    quod    annuatim 

deinceps    daret  sexaginta  metretas    olei    ad  luminaria  ejusdem 

oratorii,  in  quo  per  merita  beatse  Dei  Genetricis  Maria3  visum 

recei)it.     © 

Eclipse  of        Hoc  aiino  eclipsis  lunte  facta  est  post  mediam    noc-  ms.  cott. 

the  moo  u.     .  ,  .  ,.  „,,,,,..    Faust.  A.  8. 


tern  per  longum   tempus,  decimosexto^  kalendas  Maii.  f-i3G&. 
Simon  de  Welles  factus  est  episcopus  Cicestrensis  ;  Bal- (No  t  in  the 
n,^Lt-.infi-  dewinus    comes    Flandrias    factus   est    imperator   Con-  coggeshaie, 
stantinopolitanus ;    et    obiit  Alienora    regina     Anglise.  j^  _  j^^ 
Abbatia  Belli  Loci  regis  fundata  est  secundum  unnm  i^.  p.  ne. 
bistoriograplium.  Civitas  Rotbomagensis  reddita  est  regi  Cf.  Id. 
Francorum  et  tota  Normannia.  Civitas  ^  Kothomagensis, 
quae  data  pecunia  antea    sub    induciis  pendebat,    tunc 
penitus  in  ditionem  regis  cessit  Francorum. 


Baldwin 

emperor  ( 

Constauti 

nople. 

Death  of 

Q.  AHeuor. 

Beaulieii 

abhey 

founded. 

Loss  of 

Normandy. 


Chateau 
Gaillard. 


Ut  Normannia  cum  ceteris  terris  transmarinis  in  dominium 
regis  Francorum  cesserint. 

f.  23.  Circa  dies  istos  exercitus  regis  Francorum,  qui  jam  fere  per 

Capture  of  annum  castellum  de  Rupe  Andeliaci  obsederat,  per  sufFossores 
magnam  murorum  prostraverat  portionem.  Rogerus  vero  Ces- 
trensis  constabularius,  vir  magnificus  et  bellicosus,  Francige- 
nis  castrum  intrare  volentibus  ingressum  fortiter  denegabat. 
Sed  tandem  victu  sibi  deficiente,  cum  ad  tantam  perductus 
fuisset  inopiam,  quod  nee  uuicam  haberet  alicujus  pabuli  re- 
fectionem,  maluit  armis  quam  fame  mori ;  unde  ipse  et  com- 
militones  sui  armati  ad  equos  convolantes  de  castro  exierunt, 
multisque  ex  obstantibus  interfectis  cum  magna  demum  diflB- 
cultate  capti  sunt.  Cessit  ergo  castellum  de  Rupe  Andeliaci  in 
usus  regis  Francorum  pridie  nonas  Martii ;  et  Rogerus  de 
Lasci  cum  suis  omnibus  in  Franciam  adductus,  rege  Francorum. 


^  choruscans'] 
MSS. 

2  decimo  sextol  xv.,  C. 


choruscantem, 


^  This  sentence  is  written  later 
than  the  rest  of  the  marginal  inser- 
tions, and  with  different  ink. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANXIS.  48!) 

jubente,    propter    probitatem    suam,  quam    in   castri    cnstodia  A,D.  1204. 
fecerat,  sub  libera  custodia  detentus  est.     Quo  facto    castellani  John  tells 
omnes    de    re^ionibus    transmarinis    cum    civibus    et  aliis  rcgi  ^*-'  eastel- 
Auglornm  subjectis  nuncios  direxerunt  in  Angliam,  regi  denun-  '.'"!', °  ,."' 
tiantes  sub   qua  essent  angustia  ^   constituti,  et  quod   tempus  ^^g  ^o  ex- 
instabat  induciarum,  quo  oportebat  eos  civitates  et  castella  regi  pcct  no  aid 
Francorum  reddcre,  vel  obsidos  quos  illi  dederant  ad  perdendum  from  him. 
tradere.     Quibus  rex  Johannes  respondit  et  per  nuncios  signi- 
ficavit     omnibus,     ut     nullum    omnino    ab    ipso     expectarent 
auxilium,    sod   faccrent   singuli    quod    sibi    melius    videbatur. 
Sic   omnimoda   deficiente  consolationc  -   CUm   SUCCUrsu,  tota  Loss  of 
Normauuia,  Turonica,  Andegavia,  et  Pictavia,  cum  civitatibus,  Normandy, 
castellis,  et  rebus  aliis,  prajtor  Rupcllam,  Toarz,  et  Niorz  cas-  ^^  ' 

tella,  sunt  in  regis  Francorum  dominium  devoluta.     Quod  cum 
regi  Anglorum  nunciatum  fuisset,  omnimodis   cum    regina  sua  Offendicu- 
vivebat    deliciis,  cum    qua    simul    se    crcdidit  omnia  possidere.  '"'"■ 
Habebat  pra3terea    spem    in    immensitate  pecunia;  quam  colle- 
gerat,  quasi  per  ipsam  posset  terras  quas  amiserat  revocare. 

Be   morie   Godefridi    Wlntoniensis   episcopi   et   successione  Petri 

de  Rupihus. 

Jiy.  of  Eodcm  anno,  kalendis  Aprilis,  in  prima  noctis  vigilia  tantus  Aurora 

Re"   13  E   ^'^^°^    ^^    ca-lo    apparuit    in    parte    aquilonali    et  orientali,  ut  "°''*^^^- 

6,  f.  136  6.   verus   ignis   ab    omnibus    crederetur.     Et   quod    mirandum  est, 

in    ipso    rubore    vebementissimo   stelloe   micantes  apparuerunt. 

Cofnrcsliak'     Duravit  autem  hajc  visio  usque  ad  noctis  medium.    Eodem  tem-  Death  of 
pp.  lol,  1C2.  *  \         .  p     If 

pore  Godefridus  Wintoniensis  episcopus  diem  clausit  extremum  ;  J"'     J^^.'. 

(Not  in        cui  successit  Petrus    de    Eupibus,    vir   equestris    ordinis  et  in  Chester 

Cogg.)         rebus  bellicis  eruditus ;   qui,  procurante    rege   Johanne  ad  epi-  l>^.^^.^  dgg 

scopatum    electus,  Eomam  profcctus   est,    ubi  magnis    exenniis  Roches 

liberaliter  collatis  ad  ecclcsiam  Wintonienscm  meruit  episcopus  bishop. 

MS.  Reg.     consecrari.     Eodem '^    etiam    anno  fuit  ultimum  Pascha,   in  die  Easter  on 

13  E.  6.       videlicet  Sancti  Marci  evangelistae.  April  25. 

f.  130  u. 

>  an(justia'\   Inserted  by  Par.    in  |       'In   the    margin   in   rubrick   is, 
the  margin  to  supply  the  omission  '  "  Die  Sancti  Marci  fiiit  dies  I'as- 


of  calumitale,  which  O.  W.  have. 
-  connolatione  .   .  .  succursu'\  In- 


"  cha;,  videlicet  ad  hoc   signum  in 
"  tabula  W."     This  alludes  to  the 


Bcrted  by  I'aris  in  the  margin,  to  i  table  in  one   of  the  leaves  at   the 

supply  the  omission  of  the  words  ;  beginning  of  MS.  A.    5tr  .Madden's 

defenslone   in  partibus  illis,   which  i   account  of  it,  I'refucc  to  the  Hist. 

O.  W.  have  after  omnimoda.  |  Anglor.  i.  p.  Ivi.  d. 


490 


MATTH^r   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1205. 


Z>fe  quibusdam  notdbilihus. 


John  at 

Tewkes 

bury. 

Severe 

frost. 


Anno  gratice  Mccv.  rex  Johannes  celebravit   Natale    Domini 
apud  Theokcsberi,  vix  per  spatium  unius  diei.   Et  eodem  mense  Cf.  Cog- 
Januarii   terra  vehementissime   congelata   a   decimo '  none  ka-  geshale, 
lendas    Februarii    usque    undecimum    kalendas    Aprilis    agri- 
cultui'am  suspendit ;   unde  in  asstate   sequent!  suma  ^  frumenti 

John  sails    quatuordecim    solidis    vendebatur.     Eodem    anno   circa    Pente-  Cf.  Id.  p. 

from  Ports-  costen  rex  Jobannes  congregavit  exercitum  grandem  quasi  ^^^* 
"  '  "  mare^transiturum  ;^  et  jjrohibente  sibi  Cantuariensi  arcbiepi- 
scopo  efc  aliis  multis,  apud  Portesmue  navium  multitudinem 
copiosam  coadunari  fecit.  Deinde  rex  cum  parvo  comitatu 
idus  Julii  naves  ascendit,  et  velis  patentibus  Neptuno  sese 
committeus,  mutato  consilio,  die  tertia  apud  Stodlant  juxta 
Warbam    applicuit.     Eeversus    autem  rex,  cepit  de  comitibus, 

frausadex-  baronibus,    militibus,    et    viris    religiosis    pecuniam    infinitam; 

pecuniam     occasiones    prEetendens,    quod    nollent  ipsum  sequi  ad  partes 
transmarinas,    ut    hsereditatem  amissam   recuperaret.      Eodem 

Chinonsur-  tempore  redditum  est  castellum  de  Cbinun   regi  Francorum  in  id.  p.  1.54. 

rendered,     yigilia  Sancti  Johannis  Baptistte. 


lands  at 
Studland 

Vulpimi 


Auotoritas  domini  PapcB  Innocentii. 

Letter  of  Per  idem  tempus  ad  monachos  ecclesise  Cantuari- 
lii.^toAe  snsis    contuendos    Innocentius    Papa    ejusdem  ecclesise 

suffragans   sufFraganeis   scripsit  sub  liac  forma  : 

of  Canter-         ,,    t  ,  •       a.       ■  tn   • 

bury,  bid-  innocentius  *  episcopus,  servus  servorum  Dei,  vene- 

ding  them  "  rabilibus  fratribus  universis  sufFraganeis  Cantuari- 
verence  to  "'  ensis  ecclesise  salutera  et  Apostolicam  benedie- 
the mother  «  tionem.     Cumi  tempore   legis    Mosaicae,    quae    legitur 

church.  in  •  1  1       •  1 

"  ad  periectum  nemmem  adduxisse,  carnaies  parentes 
"  apud  carnalem  populum  in  ea  reverentia  fuerint 
*•'  et  lionore,  ut  qui  eis  malediceret  morte  mori  de 
"  mandato  Domini  juberetur;  multo  magis  sub  lege 
"  gi-atise  constitutos,  quae  pretiosissimo  Christi  sanguine 
"  rubricata  portas  aperit  Paradisi,  ne   legis  transgredi- 


1  decimo  nowo]  xxx°.  W. ;  a  con- 
fusion of  XXX.  and  xix. ;  O.  has 
xix.     The  Hist.  Anglor.  has  xviii. 

2  suma  frumenti']  om.  W. 


^  transiturum']  transiturus,  O.  W. 

■*  This  is  apparently  the  only 
record  of  this  letter.  See  Potthast, 
Rogesta  Pont.  Rom.,  p,  224. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  491 

"  endo  mandata  mortis  damnationem  incurrant,  tanto  A.D.  I2uj. 
"  convenit  diligentius  prtecavere,  quantu  in  noscitur  J^,"^ J  °[ 
"  amplius  formidandum  animai  quam  corporis  incur-  III.  to  the 
"  rere  detrimentum.  Si  ergo  carnales  parentes  tanta  ^"  camer- 
"  sunt  reverentia  prosequendi,  quid  est  de  spiritualibus  bury. 
"  prassumendum  nisi  ut,  sicut  spiritus  corpus  superat 
"  dignitate,  sic  reverentia  et  lionore  spirituales  paren- 
"  tes  camalibus  prseferantur  ?  Ha)c  auteni  nos,  fratres, 
"  pi-semisisse  noveritis,  quia  cum  vestram  debeamus  de- 
"  siderare  salutem,  veremur  ne  prsesens  tribulatio,  quae 
"  vobis,  ut  dicitur,  procurantibus  suscitata  est  contra 
"  Cantuariensem  ecclesiam,  quam  utique  velut  matrem 
"  tenemini  revereri,  vobis  periculum  generet  animarum  ; 
"  et  eidem  ecclesine  tantum  pariat  detrimentum,  ut 
"  quod  dispendiosa  contentio  generabit,  vix  ])ossit 
"  prolixiori  temporum  spatio  restaurari.  Quocirca  uni- 
"  versitatem  vestram  monemus  attentius  et  hortamur 
"  in  Domino,  et  per  Apostolica  scripta  mandamus, 
"  quatinus  diligentius  attendentes,  quid  super  bis  ho- 
"  nori  vestro  expediat  et  saluti,  non  molestetis  indebite 
"  Cantuariensem  ecclesiam  matrem  vestram  ;  cujus 
"  honores  et  jura  fidelitatis  debito  tenemini  defunsare, 
sa.  i.  2,  n.  "  ne  de  vobis  merito  conqueratur  et  dicat,  '  Filios  enu- 
"  '  trivi  et  exaltavi,  ipsi  vero  me  non  solummodo  non 
"  *  cognoscunt,  sed  gi-aviter  persequuntur.'  Non  autem 
"  per  ea  qu?e  pra^misimus  vos  a  vestra  prosequenda 
"  justitia  dehortamur ;  sed  pia  nos  facit  affectio  trepi- 
"  dare,  ne,  terminis  statutis  a  patribus  non  contenti, 
"  alii  faciatis  injuriam,  ea  occasione  reperta  quod  veli- 
"  tis  prosequi  jura  vestra.  De  csetero,  fratres,  onini- 
"  potens  Dominus  illuminet  mentes  vestras,  ut,  rcmota 
"  omni  contentionis  materia,  debitam  matri  vestra3  non 
"  neiretis  obedientiam  vel  hunorcm,  nee  contra  divi- 
"  num  et  naturale  mandatum  alii  faciatis,  quod  vobis 
"  fieri  non  velitis.  Datum  Roma3  aj)ud  Sanctum  Pe-  8  Dec 
"  trura,  sexto  idus  Decembris,  pontificatus  nostri  omio  *^"'^" 
"  octavo." 


492 


MATTHyEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1205.  De  morte  Huherti   Cantuariensis   arcMepiscopi  et    electione  sup- 

prioris  Cantuariensis  ccclesioe. 


Death  of 
Hubert, 


Eodem '    tempore     Hubcrtus    Cantuai'iensis     arcliiepiscopus  Cogges- 
apud  Tenham  diem  clausit  extremum,  tertio  idus  Julii ;  rege  ^  hale, 


bury, 
15  July. 


of  Canter-    f^dmodum  gaudentc,  quia  de  regis  Francormn   nimia  familiari- P"  ^^^^ 

tate  suspectus  habebatur.    Defimcto  itaque  arcbiepiscopo,  ante-  r;offe\ 

quam    corpus   ejus    scpulturoB    traderetur,  adolescentes  quidam 

de  conveutu  Cantuariensis    ecclesiaB,  regis  consensu  non  requi- 

The  monks  site,  Reginaldum    suppriorem    suum    in  archiepiscopum  elege- 

elect  Regi-  -rnwi ;    et   media    de    nocte    post    factam    electionem  hymno  Te 

sub  nri         Demn  laudannis  cautato,  prius  supra  majus  altare  ac  deinde  in 

archbishop,  archiepiscopali    catbedra    posuerunt.      Verebantur    enim,  quod 

si  electio  sine  regis  consensu  [facta]  ad  ipsius  aures  pervenisset, 

ipse  processum  negotii  impedire  laboraret.     Unde  nocte  eadem 

idem  supprior,  prgestiba  cautione  juratoria,  quod  sine  licentia  et 

literis  specialibus  conventus  se  electum  non  gereret,  vel  literas 

conventus  de  rato  quas  babebat    alicui  promulgaret,  assumptis 

He  goes  to  secum   de    conventu    quibusdam    monacbis,    curiam    Romanam 

Rome  for     adivit.      Hoc    autem    totum    factum    est,  ut  electio  ilia  regem 

tion  of  Ws   l^tsret,    donee    probarent    si   rem  incboatam  in    curia  Romana 

election,       possent  perducere^  ad  effectum.     Sed    electus  praefatus,  statim 

and  pub-      ut  in  Flandriam   applicuisset,  spreto   quod  fecerat  juramento, 

hshes  it       gg    Cantuariensem   esse    electum    clara    voce    confitebatur,    et 

™™f„„  ^^  ad    boc    Romanam     se    adire   curiam,     ut    factam    electionem 

confirmaret.     Literas  insuper  conventus,  quas  de  rato  babebat, 

quibuslibet  ostendit,   credens   in  boc    causae  suse  meritum  non 

mediocriter  promovere.     Tandem  Romam  perveniens,  electionem 

suam    domino  Papse  et   ejus  cardinalibus  ilico  publicavit,  lite- 

rasque  suas  de    rato   palam    omnibus    ostendens,  coustanter    a 

domino    Papa  exegit,  ut   electionem    factam    benignitate    Apo- 

etolica    confirmaret.     Papa    vero   cum     festinatione    respondens 

dixit  se  velle  deliberare,  donee   majorem  baberet  certitudinem 

de  prsemissis. 


promise. 


De  electione  Johannis  Norwicensis  episcopi  ad  petitionem  regis 

Anglorum. 

Anger  of         Monacbi  interea   Cantuarienses,  cum   de   suppriore  suo   cog- 

the  monks   novissent,  quod,  violato  juramento    quod   fecerat,  statim   ut  in 
at  this. 


^  In  the  margin  are  drawings  of 
an  inverted  crozier  and  mitre. 

2  rege  ....  habebatur']  This  is 
Wendover's  own.  What  follows 
cannot  be  traced  to  any  source  be- 


yond   Weudover,   as  the    MS.  of 
Coggeshale  is  deficient  here.     See 
Stevenson's  edition,  p.  162  u^ 
2  perducerej  ducere,  C. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANXIS.  493 

Flandriam  applicuisset  se  electura  gesserat,  eorum   detcgendo  A.D.  1205. 

secretum,  commoti   sunt  vehementer  contra  eum ;  et  continuo  They  send 

quosdam  de  conventu  monachos  miserunt  ad   regem,  requiren-  toth«?King, 

tes   ab  eo  licentiam  pastorem   sibi  idoneum   eligendi.     Quibus  commends 

rex  protinns  absque   omni  contradictione  benigne   annuit  quod  them  to 

petcbant ;    et   secretins    eos    alloquens,  ostendit   eis    episcopum  t'l^ct  John, 

Norwicensem    magna    sibi    familiaritate   conjunctum    fore ;  ip-  ''"     P 

sumque  solum  ex  omnibus  Anglias  pra;latis  secretorum  suorum  archbishop. 

esse   conscium.    Unde    sibi   et    regno    sue    magnum   asserebat 

provenire    commodum,     si    eum   ad    archiepiscopatum    Cantu- 

ariensem  transferre   potuissent.     Rogavit  igitur  niouachos,   ut 

una  cum  clericis  suis,  quos  missurus  erat  ad  conventura,  banc 

petitionem  suam  esponerent  illis,'  multos  conventui  promittens 

honores,    si   ipsum    exaudire    decrevissent.     Monacbi    vcro    ad 

propria  reversi  conrentui  per  ordinem  retuleruut    ea   quao  sibi  ^-  23  b. 

a  rege   fuerant    imperata.     Conventus  autem,  ut   regem    quem  Account  of 

offenderant    sibi   reconciliarent,    convenientes  in    capitulo,    Jo-  .'^  *■*  ^^' 
1  -v^        •  ■  ■     •  1  ...      tion. 

nannem  JNorwicensem  episcopum  unammiter  clegerunt ;  et  ilico 

quosdam  de  conventu  monachos  ad  electum  dirigentes,  qui 
tunc  pro  agendis  regis  apud  Eboracum  erat,  mandautes  ei,  ut 
Cantuariam  cum  festinatione  veniret.  Nuntii  quoquo  propo- 
situm  iter  expedientes,  episcopum  jam  dictum  apud  Notingebam 
invenerunt.  Qui  regiis  expletis  negotiis  ad  partes  australes 
properabat,  veniensque  ad  regem,  Cantuariam  siniul  profecti 
sunt ;  atque  die  crastina  maxima  multitudine  in  ecclcsia  me- 
tropolitana  concuriente,  prior''  Cantuariensis,  rege  pra;sente, 
electionem  factam  de  Johanne  de  Grai  episcopo  Norwicensi, 
palam  cunctis  pronunciavit ;  et  assumeutes  eundem  J[o- 
hannem]  monacbi,  cum  hymno  Te  Beum  landamtts  portave- 
mnt  ad  majus  altare,  tandem  in  cathedra  archiepiscopali  ilium 
collocantes;  et  hoc  fuit  seminarium  totius  futurjB  dis- 
cordia?,  qu»  per  saecula  detrimentum  Angliixi  gcneravit 
et  damnum  irrestaurabile.  Quo  facto,  rex  videntibns  cunc- 
tis misit  electum  ilium  in  possessionem  rerum  omnium  ad 
archiepiscopatum  pertinentium  ;  et  sic  singuli  ad  propria  sunt 
reversi.  Sicque  in  hac  elcctione  factus  est  noviysimus  error  S- Mutt, 
pejor  priore,  sicut  rerum  exitus  evidcnter  ostcudit.  xxvn.  64. 

De   controversia   inter    episcopos  Cantuariensis  ecclesice  suffraga- 
neos,  et  monachos  ejusdem  ecclesice  de  archiepiscopo  eligcndo. 

Anno   gratiaj  Mccvi.     Rex    Johannes   celcbravit   diem    Domi-  J"""  »' 
nico)  Nativitutis  apud  Oxoniam ;  quo  otiam  tempore   idem   rex 

•  i7/j«]  ipsis,  O.  W.  I  '  I'robably  John  Sittingboume. 


494 


MATTn.'EI   rARrSTENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1206, 


Messen- 
gers sent  to 
Rome  from 
the  king, 
the  suffra- 
gans of 
Canter- 
bury, and 
the  monks, 
respecting 
the  election 
to  the  see. 


misit  ad  curiam  Romauam  quosdam  Cantnariensis  ccclesia3 
monaclios,'  iiitoi'  quos  prajcipuus  erat  magister  Hellas  de  Bran- 
tefeld;  quibus  de  fisco  copiosas  rex  ministravit  expensas,  ut 
electiouem  de  episcopo  Norwicensi  factam  impetrarent  a  do- 
mino Papa  confirmari.  Miserunt  autem  codem  tempore  episcopi 
Cantuariensis  ecclesife  suffraganei  procuratores  Romam,  gra- 
vem  coram  domino  Papa  querelam  proponcntes,  quod  vide- 
licet monachi  Cantuarienses  sine  illis  electionem  archiepiscopi 
temere  pra3sumpsissent  celebrare,  cum  ipsi  una  cum  illis  de 
jure  communi  et  consuetudine  antiqua  electioni  interesse  de- 
buissent.  Allegarunt  etiam  procuratores  memorati  super  prse- 
missis  decreta  et  exempla,  quosdam  testes  producentes  et 
literas  testimoniales  exbibentes;  quibus  ostendere  nitebantur 
quod  ipsi  suffraganei  una  cum  monachis  tres  metropolitanos 
elegerant.  Monachi  vero  e  contrario  asserebant,  quod  privi- 
legio  speciali  Romanorum  Pontificum,  et  de  consuetudine  ap- 
probata  et  antiqua,  sine  episcopis  electiones  facere  consu eve- 
rant  ;  qiiod  etiam  per  testes  idoneos  docere  promiserunt. 
Auditis  autem  bine  inde  allegationibus,  testibusque  admissis 
et  diligenter  examinatis,  prasfixus  est  dies  a  domino  Papa 
partibus,  duodecimo  scilicet  kalendas  Januarii,  ad  pronuncian- 
dum,  ut  tunc  venirent,  quod  jus  dictaverit  recepturi.^ 


John 
crosses 
from  Ports- 
mouth to 
Kochelle. 


Hebe- 
sieges 
Mont- 
auban. 


Ut  rex  Joliannes,  in  Pictaviam  transiens,  castrum  Montis  Alhani 

patenter  ceperit. 

Eodem  anno  rex  Anglorum  Johannes  in  hebdomada  Pentecostes 
exercitum  grandem  apud  Portesmue  congregavit ;  et  septimo 
kalendas  Julii  naves  conscendens,  septimo  idus  Julii  ad  Ru- 
pellam  applicuit.  Quo  audito,  congratulabantur  incolse  terras 
illius  ;  et  quantocius  ad  regem  convolantes,  opem  ei  et  auxilium 
certis  assertionibus  promiserunt.  Securius  ergo  exinde  pro- 
grediens,  partem  sibi  non  modicam  terrae  illius  subjugavit. 
Yeniens  tandem  ad  Montem  Albani,  castellum  nobilissimum, 
in  quo  tota  militaris  nobilitas  illiua  regionis  et  praecipue 
ipsius  regis  inimici  tenebantur  inclusi ;  illudque  protinus 
cuneis  militaribus  circumcinxit.  Cum  igitur  per  dies  quinde- 
cim  castellum  continue  petrariarum  insultu  et  balistarum 
fundarumque  jactu  in  maxima  jam  parte  contrivissent,  militia 
Angliae  in  hoc  potissimum   opere  laudabilis    muros    ascendere 


^  monachos]  om.  W. 

2  There  is  a  reference  mark  here, 
but  nothing  corresponding  to  it.  C. 
inserts  in  the  margin  the  paragraph 
from    the  Historia  Anglorum,   ii. 


p.  107.     "Eodem  anno  ....  Pic- 
tavia,"  which  is  an  abridgement  of 
the  two  following  paragraphs  above. 
There  are  frequent  similar    inser- 
tions in  C.  from  the  year  1202. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOH.VNNIS. 


495 


ictusque  importabilcs  daro  et  recipere   festinabat.     PraDvalcnti-  A.D.  1206. 
bus   tandem   Augligenis    et   inclusis   deficientibus,    captum   est  Capture  of 
castellum    munitissimum    do    Monte    Albaui ;    quod    obsidiono  Montiiubau» 
septenni  Karolus  magnus  dim  subjugare  non  potuit.     Nomina  ^  *^^'8- 
autem  magnatum   et   virorum   illustrium,    qui  in    castello  cum 
equis  et  armis  et  spoliis   innumeris  capti   sunt,  rex  Anglorum 
justiciariis  et  episcopis  Angliae  casterisque  nobilibus  literatorie 
significavit.     Captum  est  autem  castellum  in  die  scilicet  Sancti 
Petri  qui  dicitur  ad  Yincula. 


Be  legatia  Johannis  Ferentini  in  Aiiglia.^ 

Eodem  anno,  Johannes  Ferentinus,  Apostolicse  sedis  legatus,  John  de 

veniens    in    Angliam   eamque    perlustrans,    magnara    pecuniae  Ferentino, 

summam    congessit,    et    tandem   apud    Radingum    in   crastino  Jhe  legate, 

Sancti   Lucae  evangelistae  concilium    celebravit.     Quo  peracto,  council  at 

sarcinulis  cum  magna  cautela  dispositis  et  prudenter  commen-  Keailing, 

datis,  festinus   viator  ad    mare    perveniens,    Angliam    a   tergo  <)<^t-  19- 

salutavit.     Eodem  tempore,  viri  religiosi  do   partibus  transma-  ^["^^ 

rinis,   inter   reges  pro  pace  reformanda  sollicitc   discurrentes,  j^jj^  ^nj 

in  festivitatc    Omnium  Sanctorum  biennales  inducias  impetra-  Philip. 

runt.     Eex  igitur  Johannes,'  reversus   in  Angliam,    apud  Por-  Return  of 

tesmue    applicuit    pridie   idns   Decembris.     Eodem    anno   Wil-  J"bn. 

lelmus    Lincolniensis    episcopus,    viffilia     Ascensionis,  viam  P*^"?     „. 

^  i.        r>  i.-  T       1-  bishop  W. 

universae    camis    ingressus    est.      Q^o    etiam    anno    Jocelinus  ^^  Blois. 

Wellensis  creatus  apud    Radingum   episcopus  Bathoniensis,  jocelyn 

per  ministerium  Willelmi  Londoniensis  episcopi  munus  conse-  bishop  of 

crationis  suscepit.  Bath. 

Sententia  diffinitiva  Innoeentii  Papce  fro  monachis  Canhiariensis 

ecclesicp.. 

Circa  dies  istos,  Papa  Innocentius  suffragancis  Cantxiaricnsis  Sentence  of 
ecclesiaj  episcopis  sententiam  diffinitivam  sub  hac  forma  dircxit :  I'mocent 
"  Majores  -  ecclesiae  causas  ad  sedem  Apostolicam  referendas,  et  flr,ni„„  (q 
"  canonica  tradit  auctoritas,  et  approbata  consuetude  declarat.  the  monks 
"  Cum  igitur    inter  vos    et    dilectos    filios  nostros   priorcm    otofCanter- 
"  monachos  Cantuariensis   ecclcsiaj   super  jure  illius   archiepi-  "."O'  ^^^^ 
"  ecopi   eligcndi  controversia  vcrtcretur,    proponentibus  vobis  ^.',^Jj  ^^  ^j^^ 
"  quod  turn  ex  jure  communi,   tum  ex   antiqua  consuetudine,  gee. 


'  Anglia']  Angliam,  W. 

-  This  is  only  known  from  this 
source,  I'otthast,  Riijesta  Pont. 
Bom.,  p.  250.     The  corresponding 


letter  to  the  Prior  and  Convent  is 
printed  among  Innocent'.»!  letters,  ix. 
20.^.  (Migne,  ccxv.  col.  1043). 


496 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1206.  " 
Seutence  " 
of Inno-  1 1 
cent  III.  ,, 
confirming 
to  the 

monks  of     " 
Canter-        ,, 
bury  the 
right  to 
elect  the       " 
.see.  ' ' 


una  cum  illis  debetis  ipsius  arcliiepiscopi  clectionem  cele- 
brare,  illis  autcm  e  contrario  respondentibus,  quod  et  de  jure 
communi  et  privilegio  speciali  ct  de  consuetudine  appro- 
bata  ct  autiqua  Cautuariensem  archiepiscopum  eligere  de- 
bcnt  sine  vobis;  lite  coram  -nobis  per  procuratores  idoneos 
super  hoc  legitime  contestata,  diligenter  audivimus  quae 
partes  in  prassentia  nostra  proponere  curaverunt.  Pars 
siquidem  vestra  et  decreta  pariter  et  exempla  studuit  allegare, 
quosdam  testes  producens  et  testimoniales  literas  exhibens, 
quibus  ostendere  nitebatur,  quod  vos  tres  metropolitanos 
elegeratis  una  cum  illis,  cum  per  literas  et  attestationes  sit 
probatum,  vos  et  alio  loco  et  alio  tempore  non  sine  illis 
electiones  hujusmodi  celebrasse.  Testes  autem  producti  ex 
parte  monachorum  legitime  probaverunt,  quod  prior  et  con- 
ventus  Cantuariensis  ecclesige  a  longis  retro  temporibus 
electiones  episcoporum  in  capitulo  suo  sine  vobis  usque  ad 
hffic  tempera  celebrarunt,  et  easdem  optinuerunt  a  sede 
Apostolica  confirmari.  A  nobis  etiam  et  prsedecessoribus 
nostris  per  privilegii  paginam  est  statutum,  ut,  decedente 
arcbiepiscopo  Cantuariensi,  nullus  ibi  qualibet  surreptionia 
astutia  seu  violentia  prseponatur,  nisi  quem  communi  con- 
silio  major  pars  monachorum  consilii  sanioris  secundum 
Deum  et  sacrorum  canonum  sanctiones  providerit  eligendum. 
Nos  igitur, — his  et  aliis,  quse  coram  nobis  allegata  fuerunt,  f-  24. 
auditis  et  perspicaciter  intellectis,  quia  constat  evidenter 
quod  vos  sine  illis  secundum  assertionem  vestram  eligere  non 
debetis,  [unde]  monachis  exclusis,  vestra  non  valet  electio;  et 
electio  monachorum  sine  vobis  celebrata,  quia  a  sede  Apostolica 
meruit  confirmari,  valebat,  cumque  necessario  fuerit  alte- 
rutra  confirm  atio,^  — de  communi  fratrum  nostrorum  consilio 
vobis  et  successoribus  vestris  super  jure  Cantuariensem 
archiepiscopum  eligendi  silentium  perpetuum  imponimus ; 
et  monachos  Cantuarienses  ab  impetitione  ac  molestatione 
vestra  et  successorum  vestrorum  per  sententiam  diflfinitivam 
absolvimus,  auctoritate  Apostolica  decernentes  ut  monachi 
Cantuariensis  ecclesias  et  successores  eorum  de  ceetero  archi- 
episcopum eligant  sine  vobis.  Datum  Romai  apud  Sanctum 
Petrum,  duodecimo  kalendas  Januarii,  pontificatus  nostri 
anno  none." 


1  confirmatio']     confirmanda,    O. 
W.     The  MS.  has  confirm  only,  and 


Paris  inserted  atio,  to  complete  the 
word. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANNIS. 


497 


MS.  Reg. 
13  D.  5, 
f.  45  b. 


De  quaclam  visiom  Purgatori»  et  pasnis  malorum  et  gloria 

beatoru  in . 


A.D.  1206. 


Hoc  '  anno,  vir  quidam  in  episcopata  Londoniensi  in  villa  Legend  of 
qua}  Tidstude  -  dicitur  degens,  simplex  operique  assuetus  rurali,  ^^.'•'■<^'i'j.''8 
et  juxtafacultatum  mediocritatem  hospitalitati  deditus,  dum  post 


horam  vespertinam  in  vigilia  Apostolorum  Symouis  et  Judas  agel 
lum  suum,  quemeadem  dieseminaverat,  ab  aquarum  inundations 
per  ri\'ulos  laticem  deducendo,  evacuaret,  oculos  subito  sursum 
erigens,  videt  bominem  quendam  ad  se  eminus  properantem. 
Quern  cum  aspexisset,  et  orationem  Dominicam  incboasset, 
ecce  protinus  ei  assistens  bortiitus  est,  ut,  finita  quam  incbo- 
averat  oratione,  secum  loqueretur.  Completa  autem  oratione, 
sese  ad  invicem  salutarunt.  Tunc  ille  qui  supervenerat  per- 
cunctatur,  ubi  nocte  ilia  inter  vicinos  posset  congruentius  bos- 
pitari.  Curaque  requisitus  quorundam  vicinorum  sedulitatem 
bospitalitatis  collaudasset,  requisitor  nominatorum  quorundam 
hospitalitatem  reprobavit.^  At  ille  intelligens  virum  qui 
advenerat  vicinorum  suorum  babcre  notitiam,  rogavit  instau- 
tius,  ut  secum  bospitari  dignaretur.  Cui  ille ;  "  Conjux  tua 
duas  mulieres  pauperculas  bospitalitatis  gratia  jam  recepit, 
et  ego  bao  nocte  ad  domum  tuam  divertam,  ut  te  ad  domi- 
num  tuum,  Sanctum  videlicet  Jacobum,  perducam,  quern 
nunc  devote  adorasti.  Ego  enim  sum  Julianus  bospitator, 
qui  missus  sum  propter  te,  ut  secreta  quondam,  qu£e  bo- 
mines  in  came  degentes  latent,  tibi  divinitus  ostendantur. 
Perge  ergo  domum  quantocius,  et  ad  iter  te  pi-a^pararo 
stude."  Quo  dicto,  disparuit  ilico  vir  qui  cum  illo  loquc- 
batur.  Tburcbillus  vero  (boo  autem  erat  nomen  viri)  concito 
gradu  domum  pergens,  caput  et  pedes  lavit ;  duasque  muli- 
erculas  bospitio  receptas  compcrit,  sicut  sibi  Sanctus  pra)- 
dixerat  Julianus.  Deinde  in  stratu  suo,  quem  seorsum  ab 
uxore  ob  continentiam  pra3paravcrat  in  domo,  extra  tbalamum 
se  collocans  obdormivit.  Cumquc  omnes  de  familia  sopori 
membra  dedissent,  Sanctus  afTuit  Julianus,  virumque  somno 
excutiens   ait,  "  Ecce   assum   sicut  promiseram ;   tempus  enim 


vision  of 
purgatory. 


'  In  the  margin  Paris  has  written, 
"  Hoc  venim  et  utile,  sed  imperti- 
"  nens,  usquf  luic  o-H-o,"  i.e.  line 
5  of  p.  511. 

-  Stistcd,  near  Braintrce,  Essex. 
The  MS.  Keg.  13  D.  5,  (a  MS.  for- 
merly belonging  to  the  convent  li- 
brary of  St.  Alban'»,)  has  StidnteJc. 

VOL.   n. 


'  reprobavif]  approbavit,  O.  W.  ; 
re  is  written  by  Paris  over  an  era- 
sure. The  Hoyal  MS.  has  "  quo- 
"  rundam  quos  nominavcrat  hos- 
"  piUiIitateni  uj)proba\it,  quoruu- 
"  dum  vero  iniprobavit.' 


I  I 


498         MATTH^I    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.l).  1206.  "  est   ut  camus.     Quiescat  in   stratu  tuo   corpus   tuum;    sola  MS.  Reg. 
Li'gend  of    "  enim    anima  tua   mecum  est  itura.     Et  ne    corpus    videatur  '    ' 

vision  of      "  ^^tinctum,  vitalera   in  te  flatum  dimittam."     Sicque  ambo  a 
purgatory,   domo  recedeutes,   Thurchillus    Sanctum  Julianum    praeeuutem 
sequebatur. 

Ut  '  vir  de  corpore  eductus  ad  quandam  basllicam,  uhi  est 
congregatio  animarum,  adductus  fuerit. 

Cumque  ad  mundi  medium,  sicut  ductor  viri  fatebatur,  contra 
Orientem  properarent,  intraverunt  quandam  basilicam  mirse 
structurse,  qua3  tribus  tantum  columnis  in  tecti  fastigio  nite- 
batur.  Eratque  basilica  grandis  nimis  et  spaciosa,  sed  absque 
parietibus,  per  girum  dependens  ut  claustrum  monachorum. 
Verum  a  parte  aquilonali  murus  erat  non  nimis  altus,  sed 
quasi  sex  pedum,  basilicse  a  fastigio  per  tres  columnas  depen- 
denti  conjunctus.  In  medio  basilicse  erat  quasi  ingens  quod- 
dam  baptisterium,  de  quo  ^  maxima  flamma  non  comburens, 
sed  totam  basilicam  ac  loca  vicina  per  circuitum  mirabiliter 
quasi  splendor  meridianus  indesinenter  illustrans,  consurge- 
bat.  Hie  autem  splendor  de  decimatione  justorum  provenie- 
bat,  sicut  a  Sancto  edoctus  est  Juliauo.  Intrantibus  autem 
illis  basilicam  Sanctus  Jacobus  quasi  infulatus  occurrit.  Qui 
videns  peregrinum  suum,  pro  quo  miserat,  ait  Sancto  ^Juliano 
et  Sancto  Domnio,  qui  custodes  illius  erant  loci,  ut  ostende- 
rent  peregrino  suo  loca  poenalia  malorum,  simul  et  mansiones 
justorum.  Et  his  dictis  pertransiit.  Tunc  Sanctus  Julianus 
intimavit  educto  illi  banc  basilicam  esse  locum  omnium  ani- 
marum a  corpore  nuper  exeuntium  ;  ut  ibi  sortiantur  mansiones 
et  loca,  secundum  merita  sua  sibi  divinitus  destinata,  tam 
damnandee  quam  per  purgatorii  poenas  salvandae.  Locus  enim 
iste  per  intercessionem  gloriosse  Virginis  Mariee  a  Domino 
Sanatore-''  misericordifcer  est  constitutus,  ut  ibidem  omnes  animse 
in  Christo  renatse,  mox  ut  a  corpore  exierint,  absque  ulla 
dsemonum  invasione  conveniant  et  judicium  secundum  opera  sua 
recipiant.  In  hac  ergo  basilica  Sanctee  Mariee,  quae  Congre- 
gatio animarum  dicitur,  multas  vidi[t]  animas  justorum  ex  omni 
parte  Candidas,  vultusque  quasi  adolescentiiim  habentes.  Extra 
murum  aquilonalem  adductus,  conspexit  animas  plurimas  muro 
vicinius  assistentes,  maculis  albis  et  nigris  respersas ;  quarum 
quEedam  plus  candoris   quam  nigredinis,  quasdam  e  contrario, 


*  W.  ins.  quidam.  I       ^  Sanatore]    Salvatore,    O.   "W., 

2  quol  qua,  B.  |  as  the  Royal  MS. 


DE  TEMPORE   REGIS   JOHA^NIS.  499 

MS.  Rep.     similitudincra  praeferebant.     lUae  vero  quse  candidiores  erant,  A.I).  1206. 

■  ^'       muro    vicinius    adhajrebant ;    et    qua?    longius   a    muro    dista-  Legfud  of 

bant,   nihil  in   se  candoris  habentes,   ex   omui  parte   deforraes  Tburchill's 

De  [^in}justis  decimationibua. 

Erat  autem  juxta  murum  putei  gehennalis  introitus,  qui 
indesinenter  fumum  cum  teterrimo  fojtore  per  quasdam  ca- 
vernas  circumquaque  in  \-ultu3  astantium  exhalabat,  qui  fumus 
ex  decimis  injuste  detentis  proveniebat  et  de  frugibus  injuste 
decimatis,  qui  fcetor  cir?a  omnium  prrecordia,  qui  tali  reatu 
culpabiles  erant,  angustiam  incomparabilem  ingerebat.  Unde 
et  ille  qui  eductus  erat,  bis  eundem  sentiens '  fa)torem,  tantum 
ei  molestiae  intulit,  ut  cogeret  eum  angustiosius  bis  tussire  ; 
et,  sicut  assistentes  circa  corpus  asserebant,  corpore  ejus  eadem 
hora  bis  similiter  tussiente.  Cui  Sanctus  Julianus ;  "  Ap- 
"  paret,"  inquit,  "  te  non  recte  messem  tuam  decimasse,  et 
"  ideo  hunc  sensisti  fcetorem."  Cumque  ille  causaretur  pau- 
pertatem,  ait  Sanctus  agrum  suum  fructum  uberiorem  prola- 
turum,  si  rectas  decimas  persolvisset.  Prajccpitque  Sanctus, 
ut  hunc  reatum  in  ecclesia  palam  cunctis  confiteretur,  atque 
a  sacerdote  absolutionem  expeteret. 

De  igne  et  stagno  et  ponte  pnrgatorii  et  de  quadam  basilica  in 

monte  gaudii  s)'ta. 

In  orientali  parte  basilicae  jam  dictas  erat  ignis  quidam 
purgatorius  permaximus,  inter  duos  muros  coustitutus ;  murus 
enim  unus  a  parte  septentrionali  consurgebat,  et  alter  ab  aus- 
trali,  ab  invicem  amplo  spatio  in  latitudine  distantes ;  qui  in 
longitudinem-  diutius  protendebautur  versus  orientem  usque 
ad  stagnura  quoddam,  multa  capacitate  amplissimum,  in  quo 
immergebantur  animae  per  ignem  purgatorium  transcuntcs. 
Eratque  aqua  stagni  illius  incomparabilitcr  salsa  et  frigida, 
sicut  educto  illi  postmodum  est  ostensum.  Restabat  deindc  f-  24  b. 
pons  magnus,  aculeis  et  sudibus  per  totum  affixus,  quem  per- 
transire  quemlibet  oportebat,  antequam  ad  montem  gaudii 
perveniret.  In  quo  monte  gradatim  sita  est  tarn  grandis 
ecclesia  et  structurje  mirabilis,  (jua)  caperc  sufficcret,  ut  sibi 
videbatur,  omnes  habitatores  orbis.  Conduxit  ergo  beatus '  viriun 
eductum  per  ignem  proefatum  omnino    illfpsum  usque  ad  stag- 


•  Hentims  fcetorem']  foctorem  Bcn-   I       '  longitudinem]  Inn^'tudine,  O.W. 
«it,  qui,  Reg.  13  D.  r,.  \       '  O.  W.  ius,  Julianun. 

1  I  :: 


500 


MATTH.'EI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


Thurchill's 
vision  of 
purgatory 


A.D.  1206.  imui  jam  dictum;  incedentcsquc  pariter  per  viam,  quae  medias  MS.  Rcg. 

Legeud  of  inter  flammas  a  basilica  protendcbatur.  Nee  enim  aliqua  lig-  ^^  ^*  ^' 
norum  materia  igni  memorato  fomitem  miiiistravit,  sed  flamma 
qua^dam,  exurgens  sicut  in  clibano  vehementer  succenso  cer- 
nitur,  per  totum  illud  spatium  fequaliter  diffundebatur,  qu£B 
animas  nigras  et  maculosas  secundum  modum  culparum  brevius 
aiit  diuturnius  exiirebat.  Anima3  vero,  quee  ignem  evaserant, 
in  stagno  illo  frigidissimo  ac  salsissimo  ad  nutam  beati  Ni- 
cbolai,  qui  huic  purgatorio  prseerat,  descendebant ;  quarum 
quredam  usque  ad  verticem,  qu^dam  usque  ad  collum,  queedam 
ad  pectus  usque  et  brachia,  alise  ad  umbilicum  et  renes,  qnse- 
dam  ad  genua,  et  nonnullfe  vix  usque  cavillam  pedum  im- 
merste  fuerunt.  Post  stagnum  restat  transitus  pontis,  qui  est 
ad  atrium  ante  faciem  ecclesiae  prtedictse,  in  occidental!  parte. 
Sed  pontem  hunc  qu^dam  animce  nimis  laboriose  et  tarde, 
quasdam  levius  atque  velocius,  nonnullfe  vero  libere  et  ocius 
pertransibant,  nullam  morara  in  transitu  vel  angustiam  senti- 
entes.  Nam  quidam  ignem  tardius  transeuntes  annis  multis 
in  eo  morabantur.  Et  qui  nullis  specialium  missarum  ac  ele- 
mosinarum  suflfragiis  adjuvantur,  vel  nullis  misericordiae  operi- 
bus  erga  pauperes  studuerunt  peccata  redimere  dum  vivebant, 
hi  nimirum,  cum  ad  pontem  prtefatum  pervenerint,  transire 
cupientes  ad  requiem  destinatam,  nudis  pedibus  per  sudes  et 
clavos  preeacutos  et  ponti  affixes  nimis  angustiose  incedunt ; 
et  cum  vehementem  doloris  cruciatum  in  plantis  pedum  diutiu» 
[perferre]  nequeunt,  manus  suas  super  clavos  quasi  adjutrices' 
deficiendo  ^  imponunt.  Quibus  ilico  perforatis  ex  vi  doloris  efc 
angustiam,  ventre  ac  toto  corpore  simul  super  clavos  volutan- 
tes,  paulatim  ad  pontis  ulteriora  repunt,  horribiliter  cruentati 
et  ex  omni  parte  transfixi.  Sed  cum  ad  atrium  ecclesise  jam 
dictEe  pervenerint,  felicem  introitum  ibidem  praBstolantes, 
omnium  vehementiam  cruciatuum  minime  recordantur. 


Tit  Sanctus  Michael  et  Apostoli  Petrus  et  Paulas  loca  animahus 
largirentur  sihi  divinitus  ordlnata. 

His  igitur  inspectis,  redeunt  denuo  per  medium  flammse 
Sanctus  Julianus  et  vir  ille  eductus  ad  basilicam  beatae  Mariae, 
ibique  cum  candidis  animabus,  qufe  nuper  advenerant,  substite- 
runt ;  animseque  illas  a  Sancto  Juliano  et  Sancto  Domnio  aqua 
benedicta  aspergerentur,^  iit   candidiores    fierent.      Ecce   circa 


'  adjutrices]  ad  judices,  0. 

"  deficiendo']  defendendo,  C. 

^  Sic  MSS.,the  construction  of  the 


sentence  in  the  Royal  MS.  (f.  46. 5.) 
being  altered,  and  Wendover  forget- 
ting to  change  the  mood  of  the  verb» 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANXIS. 


501 


ilS.  Reg 
13  D.  5. 


Nnsion  of 
purgatorj-. 


horam    primam    illucescentis    Sabbati    Sanctns    Michael    arch-  A.D.  1206. 
angelus  ct  Apostoli^Petrus  et  Paulus,  ut  auimabus,  qua3  intus  Legend  of 
et  extra  basilicam  erant  congregata3,  loca  sibi  divinitus  ordi-  1  burchill  s 
nata  pro   meritis   largireutur.      Sanctus    enim   Michael   omnes 
animas  Candidas  per  medias   ignis  flammas   purgatorii   et  per 
C£Btera  loca  poenalia  illaisas  transire  fecit,  usque  ad '  introitum 
illius  magnae  basilicae,  quae  est  in  monte  gaudii,  habens    por- 
tam  a  parte  occidentali  semper  patentcm.     Animas  vero  maculis 
albis   et  nigris  respersas,  extra  basilicam   muro   septentrionali 
innitentes,^  sine  aliqua  operum  discussione,  per  portam   quan- 
dam,  quas  erat  in  orientali  parte  basilic»,  beatus  Petrus  intro- 
duci  fecit   in    ignem   purgatorium,    ut   a  maculis   quas    a   con- 
tagione     peccatorum     contraxerant     per     adustionem     possent 
debacchantis  incendii  emundari. 


Be  fonderatlune  honorum  et  malorum. 

Beatus  quoque  Paulus  Apostolus  ad  finem  muri  septen- 
trionalis  residere  cojpit  intra  basilicam ;  et  extra  murum  ex 
opposito  Apostoli  diabolus  cum  suis  satellitibus  residebat. 
Puteus  autem  flammivomus,  qui  os  erat  putei  gehcnnalis,  secus 
pedes  diaboli  erumpebat.  Quaedam  vero  libra,  aequa  lance 
dependens,  affixa  erat  super  murum  inter  Apostolum  et  diabo- 
ium,  cujus  pars  media  dependebat  ante  conspectum  [Apostoli'' 
interius  et  altera  pars  ante  conspectum]  diaboli  exterius.  Ha- 
bebat  itaque  Apostolus  duo  pondera,  majus  et  minus,  omnino 
nitida  et  quasi  aurea;  et  diabolus  similiter  duo  fuliginea  et 
obscura.  Accesserunt  igitur  animaa  ex  toto  nigral  cum  magno 
tiraore  ac  trepidatione  una  post  alteram,  singiilaj  pondera- 
tionem  operum  suorum  ibidem  visuroe  bonorum  et  malorum. 
Nam  pondera  priedicta  ponderabant  singularum  opera  anima- 
rum,  secundum  quod  fecerant  bonum  sive  malum.  Cum  ergo 
statera  se  versus  Apostolum  inclinaret  per  suorum  libra- 
tionem  ponderum,  tollebat  Apostolus  animam  illam,  et  intro- 
duxit  earn  per  portam  orientalem,  qua?  conjuncta  erat  basilicse, 
in  ignem  purgatorium,  ut  illic  crimina  expiaret.  Cum  vero 
pars  staterse  ad  diabolum  se  inclinaret  et  prajponderaret,  mox 
ille  cum  satellitibus  suis  animam  miscram  nimis  ejulantem, 
patremque  suum  ac  matrem,  qui  eam  ad  ajterna  gcnuerant 
tormenta,  malcdicentem,  rapicntes  cum  multo  cachinno,  pra^ci- 


>  aJ]  a,  B. 

2  innitentes]   injacentes,  \V. 

•'  Apostoli .  .  .  conspectum']  These 


words  omitted  in  B.,  are  obtained 
from  C).  W. 


502         MATTH^I  PAllISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1206.  pitabaut    iu   foveam    profundam    et   flammivomam,    quae   secus  MS.  Keg 
Loiroiia  of  pedes  diaboli  librantis  erat.'     De  bujusmodi  libratione  bonorum  ^^       ^' 
_^in culls  ^^  malornm  in  sanctorum  patrum  scriptis  saspius  repperitur. 

pui<;atory. 

De   quadam  anima   quam   diahohis  in  equinam  formam 
transformaverat. 

Die  vero  sabbati  cii-ca  horam  vespertinam,  dum  esset  Sauc- 
tus  Domnius  cum  Sancto  Juliano  in  basilica  prasfata,  ecce  a 
parte  aquilouali  daemon  quidam  venit,  equum  nigerrimum 
pra3cipiti  cursu  obequitans,  ipsumque  per  multos  amfractus 
cum  multo  subsannationis  plausu  deducendo  perurgens.  Cui 
multi  spirituum  malignorum,  de  adducta  prseda  ad  invicem 
cacbinnantes,  cum  magno  tripudio  obviam  processerunt.  Sanc- 
tus  quoque  Domnius  dsBmoni  mandat  equitanti,  ut  ad  se 
quantocius  veniat,  et  cujus  sit  anima  quam  adduxerat  edicat. 
Quo  diutius  dissimulante  prge  immenso  gaudio,  quod  de  misera 
anima  babebat,  Sanctus  confestim  flagellum  arripiens,  daemonem 
graviter  verberavit ;  sicque  Sanctum  secutus  est  usque  ad  mu- 
rum  aquilonalem,  ubi  libratio  extiterat  animarum.  Deinde 
Sanctus  interrogat  daemonem,  cujus  ilia  sit  anima  quam  sic 
equitando  torquebat.  Qui  ait  bunc  unum  fuisse  ex  proceribus 
regis  Anglian,  "  qui  nocte  prsecedenti  absque  confessione  et 
Dominici  corporis  perceptione  ^  obierat.  Et  inter  csetera  fla- 
gitia  qua?  commiserat,  preecipue  erga^  bomines  suos  crudelis 
existens,  ad  extremam  inopiam  multos  perduxit;  quod  maxime 
instinctu  uxoris  suae  fecerat,  quae  eum  semper  ad  eaevitiam 
incitavit.  In  equinam  formam  illam  transformavi,  quia 
damnatorum  animas  licet  nobis  in  formas  quaslibet  trans- 
formare.  Et  nunc  descendissem  cum  ea  in  infernum,  pone- 
remque  earn,  in  supplicium  seternum,  nisi  nox  Dominica 
instaret,  in  qua  ludis  nostris  tbeatralibus  vacare  nos  oportet, 
"  et  vebementiores  cruciatus  animabus  miseris  adaugere." 
Cumque  beec  dixisset,  defixit  aspectum  propensius  in  virum 
eductum,  et  Sancto  dixit;  "  Quis  est  agrestis  iste  qui  stat 
f.  25.  "  tecum?"      Cui  Sanctus;    "  Nonne    cognoscis    ilium?"      Et 

daemon,  "  Hunc  bominem  vidi  in  Essexia  in  ecclesia  de  Tid- 
"  stude,  in  festo  dedicationis  ejusdem."  Ait  Sanctus;  "  In 
"  quali  babitu  ecclesiam  ingressus  es  ?  "  "  In  babitu,"  inquit, 
"  muliebri  ;  sed  cum  processissem  **  usque  ad  baptisterium, 
"  volens    intrare    cancellum,   obvius    mibi    fuit  diaconus   cum 


1  B.  repeats  erat.  I       *  erga']  inter,  W. 

2  perceptione^  receptioiie,  W.  I       ^  processissem']  processione,  W. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHAXNIS. 


503 


MS.  Reg. 
13  D.  5. 


"  aspersorio  aquae  benedictaj,  qui  me  illius  aquae  aspergine  ita  A.D.  isuo. 
"  prjecipitanter  cffugavit,  ut  clamorem  emittens  saltum  fece-  L#geud  of 
"  rim  ab  ccclesia   usque  ad   pratum,  quod  fere  per  duo  stadia  fbiirchill  s 
"  ab  eadem  est  ecclesia  separatum."     AiHrmabat  autem  vir  ille  purinitorv. 
edactus,  sed  et  plerique  pan-ochianorum   idipsum  testabantur. 
Be  clamorem  ilium  audisse,  sed  causam  penitus  ignorasse. 


Be  ludis  theatralibus  dcemomim. 

His  ita  gestis,  Sanctus  Domnius  ad  daemonem  ait ;  "  Volumus 
tecum  ire  ut  ludos  vestros  videamus."  Cui  dajmou;  "  Si 
"  mecum  ATiltis  venire,  cavete  ne  agrestem  himc  vobiscum 
"  adducatisj  quia  cum  suis  redditus  esset,  actus  nostros  ac 
"  secreta  poenarum  genera  apud  viventes  detegeret,  et  multos 
"  a  nostris  operibus  revocaret."  Cui  Sanctus  ;  "  Festinanter 
"  praecede;'  nam  ego  et  Sauctus  Julianus  te  sequimur."  Prai- 
cedente  itaque  daemone  sequebantur  Sancti,  virum  ilium  educ- 
tum  secum  latenter  dcducentes.  Pen-exerunt  ergo  ad  plagam 
aquilonalem,  quasi  montem  ascendendo ;  et  ecce  in  descensu 
mentis  domus  erat  amplissima  et  fuliginosa,  muris  veternis 
circumdata ;  erantque  in  ca  quasi  multse  plateae,  innumeris 
sudibus  ferreis  et  ignitis  circumquaque  replet».  Sedes  autem 
candentibus  circulis  ferreis  et  ex  omni  parte  clavatis,  superius 
et  inferius,  a  dextris  et  a  sinistris  extructaj  erant,  atque  ho- 
mines in  eis  diversae  conditionis  et  sexus  miserabiliter  -  resi- 
debant  j  ex  omni  namque  parte  candentibus  clavis  perfora- 
bantur,  atque  ex  circulis  ignitis  undique  constringebantur  et'' 
exurebantur.  Tanta  erat  scdium  illarum  multitudo  et  homiuum 
in  eis  rcsidentium,  quod  lingua  nulla  eas  dinumerare  sufficerct. 
Erant  muri  ferrei  et  nigerrimi  in  circuitu  platearum,  et  sedes 
aliae  juxta  muros,  in  quibus  residebant  daemonea  per  circuitum, 
quasi  ad  lostum  spectaculum,  de  cruciatibus  miserorum  ad 
invicem  cachinnantes,  et  peccata  pristiua '  illis  retractautes. 
Juxta  introitum  hujus  detestandi  spectaculi,  in  descensu  montis, 
sicut  diximus,  erat  murus  quidam  altitudine  quinque  pedum, 
ex  quo  perspicue  vidcri  poterat  quicfjuid  in  illo  pojuali  loco 
agebatur.^  Ad  huuc  igitur  murum  Sancti  pra3dicti  deforis 
stabant,  cementes  quicquid  intus  miseri  perferebaut.  At  vir 
ille  eductus,  inter  Sanctos  delitescens,  clare  prospexit  omnia 
quae  interius  agebantur. 


'  pracede]  proctde,  W. 
*  miaerabiliter']  mirabilitcr,  ().  W. 
'  el  exurebantur']  om.  W.,  though 
inO. 


■•  printina  i7/is]  eis  pristiua,  ( ).  W 
*  agcbalur]  ageretiir,  W. 


50-1-  MATTH.EI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJOPA. 


A.D.  120G.  Bo  suj^erlo  ct  ejus  cruciatu. 


vision  of 
purgatory 


Legend  of        Rcsidcntibus  ad  ludlbriosum  spcctaculum  ministris  tartareis,  MS.  Reg. 

Thuvdiill's  princcps  illius  nefanda)  cohortis  satcUitibus  suis  ait;  "  Ab-  IS  D.  5. 
"  strabatur  dc  sedili  suo  superbus  violenter,  et  ludat  coram 
"  nobis."  Abstractus  autem  a  diiimonibus  ct  veste  nigra  indu- 
tus,  omnem  gestum  hominis  supra '  modum  superbientis  coram 
dasmonibus  ad  invicem  applandentibus  recitavit.  Cervix  eri- 
gitur,  vultus  attollitur,  oculi  cum  arcuatis  superciliis  surgunt 
in  obliqnum,  imperiose  tumidis  intonat  verbis,  ludunt  humeri, 
vix  bracliia  ferre  pras  fastu  valentes,  ardescit  oculus,  vultuque 
minatur,  in  ortillos  surgens  crure  stat  inverse,  in  pectus  ten- 
ditur,  collum  bupiuat,  vultu  candet,  ignitis  oculis  iram  pro- 
nosticat,  nasumque  digito  percutiens  magna  minatur.  Sic 
ventosa  superbia  de  facili  turgens  risum  prsebebat  spiritibus 
monstruosis.  Et  cum  de  vestibus  gloriaretur,  manicasque 
consuendo  constringeret,  subito  in  igneam  formam  vestes  con- 
verse totum  corpus  miseri  hominis  exurebant.  Dsemones 
denique  ira  incandescentes  tridentibus  uncisque  ferreis  et  ig- 
nitis miserum  membratim  discerpunt.  Unus  antem  ex  eis 
adipem  cum  pice  et  aliis  liquaminibus  in  sartagine  ferventi 
torrens,  singula  membra  discerpta  resjDersit  cum  illo  unguine 
bullienti;  et  ad  singulas  dasmonis  respersiones  membra  stri- 
doreni  emittebant,  velut  cum  aqua  frigida  proicitur  in  sagi- 
mine  ^  bullienti.  Cumque  membra  sic  torrefacta  denuo  simul 
fuissent  compaginata,  superbus  ille  rediit  in  statum  priorem, 
Moxque  ad  miserum  accesserunt  malleatores  Herebi  cum  mal- 
leis  et  tribus  laminis  ignitis,  triplici  ordine  clavatis  ;  duasque 
laminas  in  anteriori  parte  corporis  ad  dextram  et  ad  sinistram 
applicuerunt,  et  cum  clavis  caudentibus  crudeliter  cum  malleis 
aflaxerunt.  BEse  autem  laminse  a  pedibus  incipientes  deduce- 
bantur  per  tibias  et  femora  usque  ad  humeros,  et  ita  recurva- 
bantur  in  collo.  Tertia  vero  lamina  a  genitalibus  incipiens 
per  ventrem  usque  ad  verticem  attingebat.  Cumque  miser 
ille  praescriptis  diutissime  aflSigeretur  tormentis,  truculenter 
in  sedem  pristinam  trudebatur.''  In  qua  repositus  undique 
clavis  candentibus,  quinque  digitorum  in  longitudine  protensis, 
crudeliter  ex  omni  parte  torquebatur.  Illoque  sic  ab  hoc  loco 
poenali  sublato,  in  sede  propria,  quam  sibi  vivens  fabricaverat, 
repositus  est  denuo  cruciandus. 


1  supra  modum']  Repeated  in  B. 

'  sagimhie]  sanguine,  B.  but  it  is  corrected  in  the  margin. 


^  trudebatur']  cm.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHAXXIS.  50 


OUJ 


De  quodam  sacerdote.  A.D.  1206. 

Sacerdos  quidani  ex  cathedra   sua  ignita   a  miuistris   iniqiii-  Lv^ji-nd  of 
tatis  in  hoc  ludibrium  crudeliter  cxtractus,  coram  larvis  sistitur  Thurchill's 
monstruosis,  cnjiis  linguam  protinus  per  medium  secti  gutturis  ^'^'°° 
violenter  extrahentes,'  radicitus  amputarunt.     Hie  populum  sibi 
commissum    nee    serraone   sanctae    exhortationis,   nee   exemplo 
pi«  actionis  [instruxerat,-  sed  nee]  pro  bonis  temporalibus   ab 
eo  receptis  orationum  aut  missarum  suffragia,  dum  potuit,  re- 
pendebat.     Postea,  sicut  de  supcrbo  jam    diximus,    membratim 
ilium    discerpentes    et    iternm     redintegrantes,    in    tormeutali 
cathedra  locaverunt. 

De  quodam  viUite. 

Post  hunc  adductus  est  miles  quidam,  qui  vitam  suam  in 
caedibus  innocentum  et  torneamentis  peregerat  et  rapinis. 
Hie  omnibus  annis  militaribus  armatus  equo  nigerrimo  inside- 
bat,  qui  piceam  flammam  cum  foetore  et  fumo  per  os  et  nares, 
cum  urgeretur  calcaribus,  in  supplicium  sui  sessoris  efflabat. 
Sella  equi  clavis  igneis  et  praelongis  erat  undique  prajfixa; 
lorica  et  galea,  scutum  et  ocreaj,  ex  toto  flammantia,  nimio  sui 
pondere  militem  graviter  onerabant,  sed  non  minori  cruciatu 
eum  medullitus  exurebant.  Miles  autem  postquam  equum 
cursu  praecipiti  agitaverat,  hastamque  contra  da3mones  sibi 
obviantes  eique  illudeutes  vibraverat,  priores  militiae  sua) 
gestUB  replicando,  ab  ipsis  equo  dejectus,  membratim  discerpi- 
tur,  membraque  execrabili  liquore  supradicto  torrentur;  torre- 
facta  vero  et  ad  invicem  compaginata,  modo  quo  superiores, 
tribus  laminis  constringuntur.  Sicque  redivivus  iterum  in 
sedem  propriam  violenter  retruditur. 

De  quodam  legista.^ 

Post  militem  vero  adducitur  in  medium  quidam  Icgum 
mundanarum  peritissimus,  a  suo  sedili  cum  cruciatu  magno 
abstractus,  quod  sibi  per  longum  tempus  male  vivendo  fabri-  f.  25  ft.' 
caverat  et  judicia  [acceptis^  muneribus  subvertcndo].  ITic 
autem  per  totius  Anglia3  fines  inter  suramos  famosissimus 
habebatur,    sed  anno  quo    hsec  visio    contigit,   vitam   misera- 

'   exfrahenlen']  Bo  O.  W.,  as  T^eg.  '       '  Irgisla]    plncitntore,   W. ;    jusu 
13  D.  5;    extrahitium,  B. ;  extriic-  :  ticiario,  Heg.  13  1).  5. 
turn,  C.  I      *  These  wordn  are  from  O.   W. 

-  These   words    ore    from    MS.      They  arc  in  Keg.  13  D.  5. 
Reg.  13  D.  5.  ' 


506  MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA, 

A.D.  120G.  biliter  terminavit.      Nam  sine  omni  testamenti  executione  sub-  MS.  Reg 

Legend  of    ito    deccdeus,  ab    alieuis,  quicquid  rapaci  iugluvie  adquisierat,  ^^  ^- •^* 

.  )^^  ^\,  ^  distracta '  sunt  penitus  et    consumpta.      Ad    scaccarium    enim 
vision  or  .  '^  1  •     ,  , .  .  . 

purgatory.  ^'^S^^    residere    consueverat,  ubi  ab  utraque    litigantiuin  parte 

dona    frequenter    acceperat.      Hie    quoque    cum    in   ludibriura 

tbeatrale  coram    spiritibus    nefandis    adduceretur,  insultantibus 

larvis  coactus   est   actus  vitse    pristina)    replicare.     Nam  modo 

a  dextris,   modo   a   siuistris   se   divertens,  illos    de  causa  pro- 

ponenda,    istosque     in    causis    contradictoriis    instruebat ;    nee 

inter    liEec    manus    a   munere    cohibens,    nunc    ab    his,    nunc 

vero  ab  illis  acceptam  pecuuiam  numerabat,  nameratamque  in 

loculis   reponebat.     Cumque   diutius  dajmones    miseri   hominis 

gestum  ludificando  conspexissent,  nummi  subito  velut  ardentes 

effecti   miserum    miserabiliter     exurebantj    quos    in    os    suum 

ardentes  proicere,  atque  in  ore  receptos    compulsus  est  deglu- 

tire.     Quibus   absorptis,    accesserunt    duo   dasmones    cum  rota 

plaustri  ferrea,  verubus  et   clavis   in   orbem    confixa,  et  super 

dorsum  peccatoris  earn  truculenter  revolventes,  dorsum  totum 

crebro  et  flammanti  rotatu  contriverunt,  nummosque,  quos  ore 

hianti  angustiose  deglutiverat,  angustiosius  per  vomitum  reicere 

compulerunt.    Quos  cum  evomuisset,  jussit  eos  colligere  dsemon, 

ut  de  illis  simili  modo  iterum  cibaretur;  postea  vero  ministri 

tartarei  in  furorem  versi  omnia  quas  supradicta  sunt  tormenta 

in  eum  expenderunt.     Uxor  vero  ejus  in  sede  quadam  iguita  et 

aculeata  compressa  ^  sedebat,  eo  quod  in  pluribus  ecclesiis  pro 

quodam    anulo    excommunicari    fecerat,    quem   in    scrinio    suo 

ignoranter    posuerat    et  furatum  esse  dicebat.     Ab   quo  trans- 

gressionis    piaculo    nunquam    fuerat  absoluta,'    a    dirte   mortis 

subita  necessitate  prasventa. 


De  adultero  et  adultera. 

Adductus  est  post  ilium  ad  spectaculum  furiosorum  daemonum 
adulter  cum  adultera,  qui  foeda  pariter  conjuncti  copula,  tur- 
pissimos  motus  venereos  gestusque  impudicos  cum  multa  sui 
confusione  ac  dEemonum  exprobratione  palam  omnibus  replica- 
runt.  Deinde  quasi  in  insaniam  versi,  alteruatim  sese  dentibus 
corrodendo  lacerabant ;  illumque  superficialem  amorem,  quem 
prius  habere  videbantur,  in  crudelitatem  commutarunt  et 
odium.  Postmodum  vero  membris  omnibus  a  turba  furiosa 
dissectis,  pcenam  sortiti  sunt  similem  prffidictorum.     Similibus 


1  Sic,  the  MSS.  omitting  et  hi 
thesauro  reposuerat,  which  IMS. 
Reg.  13  D.  5  has. 


-  compressa^  expiessa,  O, 


DE   TEMPORE   REGIS   JOUAXXIS.  507 

MS.  Reg.    autem  omnes   qiii  aderant  fornicatores  afBigebantur  tormentis,  A.D.  1206. 
13  D.  5.      qujj3  pro  sui  supplicionun    immanitate    scriptori  silentium  im-  Lenrend  of 
ponunt.  Thurchiirs 

^  vision  ot 

purgatory. 
Be  detractorihus . 

Inter  alios  quoque  miseros,  duo  de  collegio  detractorum  in 
medium  sunt  adducti.  Quorum  ora  ad  auriculas  usque  distor- 
quendo  dehiscentes,  versis  ad  invicem  vultibus,  torvis  scse 
oculis  perstringebant.  Apposita  autem  sunt  duo  capita  cujusdam 
hastse  ardentis  in  ore  utriusque ;  quam  commasticantes  ac  ore 
distorto  con-odentes,  celeriter  ad  medietatem  hastaj  appropin- 
quantes  pervenerunt ;  sicque  sese  mutuo  laniantes,  vultum 
suum  totum  masticando  cruentabant. 

De  furihus  et  incendiariis. 

Adducti  sunt  inter  caeteros  fures,  incendiarii,  et  sacrorum 
violatores  locorum;  qui  a  ministris  tartareis  positi  sunt  super 
rotas  ferreas  et  ignitas,  aculeis  sudibusque  affixas,  quas  ex 
nimia  succensione  imbrem  igneum  scintillabant.  Super  has 
itaque  miseri  volutati  cruciatum  horrificum  perferebant. 

De  viercatorilus . 

Aflfuit  huic  ludibrio  mercator  cum  stateris  suis  et  ponderi- 
bus  dolosis,  necnon  et  illi  qui  paunos  novos  in  tentoriis  ita 
vehementer  trahendo  in  longum  distendunt  et  latum  ut  fila 
rumpantur  et  scissura  fiat;  scissurasque  subtiliter  consuentes, 
pannos  illos  in  locis  vendunt  subobscuris.  Isti  de  sedibus  tru- 
culenter  evulsi,  scelerum  suorum  gestus  priores  ad  iguomiuiam 
et  poenarum  aggravationem  iterare  cogcbantur,  et  tandem,  sicut 
diximus  de  superioribus,  a  dajmonibus  torquebantur. 

De  ^uteo  gehennali  et  caldariis  ^oenalihus. 

Vidit  praeterea  eductus  ille  secus  iutroitum  infenii  inferioris 
quasi  quatuor  plateas,  quarum  prima  iuuumeras  fornaccs  babcbat 
et  caldarias  amplas  et  latas,  pice  ferventi  et  aliia  liquaminibus 
ad  summum  usque  repletas.  In  singulis  autem  animao  con- 
gestae  acriter  bulliebant,  quarum  capita  velut  nigrorum  piscium 
in  ferv-cnti  liquamine,  ex  vi  ebullitiouis,  nunc  sursum  pra3- 
minebant,  nunc  deorsum  ruebant.  Secunda  platea  similiter 
caldarias  habcbat,  sed  nive  et  rigida  glacie  refertas,  in  quibus 
animao  horrido  frigoro  et  cruciatu  intolcrabili  torquebantur. 
Caldaria>    vero,  quae    in    platea   tcrtia   crant,   aqua   sulphurca 


508 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


purjjatory. 


A.D.  120C.>bulIienti  et  casteris  rebus  quaa  footorem  emitterc  solcnt  cum  MS.  Reg. 
Legend  of  fumo  foetido  repletaj  crant,  iu  quibus  auinijE  in  footore  ]ibi- ^"^  ^-^- ^* 
ThurchiU's  (Jinig  vitam  fiuientes  specialiter  torquebantur.  Quarta  vero 
platea  habebat  caldarias  aqua  salsissima  et  nigerrima  plenas ; 
cujus  aqua3  austeritas  ex  sua  salsedine  quodlibct  lignum  in  ilia 
demersum  coufestim  decoriaret.  In  his  autem  caldariis  mul- 
titude peccatorum,  homicidarum,  furum,  raptorum,  veneficarum 
mulierum,  et  divitum  qui  homines  suos  injustis  exactionibus 
opprimebant,  indesinenter  bulliebant ;  quos  ministri  iniquitatis 
undique  astantes  cum  furcis  ferreis  candentibus,  ne  liquaminum 
ardorem  effugerent,  introrsum  comprimebant.  Illi  autem  qui 
in'  ferventi  liquore  per  dies  septem  bullierant,  die  octava  in 
frigus  illud  horridum,  quod  in  secunda  platea  erat,  depone- 
bantur ;  et  e  converse,  illi  qui  afflicti  fuerant  in  frigore,  pone- 
bantur  in  liquamine  bullienti.  Similiter,  qui  in  aqua  salsa 
bullierant,  in  foetoribus  torquebantur.  Has  vero  mutationum 
vicissitudines  per  octo  dies  semper  observabant. 


f.  26. 


De  basilica  in  monte  gaudii  sita  et  de  suffragiis  animarum. 

His^  itaque  inspectis,  illucescente  jam  DominicEe  diei  aurora, 
Sancti  memorati  cum  viro  educto  perrexerunt  ad  montem 
gaudii  per  ignem  purgatorii  et  per  stagnum  ac  pontem  aculea- 
tum,  donee  pervenerunt  ad  atrium  quod  erat  in  parte  occiden- 
tali  templi  prtedicti,  quod  situm  erat  in  monte.  Eratque  ibi 
porta  quffidam  speciosa  et  ampla  semper  patens,  per  quam  in- 
ducebantur  a  Sancto  Michaele  animse  ex  toto  candidatse.  In 
hoc  enim  atrio  congregabantur  anim^  expiatse,  sub  magno 
expectationis  desiderio  felicem  illius  introitum  pr^stolantes. 
In  australi  quoque  plaga  templi  exterius  perspexit  eductus 
ille  animas  infinitas,  quae  omnes  versis  vultibus  ad  basilicam 
cum  magnge  fatigationis  expectatione  suffragia  viventium  de- 
siderabant  amicorum,  per  quae  basilic»  illius  adipisci  intro- 
itum mererentur.  Et  quanto  specialius  juvabantur,  tanto 
basilica3  vicinius  adh0ereba[n]t.  In  hoc  loco  multos  de  notis 
suis  recognovit,  necnon  et  omnes  illos  quorum  notitiam  in  sae- 
culo  habuerat  vel  exilem.  Sanctus  vero  Michael  de  singulis 
animabus,  quas  ibi  cernebat  vir  ille  eductus,  intimabat  quot 
missis  ^  unaquaeque  anima  potuit^  liberari  et  ad  templi  in- 
gressum  admitti.  Animae  quoque,  quae  ibidem  expectabant 
ingressum,  nulla  poenalitate   afficiebantur,  nisi   quod  praestola- 


'  O.  W.  ins.  hoc. 
Keg.  13  D.  5. 

-  This  portion  is 
abridged. 


It   is  not  in 
considerably 


3  missis']  so  Keg.   13  D.  5  ;   mis- 
sarum,  B.  0.  W. 


DE  TEMPORE   REGIS   JOUANNIS.  509 

r»  ^^"    ^^^*-^^    aliquod    speciale   suffragium    amicorum.      Veruntameii  A.D.  1206. 
omnes  auima^  quos    ibi  subsistebant,  per    gcncralia  universalis  Ix;f;end  of 

ecclesiaj  suffragia  de  die  in  diem  ad  basilicas  iutroitum  appro-  ^ ".""'"'  * 

°  *  *^         visiuu  of 

pinquant.  purgatorj-. 

De  dlversis  mansionibus  hasilicce  memoratce. 

Vir  autem  ills,  a  Sancto  Michaele  iutroductus  in  templum, 
conspexit  ibi  multos  utriusque  sexus,  quos  in  sa3culo  vidcrat, 
candidos,  qui  omnes  templum  conscenderant '  et  maguse  feli- 
citatis  gaudio  fruebantur.  Et  quanto  magis  per  gradus  tempi  i 
versus  orienlcm  animae  conscenderant,'  tanto  candidiores  et  niti- 
diores  fiebant.  Multae  mansiones  pra;clarissima3  in  ilia  magna 
visebantur  basilica,  in  quibus  justorum  animaj  nive  candidiores 
mansitabant,  quorum  vultus  et  coronae  velut  lux  aurea  rutila- 
bant.  Singulis  diebus  certis  horis  cantica  de  caelis  audiunt ; 
velut  si  concordi  melodia  omnia  musicorum  genera  concrc- 
parent,  quae  ita  omnes  templum  inhabitantes  suavi  quadam 
dulcedine  demulcet  ac  refovet,  velut  si  omnium  reficerentur 
delitiis  ferculorum.  Illaa  vero,  qua3  exterius  in  atriis  basilicie 
consistebant,  nullum  de  hoc  caelesti  concentu  sonum  mere- 
bantur  audire.  Hie  autem  plerique  sanctorum  quasi  propria 
habebant  domicilia,  ubi  [suos]  -  spccialiter  sibi  post  Deum  in 
aliquo  famulantes  feliciter  recipiebaut,  eos  postmodum  prae- 
sentaturi  ante  conspectum  Dei. 

Be  paradiso  et  Adam  primo  parente. 

Divertentes  autem  ad  plagam  templi  praedicti  orientalcm, 
pervenerunt  ad  locum  amocnissimum  herbarum  florumque  va- 
rietate  splendidum,  arborum  fructuuraquc  fragrantia  refertum, 
ubi  conspexit  eductus  illc  fontem  lucidissimum,  qui  ex  se 
quatuor  rivulos  diversi  liquoris  ct  coloris  cniittebat.  Super 
hunc  fontem  erat  arbor  pulcbcrriraa,  mir;c  magnitudinis  ct 
immensaj  proceritatis,  qua?  omnigenum  abundantia  fructuuni 
ac  specicrum  redolentia  aflluebat.  Sub  hac  arbore  prope  fon- 
tem requiesccbat  homo  quidam  venustiu  formae  ac  gigantaii 
corporis,  qui  a  pcdibus  usque  ad  pectus  indutua  erat  quodam 
vestimento  varii  coloris  et  mira  pulcritudinc  contexto.  Ex  uno 
oculo  ridere  et  lugerc  ex  altero  vidcljatur.  "  Ilic,"  iii(|uit 
Sanctus  Michael,  "est  primus  parens  generis  huniaui  Adam; 
"  qui  per  oculum  ridentem  innuit  lajtitiam,  quam  habet  de 
"  tiliorum  suorum  salvandorum  ineffabili  glorificationc ;   et  per 


'  conscenderant]  a.scendcraDt,  O.  |       -  «wo«]  from  Reg.  1 3.  D.  5. 
W. 


510         MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1206.  •'  aliura  lacrimantem  denunciat  tristitiam,  quam  habet  de  quo-  MS.  Reg. 

Leojend  of    «<  riindam  filioriim  suorum   reprobatione  et'  justo   Dei  judicio  '3  D.  5, 

.  ^^^      ^  "  damnandorum.      Vestimentum   quo   tesjitur,  sed   nondum  ex 
VI  sion  o  .  , .      .  .  ° 

pui-fratory.        toto,  stola    est   immortalitatis  et  vestis    gloria,  qua    in   pri- 

"  maria  prasvaricatione    fuerat   spoliatus.     Nam    ab  Abel  justo 

"  filio    suo    usque   nunc    ccepit    banc    vestem   recuperare,    per 

"  totam    filiorum    suorum    justorum    successionem.       Et    sicut 

"  variis  virtutibus  enituerunt  electi,  ita  bsec  vestis  colore  vario 

"  picturatur.      Cum  vero    completus  fuerit   electorum  numerus 

"  filiorum,  tunc   Adam    ex   toto   stola   immortalitatis  et  gloriag 

"  vestietur;  et  sic  mundus  finem  sortietur." 

Ut  vir  ille  eductus  ad  cor^pus  suum  redierit. 

Ex  boc  tandem  loco  paululum  progredientes,  pervenerunt  ad 
portam  quandam  speciosissimam,  gemmis  ornatam  et  lapidibus 
pretiosis.     Murus  per  girum  quasi  aureus  rutilabat.     Statim  ut 
portam  intraverunt,  apparuit  templum  quoddam  aureum  multo 
magnificentius  priori  in  omni  pulcritudine,  suavitatis  dulcedine, 
et  luminis  cboruscantis  splendore,  ita  ut  loca  prius  visa  nullius 
amoenitatis    reputarentur    ad    istius    loci   respectum.      Oumque 
templum  boc  introissent,  conspexit  a  latere  aediculam  quandam 
mirabili   decore    refulgentem,  in   qua   residebant    tres   virgines 
inedicibili  pulcritudine  cboruscantes.     Ha3  autem,  sicut  ab  arch- 
angelo  edoctus  est,  [erant]  Sancta  Katerina,  Sancta  Margareta, 
et   Sancta    Ositba.      Quarum    pulcbritudinem   cum    admirando 
contemplaretur,  Sanctus   Micbael  ait  Sancto  Juliano ;    "  Eeduc 
"  festinanter    ad    corpus    suum   virum  bunc ;    quia   nisi   citius 
"  reductus  fuerit,  aqua  frigida,  quam  in  os  ejus  astantes  inicere 
"  moliuntur,    ipsum  ex    toto  suffocabit."      Et   bis    dictis    con- This  is 
tinuo,  quo  ordine   nesciens,  ad   corpus   reductus    in  stratu  suo  Part  of  the 
resedit.     Jacuerat  autem  in  stratu  suo,  quasi  in  excessu  mentis,  <^'i''\Pterim- 
duobus  diebus  cum  totidem  noctibus,  id  est  ab  bora  vespertina  foUowin/ 
sextae  feriae,  usque  ad  vesperam  Dominicse  diei  sequentis,  velut  the  preface 
gravi   sopore  depressus.      Mane   siquidem   facto,  ad   ecclesiam  ^°  MS.  Reg. 
properabat ;  et  post  missae  celebrationem  sollicitabat  eum  pres-  ff  . «  ^' 
byter  cum  aliis  parrocbianis,  qui  ilium  velut  exanimem  paulo 
ante  viderant,  ut  ea  quae  sibi  revelata  fuerant   illis  intimaret. 
Ille  vero  prse  nimia  simplicitate  visionem  referre  dissimulabat, 
donee  nocte    sequenti    Sanctus    Julianus    apparens  ei    praecepit 
ut  omnia  quae  viderat    revelet;  quia  ad  hoc  eductus  fuerat,  ut 
ea  quae   audierat   et^    viderat   publicaret.        Qui    jussis    sancti 
obtemperans,  in  die   Omnium  Sanctorum  et  deinceps  visionem 

>  et  judicio']  Added  by  Wendover.  |      ^  et  viderat]  om.  0.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  511 

MS.  Reg.    constanter  et  aperte  lingua  Anglica  [enarravit],'  cunctis   audi-  A.D.  1206. 

13  D.  .5.       entibus   et  adinirantibus  insolitam  viii  eloquentiam,  cum  antea  T-egcnd  of 

prte  nimia   simplicitate  rusticanus  semper  extiterit  et  elinguis.  ^^f'^'ull''* 

Nee  prius  destitit  ab  inspectte  visionis  narratioue,  donee  multos  n,^r-rr^t^„ 
,   ,  ...  .  purgatorj . 

ad  iamenta  et  gravia  suspiria  commovit.   o-H-o. 

Ut  Ganfriclus  Ehoracensis  archiepiscopus  exilium  suhieritJ^ 

Anno    gratis   Mccvii.      Johannes   rex   celebravit   Natale  Do-  John  at 

mini  apud  Wintoniam,  praesentibus  magnatibus  regni.     Deinde  Winches- 

in  Purificatione   beatte    Mariae    cepit  per   totam  Angliam   ter-  ^^.' 

tiam    decimam   partem   ex    omnibus   mobilibus   et   rebus  aliis,  oDnosed  \  v 

tam  de  laicis  quam  viris  ecclesiasticis  et  priselatis,  cunctis  mur-  archbishop 

murantibus  sed  contradicere   non  audentibus.     Solus  Gaufridus  Geoffrey. 

archiepiscopus  Eboracensis  non  consentiens,  sed  plane  contra-  -^'f'«  con- 

dicens,  clanculo   recessit  ab  Anglia ;    et  in  recessu  suo  omnes,  *'"^'!'"'  ^-^" 

specialiter    qui    in    archiepiscopatu   Eboracensi   banc    rapinara  pecunia  et 

facerent,  et   in   genere   universes    ecclesia3   sive   rerum  ecclesi-  amoris  suo- 

asticarum  invasores,  anathematis  sententia  innodavit.      Eadem  "'"'  "«'"- 

tempestate    circa   noctem   mediam  ventus   vehemens  et   renen-  "^"  '•"'" 

^  .  ,.„.,..,  *^        amissi07ieni. 

tinus  superveniens    aedincia   du-uit,  arbores   prostravit,  oves    et  Tempest 

armenta  esaggeratis  nivibus   sexto  kalendas   Februarii  interire  Jau,  27. 

coegit.     Eodem   anno    imperator   Otho  vcnit   in  Angliam ;    et  The  erapc- 

habito  colloquio  cum  rege  avunculo  suo,  rediit  in  terram  suam,  ^°^  ^'^o '" 

acceptis  a  rege  prjedicto  quinque  milibus  marcis  argenti.  hiUgland. 

De  ordine  Mlnorum. 

Sub  his   diebus    Prajdicatores,   qui   appellati    sunt  Minores,^  Order  of 
favente    Papa   Innocentio,  subito   emcrgentes    terram   repleve-  tlie  Mino- 
runt;  habitantes  in  urbibus  et  civitatibus  deni  et  septeni,  nihil  '"'t*^''^- 
omnino  possidentes,  de  evangelio   vivcntes,  in  victu   et  vestitu     °",-^ 
paupertatem    nimiam    praeferentes,    nudis    pedibus   incedcntes,  paupertate 
maximum  humilitatis  exemplum  omnibus  praabuerunt.     Diebus  <^'  '"''«  ex- 
autem  Domiuicis  et  festivis,  de  suis  habitaculis  exeuntes,  pra^-  ''''"''"''<' 
dicaverunt  in  ecclesiis  parrochialibus  Evangelium  verbi;  cdcntos  y/'  '^"^ 
et  bibentes  quae  apud  illos  erant,  quibus  officium  prajdicationis  g  Luc  x  " 
impendebat.^     Qui   in  rerum    caslestium    contemi)latione    taiito  f  20  b. 
perspicaciores    sunt    inventi,  quanto   a   rebus    pra^sentis    saeculi 
et  carnalibus  deliciis  comprobantur  alieni.     Nullum  genus   ali- 


'  The  verb  which  is  omitted  in  all 
theMSS.  is  from  MS.  13  Keg.D.  .5. 
This  adds"  coram  Osberto  de  Longo 
"  Campo,  domino  ejusdem  villaj,  et 
"  uxore  ejus."  (f.  46.) 


-  subicriQ  suberit,  B. 
'  In  the  margin  is  a  portrait  of  a 
Minorite. 

^  impendebal']  impendebant,  0.  W. 


512 


MATTII^I   PARISIENSIS    CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1207.  niciiti  penes  eos  usque  in  ci'astinum  reservatur,  ut  paupertas 
spiritus,  quae  viget  in  meute,  actu  sicut  et  liabitu  omnibus 
innotescat. 


Letter  of 
Inuocent 
III.  to 
Johu,  [an 
error  for 
Richard] 
sending 
him  four 


Literce'^  Papales. 

Sub  eisdem  diebus,  Innocentius  Papa  cupiens  in 
proposito  suo  regem  J[ohannem]  habere  favorabilem, 
quia  cognoverat  eundem  J[ohannem]  cupidum  esse  et 
diligentem  inquisitorem  et  adquisitorera  geminarum 
pretiosai'um,  misit  ei  banc  epistolam  cum  tali  xenio, 
quod  in  eadem  potest  perpendi. 

"  Innocentius  ^  Papa  tertius  J[ohanni]  regi  Anglorum, 
"  etc.  Inter  opes  terrenas,  quas  mortalis  oculus  con- 
"  cupiscit  et  quasi  cariora  desiderat,  aurum  obrizum  et 
"  lapides  pretiosos  principatum  credimus  obtinere.  Licet 
"  autem  his  aliisque  divitiis  vestra  regalis  abundet  ex- 
"  cellentia,  in  signum  taraen  dilectionis  et  gratise  qua- 
"  tuor  anulos  aureos  cum  diversis  lapidibus  pretiosis 
"  tuse  magnitudini  destinamus.  In  quibus  te  volumus 
"  specialiter  intelligere  formam,  numerum,  materiam,  et 
"  colorem,  ut  mysterium  potius  quam  donum  attendas. 
"  Rotunditas  enim  jeternitatem  signat,  quae  initio  caret 
"  et  iine.  Habet  ergo  regalis  discretio  quod  in  forma 
"  requirat,  ut  de  terrenis  transeat  ad  cselestia,  de 
"  temporalibus  ad  asterna  procedat.  Quaternarius  au- 
"  tem,  qui  numerus  est  quadratus,  constantiam  mentis 
"  signat,  quse  nee  deprimi  debet  in  adversis,  nec^  pro- 
"  speris  elevari ;  quod  tunc  laudabiliter  adimplebit, 
"  cum  quatuor  virtutibus  principalibus  fuerit  ordinata, 
"  videlicet  justitia,  fortudine,  prudentia,  temperantia. 
"  Intelligas    ergo    in    primo    justitiam    quam    exerceas 


Innoeentii 
III.Epistol 
i.  206. 
(Migne, 
ccxiv.  col. 
179.) 


1  This  follows  the  next  two  chap- 
ters in  C. 

2  This  letter  was  addressed  to 
Richard,  not  to  John.  It  is  dated 
Rom.  iv.  Kal.  Jan.  1198.  Paris 
must  have  guessed  at  its  date,  and 
added  the  notices  at  the  beginning 


and  end  to  justify  its  insertion  here. 
See  Potthast,  Regesta  Pont.  Rom. 
p.  22.  Richard's  answer  will  be 
found  in  Innocent's  Regist.  de  ne- 
gotio  Rom.  Imp.  No.  iv.  (Migne, 
ccxvi.  col.  1000.) 
^  C.  ins.  in. 


DE   TEMPORE   REOIS   JOHANNIS.  513 

"  in  judiciis,  in    secundo    fortitudinem    quam  exliibeas  A.D.  1207. 

"  in    advei-sis,  in  tertio   prudentiam  quam  observes    in 

"  duLiis,   in  quarto    teniperantiani    quam    in  prosperis 

"  non  dimittas.    Per  aurum  vero  sapientia  desiguatur ; 

"  quia   sieut    aurum    prjeminet    metaUis   universis,    sic 

"  sapientia  donis  omnibus  antecellit,  propheta  testante  ; 

"  Requiescit' super  eiim  spiritus  sapient  lev,  etc.     Nihil  isa.  xi.  2. 

"  est  autem  quod  regem  magis  oportet  habere.     Unde 

"  rex    ille  pacificus    Salomon    solam  a  Deo    sapientiam 

"  postulavit,  ut  populum  sibi  commissum  perinde  sciret^ 

"  gubernare.      Pono    smaragdi    viriditas    fidem,   saphiri 

"  serenitas  spem,  granati  rubicunditas  caritatem,  topazii 

"  claritas  operationem  bonam  signat ;  de  qua  Dominus, 

"  Luceat    lux  vestra.     Habes  igitur  in  smaragdo  quod  s.  Matt.  v. 

"  credas,    in    saphiro    quod    spercs,    in    granato    quod  ^^' 

"  diligas,   in    topazio    quod    exereeas,  ut  de  virtiite  in  Ps.  ixxxiii. 

"  viHutem  ascendas,  donee  Deiim  deorum   videas  in  ^' 

"  Syon." 

Hrec  autem  cum  ad  regis  prsesentiam  pervenisscnt, 
prime  gratanter  ei  eomplacuerunt;  sed  post  non  multos 
dies  subsequentes,  auiiim  obrizum  in  scoriam  et  de- 
risum,  gemmse  in  gemitus,  amor  in  rancorem,  sieut 
sequens  senno  declarabit,  sunt  flebiliter  commutata. 

De  cassatione  electionum  episcopi  Norwicensis  et  suppriorls 

Cantnariensis. 

Circa  dies   istos    steterunt  Eoma3  coram  domino  Papa   mo-  The  two 
nachi    Cantuariensis    occlesia3,    turpcm    admodum    causam    ad  elections  to 
inviceni  agitantes.     Nam  qna3dam  pars  coram    per  literas  con-  Jj^*-'  ^^i'^' "' 
ventus  de  rato  prajscntaverunt  Kcginaldum  suppriorem  Cantua-  ,„',',,!,i,^.,i  ij 
riensem,  sieut  multotiena  feeerant,  elcctnm  ad  archicpiscopatum,  the  Vo\w. 
instantius   postulantes   ut   ejus    clcctio    confirmarctur.      Altera 
vero  pars  eorundem  monachorum,  per  literas  siniiliter  de  rato, 
prajsentaverunt     Johannem    cpiscopum     Nonviccnsem,     multis 
rationibus   ostondentes   elcctioncm   do  supprioro   uullam   esao ; 
tum  quia    facta   crat  de  nocto    ct   sine  solcnnitato   et    assensu 
regio,  tum  quia  a  majori  et  saniori  parte  couvcutua  uou  fuerat 

'  Hcirot'\  '■ciri',  B.     It  is  corrected  in  C. 
VOL.   II.  K  K 


514         MATTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D,  1207.  celcbrata.  Sicquc  his  rationibus  propositis  peticrunt,  ut  ilia 
clectio  confirmaretur,  qua)  clara  luce  diei,  regc  praesentc  ct 
conscntientc,  cum  testibus  idoneis  cxtitit  colebrata.  His  audi- 
tis  et  perspicacitor  intellectis,  procurator  supprioris  allegavit 
secundam  electionem  irritara  esse  ct  inanem ;  quia  qualiscunque 
prima  esset  clectio,  sive  justa  sive  injusta,  debuerat  prima 
cassari,  antequam  secunda  celebraretur  electio ;  unde  con- 
stantcr  postulabat  ut  prima  electio  rata  haberetur.  Denique 
post  longas  liinc  ct  inde  disceptationes,  cum  domnus  Papa 
intellexisset  partes  in  unicam  personam  non  posse  convenire, 
atque  utramque  electionem  vitiose  et  non  secundum  sacrorum 
canonum  sanctiones  celebratam  fuisse,  de  consilio  cardinalium 
suorum  ambas  cassavit,  partibus  districtione  Apostolica  inter- 
dicens,  et  per  sententiam  diflBnitivam  statuens,  no  de  caetero 
ad  archiepiscopatus  honorem  alteruter  electorum  aspiret. 

Summa  hrevis. 

The  result       HfBC  fuit  causa  et  semiuarium  erroris.     Rex  posuerat 
whole  that  "^©I'^uiii  suum   in   Ore  duodeeim    monacliorum    Cantua- 
the  monks  riensium,    ufc    quemcunque    eligerent    ipse    aceeptaret. 
phenLano--  Convenerafc  autem   inter  regem   et    eos,  prsestito  jura- 
ton  arch-    mento  et  fidei   interpositione,  quod    nuUo   modo  alium 
quam  Johannem  episcopum  Norwicensem  eligerent.    Ha- 
bebant  etiam  super  his  regis  literas.     Sed  ipsi  monaehi, 
postquam     intellexerunt    electionem     dicti    J[oliannis] 
Papse  nimis  displieere   et    cassari,  suggerentibus  cardi- 
nalibus  et  etiam   domino   Papa  et   affirmantibus    licere 
eis    quemcunque    vellent  eligere,    ut   secure  electionem 
celebrarent,  si   strenuum  et   prsecipue  Anglicum    elige- 
rent, elegerunt  per  consilium  Papae  magistrum  Stepha- 
num   de    Langetune   cardinalem,   quo   non    erat   major 
in  curia,  immo  nee  ei  par  in  moribus  et  scientia.     Ex 
tunc  igitur  non  potuit   ei  Papa  in  multiformi  tribula- 
tione  deesse. 

Be  promotione  et  consecratione  magistri  Stephani  de  Langetune. 

Account  of     Cassatis  itaque  electionibus  memoratis,  dominus  Papa  nolens 

his  election  diutius   sustinere    ut   gregi  Dominico   cura  deesset  pastoralis, 

cration°^^'  P^'^suasit   monacbis   Cantuariensibus,  qui   procuratores   coram 

eo  constituti  fuerant  pro  negotio   ecclesise   Cantuariensis,  ut 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  515 

cligcrcnt  magistnim  Stephanum  do  Langctuno  prcsbytcrum  A.D.  1207. 
cardinalcm,  virum  in  literali  scientia  cruditum,  discretum,  et 
moribus  ornatnm;  asserens  ipsius  promotioncm  tam  ipsi  regi 
quam  nniversoe  Anglicana3  ecclesiae  plurimum  profuturam. 
Monachi  vero  ad  hajc  rcspondentes  asscrcbant  sibi  non  licerc 
praiter  conscnsum  regium  et  sui  conventus  canonicam  clcc- 
tionem  [in'  persona  qualibet  consentire  vel  sine  illis  elec- 
tionem]  celebrate.  At  Papa,  quasi  rapiens  verbum  ex  ore 
ipsorum  dixit,  "  Sciatis,"  inquit,  "  vos  plcnariam  habere  in 
"  ecclesia  Cantuariensi  potcstatem ;  nee  ctiam  super  electio- 
"  nibus  apud  sedem  Apostolicam  celebratis  solet  assensus 
"  principum  expectari.  Unde  vobis  qui  tot  et  tales  estis,  quod 
"  plene  suflBcitis  ad  istam  electiouem,  in  virtute  obedientia) 
"  ct  sub  poena  anatbematis  praacipimus,  ut  ilium  in  arcbiepi- 
"  scopum  eligatis,  quern/  nos  damns  vobis  in  patrem  et  pas- 
"  torem  animarum  vestrarum."  Monacbi  quoque  excommuni- 
cationis  sententiam  incurrere  metuentes,  licet  inviti  et  cum 
murmuratione,  assensum  tamen  praebuerunt.  Solus  ex  omni- 
bus monacbis,  magister  Helyas  de  Brantefeld,  qui  pro  parte 
regis  et  cpiscopi  Norwicensis  advenerat,  noluit  consentire. 
Cajteri  autem  omnes  cum  bymno  Te  Deum  laudamus  electum 
memoratum  ad  altare  detulerunt.  Deinde  decimo  quinto  ka-  Viterbo  17 
lendas  Julii  civitate  Viterbii  a  Papa  prsefato  munus  consecra-  June, 
tionis  suscepit. 

Ut  Papa  Innocentius  literas  miserit  ad  regem  Angloruni,  exhor- 
tans  ut  reciperet  Stephanum  de  Langetuna  m  arehiepiscopum 
jam  consecratum. 

His    ita    gestis,    Papa    Innocentius    regi    Anglorum    literas  Innocent 
direxit,  exhortans  humiliter  ct  devote,  ut  magistrum  Stephanum  I^I- pyrites 
do   Langetune,  Sancti   Grisogoni   presbyterum   cardinalcm,  ad  aimomicine 
archiepiscopatum  Cantuariensem  canonicc  electum,  benignc  sus-  the  election 
ciperet ;  utpote ''  qui  do  regno  suo  originem  ducens,  non  solum  of  Stephen 
in  sajcularium  scientia  literarum   magistri  nomen    promcruit,  ^  "^^*"}\ 
scd    etiam    doctor    esse    in    theologicis    disciplinis.      Et    cum  ^^j,  amon" 
pra3cipue  vita  ipsius  et  mores  scientia)  magnitudinem  excedant.  Innocent's 
ejus    persona   tam  anima3   sued  quam    corpori    crit  non  medio-  letters, 
criter  profutura.     Deniquo  cum  multis  in  banc  modum  verbis  l^-^^ 
tam  blandis  quam  persuasoriis  rcgem  ad    consensum   inducere  ccxv.  col. 
perstitisset,  priori '  et  monacbis  Cautuaricnsibus  per  literas  in  1044). 
virtute  obedientia)  praecepit,  ut  arehiepiscopum  jam  dictum  in 


'  These  words  are  from  O.  W. 
=  O.  W.  Ids.  ct. 


^  ulpole]   So  the  letter  of  luuo- 
cent,  col.  104C  D. ;  et,  MSS. 
*  John  Sittingboiime. 

K  E   2 


516 


MATTH/lil   PAIUSIENSIS   CHllONICA   MAJOllA. 


A.D.  1207 
Ecce  dis- 
cordia. 

Anger  of 
Johu. 


The  Can- 
terbury 
monks 
expelled. 


pastorcm  suscipcrcnt,  eique  in  tcmporalibus  simul  ct  spiritna- 
libus  humiliter  obcdirent.  Cum  que  tandem  literne  domini 
Papre  ad  regis  Anglorum  notitiam  pcrvenisscnt,  iratus  est 
vehementei'  de  promotione  magistri  Stephani,  pariter  et  Nor- 
■wiccnsis  episcopi  cassatione  ;  crimenquc  proditionis  in  mona- 
chos  Cantuarienses  refuudere  satagebat.  Dixit  enim  quod  in 
prayudicium  sute  libertatis  sine  ipsius  licentia  suppriorem 
suum  elegcrant,  et  postmodum,  ut  quod  male  gesserant  quasi 
sibi  satisfaciendo  palliarent,  elegerunt  episcopum  Norwicensem ; 
et  pecuniam  de  fisco  accipientes  ad  itineris  expensas,  ut  elec- 
tionem  de  episcopo  memorato  factam  apud  sedem  Apostolicam 
impctrareut  confirmari,  in  cumulum  iniquitatis  suse  elegerunt 
ibi  Stephanum  de  Langetune  inimicum  suum  publicum,  eum- 
que  fecerunt  in  archiepiscopum  consQcrari.  Ob  banc  quoque 
causam  idem  rex  in  furorem  versus  et  indignationem,  misit 
Fulconem  de  Cantelu  et  Henricum  de  Cornbelle,  milites 
crudelissimos  et  bumanitatis  ignaros,  cum  ministris  armatis,  ut 
monacbos  Cantuarienses,  sicut  crimine  Isesse  majestatis  reos, 
a  regno  Anglias  expellerent  vel  sententia  capitali  condemna- 
rent.  Illi  autem  mandatum  domni  sui  non  segniter  exequen- 
tes,  Cantuariam  sunt  profecti,  et  nudatis  ensibus  monasterium 
ingressi,  voce  furiosa  priori  et  monacbis  ex  parte  regis  pr^- 
ceperunt,  ut,  velut  proditores  regise  majestatis,  incontinenti 
de  regno  Anglise  exirent.  Et  si  boc  facere  noluissent,  affir- 
maverunt  cum  juramento,  quod  ipsi,  injecto  igne  tarn  in 
ipso  monasterio  quam  in  aliis  officinis,  omnes  illos  cum  ipsis 
fedificiis  concremarent. 


The  monks 
leave  Eng- 
land, and 
arc  re- 
ceived at 
S.  Bertin's 
in  Flan- 
ders. 


f.  27. 


Ut  monachi  Cantuarienses  exierunt  ah  Anglia  in  exiliuin. 

Monacbi  vero  nimis  inconsulte  agentes,  sine  violentia  et 
omni  manuum  injectione  recesserunt  omnes,  praeter  tredecim 
valitudinarios,  qui  in  domo  infirmorum  jacentes  incedere 
non  valebant.  Et  protinus  trajecti  in  Flandriam,  in  abbatia 
Sancti  Bertini  bonorifice  recepti  sunt  et  in  aliis  monasteriis 
transmarinis.  Deinde  jubente  rege,  substituti  sunt  in  ecclesia 
Cantuariensi  monacbi  quidam  de  Sancto  Augustino  ad  mini- 
strandum  ibidem,  Fulcone  praefato  procurante,  immo  omnia 
bona  eorundem  monacborum  distrabente  et  confiscante,  terris 
tarn  arcbiepiscopi  quam  monacborum  remanentibus  incultis. 
Exierunt  autem  monacbi  sasjie  dicti  de  monasterio  suo  in 
exilium  [pridie '  idus  Julii]. 


'  These  words  are  from  0.  W. 


PE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS.  517 


Ut  rex  Anyhriim  lUeras  comminatorias  ad  Papam  miserit.       A.D.  1207. 

Exclusis  hoc  ordine  monachis  Cantuariensibus,  rex  Anglorum  Letter  of 
Johannes  ad  Papam  nuncios  cum  literis  direxit,  in  quibus  John  to 
expresse  et  quasi  comminando  ipsum  arguebat,  quod,  electionc  '  J'*'^" 
Norwicensis  episcopi  turpiter  repulsa,  Stcphanum  (lucndam  dcctiou. 
de  Langetuna,  sibi  penitus  ignotum  et  in  regno  Francorum 
inter  hostes  suos  publicos  diutissime  conversatum,  fecerat  in 
Cantuariensem  archiepiscopum  consecrari.  Et  quod  magis  in 
pra3Judicium  et  subversionem  libertatum  ad  coronam  suam 
spectantium  redundat,  ipsius  consensu  a  monachis  qui  ilium 
postulasse  debuerant  non  rite  requisite,  eundem  Stephanum 
tern  ere  promovere  praesumpsit.  Unde  asserebat  se  sufficienter 
admirari  non  posse,  quod  tarn  ipse  Papa  quam  universa  curia 
Romana  ad  memoriam  non  reducuut,  in  quantum  ejus  dilcctio 
Romanae  sedi  fuerit  hactenus  necessaria ;  in  hoc  rationis  ocu- 
lum  non  figentes,  quod  ubcriores  sibi  fructus  proveniant  do 
regno  suo  Angliae,  quam  de  omnibus  regionibus  citra  Alpes 
constitutis.  Addidit  insuper,  quod  pro  libertatibus  corona) 
suae  stabit,  si  necessc  fuerit,  usque  ad  mortem ;  immutabiliter 
afl&rmans  se  non '  posse  ab  electionc  simul  et  promotionc  Nor- 
wicensis episcopi,  quem  sibi  utilem  intcUigit,  rcvocari.  Tan-  His  threats, 
dem  negotii  summam  in  hoc  conclusit,  quod  si  de  praemissis 
non  fuerit  exauditus,  omnibus  Romam  petere  volentibus  maris 
semitas  angustabit ;  ne,-  terra  sua  divitiis  evacuata,  ipse  minus 
ad  hostes  ab  ea  depellcndos  suQiciat.  Et  cum  archicpiscopi, 
episcopi,  et  alii  ecclesiarum  praolati,  tarn  de  regno  Angliae 
quam  aliarum  tcrrarum  suarum,  in  omnium  scientiarum  plc- 
nitudine  suflRcienter  abundeut,  si  necessitas  coegerit,  extra 
terras  suas  juetitiam  vel  judicium  ab  alienigenis  non  emcu- 
dicabit. 

Cumquc   ha;c   omnia  ad  domni  Papas   audientiam  per  regis 
nuncios  penctrassent,  rogi  Anglorum  scripsit  in  hajc  verba  : 

Bescriptum  Domni  Papco  ad  regem  Anylorum. 

"  Innocentius^  episcopus,  servus  servorum   Dei,  cainasimo  in  Lott<.T  of 
"  Christo    filio,  J[ohanni]    illustri    Anglorum  rcgi,  ealutcm  etfl'ePope 
"  Apostolicam  benedictionem.   Cum  sui)er  ncgotio  Cantuariensis  '°  «nswcr. 
"  ecclesiae  nos  tibi  ecripaerimus,  humilitcr,  diligcntcr,  benigno 
•'  cxhortando  ct  rogando,  tu  nobis,  ut  salva  pace   tua   loquar, 


I 


B.  repeats  no/». 


2  ne^  om.  W. 


'  Tliis  letter  is  only  known  from 
this  source.  See  roflhast.  liajcst. 
J'ont.  lioni.  p.  204. 


518  MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1207.  "  rescripsisti  quasi  commiuando  ct  oxprobraudo,  contuma- 
Answcr  of  "  citor  et  protorvc;  ct  cum  nos  tibi  supra  jus  dcfcrro  curc- 
Imioccut  "  mus,  tu  nobis  secundum  jus  deferre  non  curas,  minus  quam 
111.  to  u  ^ocerct  attcndcus ;  quod  si  tua  nobis  devotio  plurimum  sit 
"  neccssaria,  nostra  tamen  tibi  non  parum  est  oportuua. 
"  Cumquc  nos  in  tali  casu  tantum  honor  em  nulli  principum 
*'  detulerimus  quantum  tibi,  tu  nostro  tantum  derogare  atten- 
"  dis  honori,  quantum  in  simili  casu  nullus  principum  dero- 
"  garo  prsesumpsit;  quasdam  frivolas  occasiones  pra)tendens, 
"  quibus  asseris  quod  electioni  de  dilecto  filio  nostro  magistro 
"  Stephano  titulo  Sancti  G-risogoni  j^resbytero  cardinali,  a 
"  monachis  Cantuariensibus  celebratae,  non  potes  praestarc 
"  consensum;  quia  videlicet  inter  tuos  conversatus  est  inimi- 
"  cos,  et  persona  ejus  est  tibi  prorsus  ignota.  Porro  juxta 
Prov  !•  ■  <t  proverbium  Salomonis,  Frustra  jacitur  rete  ante  oculos 
"  pel_n7iatoruvi,^  cum  iutelligajmus  illud  ei  non  esse  imputan- 
"  dum  a[d  culpam,  sed  ad  gloriam]  potius  ascribendum, 
"  quod,  P[arisius  diu  vacans  lijberalibus  studiis,  in  tantum 
"  profecerit,  ut  meruerit  esse  doctor,  non  solum  in  liberalibus 
"  facultatibus,  verum  etiam  in  theologicis  disciplinis,  ac  si 
"  per  hoc,  cum  vita  concordet  doctrinae,  dignus  est  habitus 
"  prffibendam  Parisiensem  optinere.  Undo  mirabile  gerimus, 
*'  si  vir  tanti  nominis,  de  tuo  regno  ducens  originem,  tibi 
"  potuit  esse  saltern  quoad  famam  ignotus ;  preesertim  cum 
"  ter  scripsisses  illi,  postquam  a  nobis  extitit  in  cardinalem 
"  promotus,  quod,  licet  disposueris  eum  ad  tuae  familiaritatis 
"  obsequium  evocare,  gaudebas  tamen  quod  ad  majus  erat 
"  officium  sullimatus,  Sed  illud  potius  attendere  te  decuis- 
"  set,  quod  in  terra  tua  natus  est,  de  parentibus  tibi  fide- 
"  libus  ac  devotis,  quodque  in  Eboracensi  ecclesia  fuerat 
"  prasbendatus,  quae  longe  major  et  dignior  quam  Parisia- 
"  censis  existit.  Uude  non  solum  ratione  carnis  et  sanguinis, 
"  verum  etiam  optentu  ecclesiastici  beneficii  et  officii,  te  ac 
"  regnum  tuum  affectu  sincero  diligere  comprobatur.  Nuncii 
"  vero  tui  causam  nobis  aliam  expresserunt,  quare  non  prse- 
"  stitisti  ejus  electioni  consensum;  quia  videlicet  nunquam 
"  fuerat  requisitus  ab  illis,  qui  eum  a  te  debuerunt  postulare, 
"  asserentes,  quod  literge  illiB,  quibus  mandavimus  ut  super 
"  hoc  negotio  procuratores  ad  nos  idoneos  destinares,  ad  te 
"  minimc  pervenerunt;  et  monachi  Cantuarienses,  quamvis 
"  i^ro  aliis  negotiis  ad  tuam  prsesentiam  accessissent,  pro  jdos- 
"  tulando  tamen  consensu  nee  literas  nee  nuncios  direxerunt. 
"  Unde  idem  nuncii  cum  multa  nobis  instantia  supplicarunt, 

^  The  MS.  is  injured  here. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS.  519 

quatinus,  ex  quo  nobis  complacuit  banc  tibi  bonorificentiam  A.D.  1207^ 
rescrvare,  ut  monacbi  Cantuarienses  regium  postularcut  Auswcr  of 
asscnsum,  quoniam  hoc  factum  non  crat,  dilationcm  con-  jnnoccut 
gruam  conccderc  dignarcmui',  infra  quam  posset  id  fieri,  jyi^jj 
ne  juri  tuo  contuigeret  derogari  j  contra  personam  electi 
quiddam  ad  ultimum  proponentcs,  quod  cum  manifesto  sit 
factum,  ostium  oris  clauderc  dcbviisseut;  praesortim  cum  si 
verum  esset,  promotionem  ejus  jam  impediro  non  posset.^ 
Licet  autera  ijuper  clectionibus  apud  scdem  Apostolicam 
celcbratis  non  consueverit  assensus  principum-  cxpcctari, 
duo  tamen  monacbi  fuerunt  specialiter  deputati,  ut  ad  tc 
pro  requirendo  assensu  venirent,  qui  apud  Ydivoriam^  fue- 
runt retenti,  ut  injunctum  sibi  mandatum  exequi  non  vale- 
rent  ;  et  praefata3  litera)  de  procuratoribus  ad  nostram  prse- 
sentiam  destinandis  tuis  fuerunt  nunciis  assignata?,  ut  eas 
tibi  fideliter  prsesentarent.  Nos  quoque,  qui  super  eandcm 
ecclesiam  Cantuariensem  plenitudinem  potestatis  babemus, 
regium  super  boc  dignati  sumus  implorard  favorem.  Et  cursor 
noster  qui  Apostolicas  tibi  literas  prsesentavit,  literas  quoquo 
prioris  ac  monacborum,  qui  ex  mandato  totius  capituli 
Cantuariensis  celebraverant  electionem  memoratam,  super 
assensu  petendo  regia)  sullimitati  porrexit.  Ideoquo  non 
vidimus  oportere  denuo  post  baec  omnia  regium  postularo 
consensum ;  sed  illud  agcro  disposuimus,  non  dccliuantes  ad 
dexteram  vel  ad  sinistram,  quod  sanctorum  patrum  canonicas 
sanctiones  statuunt  faciendum ;  ut  videlicet  nihil  morae  vel 
diflBcultatis  rectis  dispositionibus  auferatur,  ne  gregi  Domi- 
nico  diu  dcsit  cura  pastoralis.  QuocLrca  nil ''  discretioni  tua; 
vel  regali  prudentia3  suggeratur  a  quoquam,  quod  aliqua- 
tenus  valeat  a  consummationo  bujus  oflBcii  revocari,  quo- 
niam, [cum]  absque  vi  et  dolo  canonica  sit  electio  de  persona 
idonea  concorditer  celcbrata,  sine  damno  famae  et  periculo 
conscientia;  differrc  [eam]  non  possemus.  Tu  ergo,  fili  caris- 
sime,  cujus  bonori  supra  jus  deferrc  curavimus,''  secundimi  jus  f.  27  b. 
nostro  studeatis  bonori  deferre,  ut  gratiam  divinam  et  nos- 
tram uberius  mcrearis ;  no  forte,  si  sccus  egeris,  in  cam  tc 
difficultatem  inducas,  do  qua  non  facile  valcas  cxpediii; 
cum  tandem  oporteat  Eum  vincero,  Gui  flectitur  omne  genu  Philipp.  ii, 
ccolestium,  terreetriuvi,  et  infernorum,  Cujus  nos  vices  in  ^0. 
terrifl,  licet  immeriti,  exorcemus.     No  igitur  oorum  cousiliis 


'  posseQ  possent,  O.  W. 
-  principum']  principis,  W. 
'   Ydivoriani]  I'robably  meant  for 
Dover. 


■•  nil]  vel,  B. 

^  curavivius  .  .  deferrc]  om.    O. 
W.  has  sluikaa  for  sludcutis. 


520 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1207. 
Answer  of 
Innocent 
III.  to 
John. 


Death  of 

Simon, 

bishop  of 

Chichester, 

15  July. 

Archbp. 

Geoffirey 

leaves 

England. 

Eclipse. 

Hoc  ante. 


Birth  of 
Henry  III., 
October  1. 


'  ailquicscas,  qui  tuam  semper  turbationcm  desidorant,  ut 
*  melius  possint  in  aqua  turbida  piscari ;  sod  nostro  bcncplacito 
'  to  com.mittas,  quod  utiquo  tibi  ccdet  ad  laudcm  et  gloriam 
'  cfc  honorem.  Quia  iion  essct  tibi  tutum  in  hac  causa  Deo 
'  ct  ccclcsia)  I'opuguarc,  j^ro  qua  bcatus  martyr  et  pontifex 
'  gloriosus  Thomas  sauguincm  suum  reccnter  efFudit;  prje- 
'  sertim  ex  quo  pater  et  frater  tui  clarae  miemoria},  tunc 
'  rcgcs  Anglorum,  in  manibus  legatorum  Apostolica3  scdis 
'  illam  pravam  consuetudinem  abjurarunt.  .  Nos  autem,  si 
'  nobis  humilitcr  adquieveris,  sufRcienter  tibi  et  tuis  providere 
'  curabimus,  ne  super  hoc  valeat  vobis  aliquod  prffijadicium 
'  geucrari.      Data  Laterani,  pontificatus  nostri  anno  decimo." 

Circa  illos  dies    obiit    Simon   Cicestrensis   episcopus,  MS.  Cott. 
confiscatis  omnibus  bonis  monacliorum  Cantuariensium,  ^  ^^^'    '  ' 
die  translatiouis  sancti  Switlmni.     Galfridus  vero  archi-  (Not  in 
episcopus  Eboracensis  transfugit  clam,  nolens  consentire        ^ott.) 
exactioni  tertise  decimse.     Sol    eclipsim    passus  est,  ab  Id. 
hora  sexta  -^  usque  ad  nonam  ;  necnon  luna  eodem  anno  (Not  in 


similiter. 


MS.  Cott.) 


Isabel  regina  feperit  filium. 


Eodem  anno,  in  die  sancti  Remigii,  Isabel  Anglorum  regina  Id. 
peperit  Johanni  regi   filium   suum    primogenitum,   et    vocatus 
est  nomine  avi   sui,    Henricus,    litera  Dominicali  existente  (Not  in 
G.,  luna  vero  undecima,  die  Lunse.  ^^'  ^^^^-^ 


John  at 
Windsor. 
Lunar 
eclipse. 
Deaths  of 
the  bishops 
of  Durham 
and  Lich- 
field. 
Birth  of 
prince 
Richard. 


De  eclifsi  LuncB. 

Anno  Domini  Mccviii.  Eex  Johannes  celebravit  Natale 
Domini  apud  Windleshores,  ubi  multa  militibus  suis  festiva 
distribuit  indumenta.  Ac  deinde  in  crastino  Purificationis 
beatse  Marias  luna  eclipsim  passa  est,  primo  sanguinea^  et 
postea  teterrimi  coloris  apparens.  Eodem  tempore  Philippus 
Dunelmensis  et  (xaufridus  Cestrensis  episcopi,  humanee  naturas 
debitum  persolventes,  esse  corporaliter  desierunt.  Eodem  anno 
Isabel  Anglorum  regina  peperit  Johanni  regi  filium  legitimum, 
quern  vocavit  Eicardum. 

Admonitio  domni  Papon  facta  regi  Anglorum. 


MS.  Cott. 
Faust.  A. 
8,  f.  137  6. 


The  bps.  of      Eodem  anno  Innocentius  Papa,  cum  regis  Anglorum  Johan- 
oncon,      j^-g  pQj,  g^^g^  induratum  didicerat,   quod  nee   blandis   ejus   ad- 


'  sexta']  vii ,  C. 


2  sanguinea]  sanguinei,  O.  W. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


521 


monitionibus    nee    asperis    comminationibus    adquiesccrct,    ut  A.D.  1208, 
Stephaiium     Cantuaricnsom    archiepiscopum      rccipcrc    vellct,  Worcester 
tactus  dolorc  cordis  intrinsceus,  Willolmo   Londoniensi,    Eiista-  ^^^  «Jirected 
chio   Helyensi,    et    Malgero  Wigornensi  opiscopis  de   consilio  i/      ^^ 
cardinalium    suorum    dcdit     in    mandatis,    ut,    accedentes    ad  threaten 
rcgem  memoratum,  ipsum  pia  sollicitudinc  pro  nogotio  Cantua-  John  with 
riensis  ecclcsias  conveuirent,  salubriter  exbortantes  in  Domino,  'jP  '"ter- 
quatinus '  eo  pacto  se  vinci  a  Deo  permitteret,  ut  victus  Deum 
vinceret,  Ipsumquo,  Cui   scrvire   regnare   est,    in   sui   favorcm  ".f*:    ^^ 
provocaret.     Quod  si  forte  ipsum   contumacem,  sicut  hactcnus  amon<' 
extitit,  iuvenirent  et  rebellem,  regnum  Angliaa   totum  sub  in-  luuocent's 
terdicto  concludercnt,    auctoritate    ei   Apostolica  dcnunciantcs,  letters, 
quod  si  per  hoc  pertinaciam   suam   non   duceret   corrigendam,  /jf-,„. 
ipse  manum  adhibere  curaret  graviorcm ;  cum  necesse  sit  Eum  ccxv.  col. 
vincere,  Qui  pro  salute  ecclesiaa  sanctas  diabolum   et    angclos  1208). 
ejus  debellans   claustra  Tartarea  spoliavit.     Suffraganeis   quo- 
que    Cantuaricnsis   ecclesia)   cpiscopis    aliisquo    illius    dioccsis 
prajlatis  in  yirtuto  obcdientia;  per  sedis  Apostolica3  litcras  ex- 
pressit,  ut  archiepiscopum  prafatum  in  patrem  susciperont    et 
pastorom,  eique  caritate  debita  obedire  curarent. 

Ut  Ancjlia  sub  generali  intenUdo  sit  conclusa.'^ 

Londoniensis,    Helyensis,    atque    Wigomensis    cpiscopi,     ex  The  bps. 
injuncto  sibi   delegationis    officio    regem    Johannem   adeuntes,  brnig  the 
mandatumque  sibi  Apostolicum  per  ordincm  exponentes,  humi-     *^P^  ^^ 
liter  lacrimisque  profusis  supplicabant,  quatinus,  Deum  habcns  John  'and 
prae  oculis,   archiepiscopum    Cantuariensem    et    monachos    ad  as  he  will 
ecclesiam  suam  revocaret,  honoraret,  et  cos   caritate   perfccta  ""*•  S'^'^ 
diligeret,    scandalum   interdicti   evitare   curaret ;     ut    per   hoc  J[(,\^,,',c'Jti^g 
retributor  meritonam  et  potcntiam  sibi  multiplicarc  diguarctur  sentence  of 
temporalem,  et  gloriam  post  mortem  largiretur  sine  fine  man-  interdict, 
suram.     Cumque   idem    episcopi   pro    ejus    salute   vellont  pro-  M'"^»  '-3. 
trahero   sermonem,  rex   quasi   in   furiam  versus    contra  dom- 
num  Papam  et  ejus  cardinales  in  verba  blasphemia3   prorupit ; 
jurans   per  dentes   Dei,  quod   si   ipsi   vel  alii  quicunque  ausu 
temerario  terras  suas  supponerent  interdicto,  ipso   incontinenti 
univcrsos    Anglias    prx'latos,  clcricos   pariter    et   ordinatos,  ad 
Papam   mitteret,  et  bona  corum  omnia  confiscaret.      Addidit 


'  See  Innocent's  letter,    xi.  221 
(Migne,  ccxv.  coll.  15.35,  7). 

-  lu  the  margin  is  a  picture  of  a 
bell  with  the  string  hung  up  so  that 


it  cannot  be  used,  and  at  the  foot 
of  the  p:ige  the  lines, — 

"  Mille  ducentenis  annis  octoque 
"  peractis, 
"  Tollitur  Angligenis  cultus  ct 
*'  ordo  sacer." 


522         MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1208.  ctiam  quod  Eomanos  quoscunque,  [sive  ^  ipsius  Papa)  clericos 
qui  in  regno  Anglise]  eive  in  quibuscumquo  terris  suis  re- 
pcriri  potuisscnt,  crutis  oculis  naribusquc  pra3cisis,  Eomam 
dostinarct,  ut  his  intersignis  a  ca3tcris  possent  nationibus 
ibidem  discorni.  Ipsis  insuper  episcopis  expresse  proscepit, 
quatiuus  cum  summa  festinatione  a  suo  conspectu  recederent, 
si  suorum  corporum  vellont  scandali  discrimina  evitare.  Be- 
cedcntcs  autem  episcopi  memorati,  cum  fructum  poenitentiae  in 
rege  non  invenerunt,  in  Quadragesima  scquente  executionem 
sibi  a  summo  pontifice  demandatam  exequi  non  verentes, 
prima  die  Lunae  in  Passione  Domini,  quaa  tunc  contigit 
decimo  kalendas  Aprilis,  sub  generali  interdicto  totam  An- 
gliam  incluserunt;  quod  sicut  in  autentico  domni  Pap»  ex- 
pressum  habetur,  non  obstantibus  privilegiis,  ab  omnibus  est 
inviolabiliter  observatum.  Cessaverunt  itaque  in  Anglia 
omnia  ecclesiastica  sacramenta,  prjeter  solummodo  confes- 
sionem  et  viaticum  in  ultima  necessitate  et  baptisma  parvulo- 
rum.  Corpora  quoque  defunctorum  de  civitatibus  et  villis 
efferebantur,  et  more  canum  in  biviis   et   fossatis   sine  oratio- 

Fivc  of         nibus     et    sacerdotum    ministerio   sepeliebantur.     Quid  plura  ? 

the  bishops  Eecesserunt  latenter  ab  Anglia  Willelmus  Londoniensis, 
Eustachius  Elyensis,  Malgcrus  Wigorniensis,  Jocelinus  Batho- 
nieusis,  et  Egidius  Herefordensis  episcopi;  satius^  arbitrantes 
s^vitiam  commoti  regis  ad  tempus  declinare  quam  in  terra 
interdicta  sine  fructu  residere. 


Ut  rex  Johannes  oh  causam  interdidi  omnia  bona  clericorum 

fecerit  conjiscari. 

The  pro-  Kex  igitur  Anglorum,  ob  causam  interdicti  mente  nimis  con- 

perty  of       fusus,  misit  vicecomites   suos  et  alios   iniquitatis   ministros   in 

the  clergy    oj^ngs    fines  Anglia3,   praecipiens    tarn  pr^latis  singulis   quam 

'  illorum  subjectis  cum    comminatione  terrifica,   ut  incontinenti 

a  regno    exirent,  et   super   hac   injuria  peterent  a  Papa   sibi 

justitiam    exhiberi.      Episcopatus   insuper,    abbatias,    prioratus 

sub  laicorum  custodia  deputans,   universes  redditus   ecclesias- 

ticos  confiscari  prsecepit.     Sed  in  hoc  sibi  caute  prospiciebant 

praslati   generaliter    omnes   totius    regni,  quod   de   monasteriis 

suis  exire  noluerunt,  nisi  per  violentiam   expellerentur.     Quod 

cum  a  regiis  ministris  fuisset  compertum,  noluerunt  alicui  in- 

gerere  violentiam,    sicut   nee   a   rege  preeceptum   habuerunt; 


1  These  words  are  from  O.  W. 

■^  satius]  O.  is  corrected  to  sauctius. 


leave  the 
couutry. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS.  523 

sed  bona  eorum  omnia  in  usus   regis  convertcntes,  victum  cis  A.D.  1208. 
et  vestitmn  par[ce  ex  rebus  propriis]  >    ministrabant.      Horrca 
olericorum,  rego  ju[beutc,  obserata  sunt  ubique]  ct  ad  commo- 
dum  fisci  distracta.     [Presbyterorum  et  olericorum  focarias  -  per] 
totam  Angliam  a  ministris  [regis  capta)  sunt  et  graviter]  ad  so      f-  28. 
redimendum  compulsa3.     Vii'i  religiosi  sive  quicunque  ordiuati, 
qui  itinerantes  repcrti  sunt  in  via,  ab  equis  suis  proicicbantur, 
spoliabantur,    et  a  satellitibus  regis  turpiter  tractabantur ;  nee 
fuit  qui  eis  justitiam   exhibcret.     Vencruut    ea    tempestato    in  Anecdote 
confinio  "Walliae  ad  rcgem  miuistri   cujusdam  vicecomitis,  du-®'*^"^^ 
centes  pra3donem  unum,  manibus    a  tergo  vinctis,    qui    sacer-  a„ainst  the 
dotem    quendam  in  via  siDoliaverat  et  intcrfecerat,  qua)rentes  a  clergy, 
rege  quid  super  tali  eventu  sibi  fieri   placeret.     Quibus  incon- 
tinenti    [rex]    respoudit,  dicens,    "  Inimicum  meum  interemit, 
"  solvite   ilium    ct    sinitc   abire.'*     Parentes   quoque    archiepi- 
scopi  et  episcoporum,  qui  Angliam   sub    intcrdicto    posuerunt, 
ubi  reperiri  potuerunt,  jubente  rege  capiebantur,   atquo    bonis 
omnibus  spoliati  in  carccrem  trudebantur.     Inter  haec  omnia 
mala,    perendinabant   pontificcs   pra^fati  in  partibus   transma- 
riuis,  omnimodis  viventes  in  deliciis,  et  sese  murum  pro  domo 
Domini    non    opponeutes,    secundum  Redcmptoris    seutentiam, 
cum  lupum  viderunt  venientem,  dimiserunt  oves  et  fugei'imt.        S.  Joh.  x. 

12. 

Ut  rex  Anglorum  homagia  a  magnatibus  Anglice  acceperit. 

Inter  haec  et  consimilia  opera  impietatis  rex  Johannes  in  so  johu  cx- 
reversus  metucbat  ne  dominus   Papa  post  iuterdictum  manus  acts  hos- 
in  cum  extenderet  graviores,  ilium  nominatim  excommunicando,  tjig^^s  from 
vel  magnates  Anglia)  ab  ejus  fidelitate   absolvendo.     Undo  nc  jj^^fg.jj.  ^f'' 
regni  jui-a  amittere  videretur,  misit  manum  militarem  ad  omncs  Jiis  own 
regni   potentes    et  quos   pra^cipue   suspectos    habebat,  exigens  excoimnu- 
obsides   ab  eis,  quibus  posset  eos,  si   forte  processu  temporis  "'catiou. 
ab  ejus  fidelitate  absolvercntur,  ad  dcbitum  revocare  obsequium. 
Adtpiieverunt  multi  regiis  jussionibus ;    et  alii  filios,  alii  vcro 
nejiotes  et  camaliter  propinquos  nunciis  tradidcrunt.     Venientes 
tandem  [ad  "VV]illelmum  de  Brause  viram  nobilem,  ct  obsidcs 
ab  CO,  sicut  ab  aliis  feccrant,  exigcntes,  rcpagulum  contradic- 
tionis  invcncrunt.    Matildis,  uxor  ejusdcm  Willclmi,  procaci-  Speech  of 
tate  mulicbri  verbum   rapiens   ex  ore  viri,    nunciis  respondit,  Matilda  do 
"  Pueros   meos  domino  vestro   regi  Johanni   non  tradam,  quia  '*''j'*'^^'  *" 
"  Arthurum  ucpotcm  suum,  qucm  honorifico  custodissc  delni-  u„.ssen- 
gers. 

1  Tlie  MS.  Ih  injured  hero.  I    Ili.sf.  Anglor.  has  "si  quoj  invcni- 

-  Jhcariti]    bo   C   (J.   W.      The  |   "  reiitur  touciibiua." 


524 


MATTII^I   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D. 1208 
Job  ii.  10. 


riiprht  of  W, 
cle  Braoso 
and  his 
family  to 
Ireland. 
Death  of 
Philip  of 
Suabia. 

The  Cister- 
cians con- 
tinue their 
services. 


"  crat,  turpiter  interfecit."  Quod  vcrbum  cum  vir  ejus  audlssct, 
incrcpavit  cam  ct  dixit,  "  Quasi  una  ex  stultis  muUerihus 
"  contra  domnum  nostrum  regem  locuta  es.  Nam  si  ipsum 
"  in  aliquo  offendi,  paratus  sum  et  cro  domno  meo  ctiam  sine 
'*  obsidibus  satisfacere,  secundum  judicium  curice  sua3  et  baro- 
*'  num  parium  meorum,  certo  mihi  assignato  die  et  loco." 
Nuncii  autem  ad  regem  reversi,  cum  ei  quas  audierant  retu- 
lisscnt,  rex  graviter  perturbatus  misit  milites  multos  et  scrvi- 
entes  lateuter,  qui  ipsum  Willelmum  cum  tota  familia  sua 
comprehenderent  et  sibi  sub  omni  festinatione  prsesentarent. 
Sed  idem  Willelmus  ab  amicis  proamunitus  cum  uxore  sua  et 
filiis  et  propinquis  ad  Hyberniam  aufugit.  Eodem  aiuio 
Philippus  dux  Suaviae,  qui  contra  Othonem  de  imperio 
contendebat,  OCCiditur.  Eodem  anno  albi  monachi,  in  prin- 
cipio  interdicti  cessantes,  postea  ad  mandatum  abbatis  ^  sui  prin- 
cipalis divina  celebrare  pra3sumpserunt ;  sed  base  prccsumptio 
cum  ad  summi  pontificis  notitiam  pervenisset,  ad  majorem 
sui  confusionem  denuo  sunt  suspensi. 


John  at 
Bristol. 
He  gives 
mouey  to 
Henry, 
duke  of 
Saxony, 
for  Otho 
IV. 

JVota  tem- 
perameti- 
tum  in  ri- 
gore  inter- 
dicti. 

Liodowicus 
Jit  miles. 


The  exche- 
quer re- 
moved to 
Northamp- 
ton. 


Ut  rex  Anglorum  Othoni  nepoti  suo  magnam  pecuniam  miserit. 

Anno  Domini  Mccix.  Eex  Anglorum  Johannes  ad  Natale 
Domini  fuit  apud  Bristollum,  et  ibi  capturam  avium  per  totam 
Angliam  interdixit.  Deinde  venit  in  Angliam  dux  Suaviae^ 
Henricus  ex  parte  Othonis  regis  Alemannorum  ad  regem  An- 
glorum; a  quo  non  modica  pecunia  ad  opus  prtefati  Othonis 
recepta,  repatriare  maturavit. 

Eodem  anno,  procurante  S[tephano]  Cantuariensi  archi- 
episcopo,  indultum  est  ecclesiis  conventualibus  in  Anglia  semel 
in  hebdomada  celebrare  divina.  Albi  autem  monachi  hac  pri- 
vabantur  indulgentia,  eo  quod  in  principio  interdicti  cessantes, 
postmodum  ad  jussionem  sui  abbatis  principalis,  Papa  incon- 
sulto,  celebrare  prassumpserunt.  Per  idem  tempus,  Lodowicus, 
Alius  Philippi  Francorura  regis  primogenitus  et  hseres  legiti- 
mus,  apud  Compendium  ^  a  patre  ''  cingulo  militari  donatus  est ; 
et  centum  alii  nobiles  cum  eo.  Ad  festum  quoque  sancti 
Michael  is  amotum  est  scaccarium  a  Westinonasterio 
usque  Norhamtunam  per  regem,  in  odium  Londonien- 
sium. 


'  Arnakl  Amaury,  aLbat  of  Citeaux. 

2  Suavicc']  An  error  for  Saxonice,    Madden,  Hist.  Angl.  ii.  117,  n.  3. 

^  Compiegne. 

■*  W.  ins.  suo. 


DE    TEMPORE   KEGIS   JOHANNIS.  525 


O  rex  Aiiglorxim  cum  rege  Scotorum  fccchis  amicitico  inicrit.      A.D.  1209. 

Cirea   dies    istos   Johannes   rex  Anglorum,   magno   cxorcitu  John 
congregate,  versus   Scotiam  vexilla  direxit   et  arma.      Veniens  niarchcs 
autem   in   provinciam   Northanhumbrorum   ad  castellum   quod  ^v'Vr,^, 
Norham  appellatur,  acies   ibidem  contra  regem    Scotorum    m-  ting  of 
struxit  ad  pugnam.     Quod  cum  regi  praifato  nunciatum  fuisset,  Scots, 
timuit  valde  impetum   ipsius,  quera   prouum   ad  omnem    soevi- 
tiam  cognovit ;  veniensque  ei  obviam  de  pace  tractarc  disposuit. 
Sed  rex  Anglorum  in  furorem  versus  improperavit  illi  acriter, 
increpando  quod  fugitives  suos  et  hostes  publicos  in  regno  suo 
receptaverat,   eisque    in   sui  prcejudicium   auxilium  prasstiterat 
et  favorem.     Sed  cum  baec  et  alia  multa  rex  Anglorum  praefato 
regi  imposuisset,  tandem  procurantibus  utriusque '  regis  amicis, 
talem  concordiam  inierunt;  quod  videlicet  rex  Scotorum  daret  Terms 
regi  Angloi-um  pro  bono  pacis  undecim  ^  milia  marcas  argenti,  of  peace 
et  insuper  ad  majorem  securitatem  traderet  ei  duas  filias*  ^"^^  John  and 
in   obsidatum,    ut    per   hoc   inter   eos    jDax    firmior    haberetur.  William. 
Kecedentc  itaquc  Anglorum  rege,  quarto  kalendas  Julii,  a  cas- 
tello    memorato,    prsecepit    per    forestas   totius    Anglian    sepes 
comburere  et  fossata  complanare,  datis  frugibus  circumquaque 
bestiis   ad  devorandum.       Deinde   cepit    homagia    dc    omnibus 
hominibus  libere  tenentibus  et  etiam  duodecim  annorum  pucris 
totius  regni,  cjuos  omnes   post   fidelitatem   factam  in   osculum 
pacis  recepit  ac   dimisit.     Walenses  vero,  quod  ante-actis  tem- 
poribus  fuerat  inauditum,  apud  Wdstoke    vcnicntes    ad  rcgem, 
homagia  fecerunt  ibidem,  licet  [tam]  divitibus  quam  paupcribus 
MS.  of        osset  onerosum.    E[odem]  anno  ■*  Otho,  filius  ducis  Saxonise  et  Otho  IV. 
Diccto,  13  nep[os  regis  An]gli£e,  a  Papa  Innocentio  tertio  in  impera[torem  couse- 
f  J3»  "    '  Komanum]  Romffi  consecratus  est,  quarto  nonas  0[ctobris].        emneror 

[De  clericis]  aptul  Oxoniam  suspeneis. 

Per  idem  tempus  clcricus  quidam  apud  Oxoniam,  libcralibus  Three 
vacans   disciplinis,   mulierem   quandam    casu   interfecit ;    quam  ch-rks hung 
cum  mortuam  deprchendisset,  per  fugam  sibi  consuluit,      Pra3-  "      ^  "" ' 

^        '  utriusque  regis']  utrorumque  re-      Hubert    de    Burgh,   and    Isabella, 
gum,  O.  W.     B.  ha.s  been  altered.       !  afterwards  wife  of  the  earl  mar.shal. 


undecim'}  duodecim,  W.,  though 
O.  has  xi.  "  According  to  the 
"  charter  printed  in  Ilymer,  the  sum 
"  is  15,000  marks."  Coxe,  Wen- 
dover,  iii.  p.  227,  n.  I. 

'  Margaret,    afterwards  wife    of 


Coxe,  u.  s. 

••  C.  adds  here  "  Ilenricus  dux 
"  Saxonum  frater  Otlionis  impeni- 
"  toris,  venit  in  Angliam,"  repeated 
from  above. 


526 


MATTH^EI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1209.  fectus    autom   nrbis   ct  rrmlti    alii   accurrcntes,  cum   mulicrem 

and  conse-  cxanimcm   iuvcncrunt,  cooperunt  qua3rere  homicidam  ilium  in 

qucnt  dis-    Jiospitio  suo,  quod  cum  tribus  sociis  suis  clericis  locaverat ;  et 

theuuh-cr-  ^*°^^   reum   non  invonientes,  ceperunt  tres  socios  ejus  clericos 

sity.  memoratos  ct  de  homicidio  penitus  nescios,  et  cos  in  carccrom 

retruserunt.     Deinde  post  dies  paucos,  rege  Anglorum  jubente, 

in  contemptum   ecclesiastics  libcrtatis,   extra  villam^   educti, 

suspendio  perierunt.     Quod  cum  factum  fuisset,  recesserunt  ab 

f.  28  I).        Oxonia  ad  tria  milia  clericorum,  tam  magistri  quam  discipuli, 

ita   quod   nee   unus    ex   omni   universitate   remansit;    quorum 

quidam  apud  Kantebregge,  quidam  vero  apud  Radingum  libe- 

ralibus    studiis  vacautes,  villam   Oxonise   vacuam  reliquerunt. 

Hugh,         Eodem  anno  Hugo,  arcbidiaconus  Wellensis  et  regis  cancella- 

archdcacou  rius,   ad  episcopatum  Lincolniensem,  eodem  rege  procurantc, 

ot  Wells,     clectus  est ;   qui  continuo  post    factam  electionem  totius   opi- 

Liucolu.      scopatus  a  rege  liberam  dispositionem  accepit. 


John. 


Ut  rex  Johannes  nominatim  fuerit  excommunicatus. 

Excommu-  Sub  bis  denique  diebus,  cum  rex  Anglorum  Johannes  jam^ 
nication  of  fere  per  biennium,  ut  praedictum  est,  generaliter  per  totam 
Angliam  persecutionem  gravissimam  ratione  interdicti  tam 
contra  viros  ecclesiasticos  quam  laicos  nonnullos  infatigabiliter 
continuasset,  et  de  correctione  simul  et  satisfactione  omnibus 
spem  omnimodam  ademisset,  Papa  Innocentius  ipsius  rebel- 
lionem  diutius  inultam  dissimulare  non  potuit.  Unde  de  con- 
silio  fratrum  suorum  cardinalium,  ad  extirpandum  radicitus 
ecclesige  scandalum,  Londoniensi,  Helyensi  et  Wigorniensi  epi- 
scopis  dedit  in  mandatis,^  ut  regem  memoratum  nominatim 
excommunicatum  pronunciarent,  et  sententiam  singulis  diebus 
Dominicis  et  festivis  in  omnibus  ecclesiis  conventualibus  per 
totam  Angliam  solenniter  publicantes,  ipsum  facerent  ab 
omnibus  arctius  evitari.  Sed  cum  episcopi  jam  dicti  confra- 
tribus  suis  qui  in  Anglia  remanserant  episcopis  aliisque  eccle- 
siarum  prselatis  publicationem  sententiee  auctoritate  Apostolica 
commisissent,  eflfecti  sunt  universi  metu  regio  vel  favore  canes 
muti  non  audentes^  latrare.  Unde  injunctum  sibi  officium 
exequi  dissimulantes,  in  mandatis  Apostolicis  secundum  juris 
ordinem  minime  processerunt.  Veruntamen  sententia  in  brevi 
facta    omnibus   notissima   in   viis    et  plateis    necnon   in   aliis 


1  viUarn]  urbem,  O.  W. 

'  jani]  om.  W. 

^  See  the  letters  of  Innocent,  xi. 


211,  221   (Migne,  ccxv.  coll.  1526, 
1535), 
*  audentes']  audientes,  0.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANNIS. 


527 


nominiim  convonticulis,  confabulationc  licet   sccrctissima,  om-  A.D.  1209. 

niiim  ora  rcplevit.      Inter  quos  cum  die  quadam  scderct  apud 

Westmouasterium  ad  scaccarium  Gaufridus  archidiaconus '  Noi'-  Murder  of 

wicensis,  rcgiis  intendens  ncgotiis,  ca3pit  secretius  sermocinari  Geoffrey 

cum  sociis  suis"  assidentibus  de  sententia  in  rcgem  lata,  diccns  ^ -K^^' 

...        „  .    .     .       ,  .  .  .   wich. 

non  esse  tutum  viris  benenciatis  in  obscquio  regis  excommuni- 

cati  ulterius  immorari.     Et  his  dictis,  ad  propria  non  licentia- 

tus  rccessit.      [Sed  cum]   post  paululum  ea  qua;  facta  fuerant 

ad  regis  [notitiam  perv]enissent,  non  mcdiocriter  perturbatus 

misit   Willelmum  [Taleb]ot  militem    cum    armata   manu,    qui 

ipsum    archidiaconum    compreheusum    et  vinculis     asperrimis 

constrictum  sub  carcerali  custodia  recluserunt ;  ubi  post  dies 

paucos,  rege  prajfato  jubente,  capa  indutus  plumbea,  tarn  vic- 

tualiura  penuria,  quam  ipsius  capa)  ponderositato  compressus, 

migravit  ad  Dominum. 

De  consiliis  iniquis  magistri  Alexandri  Nequioris. 

Ingessit   se  hac  interdicti  tempestatc  consiliis  regiis  pseudo-  The  evil 
theologus   quidam,    magister    Alexander,   dictus    Cementarius  ;  counsels  of 
qui   suis    iniquis    praedicationibus    regem    non  mcdiocriter  ad  ,  ^^r"*  ^^ 
crudelitatcm   commovit.      Dixit  enim   illud  generalc   flagellum 
AnglifB  non   ex  culpa  regis,   sed  ex  subditorum   flagitiis  pro- 
venisse.     Affirmavit  etiam   ipsum   regem  virgam    esse   furoris 
Domini ;   et  ad  hoc  principem   constitutum,  iit   regat  populos 
aliosque    subjectos  in  virga  ferrea,  et   tanquam   vas  figuli   con-  Ps.  ii.  9. 
fringat    universes,    ad    alligandos   fotentcs   in    compedihus,    et  rs.cxlix.S. 
nohiles  suos  in  manicis  ferrets ;  ad   Papam   quoque   non  perti- 
nere  de  regum  sivo  quorumlibet  potcntum    laica  possessionc 
vel    subditorum    regimine,   verisimilibus    quibusdam    probavit 
argumentis,    cum    praecipue    principi    apostolorum   Petro  nihil 
a  Domino,  nisi  ccclesiae  tantum  ac  rerum  ecclesiasticarum  sit 
collata   potestas.      His    igitur   et    his    similibus   fallaciis    regis 
adeo  favorem  promcruit,  ut  i)lurima  a  viris  religiosis  beneficia 
per   ejusdem    regis   violcntiam  optineret.      Sed    cum   tandem  iji<,  subsc- 
ipsius   perversitas  ad   summi  pontificis   aures  pervolasset,  ipso  queut  fate. 
Papa    procurante,   bonis   ac   beneficiis   omnibus   spoliatus,    ad 
tantam  dcmum   miscriam   perductus  est,  ut  in  habitu  pauper- 
rimo  et  cultu  necessitate  compulsus  sit  panem  suum  cum  dolore 
OBtiatim  mcndicare.^      Qucm  videntes  multi  subsannando  dixe- 
runt,  "  Ecce  homo  qui  non  posuit  Deum  adjutorcm  siium,  dum  -pgw  g 
"  speravit  in  viidtitudine  divitiarum   euarum,  et  proevahdt  in 


•  This  Geoffrey  of  Norwich  is 
confused  with  Geoffrey  do  Burgh, 
archdeacon  of  Norwich.  Sec  below, 
p.  537,  and  Annal.  Dunst.  p.  34. 


-  SMJ»]  om.  O.  W. 

■*  mendicare'\  mcndicarct,  W. 


528 


MATTHiEI   PAIIISIENSIS   CHIIONICA   MAJOllA. 


A.T>.  1209.  ' 

I's. 

CVlll.         < 

15, 

16. 

Ps. 

li.  7.       . 

rs. 

cviii.  7.  , 

Ps. 

U.  7. 

'  vanitate  sua.  Fiat  ergo  mine  contra  Dominum  semper,  et 
'  disiicreat  do  terra  mcmoria  ejus,  pro  co  q^iod  non  est  rccor- 
'  datus  lit  facerct  inisericordtam.  Proptorea  Deus  destruct  eum 
'  in  finem,  et  oratio  ejus  erit  in  peccatum,  ^it  eradatur  liahitatio 
'  ejus  de  terra  viventium" 


Hush  of 
Wells 
conse- 
crated bp. 
of  Lincoln, 
Dec.  20. 


John  seizes 
the  reve- 
nues of  the 
see. 

Walter  de 
Gray  chan- 
cellor. 


De  consccratione  Ilugonis  Lincolniensis  episcopi. 

Eodem  tempore  Hugo  Lincolniensis  electus,  impetrata  a 
rege  licentia  ad  partes  transfretandi  Gallicanas,  ut  ab  archi- 
cpiscopo  '  Rothomagensi  consecrationem  acciperet,  continuo  ut 
in  Normanniam  appliciiifc,  contulit  se  ad  Stephanum  archi- 
cpiscopum  Cantuariensem ;  et  facta  ei  canonica  obedientia, 
decimo  tertio  kalendas  Januarii  munus  ab  eo  consecrationis 
accepit.  Sed  cum  id  a  rege  compertum  fuisset,  suscepit  in  manu 
sua  episcopatum  jam  dictum  atque  omnia  illius  emolumenta  in 
usus  suos  convertit.  Waltero  quoque  de  Gray  sigillum  suum 
tradens  rex,  fecit  eum  cancellarium,  qui  in  omnibus  regni 
agendis  regis  studuit  facere  voluntatem. 


John  at 
Windsor. 
The  sen- 
tence of 
excommu- 
nication 
generally 
known. 

Torture 
and  plun- 
der of  the 
Jews. 


Quomodo  JtidcBi  ad  redemptionem  gravisslmam  compelluntur. 

Anno  DominicEe  Nativitatis  Mccx.  rex  Johannes  fuit  ad  Natale 
apud  Windleshores,  prfesentibus  omnibus  Anglias  magnatibus 
et  communicantibus  ei,  non  obstante  sententia  qua  fuerat  in- 
nodatus;  quse  licet  non  publicata  omnium  partium 
Anglise  climata  pervolavit,  et  aiires  subintravit.  Om- 
nibus enim  sese  subtrahentibus  rex  nocive  insidiabatur. 
Deinde  rege  jubente,  capti  sunt  Judtei  per  totam  Angliam 
utriusque  sexus  et  incarcerati,  poenisque  gravissimis  afflicti,  ut 
de  pecunia  sua  regis  facerent  voluntatem.  Quorum  quidam 
graviter  torti  dederunt  omnia  qu£B  habebant,  et  plura  pro- 
mittebant,  ut  sic  possent  evadere  tot  genera  tormentorum. 
Inter  quos  unus  apud  Bristollum  variis  dilaceratus  tormentis, 
cum  se  redimere  nee  finem  facere  voluisset,  jussit  rex  tortoi'i- 
bus  suis,  ut  diebus  singulis  unum  ex  molaribus  excuterent^ 
dentibus,  donee  regi  decern  milia  marcarum  argenti  persol- 
visset.  Cumque  tandem  per  dies  septem  tot  dentes  cum  in- 
tolerabili  cruciatu  excussissent,  et  die  octavo  simile  opus  agere 
tortores  jam  incepissent,  Judaeus  ille,  utilium  tardus  provisor, 
dedit.  pecuniam  memoratam,  ut  septem  dentibus  evulsis  octa- 
vum  sibi  salvare  liceret. 


1  Robert  II. 


excuterent']  excuteret,  B. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOIIANNIS.  529 

De  e:ecomm'imicatwne  Othom's  iinperatoris.  A.D.  1210. 

Circa  dies  istos  Otho  Romanorum  impcrator,  raemor  sacra-  -pj^^  ^mpg. 
monti  quod  fccorat,  cum  a  Papa  ad  impcrium  fuerat  sulli-  ror  Otho 
matus,  quod  videlicet  dignitates  imperii  conservarct  ct  jura  excommu- 
dispcrsa  pro  possibilitate  sua  revocaret,  fecit  per  sacramcntum  '"^^  '"  • 
legalium  hominum  imperii  dominica  castella  sua  et  alia  jura 
ad  dignitatem  imperialcm  spectantia  perquiri ;  ct  qua^cunque 
per  recogiiitionem  ad  jus  imperii  spectarc  didicerat,  in  usus 
suos  convertere  laborabat.  Hac  autem  de  causa  orta  est  dis- 
sensio  gravissima  inter  domnum  Papam  et  imperatorem  me- 
moratum;  eo  quod  tempore  quo  vacabat  impcrium,  idem  Papa 
castella  plurima  cum  rebus  aliis  occupaverat,  qua)  ad  digni- 
tatem imperii  pertinebant.  Undo  imperator,  quia  quod  Ruum 
crat  revocare  studuit,  ipsum  Papam  sine  merito  ad  odium  pro- 
vocavit.  Fretbericum  quoque  regem  Sicilian  '  idem  imperator 
gravitcr  persecutus  est;  qui  similiter,  dum  vacavit  impcrium, 
cjuasdam-  munitiones  occupatas  detinuit.  Unde  Papa  memoratus 
ipsum  imperatorem  per  nuncios  et  literas  frequenter  admoncre 
studuit,  ut  tarn  a  persecutione  Romance  ecclesia3  quam  a  regis 
Sicilias  ac  tutelse  commissa)'  sedi^  apostolical  exhaaredatione 
cessaret.  Imperator  autem  nunciis  domni  Papas  tale  perhibetur 
dedisse  responsum;  "Si,"  inquit,  "  summus  pontifex  imperii 
"  jura  injuste  possidere  desiderat,  a  sacramcnto  quod  tempore 
"  consecrationis  meas  ad  dignitatem  imperialcm  me  jurare 
"  compulit,  absolvat,  quod  videlicet  dispcrsa  imperii  jura  re- 
"  vocarem  [simul  et  habita  conservarem]."  ^  Deniquc  cum 
Papa  ipsum  imperatorem  a  prajstito  juramento,  quod  omnes 
imperatores  in  sua  consecratione  inspectis  sacrosanctis  evan- 
gclii[s]  jurare  tenentur,  absolvere  noluit,  et  imperator  c  contra 
imperii  jura,  quae  jam  [pro]  parte  maxima  in  manu  potcnti  rcvo- 
caverat,  reddere  contempsit,  idem  Papa  in  ipsum  imperatorem 
scntentiam  excommunicationis  tulit ; "  atque  universes  tam 
Alemannia)  quam  imperii  Roman i  magnates  ab  ejus  fidclitate 
absolvit.  Et  hoc  odium  regis  J[ohannis]  et  iram  efii- 
caciter  obduravit. 

Ut  rex  Anglorum  in  Hiherniam  Her  direxerit. 

Eodcm     anno    rex    Anglorum    Johannes,    apud    Penbroc    in  Expedition 
Wallia  copioso  cxercitu  congrcgato,  profectus  est  in  Ilyberiiiani,  <>f  J<>l>u 
et  ibi  applicuit  octavo  idus  Junii.     Cumquo  vcnisset  ad  DuIjU-  !"  'l   "^^' 


'  SicHia"]  Sicilicie,  B. 

-  O.  W.  ins.  ijisitis. 

^  commiaact']  coiumisso,  ().  W. 


*  s«//]  scdi!»,  li. 

^  ThcHo  words  are  from  ().  W. 

'■  tulit]  om.  W. 


VOL.  II.  L  L 


530 


MATTlliEl    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJOKA. 


A.l).  1210.  uonsem  civitatem,  occurrerunt  ei  ibidem  plusquam  viginti 
Submis-  rcguli  illius  rcgionis,  qui  omnes  timore  maximo  perterriti 
siouofthc  }ioniagium  ei  ct  fidelitatem  fecerunt.  Pauci  tamen  ex  regulis 
supersederuut,  qui  ad  regem  venire  contempserunt,  eo  quod  m 
locis  inexpugnabilibus  habitabaut.  Hugonem  de  Lasci  ex- 
llis  oppres-  pulit  et  totam  Hyberniam  in  deditionem  accepit.  In 
redditu  tamen  Deo  ingratus  gravissimum  tallagium  im- 
posuit  super  omnes  abbatias  et  domos  religiosorum,  et 
maxime  Cistercienses  immisericorditei'  oppressit.  Fecit 
quoquc  rex  ibidem  constitucre  leges  ct  consuetudincs  Angli- 
canas,  pouens  vicecomites  aliosque  ministros,  qui  populum  regni' 
illius  juxta  leges  Anglioanas  judicarent.  Proefecerat  autcm 
ibidem  Jobannem  de  Grai  episcopum  Norwicensem  justiciarium, 
qui  deuarium  terr£e  illius  ad  pondus  nummismatis  Anglise  fece- 
rat  fabricari,  ct  tam  obolum  quam  quadrantem  rotundum  fieri 
in  Ireland,  prcecepit.  Jussit  quoquc  rex,  ut  illius  monetas  usus  tam  in 
Anglia  quam  in  Hybeniia  communis  ab  omnibus  haberetur, 
et  utriusque  regni  denarius  in  thesauris  suis  indifferenter 
poneretur.  De  bac  autem  rotunditate  Merlinus  vates  propbe- 
tavit  dicens,  "Findetur-  forma  commercii,  dimidium  rotundum 
"  erit."  His  ita  gestis,  rex  in  maiiu  forti  progredieus  cepit 
plurimas  bostium  siiorum  munitiones,  fugientibus  a  facie  ejus 
Walter o  de  Lasci  viro  nobili  cum  aliis  multis,  qui  in  manibus 
ejus  incidere  metuebant.  Tandem  veuiens  in  provinciam  re- 
gionis  illius,  quae  Mide  nuncupatur,  uxorem  Willelmi  de  Brause 
son  "and  his  ^^  Willelmum  filium  ejus  cum  uxore  sua  in  quandam  muni- 
wife,  seized  tionem  obsedit  et  cepit ;  a  quo  clani  evaserunt,  et  postea 
capti  sunt  in  insula  de  May  et  regi  prsesentati ;  vin- 
culisque  constrictos  asperrimis,  misit  eos  in  Angliam,  et  in 
castello  de  Windleshores  sub  arcta  custodia  deputavit.  Rex 
denique  Jobannes  cum  in  parte  maxima  de  tota  Hybernia  pro 
libitu  suo  disposuisset,  naves  cum  triumpbo  ingressus,  in 
Angliam  applicuit  tertio^  kalendas  Septembris.  Deinde''  Lon- 
donias  cum  festinatione  properans,  fecit  omnes  Anglise  pras- 
latos  in  sua  pra3sentia  convenire.  Venerunt  autem  ad  banc 
generalem  vocationem  abbates,  priores,  abbatissse,  Templarii, 
Hospitalarii,  custodes  villarum  ordinis  Cluniacensis  et  aliarum 
regionum  transmarinarum,  cujuscunque  dignitatis  et  ordinis ; 
qui  omnes  ad  tam  gravem  compulsi  sunt  redemptionem  ac 
rerum   ecclesiasticarum    dilapidationem,  quod   summa   extortae 


sious  and 
exactions. 

lie  intro- 
duces Eng 
lish  laws. 


Bishop 
Joliu  de 
Gray  made 
justiciary 


Duhiuni 
cut  hoc. 


Matilda  de 
Braose, 
with  her 


in  Meath. 
They  es- 
cape, but 
are  taken 
and  impri- 
soned at 
Windsor. 
Return 
of  John, 
Aug.  30. 
His  extor- 
tions from 
the  clergy, 
monks, 
military 
orders, 


'  regni']  cm.  W. 

*  0.  W.  ins.  inquit. 

^  tertki']  quarto,  O.  W. 

*  In   the   margin    in    rubric   is, 


"  Nota  immisericordem  pecuniae 
"  extorsionem  in  Dei  provooatio- 
"  nem." 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANNiS.  531 

pecuiiitc  excrevisse  fertur  ad  centum  milia  libras  sterlingorum.  Al).  1210; 
Albi   quoque   mouachi    de    regno  Anglian,    aliis  exceptis,    (|ua-  and  cspc- 
draginta   milia  libras  argeuti  iu  hoc  tallagio,  vellent  uoUent,  ^.y   . 
cassatis  privilegus,  regi  pcrsolverunt. 

Nee  permisit  albos  abbates  ipso  anno  annuum  aclire 
capitulnui,  ne  forte  eonim  querela  totum  munduiu  in 
legem  commbveret.  Hujus  rei  consiliarii  fueiunt  apud  His ndvi- 
Sanctain  Brigidam  Londoniarum  Willcbnus  Briwcro,  Ro- 
bertus  do  Turnham,  Reginaldus  do  Cornhulle,  Ricardus 
de  Marisco,  qui  omnes  lugubri  fine  terminarunt. 

Eodem  tempore  Matildis,   femina  nobilis   et  uxor   Willelmi  Death  of 
de  Brausa,  ct  filius  ejus  et  hteres  Willelraus,  et  uxor  cjusdeni  ^latilda  de 
Willelmi  apud  AVindleshores  carcerali  custodia)  deputati,  jubcnte      '''   '' 
Anglorum  rcge,  fame  perierunt. 

Cujus  rei  seriem  si  quis  plenius  prosequeretur,  lacri- 
mas  excuteret  tirannorura  et  animos  audientiuni  per- 
turbaret.      Ipso  quoque  anno  Walterus  de  Grai  electus  Elections 

,      •  •  /-1     ■  TT         •  1  •  T  toLiclifield 

est   in    episcopum    Uestrensein,    Henricus    archidiaconus  and  Exeter. 
StafordifB    in    Exoniensem.      Judcei    pro    nimia   eorum  The  Jews 
afflictione  multi  aufugerunt  a  regno.  country 

Ut  rex  Anglorum  reges  Walenses  sxibjtigaverit. 

Anno  gratia?  MCC^ci.     Hex  Anglorum  Johannes  fuit  ad  Natale  John  fit 
Domini  apud   Eboracum,  prassentibus   comitibus   ct  baronibus  ^^*'^,^" 
regni.     Quo  ctiam    anno  idem    rex,  apud  Album  Monasterium  ehiirch  on 
magno  excrcitu   congregato,  profectus  est  in  Walliam,  octavo  his  Way  to 
idus  Julii ;    ubi  in    fortitudine    gravi  Wallia)    interiora  perlus-  Wales, 
trans,    ad    Snaudunam   usque,  obvia  sibi   quosque   contercndo,  Reduction 
penetravit ;    reges  omnes  ct  nobiles  sine  contradictione  subju-  ^   Wales, 
gavit.      De  subjectione   in  posterum   obsides  viginti   octo   sus- 
cepit,    ac    inde    cum   prosperitate    in   die  assumptionis   beatae 
Maria;  ad  Album  Monasterium  remeavit;  veuiensquc  apud  Nor- He  receives 
hamtonam  nuncios   domni    Papa?  ibidem    cum   mundatis    Apo-  l'i»i<hdph 
stolicis    obvios    habuit,     Pandulfum    videlicet   subdiaconum    ct ''"'  .    "" 
domni  ^    Papjtj    familiarissimum,  ac  de  militia  Templi  fra-  Nortliamn- 
trom  Durandum,  qui  ad  hoc  vencrunt,  ut  paccm  inter  rcgnum  ton. 
ct  sacerdotium  rcformarent.    Rex  autem  ad  cxhortationem  nun- 
ciorum  gratanter  concessit,  ut  archicpiscopua  Cantuariensis  cSf 
monachi  atquc  omnes  episcopi  ab  Anglia  proscripti  cum  pace 


'  domni  papa  familiaristimum']  ^mttcn  over  au  erastut; ;  pedis  Apos- 
tolico!  cardinnlem,  0.  W. 

L  L  2 


r>32 


MATTHyEI    I'ARISIENSIS   CHRONICA   MA.TOUA. 


A.l\  1211. 
rniliirc  of 
this  at- 
tempt at 

ptMlCO. 

Death  of 
JxOf^cr  do 
Laci,  con- 
stable  of 
Chester. 


f.  29"  b. 

Kojriiinlil  do 
Hauiiunrtin, 
roiiiit  of 
IJoiilosno, 
oxpt'Ucd  by 
rhilij)  II„ 
rouK's  to 
Miiu:l:iiul, 
ami  (Iocs 
liomairo  to 
Joliii, 


S'.iiTcniler  of 

Llcwel'.yn- 

ap-Jorwerth' 


Death  of 
William  de 
Braose, 
.senior,  at 
Corbueil, 
Aug.  9. 

All  intev- 
ooiirse  with 
John  for- 
bidden by 
Innocent 
III. 


sua  rcdiront  acl  propria.  Scd  quia  do  damnis  datis  ct  corum 
bonis  confiscatis  rex  archiopiscopo  et  cpiscopis  satisfaccrc  noluit, 
nuncii  iufccto  negotio  ad  Gallias  rcmcarunt.  Quo  facto,  rex 
Johauucs  copifc  a  militibus,  qui  oxcrcitui  in  Wallia  non  inter- 
fucrunt,  de  quolibofc  scuto  duas  marcas  argenti.  Eodem  anno  MS.  Cott. 
vir  nobilis  et  miles  egrcgius  Rogcrns  Cestriee  constabularius  Faust.  A. 
vitam  finivit.'  ®'  ^- 1^^- 

Ut  rex  Francorum  Bef/inaldwn  comitem  Bononice  exulaverit. 

Eodem  tempore  Rcginaldus  comes  Bononia?,  vir  strenuus  et 
in  arte  militari  probatissimus,  a  Philippe  rege  Francorum  de 
eomitatu  buo  injuste  expulsus  et  bonis  omnibus  privatus  est. 
Quo  cxpulso,  rex  Francorum  dedit  Philippe  -  filio  suo  comitatum 
ilium,  cum  filia''  et  ha^rede  legitima  comitis  memorati,  jure 
pcrpotuo  possidendum.  Comes  vero  Reginaldus  in  Angliam 
vcnicns  a  rege  Johanne  honorifice  susceptus  est.  De  cujus 
libcralitate  idem  comes  trecentas  libratas  terras  larga  distri- 
butiono  suscipiens,  regi  memorato  homagium  et  fidelitatcm 
fecit.    Leolinus  princeps  Nortwallige  compellitur   ad  de- 

ditionera.     Obiit  quoque  Robertus  (Je  Thurnam.  MS.  Cott. 

Faust.  A. 
8,  f.  138. 
De  morte  Willelmi  de  Brausia. 

Per  idem  tempus  Willelmus '  de  Brause  senior,  qui  a  facie 
regis  Anglorum  Johannis  ab  Hybernia  ad  partes  fugerat  Gal- 
licanas,  apud  Curbulam  ^*  vigilia  Sancti  Laurentii  obiit  f 
cujus  corpus  delatum  est  Parisius,  in  abbatiaque  Sancti 
Victoris  honorifice  sepultum  die^  Sancti  Laurentii.  Eodem 
auno  Innocentius  Papa,  cum  rex  Anglorum  Johannes  nunciis 
ejus  sibi  monita  pr^dicantibus  salubria  adquiescere  contemp- 
sLsset,  multimodam  ipsius  contumaciam  supra  modum  admirans, 
rcges  et  alios  omnes  tarn  pauperes  quam  potentes,  ad  coronam 
Anglia3  spectantos,  a  regis  fidelitate  ct  subjectione  absolvit, 
districte  et  sub  poena  excommunicationis  prohibens  universis 
et  singulis,  quatinus  ipsum  in  mensa,  consilio,  ct  colloquio  arc- 
tius  evitarent. 

Habuit  autem  rex  hac  interdicti  tempestate  consiliarios  ini- 
quissimos,  quorum  nomina  pro  parte  hie  ponere   non  omittam. 


'  His  shield,  inverted,  is  drawn 
in  the  margin. 

-  Philip  Hurepel,  son  of  Philip 
II.  and  Agnes  de  Meranie. 

3  Mahaut. 


^  Curbulam}  Cordubam,  0.  W. 

■'  obiit]  diem  clausit  extremum, 
0.  W. 

*  die  .  .  Laurentii']  Pn  the  mar- 
gin in  B.  only. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


r)33 


udviscrs. 


Willelmus  quoquc  frater  regis  et  comes  SavcbcrieuBis,  Albe- A.D.  1211. 
ricus  dc  Vcr  comes  Oxoiiicusis,  G[aufridus]  filius  Petri  Anglia)  Names  of 
justiciarius,  trcs  episcopi  curiales,  Philippus  Dunelmeusis,  Pc-  '^oli."':*  <-"»''il 
trus  Wintoniensis,  ct  Johanuos  Norwiccnsis,  Ricardiis  dc  Marisco 
regis  cauccllarius,  Hugo  de  Nevilla  prothoforostarius,  Willelmus 
dc  Wrotham  custos  portuum  maris,  Robertus  de  Veteri  Pontc, 
et  Yvo  frater  ejus,  Brienus  de  Insula,  et  Gaufridus  dc  Luci, 
Hugo  de  Bailul,  et  Bernardus  frater  ejus,  Willelmus  dc  Can- 
telu,  et  Willelmus  filius  ejus,  Fnlco  dc  Canteleu,  et  Roginaldus' 
de  Comhelle  vicecomes  Cantia),  Robertus  de  Braibroc,  ct  Ilcn- 
ricus  filius  ejus,  Philippus  de  Ulecotes,  et  Johaunea  do  Bas- 
singeburne,  Philippus  Marci  castellanus  dc  Notingeham, 
Pctrus  dc  Maulci,  et  Robertus  dc  Gaugi,  Gcrardus  do  Atic,  et 
Ingelardus  uepos  ejus,  Falco,  et  Willelmus  Briwerc,  Petrua 
filius  Hcrcbcrti,  ct  Thomas  Basset,  et  alii  multi  quos  longum 
est  cuumerarc ;  qui,  regi  in  omnibus  placerc  cupientcs,  con- 
silium non  pro  rationc  sed  pro  voluntatc  dcderunt. 


Ut  rex  Anglomvi  filiuM  regis  Scotice  Alexandrum  nomine  cingulo 

militari  donaverit. 

Anno   Domini   mccxii.     Rex  Johannes    fuit   ad  Natalc   apud  J"}»"  at 
Windleshores ;    et    in    quadragesima    sequcntc,  Dominica  qua  ■*"' 

cautatur  La)tarc  Jerusalem,  idem  rex  Alexandrum  filium  regis  Alcxaudcr 
Scotorum    ct    hajredem    legitimum,    Londoniis    opud  Sanctmn  ?  •  ?|\, 
Brigidam,  hospitale  de  Clerckewcll,  tenens  festum,  in  mcnsa  March  4.' 
cingulo    militari    donavit.     Eodcm     anno     Malgcrus  Wigorni-  Death  oC 
ensis   episcopus,  ob   libcrtatcm    ccclcsia)    Anglicamc   ct   cxccu-  ''P-  Muu^-vr 
tionem  -  justitia)    exul   ct  proscriptus  dc   regno  AngliK,   ajjud  ^^.^.  ^^  p^^ 
Pontiniacum  '  diem  clausit  cxtremum.  tigny. 

De  obitu  qtiorundam. 
Tempore  quoque   sub   eodem   migravcrunt  "*  a  saiculo  r>ea<iis  of 
Gaufridus  Elwracensis  archiepisco])us,  cui  succcssit  Wal-  Geo'iiivv'^ 
tcrus.     01)iit  quoque    comes  ^    do    Albamarla  ;    obiiUpio  '*"*!  <>t''etb. 
bonus  abbas  Sancti  Ecbnundi  Sanson,  qui  aqutn  ductum 
et  multa  alia  Ixma  focit.  cceleHim  sua'. 


'  lieyinaidusl  So  Tar.  over  /len- 
ricvs,  whicli  B.  has,  as  also  O.  W. 
2  i:xccutiom:m'\    executione,  li.  O. 

W. 

•>  O.  W.  iu8.  kul.  Juhi. 


■'  migravcrunf]  Sic  MSS. 

''  BnMwin  de  Betun  or  do  Kip-j- 
riis.  Tliis  i)l)it  iiud  tliat  of  arch- 
bishop (it'olfroy  an  from  MS. 
Cotton   FaiiBt.  A.  8,  f.  138. 


534         MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1212.  ifi  rex  Anglornm  de  proditione  sua  proomunitus  ftoerit. 

Rising  of        Eodem   tempore    Walenses,    de   latibulis  hostiliter     prorum-  ^f-  Cog- 

the  Wclsl».  pentcs,'  ceperunt  qufcdam  castella  regis  Anglornm  ;  atquc  omnes  g^^jjf'^» 

quos   in    cis    invenerunt    milites   et   serviontes  amputatis  capi- 

tibns   pcrcmevunt,   villasque    quamplurimas    injecto   igne  com- 

busserunt ;   ac  demnm  pra^dam  raaximam  et  spolia  congcrentcs, 

Expedition  in  sua  scsc  sine    sui    dispendio  receperunt.     Quod  factum  cum 

of  John       jj^  regis  Anglorum  uotitiam  pervenissct,  indignatua    est  valdc, 

tfcui '  ^^  congregaus  exercitum  innumerabilem  militum,  equitura  simul 

et   peditum,  omnes  fines  Walensium  cum  ipsis  Walcnsibus  ex- 

Nola.  terminare  disposuit.    Cumque  rex  tandem  ad  Notingebam  cum 

multo  hominum   tumultu   porvenisset,  antequam   cibum  sume- 

Ile  bangs    ret,  fecit  viginti  octo  pueros,  quos  anno  prasterito  a  Walensibus 

tlie  "Welsh  susceperat  obsides,  in  ultionem  jam  dictse  transgressionis  pati- 

hostages.     }^y^\Q  suspcndi.    Deinde  cum  sedisset  ad  mensam,  cibis  intendcns 

Letters        et  potibus,  venit  nuncius  ad  regem  ex  parte  regis  Scotias,  qui 

brought  to  qI  literas  sua3    provisse   proditionis    porrexit.     Quo   facto,  venit 

^^^ ("^iT      ^-liiis    nuncius   ex  parte  filiae-  ejusdem    regis,    uxoris  videlicet 

llie  defec-    Ijoolini  regis  Wallia?,  qui   regi  alias  literas  prioribus  non  dis- 

tion  of  the  similes  tradidit,  dicens    aecretum  esse  quod  literas  continebant. 

nobles.         jjcx  vero,  post  prandium  divertens  ad  locum    sccretum,  jussit 

sibi   teuorem  exponcre  literarum.     Litera)  vero,  licet  de  rcgi- 

onibus   vcnircnt   diversis,  unam    tamen  eandemque  sententiam 

continebant.     Cuinque  adhuc  spretis  his  comminationibus 

ad    Cestriam  venisset,   iterum  venerunt  ad   eum  nuncii 

et  literse,  quod  videlicet  rex,  si  bellum  aggrederetur  incoeptum, 

aut  a  suis  magnatibus  perimerctur  aut  hostibus  ad  perdeudum 

tradcretur.     Rex   autem    cum   talia   audisset,    perturbatus    est 

valde  et  animo  consternatus ;  atque  cum  intellexisset  magnates 

Anglia3   a   sua   esse   fidelitate   absolutes,   majorem  Uteris    sibi 

He  returns  destinatis    fidem    adhibuit.      Unde    propositum    utiliter    com- 

"  1  t  V  °°'  ^^*'^^s,  jussit  omnem  exercitum  ad  propria  remcare ;  veniens- 

hostages      'i^^  ^^  urbem   Londoniarum,  misit    nuncios    ad  magnates  uni- 

from  the      versos  sibi  de  fidelitate    suspectos,    exigens    obsides   ab   cis,  at 

suspected     probaret  qui  vellent  et    qui   nollent  ejus   obtemperare  pra)cep- 

no  •)  cs.         |.-g^     jj|-  ygj.Q    regiis  jussionibus    resistere  non  audentes,  remi- 

serunt  filios,  nepotes,  et  cognates  sues  ad  libitum  regis;  et  sic 

Flight  of     indignatio    ejus    aliquantulum    conquievit.     Veruutanieu    Eus- 

Eustace  de  ^g^gi^j^g    (jg  Vesci    et    Robertus    filins    Walteri,    de    proditione 

Vesci  and  .  ...  '  r 

Robert        memorata    accusati    et    regi    nimis    suspecti,    recessei'unt     ab 

Fitz-Wal-    Anglia,  Eustachius  videlicet   in    Scotiam    et  Robertus   ad  Gal- 

^^^-  lias  divertentes. 


^  prorumpcntes']    crumpentes,  0.  I  John ;  ejusdem   repis  is   an   error. 
W.  j  The  Hist.  Angl or.  ii.  128,  correctly 

-  Joanna,  illegitiujate  daughter  of  !  reads ^/«>  sMct. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANNIS.  535 


Be  Petro  heremita  et  ejns  prophetia.  A.D.  1212. 

Sub  his    quoquc  diebus  erat   iu    provincia   Eboraconsi  here-  Prophecy 
mita  quidam  Petrus  nomiue,  qui,  eo  quod  multis  futura  multa  "^  Pfter 
prajdixcrat,  sapiens  dicebatur.     Hie  inter  alia  qua)  spiritu  pro-    "^   it'iint. 
phetia)  tactus  viderat  de  rcgc  Anglorum  Johanno,  palam  coram 
cuuctis  a-stantibus  et  audire  volentibus  illud  pra3dicando  0//t>«</««- 
ct  publice  asserebat,  quod  non  foret  rex  iu  die  Dominica)  Asceu-  /""'■ 
siouis   proximo    sequcntis   nee    deinceps ;  sed    die    ilia  corouam 
Anglia:  ad  aliunx   transferri   prajdixit.     Cujus   assertio    cum  ad 
regis  uotitiam  devenissct,  et  ipso   jubentc    ad  ejus  praiiseutiam 
adductus    fuisset,    qua;aivit  ab    eo  rex,  si  die  ilia   esset  mori- 
turus,  vol  quo  ordinc  a  rcgni  solio  privaretur.    Qui   rcspondit, 
"  Noveritis  certissime  qviod  die  prasdicta  rex  non  eris.      Et  si 
"  de  mcndacio  convictus  fuero,  dc  me  quod  placuerit  faciatis." 
Cui  rex,  "Fiat,"  inquit,  "secundum  vei'bum  tiium."   Tunc  rex  f. -it», 
tradidit  ilium  AVillelmo  de  Hai'ccurt  custodiendum  ;  quem  idem  John  im- 
Willelmus  custodibus  et  vinculis  arctioribus  constrictum  apud  piisonshiui 
Corvum  iucarceravit,  donee    probaret    quem    exitura    res  habc-  "^  ^""*'- 
ret.     Quod    verbum  iu    brevi    per   remotav';   proviucias   ita  dis- 
semiuatum  est,  quod  fere   omnes  qui  hoc  audierunt  dictis  ejus 
adeo   fidem   adhibuerunt,    ac    si   assertio   illius   de   ca)lo  sonu- 
isset.     Erant  insuper    bac    tempestatc   multi    nobilcs   in  regno 
Anglia3,  quorum  rex    uxores   et  filias  illis   niurmurantibns    op- 
presserat ;    alii    quos   indebitis    exactionibus    ad    cxtremam    in- 
opiam  perduxerat ;  nonnulli  quorum  parentcs  et  carnales  amicos 
exulavcrat,  eorum  hasrcditates  in  suos   usus  convcrtens.    Unde 
factum  est,  ut    idem   rex   tot  fere  habuit '  hostes,  quot  habuit 
magnates.     Unde   hoc    instanti    tempore,    cum   sc  cognovissent 
ab  ejus  fidelitate  solutes,  gavisi  sunt  valde;  ita-  quod  si  fama? 
creditur,  miserunt  regi  Francorum   cartam  siugulorum  corun- 
dem  procerum  sigillis  munitam,  ut  secure  venirct  in  Angliam, 
regnum  ilico  recepturus  et  cum  gloria  et  honore  coronandus. 

Quomodo  rex  Angloruvi  Johannes  ahjudicatus  est  a  rvynv. 

Circa   hos    dcnique    dies    Stcphanus   archiepiacopus   Cantua-  The  abp. 
riensis,   W[illelmus]    Londoniensis    et    Erustachiiisj   Ilclyensis  "V''  *^^" 
cpiscopi,      Romam     profocti,     innuerunt    domno     Papto     nnil-    '\."''^_^'*' 
timodas    i'cl)cllionrR    ct     onormitates     quas     fccerat     rex    An-  j,nd  bei,' 
glorum  Johannes   a    tompore    interdict!     iis(juo    in    pra^sontoni  the  Popi-'s 
diem,  manus   so;vitia)  ct  midolitatis  contra  Dcnm    sanctiiniquo  ''"j  •'^'=''"*'t 
ccclcaiam  infatigabilitcr  aggravando.     Undo    humiliter  domno  ' 


'   hahml\  lialuKt,  ( ».  VV.  '        -   il,i]  oiii.  \V. 


536 


MATTIl^I   PAllISIENSIS   CHRONICA   MAJOEA. 


A.D.  1212. 

Item  offen- 
diculum. 
John  is 
deposed  by 
the  Tope, 
who  writes 
to  Philip 
II. to  carry 
out  the 
sentence. 


Pandulph 
sent  into 
France  for 
this  pur- 
pose. 


St.  Mary's, 
Southwark, 
London 
Bridge, 
and  the 
chapel  on 
the  bridge 
burnt,  11 
July. 


Papao  supplicabant,  ut  Anglicaua;  ccclcsios,  jam  quasi  in  ex- 
tremis laboranti,  dignai'ctur  pia3  miscrationis  intuitu  sub- 
veuirc.  Tunc  Papa,  gravi  moororc  propter  dcsolationcm  rcgni 
Angliiu  coiifcctus,  dc  consilio  cardinalium,  episcoporum,  ct 
aliorum  virorum  prudentium,  scntentialitcr  diffinivit,  ut  rex 
Auglorum  Johannes  a  solio  regni  deponcrctur,  ct  alius,  Papa 
procurantc,  succcderet  qui  dignior  haberctur.  Ad  hujus  quoque 
scntentia3  executioncra,  scripsit  domnus  Papa  potentissimo  regi 
Francorum  Philippo  ;  quatinus  iu  remissionem  omnium  suorum 
peccaminum  hunc  laborem  assumeret,  ct,  rege  Anglorura  a 
solio  rcgni  expulso,  i^jse  et  successorcs  sui  regnum  Anglia3  jure 
perpetuo  possiderent.  Scripsit  insuper  omnibus  magnatibus, 
militibus,  aliisque  bellatoribus  per  divcrsas  nationes  constitutis, 
ut  ad  regis  Anglorum  dejection  em  sese  cruce  signarent,  rc- 
gemque  Francorum  in  hac  expeditione  ducem  sequcntes,  vin- 
dicarc  injuriam  universalis  ecclesiai  laborarent.  Statuit  pra3- 
terea,  ut  quicunque  ad  expugnandum  regem  ilium  contumacem 
opes  impenderint  vel  auxilium,  sicut  illi  qui  sepulchrum  Domini 
visitant,  tarn  in  rebus  quam  in  personis  et  animarum  suffragiis 
in  pace  ecclesiae  securi  permaneant. .  His  ita  gestis,  misit 
domnus  Papa  a  latere  suo  Pandulfum  subdiaconum  ad  partes 
Gallicanas,  cum  archiepiscopo  et  episcopis  supradictis,  ut  in 
ipsius  prffisentia  ea  quso  superius  digesta  sunt  exequantur. 
Scd  Pandulfus  a  Papa  recessurus,^  remotis  omnibus,  secre- 
tissima  allocutione  sciscitavit,  si  forte  in  rege  Anglorum  fruc- 
tum  poenitentise  inveniret,  ita  quod  vellet  satisfacere  Deo  et 
ecclesiae  Eonaanse  atque  aliis  omnibus  ad  illud  negotium  spec- 
tantibus,  quid  sibi  inde  fieri  placeret.  Tunc  Papa  Pandulfo 
quandam  pacis  formam  evidenter  expressit,  cui  si  rex  assentire 
decreverit,  apud  sedem  Apostolicam  gratiam  poterit  invenire. 
Haec  autem  pacis  forma  inferius  dcscripta  continetur. 

Hoc  anno  combusta  est  ecclesia  Sanctte  Marise  de  MS.  Cott. 
Suwerc  Londoniarum,  et  pons  Londoniarum  inter  tres  ^  ^j*|g  '  ' 
coluumas,  et  capella  super  pontem  et  omnis  domus  super 
pontem  cum  magna  parte  civitatis  et  parte  villfe  de 
Suwerc,  igne  ^  Tamisiam  transiliente  ;  perieruntque 
niulii  (cireiter  mille)  homines  cum  raulieribus  et  pueris, 
in  nocte  scilicet  translationis  sancti  Benedict?. 


^  recessurus}    So  altered  by  Par. 
from  recedens. 


'■  igne 
Paris. 


pueris^    Added    by 


DE  TEMPOllE   REGIS   JOHANNIS.  537 


De   reditu    Cantuarioisis    archiepiscopi    ot    cpiscoporum    a   sedo  A.D.  1213. 
AposluUca,  ct  de  morte  Gaufridi  Eboraccnsis  archiepiscopL 

Anno    Domini    Mccxiii.     Rex  Johannes   ad    Natalc    Domini  i\'b/a. 
tenuit  cui'iam    suam    apud  Westmonasteriura  cum  pauco  ad-  Jolm  at 
modum     militum     comitatu.      Quo    etiam   tempore    Gaufridus  Westmin- 
Eboraccnsiri  archicpiscopus,  postcjuam  per  septcnnium  pro  liber-  ^  , ' ,     f 
tato    ccclcsias    et  exccutione  justitia;    cxilium  passus   est,  diem  archbishop 
clausit    extremum.     Eodem  anno    menso   Januario  redieruut  a  Geoffrey, 
curia  Romana  Stephanus  Cantuariensis  archiepiscopus,  W^illel-  Return  of 
mus]  Londoniensis  et  E[ustachius]  Helyensis  episcopi,  et  babito  ^'.'c  arch- 
in  partibus  transmarinis  concilio,  regi   Francorum  ct  episcopis  J^  °P .'"" 
Gallicauis   cum   clero    pariter    et    populo,    sententiam,    qua3  in  fromKome. 
rcgem  Anglorum  ;Roma!  pro  contnmacia  lata  fuerat/  solcmniter 
jjromulgarunt.      Deindc  ex  parte  domni   Papa3  tam  regi  Fran- 
corum quam  ceteris  universis  in  remissionem  suorum  pccca- 
minum  injunxcrunt,    ut   omnes  pariter   ad    Augliam    bostiliter 
accedentes  Johanncm  regcm  a  rcgni  solio  doponcrent,  ct  alium 
qui  dignus  esset  auctoritatc  Apostolica  subrogarcnt.     Tunc  rex  Prupara- 
Francorum,   rem   diu    desidcratam    intelligens,  accinxit   se  ad  t'O'^s  of 
pugnam,  atquc  omnes    suae  ditionis   homines,    duces   videlicet,      "  '''  , ; 
comites    et  barones,  milites  et   servientes,  cum  equis  ct  armis  England, 
jussit  in  octavis  Paschas    sub    nomine   culvertagii  apud  Rotho- 
magum  ita  potentcr   convenire,    ne  crimine    laeste    majestatis 
damnum     exhfiercdationis    incurrere    viderentur     vulofaritor 
sub    nomine     felonis.       Fecit    pra?tcrea    omnes    naves    suas 
potestatis     et   alias   multas   quas  colligero  poterat,   frumento, 
vino,  came,  et  diversis   armamentis  optime  munire,  ut  in  om- 
nium -    copiam  rerum    tam    uumerosus     exercitus     abundaret. 
Tunc  quoquc  temporis    rex    vulpina  calliditatc  ab  oni-  Exactions 
nibus  religiosorum  cloniibus  ad  excusandas  cxcusationes  *^^.^^l^^, 
in  peccatis  cartas    cxcgit,  quibus   tcstarentur  so  gratis  monas- 
contulisse  quaicunquc  ab  eis  violenter  extorscrat. 


Per   idem  tempus  rex  capi  fecit  Galfriduin    de  Nor-  Murder  of 

wico   clericum  suum   fidelem,  prudentem,  et  elegantom,  ^^^^|;,^*'^ 

et    in    castro    de    Notingliam    pa>na    excogitata   iisipK! 

mortem   trirquetur.     Quod    videns    luagistor    Willohniis  Kiigiit  «f 

de    Nectoto,    socius    dicti    Gfalfridil,    vir    non    minoris  iy'"'^""-'^ 
'  ■-  ^  ,  .      Necton 

valorls,    fugit   in   Frauciam,    ct    apud    Curbolium   diu 


•  fnviiil]  fu.iif,  \V. 

-'  omnium  co/uam]  ouini  copin.O.  W. 


538         MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1213.  latitavit,  no  sicut  G[alfridus]  immerito  nccaretur.  Ipso 
eodcm  tempore  rex  J[ohannes]  factus  de  rege  tirannus, 
John  sends  qui  quondam  armigeriim  Falconcm  imposuerat  custoditB 
Breautc  ^  cuidam  in  Marchia  Wallise,  scions  ilium  nullum  facinus 
into  Wales.  abhoiTore,  vocavit  ipsum  ut  in  barones  baccharctur. 
Erat  autem  ruptarius  nequissimus,  N ouster  nationo  et 
Ilisciueity.  spurius.  Sed  et  ipse  multo  crudelius  quam  ei  jussum 
iihn"Mar-^  fuit  in  ipsos  dosoBvit,  sicut  dicotur  inforius  ;  propter 
gaict, .  quod  rex  factus  ei  propitius  dedit  nobilem  dominam 
BaWwiu  Margaretam  de  Ripariis,  cum  omnibus  terris  earn  con- 
earl  of  Al- tingentibus. 
bcmarle. 

TJt  rex  Johannes  Iwstihus  supervenientihus  resistere  studuerit. 

Prepara-  Rex  Anglorum  Johannes,  de  omnibus  qnao  in  jDartibus  trans - 

tious  of       marinis  agebantur  per  exploratores  edoctus,  cogitavit    qualitcr 

aeaiust        callide  insidiis  sibi   paratis    resistere    potuisset.     Fecit    itaque 

Philip  II.     niense  Martio  idem    rex  iubreviare  omnes  naves   de  universis 

portubus  totius  Anglian  per  hoc  breve,  quod  singulis  portuum 

Breve.         ballivis  in  base  verba  direxit :  "Johannes  rex  Anglia3  et  castera. 

Writ  to  the"  Pra3cipimus    tibi,    quatinus   statim  visis   Uteris  istis    eas   in 

bailiUs  01     <(  propria  i^ersoua  una  cum  bailivis  portuum  ad  singulos  portus 

ports  for      "  ^®  bailiva  tua,  et  facias   diligenter   inbreviare  omnes  naves 

the  ships  to"  ibi   inventas,    qua3    possunt    ferre    sex   equos  vel   plures,   et 

assemble      "  prjEcipias  ex  parte  nostra  magistris  omnium  navium  illarum 

'^      tb^^"      "  et  illis  quorum  naves  sunt,  quod,   sicut  se  et  naves  suas  et 

"  omnia  sua  diligunt,  habeant  illas  apud  Portesmue  in  media 

"  Quadragesima,  bene  eschipatas  bonis  et  probis  marinellis  et 

"  bene   armatis,   ituri    in    servitium    nostrum   ad    liberationes 

"  nostras,  et  tunc  habeas  ibi  memoriter  et  distincte  inbrevia- 

"  tum  quot    naves   in   singulis  portubus    inveneris,  et  quorum 

"  ipsas    sint,    et   quot   equos   quaslibet   ferre    possit.      Et  tunc 

f.  30  b.         "  facias   nobis    scire,  quot  et   quaa   naves  non  fuerint  in  por- 

"  tubus  Buis  die  Dominica  proxima  post   cineres,  sicut  prsece- 

"  peramus.     Et    habeas    ibi    hoc    breve.     Teste    meipso    apud 

"  novum  Temjilum,  tertia  die  Martis." 

His  ita  gestis  de    navibus,  misit   rex    alias  literas  ad  omnes 

Breve.         vicecomites  regni  sub  hac    forma:     "Johannes   rex   Angliae  ot 

Writ  to  the  "  cajtera.     Summone  per  bonos  summonitores  comites,  barones, 

sheriffs  for  a  jnjiites,  et    omnes   liberos    homines    et    servientes,    vel   qui- 

militarv       "  cunque  sint,  et  de  quocunque  teneant,  qui  arma  habere  debent 

service  to     "  vel  arma  habere  possint,  et  qui  homagium  nobis  vel  ligantiam 

assemble      "  fucerunt,    qiiod    sicut   nos  et  seipsos    et   omnia  sua  diligunt, 
at  Dover. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  539 

"  sint  apud  Doveram   ad  instans  clausum  Pascha,  bene  parati  A.D.  1213. 

"  cum  eqnis  ct  armia   et   cum  toto  posse   suo  ad  defcndcndum 

"  caput  nostrum,  ct   capita  sua,  ct  terram   Anglia;.     Et   quod 

"  uuUus  remaneat    qui  arma   portare  possit,  sub  nomine  cul- 

"  vcrtagii    et  perpetuaa    servitutis.     Et   xmusquisquc   sequatur 

"  domnum  suum,  et  qui  terram  non   habcnt   et   arma  habere 

"  possiut,    illuc    veuiaut   ad   capiendum   solidatas   uosti'as.     Et 

"  tu  omncm  attractum   victualium    et   omnia  mercata  bailiva- 

"  rum  tuarum  venire  facias,  ut  sequantur '  exercitum  nostrum, 

"  ita  quod  nullum  mercatum  dc  bailivis  tuis  alibi  tencatur ;  et 

"  tu  ipse  tunc  sis  ibi  cum  prajdictis  summonitoribus.     Et  scias 

"  quod  scire  volumus,  quomodo  vcuerint  de  bailivis  tuis,  et  qui 

"  vencrint,  et  qui  non.     Et  videas  quod  tu  ita  efibrtiatc  venias  ^ 

"  cum  equis  et  armis,  et  ha3c  ita  e.xequaris,  ue  indo  ad  corpus 

"  tuum    nos    capere   debeamus.    Et    tu    inde   habeas   rotxilum 

"  tuum,  ad  nos  certificandnm  qui  rcmanserint." 

His  igitur   Uteris  per   Angliam    divulgatis,    convenerunt    ad  They  as- 
maritima   in   locis    diversis  et    regi   magis    siispcctis,    videlicet  s*-'iul'l<-'  at 
apud  Doveram,  Foveresham,  ct  Gipeswicum,    homines  diversa;  p^'!'''^', 
couditiouis  ct  aitatis,  nihil  magis  quam  opprobrium  culvcrtagii  and  Ipa- 
mctuentes.     Sed  cum  post  dies  paucos  tanta3  multitudini  victus  wich. 
dcfuidsct,  remiscrunt  ad   propria   principes    militia!   ex    iuenni  Many  sent 
vulgo  multitudinem  copiosam,  milites  solummodo,  serviontes,  et  "O'"*-'- 
liberos   homines  cum   balistariis  et  sagittariis    juxta    maritima 
rctincntcs.     Vcnit   pra3terea   dc    Hyberuia    Johannes    ejiiscopus  Jolin,  bp. 
Norwicensis  cum   militibus   quingcntis   et   equitibus   multis  ad  of  Norwich 
rcgem,    ct    ab    ipso    gratanter  susccptus   est.     Omnibus    igitur  ''♦-''"•'"s  ^ 
congregatis    ad   pugnam,  a3stimati  sunt    in   cxercitu  apud  Bar-  j^^^j 
hamdonam  inter  milites  electos  et  servicntes  strenuos  ct  bene  eoooomen 
armatos  sexaginta  milia  virorum  fortium ;  quibus  si  erga  regem  at  Barham 
Angliaj  ct  defcnsioncm    patria3  cor  unum  essct  ct    anima  una,  ^own. 
non  fuisset  princeps  sub  cajlo,  contra  quem  regnum  Anglia;  sc 
non   defendcrent.'-     Constituit    prastcrea   rex    cum    adversariis 
navalc  praalium  consererc,  ut  cos  pelago  submcrgcret  anteciuani 
terram    occuparcnt;  habcbat  namquc  classem   ubcriorem  cjuani  Jwlm's tUit 
rex   Francorum,  undo    maximam  securitatem   concepit  hostiljiis  superior  to 
rcsistcndi.  '''"''l''^' 

De  adventu  Pandulfi  ad  regcm. 

Dum  autem  rex  Anglorum  cnm    innuuicra  armatornm  copia  Pandnlph 
circa    maritima  regis    Franconim  prai.stolarotnr   advciituni,  a|)- '"'"''^ '"" 


'  srffttinitiir']  H4'(]n;itnr,  O.  W.         |  diicinp  .<sr,  and  forgLttiufr  to   alter 
■  ilf'jt'iiiliii'iii \     Sic,    I'aris   iiilin-    |    tht-  verb. 


540 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1213. 

Templars 
to  John, 
and  then 
comes 
himself. 


His  inter- 
view with 
John,  and 
exhorta- 
tions to 
him  to 
submit. 


plicucnint  duo  fratres  do  militia  Tcmpli  apud  Dovcram,  cfc 
vcuieiitcs  amicabilitcr  ad  rcgcm,  dixcruut  ei,  "  Missi  sumus  ad 
"to,  o  rex  potentissimc,  ex  parte  Pandiilfi,  subdiaconi  ac 
"  dornni  PapaD  familiaris,  qui  pro  titilitate  vcstra  et  rcgni 
"  vestri  vobiscum  cujiit  habere  colloquium ;  proponet  onim  tibi 
"  quandam  pacis  for  mam  qua  poteris  Deo  et  ecclesia)  re- 
"  conciliari,  licet  in  curia  Komana  a  jure  rcgni  Anglia3  ab- 
"  judicatus  fueris  ct  sententialiter  condemnatus."  Rex  vero 
cum  Tempi  ariorum  verba  intellexisset,  jussit  Templarios  me- 
moratos  propter  Pandulfum  quantocius  transfretare.  Venit 
ergo  Paudulfus,  ut  dictum  est,  invitatus  ad  regem  ;  et  apud 
Doverara  cum  ipso  locutus  est,  dicens;  "  Ecce  rex  Francorum 
"  potentissimus  in  ostio  Secance  fluminis  cum  innumera  navium 
"  multitudine  et  maximo  militum,  equitum,  peditumque  sti- 
"  patus  agmine  ad  hoc  expectat,  ut  majoribus  adhuc  vallatus 
"  catcrvis  super  vos  et  regnum  vcstrum  hostiliter  veniat,  et 
"  quasi  Deo  et  summo  pontifici  rebellem,  a  regno  te  violenter 
"  depcllat,  atquo  auctoritate  sedis  ApostolicEe  regnum  Anglise 
"  perpetuo  jure  possideat.  Veniunt  etiam  cum  illo  omnes 
"  episcopi  dudum  ab  Anglia  proscripti,  cum  clericis  et  laicis 
"  exulantibus,  ut  ipso  duce  sedes  episcopales  cum  rebus  aliis 
"  te  invito  recipiant,  et  obsequium  vobis  olim  et  antecessoribus 
"  vestris  exhibitum  ipsi  de  caBtero  'reverenter  impendant. 
"  Jactat  se  praaterea  idem  rex,  cartas  habere  omnium  fere 
"  Angliffi  magnatum  de  fidelitatc  et  subjectione;  unde  plenam 
"  concipit  securitatem  ad  finem  optimum  rem  perducere  in- 
"  choatam.  Cousule  ergo  saltem  nunc,  quasi  in  extremis 
"  agenti,'  iitilitati  tua3 ;  ut  ad  pcenitentiam  redeas,  et  Deum, 
"  Quern  contra  to  ad  vindictam  provocasti  gravissimam,  pla- 
"  care  ne  differas.  Si  enim  sufficieutem  pra3stare  volueris 
"  cautionem  judicio  ccclesia3  parendi,  et  humiliari  pro  Ipso, 
"  Qui  Se  pro  te  humiliavit,  poteris  ex  dementia  sedis  Aposto- 
"  lica)  regnum  recuperare,  a  quo  pro  contumacia  Romas  ab- 
"  judicatus  fuisti.  Nunc  autcm  ne  supergaudeant  de  te  inimici 
"  tui,  revertere  ad  cor  tuum,  cavens  ne  te  in  talem  difficul- 
"  tatem  inducas,  de  qua  te  volens  expedire  non  valeas." 


Quomodo  rex  Johannes  fuerit  ad  x>ain{tentiam  provocatus. 

John's  four      Rex  deniquc  Johannes,  his  auditis  ac  mcdullitus   intcllectis, 

reasons  for  confusus  est  valde  et  mente  nimis  perturbatus,  videns  undique 

submission.  gj,|j-  pcriculum   immincre.     Erant  enim   quatuor    causjE  princi- 

pales,    qua)    ipsum    ad    pcBnitentiam    simul    ct   satisfactionem 

compulcrunt.      Prima,    quod   jam     per     quinquennium   excom- 


agetiti']  agens,  0.  W. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANXIS. 


541 


municatas  permauserat,  Dcumque  et  sanctam  ccclcsiam  in  tan-  A.D.  1213. 
turn  oflenclcrat,  quod  de  anima3  sua3  salute  ponitus  dcspcrabat. 
Secunda,  quod  regis  Francoruni  advcutum  mctuebat,  cjui  circa 
maris  litora  cum  innumcra  armatorum  copia  expcctans  insidias 
suaj  dejectiouis  parabat.     Tertia,  quod    si    forte    cum   hostibus 
supervenientibus    belli   ccrtamen   inirct,  vcrebatur   ue  a   mag- 
natibus  Angliaj  et  propria  gentc  solus  in  campo  relinqucrctur, 
aut  inimicis  ad    pcrdendum  traderetur.     Qnartam  vcro  causam 
aliis  omnibus  plus  timebat;  instabat  enim  dies  Dominica3  Ascen- 
sionis,  in  qua  juxta  prophetiara  Petri  hcrcniita),  dc  <iuo  superius 
relatum  est,  cum  ipsa  vita  regnum  tarn  temporalc  tjuam  a^ter- 
num  amittere   verebatur.     His  autem  et  consimilibus  causis  in 
dcsperationem  prolapsus,  persuasionibus  Paudulfi    adquievit,  et  f.  31. 
subscriptum  pacis  formam  uon  sine    dolorc  concessit.     Juravit  He  swears 
ergo  rex,  tactis  sacrosanctis  Evaugeliis  in  praesentia  Pandulfi,  ^o  submit, 
so  judicio  ecclesia)  pariturum ;  et  sexdccim  cum  eo  comites   et 
barones   ex  poteutioribus  regni    in  animam  ipsius    regis,   quod 
si  forte  facti  poeniterct,  ipsi  cum  pro  possibilitatc  ad  satisfac- 
tionem  compellerent. 


Eubiuission. 


Carta  regis  Johatmis  de  satisfactione  facta  archiepiscopo  Cantua- 
riensi  et  motmchis  Cantuarietisibus  et  aliis  Anglico  prcelatis 
de  restitutione  ablatorum.      , 

Convenerunt   apud    Dovcram   decima  tertia  die   Mail,  vide-  Dover, 
licet  die'    Luna3   proxima    ante    Ascensioncm    Domini,    rex   et  ^"^  ^''''3'- 
Pandulfus,  cum    comitibus,   baronibus,   et   turba    multa   nimis, 
ubi  in  subscriptam  pacis  formam  unanimiter  conscnserunt : 

"  J[oliannes],  Dei  gratia  rex  Anglia;,  omnibus  pra3sentes  lite-  John's 
"  ras  inspecturis,  salutem.  Per  has  patentes  literas,  sigillo  ^'';"''p'"."^ 
"  nostro  munitas,  volumus  esse  notum,  quod,  nobis  i)ra3sentibus 
•'  et  mandantibus,  hi  quatuor  barones  nostri,  Willclmus  scilicet 
"  comes  Sarcsberiaj  frater  uoster,  Rcginaldus  Comes  Bouoniaj, 
"  Willclmus  Comes  Warenne,  et  AVlUclmus]  Comes  dc  Fcra- 
"  riis,  juraverunt  in  animam  nostram,  quod  nos  subscriptam 
"  pacis  formam  bona  fide  per  omnia  curabimus  observarc.  In- 
"  primis  itaque  soleuniter  ct  absolute  juravimus  stare  man- 
"  datis  domni  Papa3,  coram  ejus  nuncio '''  super  omnibus 
"  pro  quibus  excommunicati  sumus  ab  ipso  ;  ct  vcram  pa- 
"  cem  et  plenam  sccuritatcm  prajstabimus  vencrabilibus  viria, 
"  S||tephano~  Cantuariensi  archiepiscopo,  WjUclmo]  Lon- 
"  doniensi,    E[ustachio]  Elycnsi,   G.'   Ilcrcfordensi,    J^^occlino] 


'  The  two  dates   do  not   agree. 
This  Monday  was  20  May. 


*  tiuncio'^    So  Par.  in  the    mnr- 
f,nn  ;  lepato,  B. 

'  i.e.  Giles,  Ai<iidius. 


542 


MATTHiEl    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D. 1213, 
John's 
cliarter  of 
submis- 
sion. 


"  Bathonieusi,  ct  II[iigoni]  Liiicolniensi  episcopis,  priori  quo- 
■'  que  ct  monachis  Caiituaricnsibus,  ct  Koberto  filio  Walteri, 
"  ct  Eustachio  dc  Vesci,  nccuon  et  ca3tcris  clcricis  ct  laicis  ad 
"  hoc  ncgotium  contingcntibus ;  prpestando  simul  coram  codem 
"  legato  vel '  delegate  publice  jurarQcntum,  quod  ipsos  cum 
"  suis  nee  lajdcmus,  ucc  la;di  facicmus  vel  permittcmus  in 
"  personis  vel  rebus,  illisque  dimittemus  omnem  indigna- 
"  tionem,  et  iu  gratiam  nostram  eosdem  recipicmus  ac  tenc- 
"  bimus  bona  fide;  quodquc  prasfatos  archicpiscopum  et  epi- 
"  scopos  non  impcdiemus,  ncc  facicmus  nee  permittcmus 
"  aliquatenus  impediri,  quo  minus  ipsi  liberc  suum  exequantur 
"  officium,  et  plena  jurisdictionis  suas  auctoritate,  prout  debent, 
"  utantur.  Et  super  his,  tam  domno  Papa3  quam  ipsi  archi- 
"  episcopo  et  singulis  episcopis  nostras  patentes  literas  exhi- 
"  bebimus,  facientes  ab  ejaiscopis  et  comitibus  et  baronibus 
"  nostris,  quot  et  quos  prgefati  archiepiscopus  et  episcopi  pos- 
"  tulant,  juramenta  et  corum  patentes  literas  exhiberi,  quod 
"  ipsi  bona  fide  studebunt  ut  ha3c  pax  ct  securitas  firmiter 
"  observctur.  Et  si  forte,  quod  Deus  avertat,  per  nos  ipsos 
"  vel  alios  contravenerimus,  ipsi  pro  ecclcsia  contra  violatores 
"  securitatis  et  pacis  mandatis  Apostolicis  inhjerebunt,  nosque 
"  perpetuo  vacantium  ecclcsiarum  custodias  amittamus.  Quod 
"  si  forte  nequiverimus  ad  banc  ultimam  partem  juramenti 
,"  eos  inducere,  videlicet  quod,  si  per  nos  ipsos  vel  alios  contra- 
"  venerimus,  ipsi  pro  ecclesia  contra  violatores  pacis  et  secu- 
"  ritatis  mandatis  Apostolicis  inhserebunt,  nos  propter  hoc 
"  domno  Papse  ac  ecclesise  Eomanae  per  nostras  patentes  lite- 
"  ras  obligavimus  omne  jus  patronatus,  quod  habemus  in 
"  ecclesiis  Anglicanis  ;  et  sic  omnes  literas,  quaj  pro  securitate 
"  prasdictorum  sunt  exhibendfe,  prtefatis  archiepiscopo  et  epi- 
"  scopis  ante  suum  ingressum  in  Angliam  transmittemus.  Si 
"  vero  nobis-  placuerit,  ssepe  fatus  archiepiscopus  et  episcopi 
"  pra3stabunt,  salvo  honore  Dei  et  ecclesiEO,  juratoriam  cau- 
"  tionem  et  literatoriam,  quod  ipsi  nee  per  se  nee  per  alium 
"  contra  personam  nostram  vel  coronam  aliquid  attemptabunt, 
"  nobis  praedictam  eis  securitatem  et  pacem  servantibus  illi- 
"  batam.  De  ablatis  autem  plenam  restitutionem  et  de  damnis 
•'  recompensationem  sufficientem  omnibus  impendemus,  tam 
"  clericis  quam  laicis  ad  hoc  ncgotium  pertingentibus,  non 
"  solum  rerum,  sed  omnium  libertatum,  et  restitutas  conser- 
"  vabimus  libertates;  archiepiscopo  quidem  et  episcopo  Lin- 
"  colniensi  a  tempore  suEe  consecrationis,  aliis  autem  a  tem- 
"  pore   discordise   inchoatse.      Nee  obstabit  aliqua  pactio  vel 


1  vel  delegato]  om.  O. 


I       ^  nobis}  Repeated  in  B. 


DE   TEMPORE    REGIS   JOHANNIS.  543 

promissio  seu  coucessio,  quo  minus  ct  damua  recompeu-  A.D.  1213. 
scntur  et  restituantur  ablata,  tam  vivorum  ([uam  etiam  John's 
defunctorum.  Ncc  aliquid  retinebiraus  pra3textu  servitii  charter  of 
quod  nobis  debuerat  impendi,  sed  postea  nobis  debita  pro  [.j^^ 
scrvitio  recompensatio  tribuetur.  Statimque  omnes  quos 
detinemus  clericos,  faciemus  absolutes  dimitti  ac  rcstitui 
propriaa  libertati,  cum  laicis  qui  hujus  occasione  negotii 
dctinentur.  Incontincnti  quoquc  post  adventum  illius,  qui 
nos  debet  absolvore,  faciemus  de  parte  restitutionis  ablato- 
rum  octo  milia  libras  legalium  sterlingorum  pro  solvendis 
debitis  et  faciendis  expcnsis  nunciis  proedictorum  archi- 
episcopi  ct  ei:)iscoporum  ac  monachorum  Cantuaricnsinm 
assignari,  sine  impedimento  quolibet  per  potcstatem  nostram 
ad  cos  libere  deferendorum,  ut  expediti  veniant  in  Angliam 
honorifice  revocati;  videlicet  S[tcphano]  Cantuariensi  arcbi- 
episcopo  duo  milia  ct  quingentas  libras,  W[illelmo]  Lon- 
doniensi  septingentas  et  quinquaginta  libras,  E[ustachio] 
Elyeusi  septingentas  et  quinquaginta  libras,  J[ocelinoj'  Ba- 
thoniensi  septingentas  et  quinquaginta  libras,  H[ugoiiij 
Lincolnicnsi,  septingentas  ct  quinquaginta  libras,  priori  -  ct 
monachis  Cantuariensibus  mille  libras.  Et  protinus  post- 
quam  pacem  istam  duxerimus  acceptandam,  assignari  facie- 
mus absque  mora  archiepiscopo  ct  cpiscopis,  clericis  ac 
ecclesiis  universis,  in  manibus  nunciorum  vel  procuratorum 
ipsorum  mobilia  omnia  cum  administratione  libera  eorundem 
et  in  pace  dimitti.  Interdictum  vcro,  utlagatio  vulgariter 
nuncupatum,  quod  proponi  fccimus  contra  ecclcsiasticas  por- 
sonas,  publice  revocabimus,  protcstando  per  nostras  pateutes 
litcras  archiepiscopo  tribueudas  id  ad  nos  nullatenus  perti- 
nere,  quodque  illud  de  castcro  contra  ecclcsiasticas  personas 
nullatenus  faciemus  proponi ;  revocantes  prasterea  utlaga- 
tionem  laicorum  ad  hoc  negotium  pertinentium,  et  remit- 
tentes  omnia  qua)  post  interdictum  recepimus  ab  hominibus 
ccclesiarnm,  praiter  regni  consuctudinem  et  ecclcsia;  liber- 
tatcm.  Si  vero  super  damnis  vel  ablatis,  aut  eorum  quanti- 
tate  vel  sestimatione,  quaastio  fuerit  de  facto  suborta,  per 
Icgatum  vel  delcgatum  domni  Papas  receptis  probationibus 
terminetur.  Et  his  omnibus  rite  peractis,  relaxabitur  scn- 
tentia  interdicti.  Super  ca^Lcris  autem  capitulis,  si  quas 
fuerint  dubitationes  suborta),  de  quibus  merito  dcbeat  dubi- 
tari,  nisi  per  legatum  vel  delegatum  domni  Papa)  de  par- 
tium  fuerint  voluntatc  sopitco,  ad  ipsiuH  refcrantur  arbitrium. 


*  Jocelino  .  .  libra»']  om.  W.        |       -  John  Sittinglwurne. 


544 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1213.  "  ut  super  [his'  quod  ipse  dccrcvcrit  observctuv].  Teste 
"  nicipso,  apud  [Dovcram,'  decima  tertia  die  Maii,  anno] 
"  regni  nostri  decimo  quarto." 

Per  idem  tempus  rex  J[ohannes],  arguens  Robertum 
lilium  Walter!  proditionis  ct  rebellionis,  sternere  fecit 
castrum  Bainardi  Londoniis  in  crastino  sancti  Hyllarii, 
per  manus  Londoniensium,  scilicet  die  ^  Lunre.  Die  vero 
Jovis  proximo  sequentc  Nicholaus  Thusculaniis  epi- 
scopus  legatus  in  Angliam  venit,  accedens  primo  apud 
Wcstmouasterium,  moram  ibidem  faciens  per  octodecini 
dies,  diligcntem  tractatum  habens  cum  conventu  ipsius 
ccclesire  de  rcformatione  spiritualium  et  temporalium. 
Idem  vero  apud  Evesham  festo  Sancti  .^Imundi  ve- 
niens  Rogerum  ejusdem  ecclesife  abbatem  manifestis 
ex   causis  deposuit,    substituens  ibi    Radulfum  priorem 

Death  of     Wigorni?e.     Eo  quoque  tempore    obiit    Galfridus   filius 

Fitz-Peter.  Petri,  Angli?e  justiciarius. 


f.  31  b. 

John 

destroys 

Rainard's 

Castle. 

Nichola-;, 
bishop  of 
Tuscuhim, 
legate  in 
England. 


the  Pope's 
hands,  15 
May. 


Quomodo  rex  Anglorum  Johannes  coronam  et  regnum  Anglim  in 
mamis  Innocentii  Papm  resignaverit. 

John  re-  Eebus,'   ut  jam   dictum   est,   expeditis,   convenerunt   iterum 

signs  his  j-cx  Anglorum  efc  Pandulfus  cum  proceribus  rogni  apud  domum 
militum  Templi  juxta  Doveram,  decima  quinta  die  Maii,  in 
vigilia  scilicet  Dominic£B  "*  Ascensionis ;  ubi  idem  rex  juxta  quod 
Eoma3  fuerat  sententiatum  resignavit  coronam  suam  cum  regnia 
Anglige  et  Hybernise  in  manus  domni  Papse,  cujus  tunc  vices 
gcrebat  Pandulfus  memoratus.  Facta  autem  resignatione,  dedit 
Papas  et  ejus  successoribus  regna  prjedicta,  quee  et  carta  sub- 
scripta  confirmavit : 

"  J[oliannes]  Dei  gratia  rex  Anglige,  et  csetera,  omnibus 
"  Christi  fidelibus  banc  cartam  inspecturis,  salutem  in  Do- 
"  mino.  Universitati  vestrjB  per  banc  cartam  sigillo  nostro 
"  munitam  volumus  esse  notum,  quod  cum  Deum  et  matrem 
"  nostram  ecclesiam  sanctam  offenderimus  in  multis,  et 
"  proinde  divina  misericordia  plurimum  indigeamus,  nee  quid 
"  digne  offerre  possimus  pro  satisfactione  Deo  et  ecclesise 
"  debita  facienda,  nisi  nos  ipsos  bumiliemus  et  regna  nostra; 


The  char- 
ter of  re- 
signation. 


'  The  MS.  is  injured  here. 
-  Jan.    14    was    a   Tuesday    in 
1213-14. 
•'*  In  the  margin  is  a  representa- 


tion  of  the  charter,  with  "  Carta 
"  detestabilis  "  below  it. 

4  Dominica']  om.  W.    The  date  is 
again  -wrong,  as  this  day  was  22  May. 


DE   TEMPORE   REOIS   JOTIANNIS.  545 

"  Tolentes  nos  ipsos  humiliare  pro  Tllo  qui  Se  pro  nobis  hnmi-  A.D.  1213. 

"  liavit  iisqne   ad   mortem,  gratia   Sancti   Spiritus   inspirante,  Johu's 

"  non  vi  interdicti,  nee  timore  coacti,  scd  nostra  bona  sponta-  charter  of 

"  neaque  voluntate   ac    communi   consilio  baronum  nostrorum  Jp'^'g^^" 

"  conferimus  et  libere  concedimus  Deo  et  Sanctis  Apostolis  Ejus 

"  Petro  et  Paulo  et  sanctae  Romanae  ecclesia3  matri  nostras    ac 

"  domno    Papae    Innocentio    ejusque     catholicis    successoribus 

"  totum   regnum   AnglisB   et  totum   regnum   Hyberniae,  cum 

"  omni  jure  et  pertinentiis   suis,  pro  remissione  omnium  pec- 

"  catorum   nostrorum    et  totius  generis   nostri,  tam  pro  vivis 

"  quam  pro  defunctis ;  et  amodo  ilia  ab '  eo  et  ecclesia  Romana 

"  tanquam    feudarius  -    reoipientes    et  tenentes,    in    praesentia 

"  prudentis  viri  Pandulfi,  domni  Papa3  subdiaconi  et  familiaris, 

"  [Bdelitatem]  exinde  prsedicto  domno  Papae  Innocentio  ejusque 

"  catholicis  successoribus  et  ecclesia3  Romanae  secundum   sub- 

"  scriptam  formam  fecimus  et  juravimus,  et  homagium  ligium 

"  in  praesentia  domni   Papte,-'  si  coram  eo  esse  poterimus,  ei- 

"  dem  faciemus;  successores  nostros  et  hasredes  de  uxore  nostra 

"  in  perpetuum  obligantes,  ut  simili  modo  summo  pontifici  qui 

"  pro  tempore  fuerit  et  ecclcsiae  Romanaa    sine   contradictione 

"  debeant    fidelitatem   preestare    et     homagium    recognoscere. 

"  Ad    indicium    autem    hujus    nostrae    perpetuae    obligationis 

"  et   concessionis,  volumus   et   stabilimus,    ut   de    propriis   et 

"  specialibus    redditibus    nostris   praedictorum    regnorum    pro 

"  omni  servitio  et  consuetudine,  quae  pro  ipsis  facere  debemus, 

"  salvia  per  omnia  denariis  beati  Petri,  eccleaia  Romana  millo 

"  marcas   esterlingorum   percipiat   annuatim,    in  festo   scilicet  • 

"  sancti  Michaelis  quingentas  marcas  et  in  Pascha  quingentas, 

"  septingentas    scilicet    pro   regno  Angliae,    et    trecentas   pro 

"  regno  Hyberniae,   salvis  nobis  et  haeredibus  nostris  justitiis, 

"  libertatibus,  et  regalibus  nostris.      Quae  omnia,  sicut  supra- 

"  scripta  sunt,  rata  esse  volentes  atquc   firma,   obligamus  nos 

"  et  successores  nostros  contra  non  [venire'';  et  si  nos  vel  ali- 

"  (juis   suc]ces3orum  nostrorum  contra  [haec  attcmptarc    prae- 

"  sumpserit,  quicunque]  illc  fuerit,  nisi  [rite  commonitus  resi- 

"  puerit,   cadat]  a  jure   regni.     Et   haec    carta   obligationis    et 

"  concessionis  nostrae  semper  firma  permaneat.     Teste  mcipso, 

"  apud  domum  militura  Templi  juxta  Dovcram  coram  n[enrico] 

"  Dublinensi  archiepiscopo,    J[ohanne]    Norwicensi    episcopo, 


•  ab  co]   a  Deo,  MS.  Cott.  Cleo-       gin  ;  feodarius,  O.     B.  has  sccun- 


patra  E.  1,  from  wliich  the  copy  of 
this  document  is  printed  in  the 
Foedera,  i.  111. 

-  feudarius]  So  Par.  in  the  mar- 


(lurius,  as  \V. 

■'  Pupa']   I'ar.  has  inserted  Pan- 
(lulphi  above  tliis,  in  tlie  nmrgin. 

*  T)io  MS.  is  injured  here. 


VOL.  n.  MM 


)46 


MATTH^I   PARISIENSTS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1213.  "  G[alfrido]  filio  Petri,  W[illelmo]  comite  Saresberiae,  W[il- 
lelmo]  comite  Penbroc,  E.[eginaldo]  comite  Bononia3,  W[il- 
lelmo]  comite  Warenne,  S[abero]  comite  Wintoniensi, 
W[illelmo]  comite  Ai'undel,  W[illelmo]  comite  de  ^  Ferariis, 
"W[illelmo]  Briwere,  Petro  filio  Hereberti,  "Warino  filio  Ge- 
roldi,  XV.  die  Maii,  anno  regni  nostri  decimo  quarto." 


John's 
charter  of 
resigna- 
tion. 


Form  of 
•John's 
homage  to 
the  pope. 


Petrus  et 
ejus  Jilius 
■pro  asser- 
tione  veri- 
iatis  sus- 
penduntur. 


Be  Jiomagio  regis  Johannis  facto  PapcB  Innocentio  et  ecclesioe 

Bomanos? 

Carta  itaque  regis  in  scriptum,  ut  dictum  est,  redacta,  tra- 
didit  earn  rex  Pandulfo,  Eomga  papse  Innocentio  deferendam, 
et  continuo  cunctis  videntibus  bomagium  fecit  subscriptum: 
"Ego  Jobannes,  Dei  gratia  rex  Angliae  et  dominus  Hyberniae, 
"  ab  bac  bora  et  in  antea  fidelis  ero  Deo  et  beato  Petro  et 
"  ecclesiae  Eomanse,  et  domino^  meo  papas  domno  Innocentio 
"  ejusque  successoribus  catbolice  intrantibus.  Non  ero  in 
"  facto,  in  dicto,  consensu  vel  consilio,  ut  vitam  perdant  vel 
"  membra,  vel  mala  captione  capiantur.  Eorum  damnum,  si 
"  scivero,  impediam  et  remanere  faciam  si  potero;  alioquin 
"  eis  quam  citius  potero  intimabo,  vel  tali  personae  dicam, 
"  quam  eis  credam  pro  certo  dicturam.  Consilium  quod  mibi 
"  crediderint  per  se  vel  per  nuncios  suos  seu  literas  suas, 
"  secretum  tenebo;  et  ad  eorum  damnum  nulli  pandam,  me 
"  sciente.  Patrimonium  beatri  Petri,  et  specialiter  regnum 
"  Angliae  et  regnum  Hyberniffi,  adjutor  ero  ad  tenendum  et 
"  defendendum  contra  omnes  bomines  pro  posse  meo.  Sic 
"  me  adjuvet  Deus  et  haec  sancta  Evangelia.  Amen."  Acta 
unt  autem  b«c,  ut  pr^dictum  est,  in  vigilia  Dominicae  As- 
censionis,  praesentibus  episcopis,  comitibus,  et  magnatibus 
Bupradictis.  Postea  Pandulfas  pecuniam,  quam  in  arram 
subjectionis  rex  contulerat,  sub  pede  suo  conculcavit, 
et  tunc  archiepiscopus  dolens  reclamavit.  Instabat 
autem  dies  Ascensionis  Domini  in  crastino,  futurus  non  solum 
regi,  sed  et  aliis  omnibus  tam  absentibus  quam  prsesentibus, 
xdmis  suspectus  propter  assertiones  Petri  beremitee;  qui,  ut 
praedictum  est,  eidem  regi  propbetizaverat,  quod  in  die  Ascen- 


1  de]  cm.  0,  W. 

2  In  the  margin  Par.  has  written, 
"  Nunc  verificatum  est  nomen  ejus 
"  pronosticum,  scilicet  Johannes 
"  extorris,  in  prima  circa  ipsum 
"  prophetia,  postquam  illud  turpe 


•'  acciderat  significativum  quod 
"  baptizatus  in  baptisterio  egessit." 
3  Par.  has  altered  dono  (domno) 
to  dno  (domino),  and  inserted  dono 
(domno)  before  Innocentio. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS.         547 

sionis  Domini,  nee  deinceps,  erat  rex  futurus.  Sed  cum  dicra  A.D.  1213. 
pra3fi5um  sanus  et  incolumis  prseterisset,  Petrum  proefatum, 
qui  in  castello  dc  Corf  in  vinculis  tenebatur,  jussit  rex  caudis 
equorum  alligatum  ad  \-illam  de  "Warrham  per  plateas  tralii, 
et  ibidem  cum  filio  ejusdem  Petri  patibulo  suspendi.  Unde 
multis  videbatur  indignum,  quod'  tam  crudeli  morte  pro  as- 
sertione  veritatis  puniretur.  Si  enim  ea,  qu£e  superius  gesta 
leguntur,  subtiliter  perpendantur,  comprobabitur  ipsum  men- 
dacium  non  dixisse. 

Ut  Pandulfvs  cum  parte  restitutionis  dammorum  ad  Galllas 

transfretaverit. 

His  ita  gestis,  Pandulfus  cum  cartis  memoratis   transfretavit  Pandulph 

ad  Gallias,    octo  milia  libras   esterlingorum  secum  gerens,  ut  Ff''^''^^  *° 

archiepiscopo    et   cpiscopis,   monachisque    Cantuariensibus,    ac  ^^^^  ^^^ 

caeteris  causa  interdicti  exulantibus  in  parte  -  restitutionis  face-  niouishes 

ret  ablatorum.     Cum  autem    tenor  cartarum  et  prcefatse   pacis  Philip  to 

forma  illis  omnibus  placuisset,  persuasit^   diligenter  Pandulfus  p^''-'  "P  ^'^ 

ut  pacifice   redireut   in  Angliam   episcopi  sunradicti,  residuum  !°  ^°.*^     r 
.  .        ,  ° .       _,  r  ,     ^         '     T-,  .      invasion  of 

restitutionis    ihco    percepturi.     Demde   regem  Francorum  dili-  England. 

genter  admonere   caepit,  qui  jam  paratus   fuerat  in  manu  vio- 

lenta  ad  Angliam   hostiliter   transfretarc,  ut   desisteret   a   pro- 

posito    et  ad  propria  pacifice    remcaret ;  non   enim  potuit   sine  f.  32. 

offensione  summi   pontificis  terram  Angliae''    vel    ipsum  regem 

infestare ;  cum  ille  paratus  sit  Deo  et  sanctae  ecclesise  ej  usque 

ordinatis  satisfacere,  atque   domni  Papas   catholicis  jussionibus 

obedire.     Haec   audiens,   rex  Francorum  iratus  valde    dixit,  se  Anger  of 

jam   in  apparatu   navium,   victualium,  et   armorum   plusquam  P"'''P' 

sexaginta  milia  libras  expendisse,  et  ex  prsecepto  domni  Papa) 

laborem    pra^fatum   et   in  peccatorum   remissionem   susccpisse. 

Et   ut  verum    fateamur,^    idem    rex    suggestionibus    Pandulfi  His  reason 

assensum  nullatenus  praebuisset,  nisi   solus  comes   Flandrensis   .    submit- 

Philippus"   ipsum  sequi  contradiceret.     Fuerat  enim    regi  An-  rFfrVancn 

glorum    confoederatus,    et    ideo    contra  pactum    suum    venire  count  of 

noluit.     Dixit   pra^terea   idem    comes,    injustum    fuisse  bellum,  FlamUrs, 

quod  ad  debellandum  regem  Anglorum  susceperat,  cum  nullns  l.^^'^  '° 
^  ^  •  T        J      -u-    1      1.  •  jom  him. 

antecessorum    suorum    jus    aliquod    sibi    uactenus     m    regno 

AngliaB  vendicasset.    Adjunxit  insuper,  quod  rex  Francorum 


'  quod]  qui,  W. 

-  parte]  partem,  O.  W.,  as  B. 
originally,  but  the  m  has  been 
erased. 

'  pernuanit]  persuadet,  O.  W. 


■•  O.  W.  ins.  intrare. 

'  /ateamur]  So  altered  by  Par. 
horn  ftilcatnr,  which  O.  W.  have. 

■•  Pltilippus]  Sic,  erroneously  for 
FerranduK. 

M  M   2 


)4S 


MATTHiEI   PARTSIENSIS   CHRONICA  MA.IORA. 


A.D.  1213.  terras  suas  et  castella  injuste  occupaverat,  ct  occupatam  hnerc- 
ditatem  suam  contra  justitiara  detinebat,  quare  cum  ipso  ad 
Angliam  venire  nolebat. 


Invasion  of 
Flanders 
hy  Philip. 


His  forces 
assemble  at 
the  Swine. 


The  count 
of  Flanders 
asks  aid 
from  John. 
Quomodo 
proposito 
Francorum 
regis  impe- 
dito  etiam 
classis  est 
combusta. 


Ut  rex  FrMicorum  in  comitem  Flandrice  impetum  fecerit. 

Cumqne  rex  Francorum  a  comite  Flandrensi  talia  audisset, 
ira  vehement!  incanduit ;  ipsumque  diffidens,^  a  curia  sua 
confestim  recedere  prjBcepit.  Juravitque  dicens  per  sanctos 
Francije,  "Vel  Francia  erit  Flandria,  vel  Flandria 
"  Francia."  Quo  recedente,  rex  Francorum  terram  comitis 
ingressus,  igne  ac  ferro  quseque  sibi  obvia  depopulando  con- 
sumpsit.  Nautis  prseterea  et  classis  suae  custodibus,  qui  in 
ostio  Secanse  fluminis,  ut  preediximus,  expectaverant  cum  vic- 
tualibus  et  armis,  significavit,  quatinus  dilatione  postposita 
versus  Svine  Flandrias  portum  vela  dirigerent  atque  ad  eum 
illuc  venire  quantocius  festinarent ;  quod  ita  factum  est.  Comes 
vero^  Flandrensis,  impetum  ssepedicti  regis  plurimum  timens, 
citissimo  volatu  regi  Angloram  nunciavit  quae  circa  eum 
facta  fuerant,  implorans  diligenter  ut  militare  sibi  subsidium 
mittere  dignaretur.  Quo  audito,  rex  Anglorum  destinavit 
in  succursum  comitis  memorati  fratrem  suum  Willelmum 
comitem  Saresberiensem,  Willelmum  ducem  Houtlandige,  et 
Eeginaldum  comitem  BononiaB,  bellatores  electos,  cum  navibus 
quingentis  et  militibus  septingentis  et  familia  multa  nimis 
tam  equestris^  quam  pedestris  ordinis ;  qui  velis  prosperis 
versus  Flandriam  properantes,  per  portum  Svuine  transitum 
faciebant.  Ubi  tantam  navium  multitudinem  stupefacti  intu- 
entes  et  non  mediocriter  admirantes,  cognoverunt,  missis  ex- 
ploratoribus,  classem  esse  regis  Francorum,  quas  illuc  nuper 
advenerat,  et  in  ■*  ipsa  omni  fere  custodia,  exceptis  paucis  ma- 
rinellis,  carere.  Exierant  enim  ad  prsedandum  milites  quibus 
navigium  fuerat  commissum,  ut  terram  comitis  Flandrite 
depopulando  vastarent.  Quod  cum  principes  militias  regis 
Anglorum  cognovissent,  ad  arma  prosiliunt,  classem  acriter 
invadunt ;  et  in  brevi  nautis  subjugatis,  funibus  *  navium  prae- 
cisis,  trescentas  ex  eis  frumento,  vino,  farina,  carne,  armis, 
ac  rebus  aliis  onustas  versus  Angliam  Neptuno  committunt. 
Naves  prgeterea  centum  vel  eo  amplius,  qufe  in  sicco  stabant, 


'  dlffidens]  diffidiens,  B. 
2  vero']  om.  W. 

^  equestris  .  .  pedestris"]  equestri 
.  pedestri,  B.  O.  W.,  and  so  the 


Hist.  Angler.,  omitting  ordinis. 

■•  in  ipsa]  ipsa,  W. ;  ipsam,  Hist. 
Angl. 

^  0.  W.  ins.  que. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  549 

injecto  igne  combusserunt,  et  earum  spolia  rapueruut.    In  hoc  A.D.  1213. 
autem  casu  rex  Francorum  et  tota  fere  transmarina  nobilitas  -^'oto  na- 
ainiserunt  quod    in   rebus  humanis  dulcius   possederunt.     De-  ^""'  ''*^^'* 
inde    comites  animositate  quasi   superflua   incitati,    cum   equis  comhustio- 
et  armis    navibus  erumpentes,  Francos  qui  ab  hac    aufugcrant  nein  el  cap- 
dado  viriliter   insequuntur.     Sed  rex  Francorum,  qui   ab   hoc  tioncm. 
conflictu  non    longe  aberat,  misit   milites    armatos    do    quibua 
phirimum  confidebat,  ut  hostes  supervenientes  longius  arccrent, 
et  qui  essent  sagaciter  explorarent.     Qui  continuo  prosilientcs 
ad    arma,  adversariis    quantociua    occurrunt ;    commissoque    ex 
adversis    partibus   praelio,  comites   prsedicti,  non    sine    suorum 
damno,  ad    naves  vix    elapsi   fugam    capessunt.       lllis    autcm 
naves '      ingressis,    Francigenoe    ad  suos    revertuntur.      Regc 
vero  Francorum   sciscitante  a  militibus  quid   actum  fuisset,  et 
illi   qui    supervenerant    undo    essent,    dixerunt  exercitum  esse 
regis   Anglorum    in    auxilium    comitis    Flandriai    destinatum ; 
casumque   sua3  classis  et  damnum   irreparabilc   quod  acciderat 
regi  per  ordinem  rctulcrunt.    Rex  quoquc  Philippus,  cum  hujus-  Return  of 
modi   cognorisset    eventum,  a    Flandria   cum   magno   sui    suo-  I'liilip  II. 
rumque  dispcndio  confusus  recessit. 


De  absolutione  regis  Aiu/Uce  apud  Wintoniam  facta. 

Rex   autem  Anglorum,  cum   ea  quas   in  Flandria  gcsta  fuc-  John  dis- 

rant  a  referentibus  didicisset,  gavisus   est  valdc,  ct  aliquantu-  misses  the 

lum   mente  clatus  ob  hoc  quod  adventum  regis  Francorum  ad  """^  "\ 

.^  ^.,  .         .  Lngland, 

tcmpus  noverat   suspensum,  praicepit   magnatibus  ct  universa)  and  orders 

multitudini  quam   ad    defensioncm   patria3  circa   maritima  col-  the  soldiers 

locaverat,    ut    ad    propria  rcmearent.     Deinde   misit    militibus  in  Flanders 

suis  qui   erant    in    Flandria   magnam    pecuniaa    summam,  pro-  ^?.  ?/.'^ 
,.  .  .,.  .  .     .  ^     ^  .    Ihilip  s 

mittens    etiam     eis    auxiuum    imperatons,     ut    terram     regis  territories 

Francorum    hostiliter    ingressi    inccndiis    ibidem    vacarent    et 

rapinis.     Ipso  quoque  rex  apud   Portesmue   exercitum  congrc-  He  collect'» 

gavit    immensum,  ut  ad  Pictaviam   transfrctaret ;  disponcns  a  an  amiy  at 

parte    occidentis,    sicut  illi  qui  erant   in  Flandria  a  parte   ori--'^°'"H" 
'      .  -n  .        .  ,  mouth, 

cntis,    regem    et    regnum   Francorum   inquietarc,  necnon  cum 

omni   nisu   terras  amissas   ad    suum  dominium    rcvocarc.     Sed 

alitor  accidit    quam    sperabat;    magnates    cnim  Anglia;   ipsum  but  the 

scqui  noluerunt,  nisi  prius  a  sententia  excommuuicationis   ab-  barons 

solveretur.     llac  cr"ro  districtione  rex   compulsus  misit    cartas  l^,}^^^  ," 

° .  ,  '       ,  .      .  follow  lum 

vigiiiti   quatuor    comitum    ct   baronum   ad    archicpiscopum    ct  ^\\[  ]^^,  j^, 

cpiscopos  proscriptos  ad   majorcm   securitatcm,  ut  onini  mctu  absolved. 

dcposito  vcnircnt  in  Angliam,  omnia  sua  et  ablatorum  damna 


•  natrs]  navibus,  B.  O.  W. 


550 


MATTH^I   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


bishops 
return  to 
England. 


16  July. 
20  July. 

f.  32  b. 


of  John  at 
Winches- 
ter. 


His  oath. 


A.D.  1213.  secundum  prsBscriptaa  pacis  formam  ilico  percepturi.  Pandulfo 
The  exiled  itaquo  mediante,  necessariis  omuibus  ad  rcpatriandum  paratis, 
ascenderunt  naves  S[tophanus]  Cautuariensis  archiepiscopus, 
W[illelmus]  Londoniensis,  E[ustachius]  Elyensis,  H[ugo]  Lin- 
colniensis,  et  B[gidius]  Herefordensis  episcopi,  cum  cEeteris 
clericis  et  laicis  causa  interdicti  exulantibus ;  et  apud  Doveram 
decimo  septimo  kalendas  August!  applicantes,  in  die  beatse  Mar- 
garitas virginis  Wintoniam  ^  ad  regem  venerunt.  Eex  autem, 
cum  adventum  eorum  cognovisset,  venit  obviam  illis ;  et  viso 
arcbiepiscopo  et  episcopis,  cecidit  pronus  in  terram  ad  pedes 
eorum,  lacrimis  profusis  obsecrans  ut  de  se  ac  regno  Anglias 
Absolution  misericordiam  baberent.  Videntes  ergo  arcbiepiscopus  et  epi- 
scopi tantam  regis  bumilitatem,  cum  lacrimis  ilium  de  terra 
levaverunt,  ducentes  a  dextris  et  a  sinistris  ad  ostium 
ecclesi^  cathedralis ;  ubi  cum  psalmo  quinquagesimo,  viden- 
tibus  magnatibus  cunctis  et  ubertim  pra3  gaudio  flentibus, 
sicut  mos  est  ecclesiae,  ilium  absolverunt.  Et  hsec  absolutio 
facta  fuit  in  capitulo  Wintoniensi.  In  bac  autem  abso- 
lutione  juravit  rex,  tactis  sacrosanctis  evangeliis,  quod  sanctam 
ecclesiam  ejusque  ordinatos  diligeret,  defenderet,  et  manu- 
teneret  contra  omnes  adversaries  suos  pro  posse  suo ;  quodque 
bonas  leges  antecessorum  suorum  et  prsecipue  leges  Eadwardi 
regis  revocaret,  et  iniquas  destrueret,  et  omnes  bomines  suos 
secundum  justa  curise  su^  judicia  judicaret ;  quodque  singulis 
redderet  jura  sua.  Juravit  etiam  quod  omnibus  ad  interdicti 
negotium  pertingentibus  infra  proximum  Pascba  plenam'^ 
restitutionem  faceret  ablatorum;  sin  autem,  in  pristinam  ex- 
communicationis  sententiam  revocaretur.  Juravit  prasterea  In- 
nocentio  Pap»  ejusque  catbolicis  successoribus  fidelitatem  et 
obedientiam,  sicut  superius  in  scripto  redactum  continetur. 
Deinde  arcbiepiscopus,  ducens  ilium  in  ecclesiam,  missam  cele- 
bravit.  Et  post  missam  ad  mensam  cum  rege  residentes, 
arcbiepiscopus  cum  episcopis  et  magnatibus  universis  epula- 
bantur  in  Igetitia  et  jocunditate.  In  crastino  autem  misit  rex 
litteras  ad  omnes  vicecomites  regni  Angliae,  jDrEecipiens  ut  de 
singulis  dominicorum  suorum  villis  quatuor  legales  bomines 
cum  pr^posito  apud  Sanctum  Albanum  pridie  nonas  Augusti 
facerent  convenire;  ut  per  illos  et  alios  ministros  suos  de 
damnis  singulorum  episcoporum  et  ablatis  certitudinem  inqui- 
His  inten-  reret,  et  quid  singulis   deberetur,      Inde  vero  apud  Portesmue 

tion  of        cvccQ.  festinatione  veniens,  ut  transfretaret  in  Pictaviam,  GFal- 
going  into 


^  Wmtoniaml  So  altered  by  Par. 
from  Wintonie,  which  0.  W.  also 
have. 


2  plenam"]     planam,    B.    0.   W. 
Par.  has  written  e  over  the  a. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS,  551 

frido]  filio  Petri  et  episcopo  WintODiensi  regnuiu  Angliaa  com-  A.D.  1213. 
misit,    praecipiens   ut  cum  consilio   Cantuariensis  archiepiscopi  Poitou 
omnia  regni  negotia  ordinarent.      Quo   facto,  venerunt  ibidem  prevented, 
ad  regem  numerosa   militum   multitudo,  conquerentes  quod  in 
diutina  quam  ibi  fecerant  expectationo  omnem  pecuniam  suam 
consumpserant ;    undo  ipsnm   sequi   nequiverant,   nisi  de   fisco 
illia  necessaria  ministrarefc.      Quod  cum   rex  facere  recusasset,  He  goes  to 
iratus   cum   privata   familia  naves   ascendit,   et    post   triduum  Jersey, 
apud  Gesereie*  insulam  applicuit,  magnatibus  suis  domum  re-  ^°       ^" 
versis ;  ubi  cum  rex  sese  derelictum  cernebat,  necessitate  com-  England, 
pulsus  ad  Angliam  remeavit. 


De  legum  et  lihertatum  denunciatione. 

Dum    hoec    agerentur,    interfuerunt    concilio   apud   Sanctum  Council  at 
Albanum  G[alfridus]  filius  Petri  et  episcopus  Wintoniensis  cum  St.Alban's. 
archiepiscopo   et   episcopis   et   magnatibus  regni  ;    ubi,  cunctis 
pace  regis   denunciata,  ex  ejusdem    regis   parte    firmiter  pra;- 
ceptum    est,    quatinus   leges    Henrici   avi    sui   ab   omnibus   in 
regno  custodirentur ;-"  et  omnes  leges  iniquie  penitus  enervaren- 
tur.     Denunciatum  est  praeterea  vicecomitibus,  forestariis,  aliis-  Forma 
que  ministris  regiis,  sicut  vitam  et  membra  sua  diligunt,  no  a  hrevis  tan- 
quoquam    aliquid    violenter    extorqueant,    vel    alicui    injuriam  S"''""- 
irrogare  prtesumant,  aut  scotalla  alicubi  in  regno  faciant,  sicut 
facere  consueverunt.     Eex  vero  Johannes,  cum  se  a  quibusdam  Attempts 
magnatibus,    ut   praedictum   est,  quasi   derelictum  cognovissct,  of  John  to 
magnum  congregavit  exercitum,  ut  rcbelles  ad  consuetum  ob-  '^'^'^.     ^ 
sequium  revocaret.     Cumque  arma  movere  incepisset,  venit  ad  jjjg  ybedi- 
eum  archiepiscopus  apud  Norhamtonam,  dicens,   plurimum   in  ence. 
injuriam  sui  sacramenti,  quod   in   absolutionc  sua  praistiterat,  Remon- 
redundare,    si    absque    judicio    curias    suaB    contra    qiiempiam  strances  of 
bellum  moveret.     Quod  audiens  rex,  cum  ingenti  strepitu  dixit  ^^^  arch- 
se   regni   negotia    propter    archiepiscopum   non   difFcrre,    cum     *"     ^' 
laica  judicia   ad   ipsura   non    pertineant.      In   crastino   autcra 
summo  diluculo  iter  velut  furibundus  arripiens,  versus  Not- 
ingeham  properavit.     Secutus  est  ciuoque  regem  archiepiscopus 
memoratus,  constanter  aCBrmans,  quod  nisi  ab  incocptis  celcrius 
desisteret  omnes  qui   versus   quempiam  ante   relaxationcm  iu- 
terdicti  hostilitcr  arma  gestarcnt,  praiter  ipsum  solum,  anathe- 
matis  vinculo  innodaret.      Sicque   ab  incroptis  regem  rcvocans 
archiepiscopus,  non   prius  ab  eo    recessit,  douec  diem  compc- 


>  Ge8ercie'\   Gerneseio,  O.  I  PiiriH  fomw/fM/mn/ur,  which  O.  "W. 

2  custodirentur^    So    altered    by  |  also  have. 


552 


MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1213.  tentom    ad    curiam    regis   vouieudi   et '    ibidem   juri   paroudi 
barouibus  impetrasset.^ 


London. 


The  arch- 


De  causa  commotionis  haronum  contra  regem  Anglorum. 

Council  at      Eodem  anno,   octavo  kalendas    Septembris,  convenerunt  in 
T /^„^^"  ^'   civitate  Londoniarum  apud  Sanctum  Paulum  S[tephanu8]  Can- 
tuariensis    arcbiepiscopus  cum   episcopis,   abbatibus,  prioribus, 
decanis,  et   baronibus   regni;    ubi   archiepiscopus   indulsit  tarn 
ecclesiis     conventualibus     quam    presbyteris    sascularibus,    ut 
boras  canonicas  in  ecclesiis  suis,  audientibus  parrocbianis,  sup- 
pressa  voce  cantarent.     In  hoc  colloquio,  ut  fama  refert,  arcbi- 
bisnop  pro-  episcopus  memoratus,  convocatis  seorsum  quibusdam  regni  pro- 
reads  the     ceribus,  coepit  affari  eos  secretins  in  bunc  modum ;  "Audistis," 
charter  of   inquit,  "  quomodo  tempore  [quo]  apud  Wintoniam  regem  absolvi, 
Henry  I.      '•  ipsum  jurare  compulerim   quod  leges  iniquas  destrueret,  et 
"  leges  bonas,  videlicet  leges  regis  Eadwardi,   revocaret  et  in 
"  regno  faceret  ab    omnibus    observari.      Inventa   est   quoque 
"  nunc  carta  qusedam  Henrici  primi  regis  Angliae,  per  quam, 
"  si  volueritis,  libertates  diu  amissas  poteritis  ad  statum  pris- 
*'  tinum  revocare."    Et  proferens  cartam  quandam  in  medium, 
fecit  earn,  audientibus  cunctis,  in  bunc  modum  recitari  :^ 
Charter  of       "  Henricus  primus  Dei  gratia  rex  Anglige,  Hugoni  de  Boc- 
Henry  I.      <<  lande    justiciario    Anglise    et    omnibus    fidelibus    suis,    tam 
"  Francigenis  quam  Anglis,  in  Herifordsire  salutem.      Sciatis 
"  me   Dei  misericordia  et   communi   consilio   baronum   regni 
"  Anglias    ejusdem  regni    regem   esse   coronatum.       Et  quia 
"  regnum  oppressum  erat  injustis  exactionibus,  ego  respectu 
"  Dei   et    amore   quem   erga  vos   omnes   habeo,  sanctam   Dei 
"  ecclesiam  imprimis  liberam  facio ;  ita  quod  nee  eam  vendam 
"  nee  ad    firmam    ponam,    nee   mortuo   arcbiepiscopo  vel   epi- 
"  scopo  sive  abbate  aliquid  accipiam  de  dominio  ecclesi»  vel 
"  de  bominibus,  donee  successor  in  eam  ingrediatur.     Et  om- 
*'  nes    malas    consuetudines,    quibus    regnum   Anglise    injuste 
f.  33.  "  opprimebatur,   inde    aufero;    quas  malas  consuetudines    in 

"  parte  bic  pono.  Si  quis  baronum  meorum,  comitum,  vel 
"  aliorum,  qui  de  me  tenent,  mortuus  fuerit,  bseres  suus  non 
"  redimet  terram  suam,  sicut  facere  consueverat  tempore 
"  patris  mei,  sed  legitima  et  justa  relevatione  relevabit  eam. 
"  Similiter    et   homines   baronum  meorum  legitima   et  justa 


1  ei]  Erased  in  B. 

2  wipetrassei}  So  altered  by  Paris 
for  impetravit,  which  0.  W.  have. 

^  In  the  margin  Par.  has  written, 


"  Revolve  ad  mc.  annum  gratise,  lit 
"  plenius  super  his  edocearis,"  i.e., 
pp.  115-117,  where  this  charter  has 
already  been  given  in  full. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


553 


*'  relevatione  relevabunt  terras '   euas  de  dominis"  suis.     Et  si  A.D.  1213. 

"  quis  baronum  vel   aliorum   hominum   meorum   filiara    euain  Charter  of 

"  tradere   voluerit  eive   sororem  sive  neptem   sive   cogiiatara,  Henry  I. 

"  mecum  inde  loquatur;  sed  neque  ego  aliquid  de  suo  pro  hac 

"  licentia  accipiam,  neque  defendam  ei  quin  earn  dct;  excepto 

"  si  earn  dare  vellet   inimico   meo.     Et  si,  mortuo  barone  vel 

"  alio  homiue   meo,   filia  hajres    remanserit,    dabo   illam    cum 

"  consilio    baronum    meorum    cum   terra    sua.      Et  si   mortuo 

"  marito  uxor    ejus   remanserit   et    sine   liberis   fuerit,    dotem 

"  suam  et'    maritagium   habebit,  dum^  corpus  suum  legitime 

"  servabit;  et  eam  non  dabo  marito,  nisi  secundum  velle  suum. 

"  Si  vero  uxor  cum  liberis  remanserit,  dotem  suam  et'  mari- 

"  tagium  habebit  dum  corpus  suum  legitime  servabit,  et  cam 

"  non  dabo  nisi   secundum  velle  suum.      Et  terrce   liberorum 

**  custos  erit  sive  uxor,  sive  alius  propinquior  [qui]  justius  esse 

"  debet.     Et  praecipio  ut  barones  mei  similiter  se  coutineant 

"  erga  filios  et  filias  vel   uxores   hominum  suorum.     Moncta- 

*'  gium  commune  quod  capiebatur  per  civitates  vel  comitatus, 

"  quod  non  fuit  tempore   Eadwardi   regis,  hoc  ne  amodo  fiat, 

"  omnino  defendo.     Si  quis  captus  fuerit  sive  monctarius  sive 

"  alius  cum    falsa   moneta,  justicia   recta  inde    fiat.      Omnia 

"  placita  et   omnia   debita,   quas    regi  fratri   meo   debebantur, 

*'  condono;    exceptis  firmis  meis,  et  exceptis    illis  qua3  pacta 

"  erant  pro  aliorum   ha^reditatibus,   vel  pro  illis  rebus    quae 

"  justius  aliis  contingebant.     Et  si  quis  aliquid  pro  haereditato 

"  sua  pepigerat,  illud   condono  ;    et   omnes   relevationcs,  qua) 

"  pro  rectis  haereditatibus  pactas   erant.     Et  si  quis  baronum 

"  vel  hominum  meorum  infirmabitur,  sicut  ipse  dabit  vel  dare 

"  disposuerit  pecuniatn   suam,  ita  datam  esse  concedo.     Quod 

"  si  ipse  praeventus  vel   arrais  vol   infirmitate  pecuniam  suam 

"  nee   dederit  nee   dare   disposuerit,    uxor  sua  sive  liberi  aut 

"  parentes  et  legitimi  homines  ejus  pro  aniraa  ejus  eam  divi- 

"  daut,  sicut  eis    melius  visum  fuerit.      Si    quis   baronum  vel 

"  hominum   meorum  forisfccerit,  non  dabit    vadium   in   mise- 

"  ricordia    pecunia3    suaD,    sicut    faciebat    tempore    patria    vel 

'*  fratris    mei,    sed     secundum    forisfactura)   modum ;    ncc   ita 

"  cmendabit,    sicut  cmendasset   retro   tempore   patris  mei  vol 

"  aliorum  antccessorum  meorum.     Quod  si  perfidiao  vel  scclcris 

"  convictus    fuerit,    sicut    erit    culpa,    sic    cmcndet.      Murdra 

*'  etiam*  retro  ab  ilia  die,  qua  in  rcgem  coronatus  fui,  omnia 


'  terras  ««/«.v]  om.  \V. 

2  (lominisl  dooiinii»,  B.  O. 

3  et]  in,  W. 

*  dum  .  .  servabit]  om.O.  W. 


It 


is  not  in  tlie  charter  as  given  above, 
p.  1 1 0.     O.  omits  also  luibc.lnt. 
*  cliam]  ft,  W.  ;  autcni,  O. 


554)         MATTH.EI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJORA. 


A.D. 1213. 
Charter  of 
Heury  I. 


The  barons 
swear  to 
fight,  if 
necessary, 
for  these 
liberties. 


**  condono;  et  ea,  qua3  amodo  facta  fuerint,  juste  emendentur 
"  secundum  lagam  regis  Eadwardi.  Forestas  communi  cou- 
**  eilio  baronum  meorum  in  manu  mea  ita  retinui,  sicut  pater 
"  mens  eas  habuit.  Militibus,  qui  per  loricas  terras  suas  do- 
"  fendunt,  terras  dominicarum  carucarum  suarum  quietas  ab 
"  omnibus  geldis  et  ab  omni  opere  proprio  dono  meo  concede; 
"  ut,  sicut  tam  maguo  gravamine  alleviati  sunt,  in  equis  et 
"  armis  se  bene  instruant,  ut  apti  et  parati  sint  ad  servitium 
"  meum  et  ad  defensionem  regni  mei.  Pacem  firmam  pono 
"  in  toto  regno  meo,  et  teneri  amodo  prascipio.  Lagam  regis 
"  Eadwardi  vobis  reddo,  cum  illis  emendationibus,  quibua 
"  pater  mens  eam  emendavit  consilio  baronum  suorum.  Si 
"  quis  aliquid  de  meo  vel  de  rebus  alicujus  post  obitum  regis 
"  Willelmi  fratris  mei  cepit,  totum  cito  reddatur  absque  emen- 
"  datione;  et  si  quis  inde  aliquid  retinuerit,  ille  super  quem 
"  inventum  fuerit,  graviter  mihi  emendabit.  Testibus  Mau- 
"  ritio  Londoniensi  episcopo,  Willelmo '  Wintoniensi  electo, 
"  Geraddo  Herefordensi  episcopo,  Henrico^  comite,  Symone^ 
"  comite,  Waltero  Giffard  comite,  Roberto  de  Monte  Torti, 
'*  Rogero  Bigod,  et  aliis  multis." 

Cum  autem  haec  carta  perlecta  et  baronibus  audientibus 
intellecta  fuisset,  gavisi  sunt  gaudio  magno  valde;  et  jura- 
verunt  omnes  in  praesentia  archiepiscopi  ssepe  dicti,  quod  viso 
tempore  congruo  pro  his  libertatibus,  si  necesse  fuerit,  decer- 
tabunt  usque  ad  mortem.  Arcbiepiscopus  vero  promisit  eis 
fidelissimum  auxilium  suum  pro  posse  sue,  et  sic  confoedera- 
tione  facta  inter  eos,  colloquium  solutum  est. 


De  hceresi  Alhigensium  et  froedicatione  contra  eos.^ 

Heresy  of  Circa  dies  istos  ha^reticorum  pravitas,  qui  Albigenses  appel- 
the  AIbi-  lantur,  in  "Wasconia,  Arumpnia,^  et  Albegesio,  in  partibus 
geois.  Tholosanis    et  Arragonum  regno  adeo  invaluit,  ut  non  jam  in 

occulto,  sicut  alibi,  nequitiam  suam  exercerent,  sed  errorem 
suum  publico  proponentes  ad  consensum  suum  simplices 
attraberent  et  infirmos.  Dicuntur  autem  Albigenses"  ab  Alba 
civitate,  ubi  error  ille  dicitur  sumpsisse  exordium.  Cumque 
tandem  illorum  perversitas  adeo  divinam  contempsit  severi- 
tatem,   ut,   videntibus    episcopis    et    presbyteris,    libros    evau- 


1  Willelmo  .  .  episcopo]  om.  C. 

2  Henry  de  Newburgh,   earl   of 
Warwick. 

3  Simon  de  S.  Liz,  earl  of  Hun- 
tingdon. 

*  In  the  margin  Paris  has,  "Utile 


"  sed  impertinens  historise  Anglo- 
"  rum  usque  ad  hoc  signum,  m~' 
i.e.,  p.  568. 

*  Arumpnia]  Arvernia,  0.  W. 

**  Albigenses]  Ambigenses,  B. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  555 

geliorum   iii  sentinis  proicerent  et  calices  cum  vasis  sacris  in  A.D.  1213. 

despectum   corporis   et  Banguinis   Christi   onormiter    dehones- 

tarent,    Papa    Innocentius,    his    auditis,   non    mediocriter    con- 

doluit.     Qui,    missis    prsedicatoribus    ad   omnes  regiones   occi-  A  crusade 

dentis,    principibus     aliisque    populis     Christianis    in    suorum  ^8^'"^^ 

.     .    ^  ^        ,  ■    ■        ■.        .  .  ,1  them  pro- 

remissionem  peccatorum   injunxit,   ut   se   cruce  signarcnt    ad  claimed  by 

hauc  pestem  '  extirpandam,  atque  tantis  cladibus  se  opponeutes  Pope  Inno- 

viribus    et    armis    tuerentur    populum    Christiauura.     Addidit  cent  III. 

etiam  auctoritate  sedis  Apostolicae,  ut  quicunque  ad  expugnan- 

dum    eos    laborem    sibi   injunctum   susceperint,    sicut    illi    qui 

sepulchrum   Domini   ■visitant,  tarn  in   rebus  quam  in   pcrsonis, 

ab  omni  hostium  incursione  mancrent  securi.-     Ad  hauc  autem 

praedicationem    tanta    cruce    signatorum    multitudo    convenit, 

quanta  non  creditur  in  nostro  climate  aliquando  convenisse. 

Be  motione  crucesignatorum  contra  Alhlgenses, 

Omnibus  igitur  congregatis  et  ad  pugnam  viriliter  accinctis.  Attack  on 
archiepiscopus  Narbonensis  ^  et  Apostolicae  sedis  in  hac  expe-  Beziers. 
ditionc  ■•  legatus,  cum  principibus  militia),  duce  videlicet  *  Bur- 
gundife,  comite  Nivereusi,*  et  comite  Montis-Fortis,  castra 
moventes,  disposuerunt  Biternensem  adire  et  expugnare  civi- 
tatem.  Sed  antequam  ad  illam  venirent,  domini  quorundam 
castrorum,  tanquam  male  sibi  conscii,  ante  faciem  exercitus 
aufugerunt.  Milites  quoque  et  reliqui  fideles  eorundem  cas- 
trorum, ad  exercitum  tanquam  catholici  fiducialiter  accedentes, 
se  et  sua  et  ipsa  castra  dederunt  in  manus  cruce  signatorum ;  f.  33  b. 
et  in  vigilia  beatas  Mariae  Magdalenre  tradiderunt  cuidam  July  :il 
monacho  nobile  castrum  Cermanniae,^  fugiente  domino,  cui 
plurima  castra  et  ipsa  admodum  fortia  appendebant.  Signi- 
ficaverunt  autem  civibus  Biternensibus  per  episcopum  civitatis 
sub  poena  excommunicationis,  ut  de  duobus  alterum  eligcrent, 
ut  traderent  scilicet  haereticos  et  bona  coram  in  manus  cruco 
signatorum,  et  si  hoc  non  possent,  facerent  ut  exirent  de 
medio  eorum ;  alioquin  essent  excommunicati  et  sanguis 
eorum  super  capita  eorum.  Quod  ipsi  faccrc  contemnentes 
confosderati  cum  haereticis,  juraverunt  sibi  mutuo  de  civitatc 
defendenda,  et  fido  concepta,  speraverunt  quod  insultum  cruce 
signatorum  possent  per  multura  temporis  sustiuere.  Obscssa 
igitur  civitate  in  festo  Sanctaa  Maria?  Magdalena),  tractavcrunt 


'  pesleni]  tempestateui,  C. 
-  securi~\  seviri,  B. 
•'  Ariiaid  Amaiiry. 


^  Eudes  III. 


"  Harvey. 

'  JJrial  calls  this  castle  Ceruian, 
aivWts  Um\,  Stephen.     Reeueil    des 


*  expedilidttc]  expositione,  B.  Ilistoriens  dc»  Gaules,  xvii.  p.  704 


(A). 


556         MATTlIiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1213.  barones  dc  liberationc  corum,  qui  erant  catholici  inter  cos. 
Sed  ribaldi  interim  ct  viles  personae,  nou  expoctato  principum 
mandate  vel  ordinationc,  fccerunt  insultum  in  civitatem,  et 
mirantibus  Christianis,  dum  clamaretur  ad  arma,  exilientibus 
fidelibus  undique  ad  insultum,  illi  de  intus  qui  muros  dcfen- 
debant  '  librum  evangeliorum  extra  muros  projecerunt,  blas- 
phemantes  nomen  Domini  et  assilientibus  insultantes.  "  Ecce," 
inquiunt,  "  lex  vestra,  nou  curamus  de  ea ;  vestra  sit."  Ad 
quas  blaspbemias  fideles  accensi  et  contumeliis  provocati, 
quasi    sub    trium    horarum    spatio    fossata    atque   muros    tarn 

Capture  of  potenter  quam  mirabiliter  duce  Domino  transcenderunt.  Capta 
ezicFh.  itaque  civitate,  ipsa  die  spoliata  et  succensa,  facta  est  ultione 
divina  ex  infidelibus  strages  maxima.  De  catholicis  vero, 
servante  Domino,  paucissimi  ceciderunt.  Exactis  itaque  ibidem 
diebus  paucis,  cum  rumor  tanti  miraculi  diffunderetur  per 
terram,  dissipavit  Deus  ante  faciem  cruce  signatorum,  quasi 
sine  eis,  illos  qui  blasphemaverant  nomen  et  legem  Ejus.  Usque 
adeo  namque  deterriti  sunt  pravitatis  hsereticse  sectatores, 
ut   ad  montium  latibula    fugientes    credantur   reliquisse   plus- 

Nota  cell-    quam   centum    castra    vacua   inter    Biternum    et    Carcasonam, 

turn  castra.  j-eferta  cum  cibariis  et  vavia  supellectili,  quam  fugientes 
secum  nequiverant  asportare.^ 

De  captione  civitatis  et  castri  Carcasonce. 

Aug.  1.  Castra  denique  inde  moventes  cruce  signati,  in  festo  Sancti 

Siege  and  Petri  ad  Vincula  pervenerunt  prospere  Carcasonam,  ad  civi- 
capture  ot  (^^tem  utique  populosam,  et  in  sua  perfidia,  tam  multitudiue 
sonue.  divitiarum  quam  fortitudine  loci  admodum  munitissima, 
bactenus  gloriantem.  In  crastino  vero  facto  insultu  catholici 
intra  duarum  aut  trium  horarum  spatium  prima  fossata  atque 
muros  incestimabiliter  transcenderunt,  inter  tela  balistarum 
et  inter  lanceas  et  gladios  defendentium  impiorum.  At  post- 
modum  erectis  machinis,  octava  die  captum  est  suburbium 
majus,  interfectis  utrobique  quam  plurimis,  qui  se  inter  hostes 
minus  prudenter  ingerebant.  Demolitum  est  penitus  subur- 
bium, quod  utique  naajus  videbatur  esse  corpore  civitatis. 
Conclusis  itaque  hostibus  intra  angustias  civitatis,  cum  iuterius 
tam  prse  multitudine  quam  pras  inedia  supra  quam  crederet 
quisquam  laborarent,  obtulerunt  se  et  sua  omnia  cum  civitate 
cruce  signatis,  ut  tantummodo  vita  eis  ex  misericordia  ser- 
varetur,  et  deducerentur  saltem  una  die  securi.  Habito  igitur 
consilio,  barones  quasi  compulsi  civitatem  sub  forma  prajdicta 

1  defendebant]  descendebaut,  B.     |       '^  asportare\  asportari,  W. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


oo, 


receperunt ;    turn  quia  apwd  homines  inexpugnabilis  videbatnr,  A.D.  1213. 
turn    quia    si    penitus    civitas    delerctur,   non    invenirctur    de 
nobilibus  viris   exercitus,   qui   rcgnum  terra?   illius  susciperet; 
cum   non  remaneret    locus   in    terra    subjugata    ubi    resideret.  Qualiter 
Ut    igitur    terra    qnam    dedit    Dorainus    in    manus    servorum  Simon  co- 
suonim  ad   honorem  Dei  et  profectum  Christianitatis   servare-  p^j.f-g  ^y„." 
tur,  de  communi  consilio  praelatorum  ac  baronum  electus  est  siitutus 
in  principem   terrse  illius  vir  nobilis    Symon  de    Monte-Forti, /"«'"'/ P""- 
comes  Leicesti'ire ;   in    cuius   manus    traditus   est    captivus  vir  "/**'  *"P^'' 

€X€TC  itlllH 

nobilis  Rogerus  vicecomes  et   dominus  quondam  ipsius    terras,  „^^^6  siq- 
cum  tota  provincia  ilia,  \adelicet  plusquam  centum  castris  qu89  '  naiorum. 
infra  mensem  unum  dignatus  est  Dominus  catholicae  restituere  Raymond 
unitati.      Inter   qua?    plura   erant   adeo    nobilia,    ut   quemlibet  Koger, 
exercitum  juxta  ajstimationcra  bumanam  modicum  formidarent.  p'*^'  ° 
His    ita    peractis,    cum    comes    Nivemensis    et    plurima    pars  sonne.cap- 
exercitus  ad  sua  redirent,-  illustris  dux   Burgundia?  et  reliqui  tured. 
magnates    cum   exercitu  residuo    ad    extirpandam    pravitatem 
hoereticam  processerunt,    et  plura  castra  admodum  fortia,  sive 
amore  sive  timorc,  postmodum  tradiderunt  in  manus  Symonis 
comitis  Montis-Fortis. 

De  nunciis  crucesignatcyrum  ad  Tliolosam  destinatis. 

Quoniam   civitas  Tholosana  tanquam  graviter  poUuta  hujus-  Toulouse 
modi  peste    ex  diu  pessime  diffamata  fuei-at,  miscrunt  barones  '*'""nio"ed 
ad   cives    illius    civitatis    solennes   nuncios,    cum    litteris    suis,  ^^p^  ^^c 
scilicet  arcbiepiscopum '  Santionensem,  episcopum  ■•  Forulensem,  heretics 
vicecomitcm  Sancti  Florentii,    et  dominum  Accaldum  do  Rus-  >"  it. 
silone,    mandantcs    eis  ut   traderent  ha^reticos    civitatis    cxer- 
citui  cmce  signatorum  et  bona  corum.     Quod  si  forto  dicerent 
ipsos  non   esse    harjreticos,   venient   illi  qui   notati   fuerant    et 
nominatim   oxpressi,    coram   omni  exercitu  fidem  suam   secun- 
dum   Cbristianam   consuetudinem   purgaturi ;  et  si    hoc    facero 
recusarent,  excommunicavcrunt'  per  casdem  litteras  consules  et 
consiliarios  eorum,    et    totam  villam   Tholosanam    cum   appen- 
diciis  suis  ecclesiastico  subposuerunt  ^  interdicto. 


'  qua"]  quas,  MSS. 

2  redirent']  redierunt,  O.  W. 

•*  Probably  intended  for  the  arch- 
bishop of  Santiago  (Compostella),  as 
Saintes  is  only  the  see  of  a  bishop. 

*  Probably  Bertrand  IV.,  bishop 
of  Frejus. 

'  excommunicaverunt]  cxcommn- 
nicarent,  W. 


*  8uhposuerunC\  So  0.  W. ;  sub- 
posuit,  B.  Here  the  old  hand  endn. 
The  end  of  this  page,  and  the  two 
following,  which  are  on  an  inserted 
leaf,  are  in  the  St.  Alban's  hand, 
probably  Paris's  own.  The  scribe 
had  left  off  with  the  word  ecclesi- 
astico. 


558         MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1213.  Sub  ^  cjusdem  anni  curriculo,  in  sestate  sequenti, 
children  *^  subortus  est  in  Francia  error  quidam  a  sseculis  in- 
headed  by  auditus.  Quidam  enim  puer,  hoste  humani  generis 
a  French  ,  .  ••£■•,,  •■, 

boy,  procurante,  qui   vere  puer  setate  luit   et   moribus  per- 

[Stephen  yilis,  per  civitates  vadens  et  castella  in  regno  Fran- 
Vendome.]  corum,  quasi  a  Deo  missus,  cantabat  Galliee  modulando, 
"  Domine  Jesu  Christe,  crueem  sanctam  nobis  restitue," 
additis  multis  aliis  adjectionibus.  Et  cum  ab  aliis 
pueris  coetaneis  videretur  et  audiretur,  sequebantur 
eum  infiniti ;  qui  prsestigio  diabolico  penitus  infatuati, 
relictis  patribus  et  matribus,  nutricibus,  et  amicis  uni- 
versis,  cantantes  modo  consimili  quo  eorum  cantitabat 
psedagogus ;  nee  eos  poterat,  quod  mirum  est  dictu, 
vel  sera  retinere,  vel  parentum  persuasio  revocare,  quin 
suum  magistrum  memoratum  sequerentur  versus  mare 
Mediterraneum,  quasi  transfretaturi,  processionaliter  sed 
turmatim  modulando  progredientes ;  non  enim  poterat 
aliqua  civitas  eos  prse  multitudine  jam  comprebendere . 
Et  eorum  magister  in  curru  ponebatur  pallis  adornato, 
stipatus  custodibus  circumstrepentibus  etiam  armatis, 
et  sese  turba  comprimebat  prse  numerositate.  Beatum 
enim  se  reputabat,  qui  de  vestibus  suis  fila  vel  pilos 
discerptos  poterat  reportare.  Antiquo  igitur  impostore 
Satana  machinante,  vel  in  terra  vel  in  mari  perierunt 
universi. 


De  morte  Galfridi  filii  Petri  justiciarii. 

Death  of         Anno  vero  sub  eodem,  Galfridus  filius  Petri,   totius  Anglias 

Geoffrey     justiciarius,  vir  magn?e  potestatis  et  auetoritatis,  in  maxi- 

the^'usti-^ '^'  ™^^   regni    detrimentum   diem  clausit  extremum,  secundo 

ciary.         idus  Octobris.     Erat  autem  firmissima  regni  columna,  ut- 

potevir  generosus,  legum  peritus,  thesauris,  redditibus, 

et  omnibus  bonis  instauratus,  omnibus  Anglise  magna- 

tibus   sanguine  vel  amicitia  eonfcederatus.      XJnde   rex 


1  This  paragraph  is  at  the  foot  of  the  page  in  a  different  hand,  and  so 
also  in  C. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANNIS. 


559 


ipsum   prjB  omnibus  mortalibus    sine    dilectionc  formi-  A.D.  1213. 
dabat ;   ipse  enim   lora   regni  gubemabat.     Unde   post 
ejus  obitum  facta  est  Anglia  quasi  in  tompestate  navis 
sine  gubemaculo.     Cujus  tempestatis  initium  fuit  mors 
Huberti   Cantuariensis   arcbiepiscopi,  viri   magnifici   et 
fidelis ;  nee  post  mortem  istonim  duorum  potuit  Anglia 
respii-are.     Cum  autem  dicti  Petri  mors  regi  J[ohanni]  Joy  of 
nunciaretur,  cachinnando    dixit ;    "  Cum  venerit  in  in-  jjis  death. 
"  femum,   salutet   HubeHum    Cantuariensem   archiepi- 
"  scopum,  quem  procul  dubio   ibi  inveniet."      Et  con- 
versus  ad  circumsedentes,  subintulit  dicens,  "  Per  pedes  f.  34. 
"  Dei    nunc    primo    sura     rex    et    dominus    Angb'se." 
Habuit  igitui'  ex  tunc  potestatem  liberiorem  juramentis 
suis  et  paetis,  qufe  tamen  ipso  G[alfrid  j]  dolente  fece- 
rat,  contraire,  et  initse  pacis   vincula,  quibus  se  invol- 
verat,    denodare.      Pcenituit   igitur   ipsum    graviter    et 
amarissime,  quod  ad   praedictae  pacis   consensum   ineli- 
naretur. 


Qualiter  rex  deeperans  miserit  ad  ^  admiralium 

Murmelim. 

Misit-    igitur  nuncios  secretissimos   cum  festinatione  John  sends 

summa,   videlicet   Thomam    de  Herdintona    et    Radul-  ™7he°fi^r 

fum  ^  filium  Nicbolai  milites  et  Robertum  de  Londoniis  Moham- 

clericum,  ad    admiralium    Murmelium,    regem  magnum  Nassir 

Affricfe,   Marrochise,  et   Hyspanise,  quem  vulgus   Mira-  emperor  of 

,.  J.         •      -n  •  1  1  ■  Morocco, 

mumelinum  vocat ;    signincans  eidem,  quod  se  et   reg-  to  ofiFer 

num  suum    libenter   redderet  eidem,  et  dederet  et  de- 1^!""  V'*^    ,. 

.  .  .  kingdom  of 

ditum  tencret  ab  ipso,  si  placeret  ei,  sub  tnbuto.     Nee  England, 
non  et  legem  Christianam,  quara  vanam  censuit,  relin- 
quens,  legi  Machometi  fideliter  adhiereret.     Quod  cum 
dicti  nuncii  secretins  relaturi,  ad  curiam  dicti  principis 


'  B.  repeats  ad. 

'^  This  narrative  will  be  found  also 
in  the  Genta  Aljhatum  S.  Alhani,  i. 
pp.  236-242  (Uiley). 


^  Radul/um /ilium  Nicolai'\  Writ- 
ten over  an  cra.sarc  by  n  modem 
hand.  The  words  are  not  in  the 
Gesta  Abbatum,  but  they  are  iu  C. 


5 GO         MATTIIiEI   PARISIENSIS   rHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1-213.  pervenissent,  invenerunt  ad  primam  portam  aliquot 
Account  of  milites  armatos,  introitum  arctius  custodientes,  gladiis 
bass^\-"'  evaginatis.  Ad  secundum  vero  ostium  scilicet  palatii, 
plures  invenerunt  milites  ad  unguem  armatos  et  prio- 
ribus  elegantius,  ensibus  strictis  ingressum  diligenter 
custodientes,  et,  ut  censeri  potuit,  aliis  fortiores  ac  nobi- 
liores.  In  ostio  vero  thalami  inferioris,  multo  secun- 
dum apparentiam  robustiores  et  ferociores,  et  plures 
prioribus.  Cum  autem  pacifice  introducti,  ex  licentia 
ipsius  admiralii  quern  regem  magnum  vocant,  ipsi 
nuncii  et  vice  domini  sui,  regis  scilicet  Anglise,  reve- 
renter  salutassent,  exposuerunt  causam  adventus  sui 
plenius,  cartam  regiam  ei  porrigentes ;  quam  quidem 
interpres,  qui  prsesens  vocatus  aderat,  evidenter  pate- 
fecit.  Quo  intellecto,  rex  librum  quem  inspexerat 
clausit ;  sedit  enim  ad  pulpitum  suum  studens,  vir 
a3tate  et  statura  mediocris,  et  gestu  maturus  et  verbis 
facundus  et  circumspeetus.  Et  cum  paulisper  quasi 
secum  deliberans  respondisset,  modeste  dixit :  "  Modo 
"  inspexi  librum  in  Grseco  scriptum  cujusdam  Grseci 
"  sapientis  et  Christiani,  nomine  Pauli,  cujus  actus  et 
"  verba  mihi  optime  complacent,  et  accepto  ;  unum 
"  tamen  de  ipso  mihi  displicet,  quod  in  lege  sub  qua 
"  natus  erat  non  stetit,  sed  ad  aliam  tanquam  transfuga 
"  et  inconstans  avolavit.  Et  id  dico  de  domino  vestro 
"  Anglorum  rege,  qui  relicta  piissima  et  mundissima 
"  lege  Christianorum  sub  qua  nascebatur,  cereus  et  in- 
"  stabilis  gliscit  transmeare."  Et  addidit,  "  Novit  qui 
"  nihil  ignorat  Deus  omnipotens  omnium  Creator,  si 
"  exlex  essem,  illam  prse  omnibus  eligerem,  et  ac- 
"  ceptans  amplexarer."  Postea  vero  sciscitabatur,  cujus 
conditionis  esset  rex  Anglise  et  regnum  ejus  ;  respondit 
Thomas,  utpote  nunciorum  facundissimus ;  "  Egregie  et 
•■*  ingenue  atavis  regibus  magnis  procreatus,  terra  ejus 
"  opulenta  et  suis  contenta  bonis,  culturis,  pascuis, 
"  pratis,  et  silvis  abundat.  Ex  ea  etiam  omne  genus 
'*  metallorum  studio  conflatili  eliquatur.      Gens  nostra 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  561 

"  speciosa  et  ingeniosa   tribus  pollet   idiomatibus  eru-  A.D.  1213. 

"  dita,  scilicet  Latino,  Gallico,  et  Anglico,  et  oiuni  arte  Account  of 

"  liberali  et    median ica  plenius  erudita.     Veruntanien  bassy  to 

"  vinearum  aut  olivarum  copiara  ex  se  terra  nostra  non  *}l'^  ^'""'"  °^ 

,      .  ...  •      •^        Morocco. 

"  producit    vel   abietum,  sed  ea   ex  vicinis   regionibus 

"  commercio  sibi  adquirit  abimdanter  ;  aer  salubris    et 

"  temperatiis  ;   inter  occidentem  sita  et  septentrionem, 

"  ab  occidente  calorem,  a  septentrione  sumens  frigidita- 

"  tern,  teniperiem  sortitur  gi"atissimani.     Undique  mari 

"  vallatur,    unde    insularum    regina    meruit    appellari. 

"  Regnum    etiam  ab  inuncto  et  coronato   gubernatum, 

"  ab  antiquo  libenim  esse  dinoscitur  et   ingenuum,  ad 

"  nuUius  prseterquam  Dei  spectans  dorainationem.     Ec- 

"  clesia  etiam  et  nostrse  cultus  religionis  plus  quam  in 

"  aliqua  mundi  parte  ibidem  prosperatur,  et  Papalibus 

"  ac  regiis  legibus  pacifice  gubernatur."     Tracto  igitur 

ab   alto  prsecordiali  suspirio,  respondit  rex  ;    "  Nunqiiam 

"  legi  vel  audivi,  quod  aliquis  rex,  tarn  prosperum  reg- 

'*  num  possidens  subjectum  et  obediens,  suum  sic  vellet 

"  sponte   pessundare   principatum,  ut  de   libero  faceret 

"  tributarium,  de    suo   alienum,    de  felici   miserum ;    et 

"  se    alterius     tanquam    sine    viilnere   victum    dedere 

"  voluntati.     Quinimmo  de  mnltis  legi  et  audivi,  quod 

"  multi  sanguinis  eftusione   et  protiuvio  sibi  libertatem, 

"  quod    laudabile  fuit,  comparent ;   modo  autcm  audio, 

"  quod    dominus  vester    miser,  deses,    et    imljellis,    qui 

"  nullo  nnllior  est,  de  libero  servus  fieri  desiderat,  qui 

"  vere  miser  est,  immo  miserrimus  nullique  miserabilis." 

Postea  vero,  sed  cum  contemptu,  inquisivit  cujus  aitatis 

esset,    staturse,  ac    strenuitatis.       Cui    responsum    est, 

"  quod    jetate  fuit    quinquagenarius,  et    omnino    canus, 

"  corpore  fortis,  nee  procerus,  sed  potius  compactus,  et 

'*  fonnfe  ad    robora  convenientis."     Quod  cum  audisset 

rex,  respondit ;  "  Virtus  ejus  juvenilis  ac  virilis  tepuit 

"  jam  et  refrigescit.     Infra  decennium,  dato  quod  tarn 

"  [diu]  ^  victurus  sit,  virtus  ejus  deficiet,  antequam  ar- 

'  fliit  is  eIho  omitted  in  the  Gcsta  Abbatum,  i.  ji.  238. 
VOL.    II.  -V  ^^ 


562         MATTHiEI  PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1213. "  duum  quid  consummasset,  si  nunc  incipcret  in  defectum 
"  declinare,^  nee  aliquid  valeret.     Quinquagenarius  enim 
"  decidifc   occultc,    sexagenarius   manifeste.      Paeem   de 
"  Cfetero  sibi   adquirat   et  quiescat."      Colligens   igitur 
omnia  inquisita  et  responsa  nunciorum,  post  parvum  si- 
lentium,  facta  subsannatione  in  signum  magn^e  indigna- 
tionis,  sprevit  ills  admiralius  regem  Johannem   dicens, 
"  Nullius  est  rex  ille,  sed  regulus  jamjam  desipiens  et 
"  senescens,  nee  euro  de  eo ;  indignus  est  mihi  confoe- 
"  derari."    Et  conspiciens  Thomam  et  Radulfum   torvo 
vultu,  ait,  "  Non  redeatis  iterum  ad  meam  prsesentiam, 
■"  nee  videant  oculi  vestri  amplius  faciem  meam.     Fama, 
■"  sed  potius  infamia  domini  vestri  jam  apostatse  desi- 
"  pientis,   foetorem   exhalat   in  conspeetu   meo   teterri- 
The  emir    "  mum."     Recedentibus  igitur  cum  rubore  nunciis,  in- 
remarks^  tucbatur   rex   ille  sive  admiralius   Robertum    clericum, 
on  Robert  qui  tertius   erat   nunciorum,  qui  parvus  erat  et   niger, 
o     on  on,  yj^jjQ^  brachium   longius  habens   reliquo,  et  digitos  in- 
ordinatos,  scilicet  duos   sibi  cohserentes,  et   faciem   Ju- 
daicara.      Perpendens  igitur  rex,  quod  tam  despieabilis 
persona    ad   tam   arduum   negotium   declarandum   non 
destinaretur,    nisi    saperet   ut    callidus  et    intelligeret ; 
videns   ejus   coronam  et   tonsuram,  et   inde   discernens 
quod  esset  clericus,  jussit  eum  ad  se  evoeari ;  quia  aliis 
loquentibus  adhuc  tacuerat,  stans  remotus.     Ipso  igitur 
retento  et   spretis  aliis,    rex   cum  eo  multa  loquebatur 
secretins,  quje    postea   ipse   Robertus  amicis   suis  pate- 
fecit.     Inquisivit    autem    dictus    rex   ab  eodem,  si    rex 
Anglife    J[ohannes]    aliquibus   polleret   moribus,    et   si 
liberos    strenuos   procreasset,  et   si   potens   esset   in   vi 
generativa.     Addiditque,  quod  si  Robertus  super  his  in- 
f.  34  b.       terrogatis  mentiretur,  nunquam,  prsecipue  clerieo,  alicui 
crederet  Christiano.    Tune  Robertus  sub  attestatione  legis 
Christianse  se  promisit  ad  omnia   interrogata  veraeiter 
who  gi-ves  responsurum.      Dixit    igitur    assertive,    quod    "  potius 

him  a  true  ,,    ,•  n   -,  , .  ^ 

account  of      tirannus    luit    quam    rex,     potius    subversor     quam 

*  declinare]  declinaret,  MSS. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOUANNIS.  5G3 

"  giibernator,    oppressor   suorum    et   fautor  alienorum,  A.D.  1213. 
"  leo   suis    subjectis,    agnus   alienigenis   et   rebellibus ;  'l^^^^^^j. 
"  qui  per  desidiam  siiam  Normannire  ducatum  et  alias 
"  multas   terras   amiserat ;   et   insuper  Angliaj  regnum 
"  amittere    vol   dostruere    sitiebat  ;     pecuniae    extorter 
"  insatiabilis,  possessionum   suorum  naturalium  invasor 
"  et    destructor  ;     paucos   vel    potius    nullos    strenuos 
"  generavit,     sed    patrissantes.       Sponsam    habet    sibiaudofhis 
"  exosam  et    ipsum  odientem,  incestam,    maleficam,  et  <1"^^°- 
"  adulteram,   et   super   hoc   srepius    convictam  ;    unde 
"  rex   sponsus   ejus    comprchensos    laqueo   jussit  super 
*'  stratum     ejus  ^     suffocari.       Ipse     rex     nihilominus 
"  multos    proccrum    suorum    et    etiam    consanguineos 
*'  zelotipavit    violenter,    et    filias     corrupit    nubiles    ac 
"  sorores.      In  cultu   autem  Christiano,  prout  audistis, 
"  fluctuans  et  diffisus."      Hsec  cum  audisset  rex  admi- 
ralius,  non  tamen  sicut  prius  ipsum  sprevit,  sed  detes- 
tabatur  et  in   sua  lege  maledixit  et   ait,   "  Quare  per- 
"  mittunt    miseri    Anglici    talem   super  se   regnare   et 
"  dominari  ?    vere    effeminati    sunt    et    serviles."      Rc- 
spondit  Robertus,  "  Patientissimi  hominum  sunt  Anglici, 
"  donee    supra    modum    offendantur    et   damnificentur, 
"  Nunc    autem    sicut    leo    vel    elephas,  cum   Isesum  se 
"  senserit  vel    cruentum,    irascuntur,  et  excutere    colla 
"  de   sub  jugo    opprimenti.s,    etsi    sero,    proponunt    et 
"  conantur."     Et  cum  haec  omnia   ipse   rex  adrairalius 
audierat,  Anglorum  nimiam  redarguit  paticntiam  ;  quam 
fonnidolositatcm    recta  intcrpretationo    fuisse   intcrpres 
asseruit,  qui  ad  omnia  praesens  extiterat.     Multos  autem 
praeter   hos   tractatus   et    confabulationes    habuit  idem 
rex  cum  eodem  R[oberto],  quas  postea   amicis   plcnius 
in   Anglia   dcclaravit.      Collatis    igitur   ipsi    R[oberto]  Gifts  of 
muncribus  prcciosis  in  auro   et  argento,  geramis  variis  to'itobcrt 
et  olosericis,  ipsum  in  pace  dimisit.     Recedentcs  autem 
nuncios    alios    nee    salutavit,    nee    aliquil)us     respcxit 
donativis,  ncc  ipsum  rcgcm   Anglias   J[ohannem]    salu- 
tavit nee  muneribus  honoravit. 

'  laqueo  is  erroneously  repeated  iu  tlie  SIS. 

N  N   2 


564 


MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1213, 
Grief  of 
John  at 
the  failure 
of  his 
embassy. 


He  gives 
to  Robert 
the  cus- 
tody of  St. 
Alban's 
abbey. 


Robert's 

stories 

of  this 

embassy 

heard 

by  Paris 

himself. 


Cum  autem  ad  propria  remeassent  nuncii,  et  quae 
viderant  et  audierant  domino  suo  renunciassent,  doluit 
dominus  eorum  rex  J[ohannes]  vehementer  usque  ad 
spiritus  amaritudinem,  quod  sic  ab  ipso  rege  admiralio 
contempnebatur,  et  quod  in  proposito  suo  impediebatur. 
Kobcrtus  autem  de  extraneis  donis  sibi  collatis  regem 
liberaliter  respexit,  ut  saltem  sic  perciperet  qiiod 
favorabilius  aliis  audiretur,  licet  primo  repulsus  taeuis- 
set.  Unde  ipse  rex  ipsum  plus  aliis  honoravit,  et 
quasi  pro  prcemio  custodiam  abbatise  Sancti  Albani, 
quamvis  non  vacaret,  improbus  exactor  concessit,  ut 
sic  de  alieno  clericum  suum  fidei  transgressor  remu- 
neraret.  Ipse  igitur  Robertus,  inconsulto,  immo  potius 
invito,  abbate  qui  pro  tempore  fuit,  videlicet  Johanne 
de  Cella,  viro  religiosissimo  et  literatissimo,  omnia  qupe 
in  ecclesia  et  curia  fuerunt  pro  libitu  dirupit  ^  et  sibi 
appropriavit.  Et  in  qualibet  balliva,  quas  obedientias 
appellamus,  constituit  maxime  in  janua  janitorem, 
omnium  diligentem  exploratorem  et  protervum;  unde 
plus  quam  mille  marcas  ab  eadem  domo  astute  nimis 
emunxit  R[obertus]  clericus  memoratus.  Hie  tamen 
quosdam  abbatis  ministros  prsecipuos  cum  quodam 
Sancti  Albani  monacho,  videlicet  dominum  Lauren- 
tium  senescallum  militem,  et  Laurentium  clericum,  et 
magistrum  Walterum  monaclium  pictorem  dilexit  et 
habuit  familiares ;  quibus  gemmas  suas  et  alia  secreta 
revelavit,  sibi  a  dicto  admiralio  collata,  et  dicta, 
audiente  Mathseo  qui  et  hsec  scripsit,  enarravit. 


Ex  tunc  cogitavit  rex  J[ohannes]  Angliam  Papce 

suhicere. 

John's  Ex  tunc  igitur  rex  J[ohannes]  prseconceptum  proposi- 

oUhe*^'^^^  tum  suum,  a  quo  credidit  resiluisse,^  et  suam  coepit  con- 
Pope's  am-  ditionem  deteriorare,  et  deterioratam  in  perniciem  regni 


1  dirupif]  dirrupuit,  B. 

»  resiluisse']  So  corrected  in  the  margin ;  the  text  has  resilire. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOIIANNIS.  5G5 

solidare.     Oderat  quippe,  quasi  virus  vipereum,   omnes  A.D.  1213. 
regni   generosos,    pmecipue   tamen   Saerum  de  Qucncy,  ^|'^'°"  '"" 
Robertura    filium  Walteri,  et  Cantuariensem    avchiepi- to  offer  him 
scopum    S[tephanum].     Noverat    autem    et    multiplici  coufoumi" 
didicerat  experientia  quod   Papa  super  omnes  mortales  the  arch- 
ambitiosus  erat  et   superbus,  pecuniseque  sititor  insati-  excommu- 
abilis,  et  ad  omnia   scelera  pro  prcemiis  datis  vel  pro-  nicate  the 
missis    cereus  ^    et  proclivus.      Missis  igitur    sub    omni 
festinatione    nunciis,    magnam    thesauri    ipsi   summam 
transmisit ;  et   promisit  ampliorem,  spoponditque  suum 
se  esse  et    semper  fore  subjectum  tributarium   et   vas- 
sallum  voluntarium,  ea  conditione,  ut,   nacta    subtiliter 
occasione,    Cantuariensem     archiepiscopum     confundere 
niteretur,  et    barones   Anglise,  quos   prius   foverat,    ex- 
communiearet.      Et    hoc    sitienter    desiderabat,   ut    in 
excoramunicatos    exhseredando    et    incarcerando   et  ne- 
cando  posset  malignari.     Quae    igitur  nequiter  subarra- 
verat,  nequius,  ut  in  sequentibus  dicetur,  solidavit. 

Rex  J[ohannes]  jam  coeint  de  fide  male  sentire  et 

loqui. 

Diebus      quoque    sub   eisdem    adeo     desipiebat    rex  Unbelief 
J[ohannes],  ut  de   mortuorum    resurrectione   futura  et  j^y  of 
aliis  fidem   Christianam    contingentibus    male    seutiret,  Johu. 
et   qucedam   irrecitabilia   diceret    deliramenta,    quorum 
unum    duximus  rememorandum.      Contigit   ut,  venatu 
capto  cervo  quodam  pinguissimo,  in  pra^sentia  regis  cum 
excoriaretur,  rex  ridens  et  deridens  diceret,  "  O  quam 
"  prospere  vixit  iste,  nunquam  tamen  missam  audivit !  " 

Admiralius  Mui'melinus  victus  avfugit. 

Per  idem  quoque  tempus,  ipse  ^   rex  sive  admiralius  Invasion  of 

Murmelinus,    de    quo    supradictum    est,    cum    infinito  ti!r"mir  of 
^ Morocco 

'  cereus   et  proclivus'\    cereu   ct  I       '  ipse  .  .  .  Murmelinus'}  For  this 
proclivu,  B.  I  C.  has  only  admiralius. 


5G6 


MATTH/EI   PAKISIENSTS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1213. 
and  his 
defeat  by 
the  king 
of  Ai-ragon 
[at  Navas 
deTolosa]. 


Thelattcr's 
unjust  de- 
mand of 
the  countrj' 
of  the  Al- 
bigeois. 


quem  conflaverat  exercitu,  non  sine,  ut  dicitur,  regis 
J[ohannis]  assensu,  fines  Hispania?  potenter  disposuit 
oecuparc  ;  cui  magnam  audaciam  contulerat  nutans  fides 
regis  J[ohannis]  supradicti  et  regni  ejus  interdictum. 
Quod  cum  cognoverunt  reges  Hispanice  Christiani,  additis 
quibusdam  prselatis,  viriliter  restiterunt,  et  victum  dis- 
sipate exercitu  suo  a  finibus  suis  fugaverunt,  et  primo- 
genitum  filium  suum  capto  regali  vexillo  interemernnt. 
TJbi  rex  Arragonum  immortalem  laudem  promeruisset, 
si  non  in  superbiam  elatus  statim  a  Symone  de  Monte 
Forti  totam  terram  quam  super  Albigenses  adquisierat 
de  se  tenendam,  contra  prohibitionem  Papee  qui  id  idem 
postulaverat,  procaciter  exegisset,  unde  guerram  gravem 
sibi  suscitavit. 


Attack  by 
Peter  II., 
king  of 
Arragon,on 
the  castle 
of  Muret. 


f.  35. 


De  morte  regis  Arragonum. 

His  quoque  temporibus,  post  dicti  regis  Arragonum  coro- 
nationem  ab  Innocentio  Papa  factam  Eomae,  et  inhibitionem 
districtam  ^  ne  inimicis  fidei  ^  auxilium  vel  favorem  prsestaret, 
spreta  patris  correptione,  post  victoriam  de  admiralio 
M[urmelino]  obtentam,  coepit  recalcitrare,  nocens  quantum 
potuit  Simoni  memorato.  Hsereticis  utique  Albigensibus 
confoederatus,  associatis  sibi  comitibus  ^  Fugis'*  et  Covenarum^ 
cum  civibus  Tholosanis,  Rogero  quoque  de  Beders  cum  suis 
Bederanis  et  de  comprovincialibus  innumeris  convo- 
catis,  exercitu  magno  congregato,  feria  tertia  post  Natale 
beatse  Marias  Murelli  castrum  obsedit.  Quo  audito,  patres 
venerabiles  Tholosanus/  Nemausensis,''  Agathensis,*  Biterensis,^ 
Ucicensis,^"  Lotbevensis,"  Carcasonensis/^  et  Elmensis/^  nee 


This  is  th€ 
letter  of 
the'prelates 
engaged, 
given  by 
Peter  of 
Vaux  Cer- 
nay,  His- 
toria  Albi- 
gensium, 
Ixxiii.  (Re- 
cueil  des 
Hist,  des 
Gaules, 
xix.  p  88, 
Migne, 
ccxiii.  col. 
674.) 


'  districtam']  distiictissimam,  O. 
W.  The  beginning  of  this  chapter 
has  been  consideiably  abridged  by 
Paris,  in  order  to  get  the  same 
amount  of  matter  into  the  page. 
Paris's  additions  are  not  in  the 
original  letter. 

2  O.  W.  add  consilium. 

3  0.  "W.  add  TJwlosano. 

*  Raymond  Roger,  count  of  Foix. 

*  Bernard  IV.,  count  of  Comen- 
ges.     C.  has  convenit. 


6  Fulk. 

7  Arnald  I.,  bishop  of  Nismes. 
s  Raimond  II.,  bishop  of  Agde, 
^  Bertrand  I.,  bishop  of  Beziers. 
'"  Raimond  IV.,  bishop  of  Uzes. 

11  ZiOthevensis  .  .  episcopi"]  Lodo- 
vensis  et  Covenarum  episcopi,  0.  W. 
Lothevensis  is  Peter  IV.,  bishop  of 
Lodeve. 

12  Guy. 

13  Raimond  III.,  bishop  of  Elne. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


iG7 


Peter  of 
Vaux  Cer- 
naj-,  Ixxiii. 
(Brial,  xix 
p.  88.) 


quos  The  crusad- 
sedis    tunc  legatus,  |;j^J;^^^ 


its  relief. 


non  ^[agalonensis  ^  cpiscopi,  et  dc  Claraco-  ct  Magna-villa^  et  A.D.  1213 
Sancti  Egidii  *   abbates,  et  alii  multi    pra3clari  viri 
archiepiscopus  Narbonensis,*   Apostolica3 

propter  sanctte  crucis'*  negotium  fccerat  congregari,  una  cum  Simon  de 
Simone  [comite]  Montis  Fortis  et  cxcrcitu  cruce  signatorum  iter  Montfort 
arripinnt  ad  obsessum  castrum  viriliter  succurrendum.  Et  cum  ni'irch  to 
die  Martis  infra  octavas  supradictas  venissent  ad  castrum  quod 
dicitur  Savardunum,  miserunt  nuncios  episcopi  memorati  ad  ca- 
pitaneos  qui  in  obsidione  castri  Mm-elli  crant,  diccntes  se  ad  hoc 
venire  ut  cum  eis  de  pace  tractarent,  unde "  sibi  dari  ducatum 
securum  petebant.  In  crastino  autem,  quia  res  sic  exigebat, 
exercitus  cruce  signatorum  a  Savarduno  reccdens  festinavit 
ad  Murelli  succursum  celeriter  advenire.  Episcopi  vero  prae- 
dicti  morari  proposuerant  apud  quoddam  castrum  Alta-ripa* 
vocatum,  quod  medium  inter  Savardunum '  et  Murellum  distat 
ab  utroque  duabus  leucis,  ut  ibi  missos  nuncios  expectarent. 
Qui  ibidem  ad  episcopos  redeuntes  dixerunt  ex  parte  regis  Arra- 
gonum  quod  ducatum  non  prseberet  eis ;  quia  cum  tanto  exercitu 
advenerant,  quod  non  indigebant  conductu.  Verum  hajc  audi- 
entes  episcopi  Murellum  cum  exercitu  cruce  signatorum  intra- 
verunt  die  Mercurii  intra  octavas  memoratas.  Et  sollicitudine  non 


viros  religiosos  ad  regem  et  cives  Tholosanos  dcsti-  Their 


summons 
to  the 


pigra ' 

narunt ;  qui  a  regc  tale  cum   derisione    habuerunt   responsum, 

quod  propter  quatuor  ribaldos,  quos  episcopi  secum  adduxerant,  j."QL"Qf 

petebant  habere  colloquium  cum  ipso.    Tholosani  vero  praedictis  Arragon 

nunciis  respondcruut,  quod  regi  Arragonum  erant  coufoederati,  and  the 

et    nihil  facerent    nisi  regis    tantummodo    voluntatem.      nnn,i  citizens  of 


Quod 

cum  redeuntes  nuncii  episcoijis  retuljssent,  idem  episcopi  cum 
abbatibus  discalciati  ad  rcgem  venire  proposuerunt.  Sod  cum 
adventus  eorum  in  hunc  modum  regi  nunciatus  fuissct,  januis 
patefactis,  cum  comes  Montis  Fortis  ac  cruce  signati  iuermes 
essent,  pro  eo  quod  episcopi  de  pace  loqucrentur,  hostes  Dei 
fraudulenter  ac  superbe  vicum  subintrarc  cum  impetu  attempta- 
runt ;  sed  per  Dei  gratiam  a  suo  fucrunt  desidcrio  defraudati. 
Quorum  superbiam  comes   et  cruce  signati  videntcs,  per  cordis 


Toulouse. 


'  William  HI.,  bishop  of  Mague- 
lonne. 

2  Teter,  abbat  of  S.  Pierre  de 
Clairac,  dice.  Agen. 

3  Raimond  II.,  abbat  of  S.  Martin 
and  Majan,  Villc  Magne,  I'Argcn- 
ti^re. 

■•  EfjiJii;\  Tiberii,  W.  Tybcrii, 
O.  The  abbat  of  S.  Giles  was 
Poncius. 


*  0.  W.  ins.  et. 

*  Here  begins  a  fresh  hand,  of  the 
distinct  St.  Alban's  character.  And 
there  are  from  this  point  changes 
in  the  text  of  Wendover  as  well  as 
additions  in  the  margin. 

*  unih']   unum,  B. 

*  Ilaute-rive. 
'  Saverdun. 

w  priyra']  pigri,  B.  0.  W. 


568 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1213.  coutritioncm  ct  oris  confessionem  salubriter  a  peccatis  mundati,  Petcr  of 

armis  sc  virilitcr  accinxerunt.     Vcnientesque  ad  cpiscopum  Tho-  Vaux  Cer- 
losaiuim,  qui  auctoritate  domini  Narbouensis  jure  legationis  hoc'  ^^J'  Ixxm. 
officio  fungebatur,   exeundi  licentiara  contra  hostes  fidei  humi-  go  -> 
liter  postularunt.     Qua,  quoniam    iiegotium  in  arcto   erat  con- 
stitutum,  concessa,  in  nomine  Sanctte  Trinitatis,  tribus  dispositis 
aciebus,  exicrunt ;  hostes  vero  fidei  e  contrario  multas  habentes 
acies  jam  muniti^  armis  tentoria  sunt  egressi;  quos,  licet  multos 
uimis  respectu  cruce  signatorura.  clientes  Christi,  de  Ipsius  auxi- 
lio  confidentes,  armati   virtute  ex  alto,  viriliter   sunt   aggressi. 
Per  exploratores  noverat  comes  S[imon]  quod  rex  Arra-  (Not  in  the 
gonum  SB  paravit,  tarn  securus  fnit  \\t  ad  mensam  sederet  ^^^^^^'-^ 
pransurus;  unde  comes  jocose  dixit  super  lioc  certificatus 
cum  exiret,  "  Certe  serviam  ei  de  primo  ferculo."    Unde 

Death  of     primus  vel  de  primis  uuus  rex  ipse  Arragonum    gladio 

Arrao-on°  transfossus,  antequam  tres  buccellas  panis  deglutiret,  in- 

teremptus   OCCubuit.     Statimque    virtus  Altissimi  jjer  manus  Id.  p.  89. 

servorum    suorum^   hostes    suos  confregit,   eos  comminuens  in 

momento.   Terga  enim  vertentes,  in  fugam  versi  ^  sunt,  tanquam 

Victory  of  pulvis    ante    faciem   venti,     contriti ;     alii    mortis    discrimen 

Simon  de     fugientes    evaserunt;     alii     gladios     evitantes,    aquse     periculo 

Montfort.    perierunt ;  nonnulli  autem  in  ore  gladii  perierunt.^     De  illustri 

quoque  Arragonum  rege,  qui  cum  interfectis  occubuit,  plurimum 

dolendum  est ;    qui  hostibus   fidei  conjunctus  ecclesiam  catho- 

licam    improbe     perturbavit.      Certus    interfectorum    numerus 

nullatenus  scribi  potuit ;  de  militibus  autem  cruce  signatis  unus 

solus    cum    servientibus    paucis     occubuit.      Facta    est    autem 

Sent  20       ^^^   belli    congressio  feria  sexta  post  octavas  Nativitatis  beatas 

Maria?,  anno  Domini  M.ccxiii.,  mense   Septembri.     m-f- 


De  adventu  Nicliolai  Thusculanensis  episco;pi  et  ApostoUcce  sedis 

lec/ati  in  Angliam. 

Arrival  of  Eodem  anno,  circa  festum  Sancti  Michaelis,  venit  in  An- 
Nicholas,  gliam  Nicholaus  Thusculanensis  episcopus  et  Apostolicse  sedis 
Tuscul  ini  Isgatus,  ut  dissensiones  inter  regnum  et  sacerdotium  auctori- 
the  legate'  tate  Apostolica  reformaret.  Et  licet  terra  interdicta  fuisset, 
in  England,  ubique  tamen  cuna  processione  solemni  et  cantuum  modulis 
et  indumentis  festivis  honorifice  receptus  est.  Cumque  ad  West- 
He  deposes  m-onasterium  pervenisset,  Willelmum "  abbatem,  [de]  dilapida- 
[Ralph], 


1  hoc\  hie,  O.  W. 

*  muniti']  munita,  B.  O.  W. 
3  suoruiii]  om.  O. 

*  versi'\  compulsi,  0.  W. 


^  perierunt']  fuerunt  devorati,  0. 
W. 

®  Sic,  eiToneously  for  Radul- 
phum.     See  below,  p.  576. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS.  569 

tione  et  incontinentia  a  monacbis  suis    accusatura,  ilico   degi-a-  A.D.  1213. 
davit.     Veuerunt  antem    ad    cum '    OxoDia3  burgenscs,  quorum  abbat  of 
instinctu  et  prajsumptione  duo  clerici,  de  quibus  superius"   fe-  ^      ™'°" 
cimus  mentionem,  suspensi  fuerant,  absolutionem    postulantcs.  rp.     ^ 
Quibus  indicia  pocnitentia,  inter  cetera  prcecepit  ut  ad  singu-  ford  towns- 
las   civitatis  ecclesias,  depositis  indumentis   pedibusque  nudis,  men  come 
flagella  portantes  iu  manibus,  euntos,  a  presbiteris  parrochianis  ^"  ^'^f^  ^''- 
absolutiouis   beneficium    cum  psalmo    quinquagcsimo    impetra- 
rent.     Ncc  licuit  eis  nisi  diebus  singulis  singulas  petere  eccle- 
sias, ut  tain  ipsi  quam  alii  talia  praesumere  formidarent. 

Legatus  itaquo  cum  septem  tantum  cquitaturis  in  Angliam 
veniens,  [cum]  quinquaginta  in  brevi  et  familia  multa  nimis  sti- 
patus  incessit.     Couveniente  tandem  archiepiscopo  Cantuariensi  Concilium 
cum  episcopis  et  magnatibus  regni  Londoniis  in  praesentia  regis   .  ''«*'''''- 
et  cardinalis,  tractatum  est  ibidem  per  triduum  inter  regnum  et  cnda  sno- 
sacerdotium  de  damnis  episcoporum  et  ablatis,^  facta  ex  parte  liatis. 
regis  oblatione  episcopis  praefatis    ad  plenariam   restitutionem 
centum    milium   marcarum    argenti    continue    numerandarum.  Nota 
Et   si   post   inquisitionem    invcstigari  possit,  custodes   ecclcsi-  ««"'""""• 
arum   aliosve    regis  ministros    amplius   abstulisse,    juratoriam 
optulit    rex   et  fidejussoriam  cautionem,  quod  pro  episcoporum 
et  ipsius    legati   arbitrio   infra   sequens  Pascba   satisfactionem 
plenam    omnibus    faceret    ablatorum.      Ad  hoc  autem  legatus 
consensit,  volens  instanter  hoc  fieri ;    indigne  ferens  quod  non 
statim  suscepta  fuit    oblatio.     Unde   protinus   suspicatum    est, 
legatum  plus  aequo  parti   regiao   consentire.      Episcopi  quoque 
negotium   protrahentes   oblatis  conditionibus  obviabant,  habito 
consilio  ut  prius  inquirerent  de  ablatis  et  damnis,  et   summam 
diligentius  inquisitam  regi  ostenderent,  et  sic    simul  accipevent 
quod  quaerebant.     Audiens  itaque  rex  dilationcm  sibi  dilcctam, 
praebuit  ilico  conscnsum.     Et  sic  co*'  die  infecto  ncgotio  rcces- 
serunt. 

JJt  rex  Johannes  coronam  cum  regnis  Anglice  et  Hyhernice  hi 
tnanus  legati  rcsignavcrit. 

Veniente  vcro   die   crastina,   convcncrunt    omncs   itcrum    ad  Sfcond 
Sanctum   Paulum  in    ccclesia   cathedrali,   ubi    post  multos    et  council  in 
varies   de  interdicti    relaxatione    tractatus    ante   majus    altaro         h""h  ' 
coram   clero  et  popnlo  cxacta  est  a  regc  et  innovata  ilia  non  joim  re- 
formosa  sed    famosa    subjcctio,    qua,    in  manum   domini  Papa)  signs  his 
diademate     cum    regno   resignato,    tarn    dominium    Ilybcmia)  crown,  and 


*  O.  W.  ins.  ibidem.  I       *  ablatis']  abbatig,  B. 

'  i.e.  pp.  525,  526.  |       *  co  die]  cotidic,  C. 


570  MATTH^I   PAraSIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1213.  quani  regnum   subdidit  Anglicanum.     Carta  quoque  regis,   dc 

subjects  his  qua  superiiis  diximus,  qua3  prius  cera  signata  fuerat  et  Pandulfo 

kinfr<loin  to  tradita,  nunc  auro  bullata  est,  et  legato  ad  opus  domini  Papaj 

^    ''P^*     et  Eomanaj  ecclesia)  resignata.     Super  ablatorum  vcro  restitu- 

tione,  tertio^  nonas  Novembris  apud  Eadingum  diem  statuerunt. 

f.  35  /;.         Cum  que  die   jam  proslibato   omnes    ut   superius    convenissent, 

rex  die  ilia  non    comparuit,    sed  die  tertia   apud  Walingeford 

iterum   pariter    convenerunt.     Ubi   rex   ut   supra   de  omnibus 

Jolmnicets  ablatis    cpiscopis  et  aliis   universis    se  satisfacturum  gratanter 

1,r  ^f^^P^  spopondit ;  sed   hoc   illis,  quorum    castella  diruta,  domus   sub- 
utWalliug-    ^  '  .  '    ^.,  -Pi  -J 

ford  aud     "^^rsce,  pomeria   cum   nemoribus    succisa   fuerant,   parum  vide- 

theu  at        batur.     Unde  rex  et  episcopi  in  hoc  pariter  consenserunt,  ut  in 

Reading,     arbitrio  quatuor  baronum  se  ponerent,  et  sic  ipsorum  judicio 

respecting    gatisfaceret "  universis,     Convenerunt   iterum  res    cum   legato, 
the  restora-        ,  .      .  .         .  .,  .... 

tion  of  the  arcmepiscopus    cum   episcopis,    magnatibus,    ac   omnibus    viris 

confiscated  religiosis  ad  interdicti  negotium  contingentibus,  apud  Redin- 
propert}-.  gum  octavo  idus  Decembris ;  ubi  singuli  cartam  porrexerunt 
in  publicum,  omnium  ablatoram  pariter  et  damnorum  summam 
continentem.  Sed  legato  regi  favorem  prtebente,  solutio  om- 
niura  dilationem  accepitj  excepto^  quod  archiepiscopus  et  epi- 
scopi dudum  ab  Anglia  proscripti  ibidem  quindecim  milia 
marcas  argenti  perceperunt. 

Qualiter  Innocentius  Papa  NicJiolao  Tusculanensi  pro  vacantihus 
ecclesiis  in  Anglia  scripserit. 

Letter  of         Eodem  tempore  Innocentius  Papa  Nicholao  Apostolicse  sedis  Inuoceu- 
Innoceut     legato  literas  sub  bac  forma  direxit :  "Cum  non  possit  eccle- *"  Epist. 
III.  to  the  ((  gjjg  j)gj  melius  provideri,  quam  si  eis   pastores  prasficiantur  'f^:„ 
dixectino-      "  idonei,  qui  non  tam  preeesse  cupiant  quam  prodesse ;  frater-  ccx-^.  col. 
him  to  fill    "  uitati  tuse,   de    qua    plenam   fiduciam    optinemus,    per   Apo-  928.) 
xxp  the  va-   "  stolica    scripta    mandamus,  quatinus    episcopatus  et  abbatias 
*^^TKvf^      "  -^iigli*  nunc  vacantes  facias   cum  tuo    consilio  de   personis 
^  '  "  idoneis  per  electionem  vel  postulationem  canonicam  ordinari, 
"  quEe   non   solum  vita    sed   et  scientia  sint  prseclarae,  verum 
"  etiam  regi  fideles    et   regno    utiles,    necnon   ad  auxilium  et 
"  consilium   efficaces,  assensu   regie  requisito.     Cum  ergo  va- 
"  cantium  ecclesiarum  capitulis  nostris  Uteris  demus  in  man- 
*'  datis  ut  tuo  consilio  adquiescant,  tu  Deum  habens  pras  oculis 
"  consulas    super   hoc  viros    provides   et   honestos,    qui   plene 
"  norint  merita  personarum,  ne  te  cujusquam  astutia   circum- 
"  veniri     contingat.      Si    qui    vero   contradictores   fuerint   vel 
"  rebelles,    tu    eos   per    censuram    ecclesiasticam,  appellatione 

1  tertid]   secundo,  O.  1^0.  W.  ins.  eo. 

2  satisfaceret]  satisfieret,  0.  W.      1 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


571 


"  remota,  compellas.     Datum  Latcrani,    kalendis  Novembris,  A.D.  1213. 
"  pontificatus  nostri  anno  decirao  sexto." 

Legatus  quoquc   cum    liujusmodi  autenticum  a  domino  Papa  Nota  su- 
accepisset,  factus  de  rege  tirannus,  spreto  archiepiscopi  ct  perbiam  it 
episcojiorum  rcgni  consilio,  cum  clericis  regis  et   ministris  ad  '/'f'''"""f"» 
vacantes    accedens    ecclesias,    ordinationes     carum,    secundum  igaati 
antiquum  Anglia3  abusum,  de  personis  minus  idoneis  celebrare 
praesumpsit.     Nonnullos  vero    diversi    ordinis,    pro    gravamine 
manifesto  ad  audientiam  summi  pontificis  appellantes,  suspensos 
ad    curiam  Eomanam   destinavit.     Quibus  adeo  sc   inhumanum 
exhibuit,  quod  de  rebus  propriis  nee    quidem  dcnarium  unum 
ad    expensas    itineris    portare    permisit.     Parrochiales  insuper 
ecclesias    in    locis    diversis    vacantes    clericis    suis    distribuit, 
patronorum  consensu  minime  requisito,  undo  multoiiim  indig- 
nationem  et  multorum  maledictionem  pro  benedictione  prome- 
ruit,    dum   justiciam    in    injuriam,    judicium    in    praejudicium 
commutavit. 


De  appellatlo7ie  Cantuariensis  archiepiscopi  pro  ordinatione 
vacantium  ecclesiarum. 

Anno  Domini   Mccxiv.     Eex    Anglorum  Johannes   ad  Natale  John  at 
curiam  suam  tenuit  apud  Windleshores ;  ubi  multa  magnatum  ^  ^^  indsor. 
suorum  multitudini  festiva  distribuit  indumenta.     Deindc  post  The  arch- 
octavas    Epipbania3    convenerunt    apud  Duncstapliam   S[tepha-  j^jshop  and 
nus]  Cantuariensis  archiepiscopus  cum  suis   suffraganeis,  ut  de       ^^  j^g^j 
negotiis  ecclesia)  Anglicanae  tractarent    ibidem.     Molestc  cnim  at  Dunsta- 
supra  modum  ferebant,  quod  legatus  supradictus,-  ut  prredixi-  blc. 
mus,  illis  inconsultis,  regiis  favens  voluntatibus,  in  ecclesiis  va- 
cantibus  prajlatos  minus  sufBcientes  posuerat,  intrusionc  magis 
quam  electione  canonica.     Tandem  cum  bine   inde  varia  sorte 
tractassent,    archiepiscopus    Cantuariensis    duos    clericos    apud 
Burtonam  super  flumen  Trente,  ubi   tunc  legatus  erat,  misit, 
qui  eidem  ex  parte    domini  Cantuariensis    interposita   appella-  Their  ap- 
tionc    prohibuerunt,    no    contra     dignitatem    suam,    ad    (|uam  Pt'"'  to  the 
ordinatio  ecclesiarum  8ua3  diocesis  de  jure  spectabat,  prajlatos    °^.^      . 
in  ecclesiis  vacantibus  institucre  proDsumeret.     Legatus  autem,'  \^!^^^  ^ho 
appellationi  facta)   non  deferens,  misit  asscnsu  rcgio   Pandul- sends  Tan- 
fum   jam    saepc  dictum   ad  curiam  Eomanam,  ut  archiepiscopi  dulph  to 
et    episcoporum    propositum    irritaret.     Quo    cum   pcrvcnisset,  I^"'."*^ 
famam  archiepiscopi  Cantuariensis  in  conspcctu  summi  ponti-  apppa^i. 


'  magnatum   suorum  multitudini'] 
magnatihus  suis,  O.  W. 


supradictus^      scDpcdictus,     O. 


W. 


'  autem"]   quoque.  0.  W. 


ot'l 


JIATTIIJi:!   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1214, 


Siiuou 

Langton 

opposes 

Pandulph 

at  Rome, 

but  is  not 

heard. 


ficis  non  mediocriter  denigravit ;  regem  quoque  Anglorum  tantis 
ibidem  extulit  laudurn  pi-a)coniis,  asserens  se  regem  tarn 
humilom  tamque  modestum  catenus  non  vidissc,  ut  in  oculis 
domini  Papa;  idem  rex  gratiam  admirabilcm  optincret.  Eestitit 
autem  Pandulfo  ibidem  magister  Simon  de  Langetune,  frater 
archiepiscopi  Cantuariensis ;  sed  quoniam  carta  regis  auro  bul- 
lata  domino  Papas  de  subjectione  et  tributo  regni  Angli»  et 
Hj-berniaj  a  prajdicto  Pandulfo  nuper  delata  fuerat,  magister 
Simon  in  suis  contradictionibus  non  potuit  exaudiri.  Asserebat 
pra3terea  Pandulfus  memoratus  in  prtesentia  domini  Pap^ 
archiepiscopnm  et  episcopos  in  exactione  et  ablatorum  restitu- 
tione  tempore  interdicti  nimis  esse  rigidos  et  avaros,  quodque 
ipsum  regem  et  regni  libertates  plus  tequo  deprimebant.  Et 
sic  propositum  archiepiscopi  et  episcoporum  ad  tempus  accepit 
dilationem. 


John's 

forces  iu 

Flanders 

invade 

Philip's 

territories. 


John 
crosses 
from  Ports- 
mouth, and 
lands  at 
Eochelle. 


"Rex  Johannes  transfretavit  in  Pidaviam. 

Eodem  anno  rex  Anglorum  Johannes  misit  principibus 
militifB  su£e  qui  erant  in  Flandria  pecuniam  magnam  nimis, 
ut  regem  Francorum  inquietarent,  et  terras  cum  castris  in- 
cursione  bellica  devastarent.  At  illi,  regis  exhortationibus  ob- 
temperantes,  terram  comitis^  de  Gysnes  fere  totam  ferro 
flammisque  discurrentibus  contriverunt,  castrum  de  Bruncham 
obsidentes  prostraverunt,  ubi  milites  et  servientes  multos  ad 
deditionem  compulsos  in  vinculis  abduxerunt;  Arriam^  quo- 
que obsidione  vallantes,  subjugaverunt  et  igne  combusserunt. 
Castrum  autem  de  Liens  ^  per  insultum  ceperunt,  et  multos 
ibidem  peremeruut,  et  nonnullos  captos  in  carcerem  detruse- 
runt,  terramque  Lodowici  filii  regis  Francorum  in  partibus 
illis  gravi  depopulatione  afHixerunt.  Eex  autem  Johannes,  in 
die  Purificationis  beatse  Marise  missis  Eomam  pro  relaxatione 
interdicti  nunciis,  apud  Portesmuhe  regina  comite  naves  ascen- 
dit,  et  infra  dies  paucos  in^  manu  forti  et  exercitu  magno 
applicuit  apud  Eupellam ;  quo  audito,  venerunt  ad  eum  multi 
barones  Pictavise  et  fidelitatem  ei  juraverunt.  Deinde  rex,  in 
brachio  ^  extento  progrediens,  plurima  castella  inimicorum 
suorum  potenter  subjugavit.  Sed  quae  ibi  gesta  sunt,  qui 
plenius  nosse  desiderat,  literas,  quas  justiciariis  suis  de  scaccario 
direxit,  legere  non  omittat : 


1  Arnulfll. 

2  Aire. 

3  Lens. 


*  in  .  .  magno]  cum  ingenti  ex- 
ercitu, O.  W. 

^  brachio  extento']  manu  forti,  O. 
W. 


DE  TE-MPORE   REGIS  JOHANNIS.  573 


Epistola  regis  Johannis  de  actibics  suia  in  Pictavia.  A.D.  1214. 

"  Johannes  Dei  gratia,  etc.     Sciatis  quod   cum    instarefc  ter-  Letter  of 

"  minus   treugarum,  ciuas  concesseramus  comitibus  Marchia3  ^  ^,°  .°  *° 
,,,,..  .°        .  .  •       ■  ,  •  I-      .  thejustices 

et  de  Augi,-  nee  invemssemus  in  eis  pacem  nobis  expedieutem,  of  ^ijg  g^. 

"  transtulimus     in  ^*    die  Veneris    proxima    ante    Pentecosten  chequer 

"  cum   cxercitu   nostro  usque   Meirevent,  castrum  Galfridi  de  gi'iug  an 

"  Lezinan;    et   licet  credereinus*    quod  capi   non   posset   per  ^?<=°^^  ^^ 

"  insultum,  in  crastino  tamen,  in  vigilia  scilicef  Pentecostes,  tions  in 

"  solo  insultu  a  mane  usque  ad  horam  primam   illud  cepimua  Poitou. 

"  violenter.      Die    vero  Pentecostes   obscdimus  aliud   castrum  f.  36. 

"  ipsius  G'alfridi],  quod  Novent®  dicitur,  incluso  in  eo  ipso' 

"  G[alfrido]  cum  duobus   filiis  suis;  et  cum  jam  per  trcs  dies 

"  usi  fuimus  continua  petrariarum  nostrarum  verberatione,  in 

"  tantum    ut    immineret    nobis    oportunitas  captionis   ipsillS  ^ 

"  castri,  venit  ad  nos  comes  de  Marchia,  efficiens  quod  dictus 

*'  G[alfridus]    se  reddidit  in  misericordiam  nostram,  cum  duo- 

"  bus  filiis  suis  et  castro  suo  et  omnibus  quae  in  eo''  erant.    Et 

"  dum  adhuc  ibi  fuimus,  nunciatum  fuit  nobis  quod  filius  regis 

"  Francia)  Lodowicus  quoddam  casteilum  ipsius  G[airridi]  ob- 

"  sederat,  quod  Muncuntur  dicitur.     Quibus  auditis,  nos  statim 

"  versus  partes  illas  divertiraus,  ut  ei  occurreremus,  ita  quod 

"  in  die  Sanctfe  Trinitatis  fuimus  apud  Parthenai,  ubi  comes  de 

"  Marchia,  comes  de  Augi,  ad  nos  venerunt  cum  dicto  G[alfrido] 

"  de  Lezinan,  facientes   nobis    homagium    et    fidclitatem.     Et 

"  quia  prius  tractatum  crat  inter  nos  et  comitem  Marchia3  do 

"  filia  nostra  Johanna  filio  suo  danda  in  uxorem,  id  ei  conces- 

"  simus,  licet  rex  Francorum  eam  ad  opus  filii  sui  pcteret,  sed 

"  fraudulenter.  Memores  enim  fuimus  neptis'"  nostra?,  Lodowico 

"  filio  regis  Franciae  datae,  et  illius  rei  eventus  ;  sed  utinam  det 

"  nobis  Deus  majorem  de  hoc  maritagio  proventum,  quam   de 

"  illo    fuimus    consecuti.      Nunc    autera   gratia    Dei    data   est 

"  nobis  oportunitas,  ut  extra  Pictaviam  in  capitalem  inimicum 

"  nostrum    regera    Francorum    insurgamus.       Et    haec    vobis 

"  mandamus,  ut   de    successibus    nostris  gaudeatis.     Teste    mc 

"  ipso  apud  Parthenai,  anno  regni  nostri  decimo  sexto." 

Eodem  tempore  obiit  Gilebertus   Kofensia  episcopus,  octavo  Death  of 

kalendas  Julii.  Gilbert, 

bishop  of 
~  Kochester. 


'  Hugh  (IX.)  (Ic  Lusipnan. 

*  Raoul  d'Issoudiin,  Count  of  Eu. 
3  in]  nos,  O.  W. 

••  credercmus']  crcderetur  a  pluri- 
bus,  O.  W. 

*  gcilicct]  videlicet,  O.  W. 

«  Sic  MS.     Probably  for  Vvcent, 


i.e.  Vouvant,  near  Jrenant.     Br<5- 
hoUes,  Transl.  of  Matt.  Par.  IL  p.  509. 

7  ipso']  dicto,  W.  ;  ducto,  O. 

*"  i]>Hitvi  ca.strt]  castri  predict!,  0. 

\y. 

•>  eo-]  illo,  O.  W 

'"  Blanche  of  Ca-sfile. 


574 


MATTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1214. 

Letter  of 
Pope  Inno- 
cent III. to 
the  lefjate, 
directing 
him  to  re- 
lax the 
interdict 
■when  the 
kino;  has 
paid  the 
amount 
promised, 
and  given 
security 
for  future 
payments. 


Epistola  Innocentii  Papce  pro  relaxatione  intercUcti. 

Circa  dies  istos  Papa  Innoceutius  Nicholao  Tusculanensi 
episcopo  pro  relaxatione  iutcrdicti  scripsit  in  hsec  verba : 
Innocentius  *  episcopus,  etc.  Venerabilis  frater  noster  J[ohan- 
nes]  Norewicensis  episcopus,  ct  dilectus  filius  uoster  R[i- 
cardus]  de  Marisco  arcliidiacouus  Northanhumbriae,  et 
nobiles  viri  Thomas  de  Herdintune  et  Adam,  nuncii  caris- 
simi  in  Ohristo  filii  nostri  J[oliannis]  regis  Anglise  illustris 
ex  una  parte ;  magister  S[imon]  de  Langetune,  A.  et  Gr. 
clerici  nuncii  venerabilis  fratris  nostri  S[tepliani]  Cantuari- 
ensis  archiepiscopi  ex  altera  parte,  nuper  in  prsesentia  nostra 
constituti,  asseruere  concorditer  et  constanter,  quod,  pro 
vitando  grandi  rerum  dispendio  et  gravi  periculo  animarum, 
expediebat  quam  plui'imum  tarn  regno  quam  sacerdotio,  ut 
sine  dilatione  relaxetur"  sententia  interdicti.  Unde  nos  pro 
affectu  paterno  sollicite  inter  eos  ad  salutem  et  utilitatem 
super  his  qune  pacis  sunt  cum  illis  tractavimus  diligenter; 
et  tandem  ipsis  adquiescentibus,  formam  invenimus  et  statu- 
imus  infra  scriptam.  Sane  prsefatus  rex  tantam  pecuniam 
archiepiscopo  Cantuariensi,  Londoniensi  et  Helyensi  episcopis 
vel  aliis,  quos  ad  hoc  assignare  voluerint,  faciat  assignari, 
computatis  his  quae  idem  rex  noscitur  persolvisse,  quod 
summa[m]  impleat  quadraginta  milia  marcarum.  Quibus  ^o- 
lutis  et  cautione  praestita  inferius  annotata,  protinus  sublato 
cujuslibet  appellationis  et  contradictionis  obstaculo,  relaxes 
sententiam  interdicti.  Ac  deinde  singulis  annis  duodecim 
milia  marcarum  in  duobus  terminis,  in  commemoratione 
videlicet  Omnium  Sanctorum  sex  milia  marcarum,  et  toti- 
dem  in  festo  Dominicse  Ascensionis,  apud  ecclesiam  Sancti 
Pauli  Londoniarum  eisdem  faciat  exhiberi,  donee  tota  summa 
fuerit  persoluta.  Et  ad  hoc  fideliter  exequendum,  obligavit 
seipsum  ipse  ^  rex  per  proprium  juramentum  et  per  literas 
patentes,  sigillo  suo  communitas,  necnon  per  fidejussionem 
Wintoniensis  et  ISTorewicensis  episcoporum,  Cestrensis  ■*  et 
"Wintoniensis  '"  et  Willelmi  Marescalli  comitum,  ita  quod  tarn 
haeredes  ipsius  regis  quam  successores  eorum  [pari  obliga- 
tione]  tenebuntur  astricti.  Quocirca  per  Apostolica  tibi 
Bcripta  preecipiendo  mandamus,  quatinus  secundum  formam 
prsescriptam  procedere  non  postponas,  nisi  de  mera  et  libera 


'  This  letter  is  only  known  from 
this  source.  Potthast.  Regest. 
Pontif.,  p.  422. 

-  relaxetur]  relaxaretur,  0.  W. 


2  ipse]  idem,  O.  W. 
^  Eanulph  BlundevU. 
*  Saher  de  Quinci. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


o/o 


*'  volnntate    partes    aliter    duxerint    componendum.      Datum  A.D.  1214. 
"  Laterani."' 

De  restitutione  ablatorum. 

Tempore    vero  quo    Nicholaus   Tusculanensis    episcopus    et  Council  at 

Apostolica;  sedis  legatus  per  nuncios    mcmoratos  domini  Papa)      ,     "f"^ 

autenticum  acccperat,  rex  Anglorum  -   crafc  in  partibus  trans-  jpi^je 

marinis  ;  sed  quoniam  idem  rex  in  recessu  suo  ab  Anglia  legato  respecting 

jam  dicto   et  Willelmo   Marescallo  vices    suas   in  hoc  negotio  the  pay- 

commiserat,  idem  legatus  in  urbc  Londoniarum  apud  Sanctum  '"^"^^  ^^^ 

...  the  con- 

Paulum  grande  congregavit  concilium;  ubi  congregatis  archi-  fiscated 

episcopis,  episcopis,  abbatibus,  prioribus,  comitibus,  baronibus,  property, 
et  aliis  ad  negotium  interdicti  spectantibus,  proposuit  coram 
omnibus  formam  restitutionis  super  ablatis  et  damnis,  a  domino 
Papa,  partibus  consentientibus,  Romas  provisam ;  praecipiens 
constanter,  ut  certificaretur  de  quantitate  soluta5  pecunias  epi- 
scopis et  aliis  quibuslibet  a  ministris  regis  causa  interdicti, 
quatinus  per  pecuniam  solutam  sciret  quantum  unicuique  ad 
solvendum  restaret.'  Probatum  est  igitur  ibidem  certa  com- 
putatione,  archiepiscopum  et  monachos  Cantuarienses,  simul 
cum  Londoniensi,  Helj-ensi,  Herefordiensi,  Bathoniensi,  Lin- 
colniensi  [episcopis],  antequam  ab  exilio  in  Angliam  rodirent, 
per  manum  Pandulfi  duodecim  milia  marcas  legalium  ester- 
lingorum  accepisse.  Post  adventum  quoque  eorum  in  concilio 
octavo  idus  Decembris  apud  Radingum  celebrate,  quindecim 
milia  marcas  idem  episcopi  cum  monachis  supradictis  inter  se 
dividendas  perceperunt,  ita  quod  tota  summa  simul  conjuncta 
viginti  septcm  milia  marcarum  facit  complementum.  Residua3 
autem  tredecim  milia  marcae,  qua3  ad  supplcraentum  quadra- 
ginta  milia  marcarum  praedictarum  solvendas  restant,  sub  fide- 
jussione  Wintoniensis  ct  Norwicensis  episcoporura  remanserunt, 
additis  Uteris  regis  patentibus  ad  majorem  sccuritatem,  juxta 
quod  in  Uteris  domini  Papa3  continebatur  exprcssum. 

De  relaxatione  interdicti. 

His  ita  gestis,  Nicholaus  Thusculanensis  episcopus   et  Apo-  The  inter- 
atolicae  sedis  legatu.s,  in  die  Apostolorum  bcati  Petri  et  Pauli,  <l'ct  re- 
in ecclesia  cathedrali  relaxavit  soleimitcr  sentcntiam  interdicti,  '}^"**''L'„ 
postquam    duraverat    anuis    sex,    mensibus    tribus,    ct    diebus 


'  W.  adds,  "Ponti6catus  nostri 
"  anno"  [sic].  O.  has  this  with 
xvi.  in  the  margin. 


-  Anylurum  .  .  .  rex]  om.  O. 
'  restaref]  restaurc-t,  B. 


576 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1214.  quatuordecim,  ad  irrestaurabile  damnum  ecclesisB  tarn 
in  temporalibus  qiiam  spiritualibus.  Qua  relaxatione 
facta,  gaudium  totam  terram,  pulsatis  [campanis]  et  hymno 
scilicet  Te  Deum  laudamus^  cautato,  exhilaravit. 


The  legate 
reconi- 
luends 
those  who 
apply  to 
him  for 
restitution 
of  their 
property  to 
bring  their 
complaints 
before  the 
Pope. 


Death  of 
John, ab- 
bat  of  St. 
Alban's, 
17  July. 
W.  de 
Humes 
abbat  of 
Westmin- 
ster in 
place  of  R. 
de  Arun- 
del. 
23  Jan. 


Qualiter  legatus  distulerit  lit  fieret  restitutio  ablatorum. 

Relaxato  itaque,  ut  dictum,  interdicto,  venerunt  ad  legatum 
abbates,  priores,  Templarii,  Hospitalarii,  abbatissas,  moniales, 
clerici,  et  laici,  scilicet  innumera  multitudo,  petentes  de  damnis 
et  injuriis  interdicti  tempore  sibi  illatis  fieri  restitutionem. 
Asserebant  enim,  quod  licet  ab  Anglia  non  exierint,  remanse- 
rant  tamen  iu  continua  regis  et  ministrorum  ejus  persecutione, 
corporum  suorum  et  rerum  non^  indemni  fatigatione. 
Legatus  vero  uuiversae  multitudini  conquerenti  ita  respondit, 
quod  videlicet  de  damnis  eorum.  et  injuriis  in  Uteris  domini 
Papae  nulla  mentio  facta  fuerat;  unde  nee  debuit,  nee  de  jure 
potuit,  mandati  Apostolici  fines  prseterire.  Sed  tamen  consi- 
lium dedit,  ut  de  injuriis  et  damnis  coram  domino  Papa  quere- 
1am  deponerent,  et  peterent  sibi  justitias  plenitudinem  exhiberi. 
His  igitur  auditis,  universitas  ilia  conquerentium  prselatorum 
sine  spe  melioris  proventus  ^  ad  propria  sunt  reversi. 

Eodem''  tempore  Johannes  abbas  ecclesise  Sancti  Albani,  in 
die  beati  Kenelmi  regis  et  martyris,  decimo  nono  anno  prae- 
lationis  su£e,  plenus  dierum,  sanctitate^  et  religione  in- 
signis,  scientia  ad  plenum  eruditus,  in  senectute  bona  sanc- 
tissime  diem  clausit  extremum.  lUis  diebus  per  prsedictura 
legatum  depositus  est  Radulfus  de  Arundel  abbas 
Westmonasteriensis,  in  crastiDO  Sancti  Vincentii,  per 
N[icholaum]  abbatem  de  Waltham,  missum  ex  parte 
legati,  fracto  ipsius  sigillo  in  capitulo ;  cujus  loco  sub- 
stitutus  est  "Willelmus  de  Humes  prior  Frantoniye,^ 
monachus  Cadomensis. 


'  O.  W.  add  excelsa  voce. 

^  non  indemni  fatigatione^  Tor 
this  O.  W.  have  "  dum  bonis  eorum 
"  omnibus  confiscatis  et  corporibus 
"  laceratis,  quo  a  spiritu  furoris 
"  inimicorum  se  verterent,  ignora- 
"  bant." 


3  proventus]  boni,  O.  W. 

■*  There  is  an  inverted  pastoral 
staff  and  mitre  in  the  margin. 

*  sanctitate  .  .  insignis]  vir  re- 
ligiosus,  O.  W. 

^  Frampton  in  Dorsetshire. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  577 


O  rex  Johamifis  crcrcitum  simni  i«  Britanniam  promoverit.     A.D.  1214, 

Snb  diebas  istis  Johannes  rex  Anglonim  promovit  cxercitnm  f.  3C  />. 

«?nnm    a    Pictavia    in    Minorem    Britanniam,    continnis    tribus  Jolin  in 

diebns  cnm  totidem  noctibus.     Vcnicns  tandem  prope  civitatem  l^"tanny. 

qnae    Nantes    ab   incolis    nuncnpatiir,  cam    dcbellare  disiiosnit;    ;'xt^'^^^^'-^ 
,     .  .,.  .....  *  „  nf  Naiitt". 

pea  civea  et  milites,  qno.s  in  ejus   pra^sidio  i-cx  posnerat  Fran- 

cornm,  cnm  regis  Anglornui  adventnm  cognovi.saent,  exiernnt 

obviam  ei,  et    in   introitn   cnjnsdam    jiontis,  cjni    non  longe  al) 

in'be   distabat,   cnm    exercitii    regis   Anglornm    congros.si    sunt. 

Sed  rex  Johannes,  Marte  sibi  propitio,  victoriam  tandem  adep- 

tus,   viginti   milites    in    illo   conflictn   cepit ;    et   inter   cteteros 

filinm  '  et  ha?redem  comitis  Roberti  de  Drnis  et  avnncnli  Fran- 

cornm    regis,    vinculis     conatrictnm,    Hccnm    rcdiens    abdnxit. 

Deinde  idem  rex,  ad  Rupem  Monachi  cnm  exercitn  sno  so  con-  Ho  he 

ferens,  castrnm    obsidione  vallavit.      Qnod    andiens    Lodowicns  '^iigi'* 

regis    Francorum    filius,  ad  hoc    a  patre   missus  nt   regis    J»j-     '^";'''*^'-'"'- 
.   °     .  .  '  .  °  Moiiie. 

ijanni.s   refrcenaret    incursns,    cum    exercitu   non    modico   ilhir 

properavit,  nt  subveniret  obsessis.      Cumqne  adventnm    ipsius  Louis 

rex  Anglornm   cognovisset,  misit  exploratores   ab  exercitn  sno,  advaurcs 

qui    numernm     et    vires     hostinm    snpervenientium     sagaciter  \^^^^        , 

festiraarent.     Nuncii  vero,  injuncto  sibi  officio  celeriter  peracto,  he  raises 

reverteutes  dixerunt  regena   Anglornm    mnlto  majorcra   habere  the  siegp, 

nnmerum  boUatorum.      Undc  rcgi   constanter  persnaserunt,  ut 

campestre  pra3linm  cum  hostibns  consererot;   quia  hoc  faciens 

proculdabio  ab  hostibus  optatnra  reportaret  triumphum.      Ani- 

matus  autem   rex  dictis   nunciornm    snorum,  jussit    (juantociiis  thcharons 

milites  ad  anna  convolare,  ut  occui'reret   Lodowico   campestro  "*  'f;''"" 

,.  .  ,  ,  -n-  .      •  ■  ivtusiu'i  to 

l^railium  commissurus;    sed  barones  rictaviaj  regcm  sequi  con-  fl„],j    " 

temnentes,  dixerunt  se  ad  campestre  pra3lium  non  esse  paratos. 

Tunc    rex     solitam     proditionem    Pictavensinm    habcns    nimis 

Ruspectam,  cnm  captio  ca-stri  illius  inimineret,-  maximo  muirore 

confectus,  ab  obsidione    recessit.      Lodowicus   itaqne   cum    an- 

disset  regem  Anglornm  castra  movere,  timens  ne  ii)suin  inva- 

deret,  fugit  a  tergo  Johannis   regis  ;    sicquc  ntcrrjue   exercitiis  Each  army 

ignominiosa  dilapsus    fuga,  uterque   altcrqiie  altcrum  a  tergo  i<Jtreats 

salutavit.  '■'■"'"  '»"-• 

otlur. 


Qmilifer  r«Kr  Franciyr^im  contra  pyrrcUum  rfffin  Anr/lorttm  qui  trot 
in  Flanilria  liostiJilnr  jrrocrsserit. 

Ilis    qnofpie   diobus    exercitus    regis   Anglornm    qui    craL    in  John's 

Flandria   adco  debacchando   invaluit,  ut,   plurimis  depopulatis  '"""'3'  '" 

Flanders. 


'   Robert.  |        -    L?   adds  sitii  imineret. 

VOL.    II.  0  0 


578  MATTH.EI   PARTSIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1214.  provinciis,   jam    pagum    ingressus    Poiitivensem   crudeli   iiimis 
ibidem  rabie  desfeviret.      Erant  enim    in   hac   expeditione  viri 
bellicosi   et   in   re  militari    experti,  Willelmus    dux    HoilandiEe, 
Eeginaldus  quondam  comes   Bononia;,  Ferraudus   comes    Flan- 
driie,  Hugo  de  Boves  miles  strenuus   sed    crudelis  efc  superbus, 
qui  tanta  in  partibus  illis  rabie   saeviebat  ut  nee  quidem  sexui 
mulicbri    nee  sstati  parceret  parvulorum.      Rex   autem  Anglo- 
rum  Johannes  constituerat  marescallum  illius  exercitus  Willel- 
mum  fratrem  suum  comitem    Sarebiriensem  cum  militia  regni 
Anglorum,  ut  cum   ipsis    militaret    atque  aliis   militantibus   de 
The  einpe-  fisco    stipendia   ministraret.      Habuerunt  prteterea  idem  bella- 
ror  Otho      tores   Othonis  Eomani  impei'atoris  auxilium  pariter  et  favorem, 
John's         *^"™  ^^^^  posse  ducis  ^  Lovania3  et  Brebantiorum,  qui  jaari  tiran- 
avmy.  nide    in    Francigenis     steviebant.       Cum    denique    haec    omnia 

ad  notitiam  Philijipi  regis  Francorum  deveuissent,  perturbatus 
est  valde,  timeus  ne  sufficeret  ad  illius  patriae  defensionem ; 
qui  iiuper  Lodowicum  filium  suum  cum  exercitu  copioso  in 
Pictaviam  direxerat  contra  regem  Anglorum,  ut  ejus  incursus 
bellicos  refrtenaret.  Et  licet  idem  rex  sfepius  revolveret  -  vul- 
gare  proverbium, 

Pluribus  intentus  minor  est  ad  singula  sensus, 

Advauce  tamen  exercitu  magno  congregate  comitum,  baronum,  militum 
of  Philip  et  servientium,  peditum  et  equitnm,  cum  communibus  villa- 
agauist  rum  et  civitatum,  in  fortitudine  gravi  adversariis  occurrere 
maturavit ;  prgecipiens  episcopis,  viris  religiosis,  clericis  et 
sanctimonialibus  elemosinas  dare,  preces  ad  Deum  fundere,  et 
pro  statu  regni  sui  divina  misteria  celebrare.  Quo  facto,  cum 
exercitu  suo  audaciter  processit  in  hostes.  Audiens  autem 
idem  rex  hostes  memoratos  usque  ad  pontem  de  Bovines  in 
territorio  Pontivensi  situm  jam  hostiliter  pervenisse,  illuc 
vexilla  direxit  et  ai^ma,  atque  ad  pontem  jam  dictum  perve- 
niens,  illius  aqune  fluenta  cum  exercitu  suo  toto  pertransiens, 
ibidem  castra  metatus  est.  Erat  enim  ardor  solis  permaximus, 
sicut  fieri  [solet]  in  mense  Julio;  unde  prope  flumen  Francigense 
quiescere  decreveruut,  propter  refrigerium  tam  hominum  quam 
equorum.^  Venerunt  quoque  ad  dictum  flumen  quadam  die 
Sabbati  circa  horam  vespertinam,  atque  ordinatis  a  dextris  et 
a  sinistris  bigis  et  quadrigis^  et  omnibus  vehiculis,  quibus 
victualia  et  arma  cum  machinis  et  bellicis  instrumentis  allata 
fuerant,  totus  ille  exercitus,  adhibitis  circumqtiaque  custodibus, 
nocfce  ilia  quievit. 


1  Henry  I. 

-  O.  W.  ins.  illud. 


.1 


equorum  .  .  .  quadam']  om.  O. 
0.  W.  ins.  redis. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHAXNIS.  579 

Prceparatio  ad  congressum  belli.  A.D.  1214. 

Mane  autem  facto,  cum  principes  militiaj  regis  '  Anglorum  do  Battle  of 
adventu  regis  Francorum  certificati  fuissent,  habito  tractatu  Boviues. 
diligenti,  decreverunt  communiter  campestre  prjeliiim  cum 
hostibus  conserere;  sed  quia  dies  Dominica  erat,  visum  est  sa- 
pientioribus  de  exercitu  et  maxime  Reginaldo  quondam  comiti 
Bononiae,  iuhonestum  esse  in  tanta  solennitate  bellum  commit- 
tere,  et  -  tautuui  diem  homicidio  et  eff'usione  humani  sanguinis 
violare.  Placuit  consilium  imperatori  Romano,  qui  constanter 
afifirmavit,  talis  dial  conflictu  se  nuuquam  laetum  reportare-' 
triumphum.  His  itaque  auditis,  Hugo  de  Boves  in  vocem 
blasphemia;  prorumpens,  Reginaldum  comitem  proditorem  ne- 
quissimum  appcUavit,  improperans  ei  terras  et  possessiones 
largas,  quas  ex  dono  regis  Anglorum  perceperat  ;  adiciens 
etiam,  quod  si  die  ilia  bellum  differatur,  in  damnum  irrepara- 
bile  regis  ^  Johannis  redundabit ;  "  nocuit  enim  semper  diffcrre  Lucaii  i., 
"  paratis."  Comes  vero  Reginaldus  Hugoni  respondens  dixit -^l 
cum  indiguatione,  "  Hodierna  dies  me  esse  fidelem  et  te  pro- 
"  ditorem  comprobabit.  Ego  enim  hac  Dominica  die  stabo 
"  pro  rege  in  praelio,  si  necessitas  coegerit,  usque  ad  mortem, 
"  et  tu  more  solito,  hodierna  die  de  praelio  fugiendo,  te  esse 
"  proditorem  nequissimum,  cunctis  astantibus,  declarabis." 
His  dcnique  verbis  blasphemia;  dicti  Hugonis  consimilibus 
omnia  multitudo  ad  campestre  prajlium  exacerbati  simul  et 
provocati,  ad  arma  prosiliunt,  et  sese  omnes  ad  pugnani  viri- 
liter  accingunt.  Armatis  autem  cunctis,  tres  acies  con.stitnunt, 
in  quarum  prima  comitem  Flandriaj  Ferrandum,  comitem 
Bononiao  Reginaldum,  et  comitem  Saresbiriae  Willelmum,  ca- 
pitaneos  praefecerunt  ;  in  acie  quoque  secunda,  Willelmum 
HoilandiiB  ducem,  et  Hugonem  de  Boves  cum  Brobantiis^ 
praerogantes ;  tertiie  aciei  Othonem  Romanum  imperatorem 
Alemannis  pugnatoribus  praetulerunt ;  sicque  moderato  gressu 
in  hostes  progressi,  usque  ad  Francorum  agmina  pervenerunt. 
Videns  rex  Francorum  adversarios  ad  campestre  prailium  fore 
paratoa,  jussit  pontem  qui  a  tergo  sui  exercitus  erat  confringere;  f.  37. 
ut  si  forte  aliqui  de  exercitu  suo  fugam  inire  ^  proponerent, 
quo  nisi  in  hostes  fugerent  non  haberent.  Remansit  idem  rex, 
dispositis  acicbus  infra  ambitum  bigarum  et  quadrigarnm 
suarum,  sicut  supradictum  est,  insultum  adversariorum  «Quorum 
ibidem  expcctans.     Non  '  mora,  perstrepentibus  hinc  inde  buc- 


'  regia"]  regi,  B.  I  *  W.  Ids.smi». 

-'  et  .  .  .  et]  vel   .  .  .  vel,  W.  '  *  inire]  meditari,  O.  W. 

'  reportare]  reportasse,  O.  VV.  ^  Non]  quid,  O.  W. 

*  reifii]  regi,  B  J 

o  o  2 


580 


matth;ei  partsiensts  chronica  major  a. 


Narrow 
escape  of 
Philip  IT. 


A.D.  1214.  cinis,  acios,  cni  comites  supradicti  prccerant/  taiito  inipetu  acies 
Francornm  irrupit,  \\t  in  momento  agminibns  corum  divisis, 
nsque  ad  stationem  regis  Francorum  penetrarent.  At  comes 
Reginaldus,  cnm  rcgem,  qui  ipsum  exhoeredatum  a  comitatu 
suo  expulerat,  cognovissct,  lanceam  direxit  in  eum,  regemque 
in  terra"  prostratum  gladio  interficere  satageb'at.  Sad  miles 
qnidam,^  qui  cum  aliis  ad  regis  custodiatti  fuerat  deputatus, 
ictibus  dicti  comitis  se  opponens,  pro  rege  interfectus  est. 
Videntes  autem  Francigence  regem  suum  prostratum,  accesse- 
runt  cum  impetu  ad  eum  numerosa  militum  multitude ;  et 
licet  cum  labors  equo  suo  [ilium]  restituunt/  Quo  facto,  belluin 
accenditur  utrobique,  enses  quasi  fulmen  emicant  ^"  circa  capita 
galeata,  fit  gra\'issimus  bine  et  inde  conflictus.  Sed  comites 
saepedicti,  cum  acie  cui  i^rceerant,  a  commilitonibus  suis  nimis 
remoti,  pra3clusa  est  via  ad  socios  revertendi,  sicut  illis  ablata 
est  facultas  ad  ipsos  veniendi.  Unde  factum  est,  quod  pars 
eortlm  tot  Francornm  vires  ferre  non  valens,  nimis  oppressa 
defecit;  sicque  comites  memorati,  cum  acie  tota  cui  praeerant, 
post  maximam  probitatem  et  utrobique  cruentam  fatiga- 
tionem  capti  sunt  et  vinculis  mancipati. 


Conclusio  belli. 

Victory  of  Dum  base  circa  regem  Pbilippum  agerentur,  Campaniensis,^ 
Philip  II.  Perticensis,''  et  de  Sancto  ^  Pa^^lo  comites,  cum  aliis  multis 
nobilibus  de  regno  Francornm  in  acies  supradictas  impetum 
facientes,  Hugonem  de  Boves  cum  uni\rerso  populo  ex  divevsis 
provinciis  collecto  in  fugam  compulerunt.  Quibus  improbe 
nimis  fugientibus,  insecuti  sunt  eos  in  ore  gladii  FrancigenjB 
usque  ad  stationem  imperatoris,  in^  quern  sine  mora  omne 
pondus  prselii  conversum  est.  Oircumvallantes  enim  eum 
comites  supradicti,  conati  sunt  ut  interficerent  eum  vel'"  ad 
deditionem  compellerent.  Sed  ipse  cum  gladio  quem  teuebat, 
ad  modum  siege  "  ex  una  parte  acuto,  bostibus  ictus  importabiles 
hinc  inde  junctis  manibus    imjirimens,  quopcunque  aittingebat, 


1  supradicti  praerant]  praeerant 
ssepedicti,  0.  W. 

'  terra]  terrain,  0.  W. 

3  Stephen  de  Longo  Campo. 
Will.  Armoric.  de  gestis  Philippi, 
p.  97  E.  Recueil  des  histoii'es  des 
Gaules,  xvii. 

*  There  is  a  picture  of  this  inci- 
dent in  the  battle  in  the  margin, 
with  Hugo  de  Boves  flying. 


■'  eim'cantl  eliciiint,  0.  W. 

fi  Theobald  17. 

7  Thomas. 

^  Gauthier  de  Chatillon. 

^  in  .  .  .  est]  quocirca  post 
fugam  illorum  omne  pondus  prselii 
in  imperatorem  conversum  est  in 
momento,  O.  W. 

'0  vel]  et,  B. 

"  ad  modum  sica]  ut  sica,  O.  W. 


DE   TEMPORE    REGIS   JOHANNIS.  581 

vol   auouitob  reddebat  vel  sessores  cum  ipsis  equis  solo  teuus  AD   10,4 
pro.teniebat.     At   hoste«,  propius  accedere   metuentes,  laaceis  Escape" 
i=ub   ipso  tics    cquos  peremeruut.     Sc.l    comrailitomuii  suorum  «f  »he 
laudabUi    probitate    novis    semper    oquis    restitutus,    hostibus '"'P*^'"'"- 
acnus  insui-gebat.     Taudem  invictus,  ab  adversariis    dimissus 
cum  suis    siuc  sui  suorumquc    laesione  de  bello   recessit      Rex 
autem  Fraucoium,  de  tarn  inopiuata  victoria  kctu.s,  gratias  Deo 
exsolvit,  qui  sibi  talem  concessit  ab  adversariis  portare '  triuui- 
phum.     Tres  quoquc  comites  supradicti,  cum  militum  et  aliorum 
numerosa   multitudinc,    vinculis    constricti,    abducti    euut,  car- 
ceraJi  custodian  maucipandi.      lu  adventu  autem  leffis  tota  -r  • 
civita«  Pansiaca  facibus  et  Jaternis,  cantibus  et  plausi-  pC'e- 
bus,  classicis  et  laudibus,  die  et  nocte  scqueiite,  sericis  ^tP^i°"  ^*" 
et  variis  ornata   pannis,  solenniter  exiiltabat.    Facta  est  Pail^' 
autem   ha^c  belli  tougressio  meuse    Julio,  sexto    kalendas  Au- 
gusti.     In  hoc    autem  casu   rex  Anglorum    quadraginta    milia  A„,n„nf  «f 
marcas,  quas  tempore  interdicti  a  monacbis  Cisterciensis  ordi-  money 
nis  consiho  Ricardi  de  Marisco  et  consimiliiira  aulicomm  expended 
irni:.udenter  abstulerat,  iuaniter  cousumpsit.  ut  fidem  facciet  ^^  '^°^"- 
proverbio,  quo  dicituj-,  [Ovid,  1  Amor.  x.  48.] 

"Non  habet  eveutus  sordida  prajda  bonos." 

Sed  cum  tandem  hujus  rei  notitia  ad  regis  Johaunis  audientiam  c 
pervenisset,  ammo  nimis  cousteruatus  astantibus  dixit,  "  Post- jJhn 
''  quam    Deo    rcconciliatus    mc   ac    mea    icgua,    i)roU    dolor! 
"  Romamc  subjeci  ecclesi»,  nulla  mihi  prospcra,  sed  contraria 

omnia  advenerunt."  -  Eodem  tempore  Johannes  Norewicensisr.     u    r 
episcopus,  a   curia    Komaiia   rediens,    in    territorio   Pictaviensi  Johu  de 
diem   clausit   extremum;     cujus    corpus    in   Angliam    delatum  Gray.bp.cf 
apud  Norwicum  in  ecclesia  honorifice  est  scpultum.  Norwich. 

Eodeiuque  tempore,  scilicet  iv.  11011.  Octobiis,   con.se- c- 

n,-nt,  1    /  I      i         •  cc  1  oiniou  bp. 

eiatus  apiui  Lautuanam  Simon  decanus  Eboiacen.sis  in  of  Exeter, 
episcopum  Exoniensem.     Obiitque  Gilebertus  de  GJan-  ^t^..^^^^  „<• 
villa    episcopu-s    Rofensi.s    octavo    kal.  Julii,  et  quidam  Gilbert" 
alii  magnates.  bishop  of 

°  Rochester. 

De  treuf/ia  inter  rrrje^  Fmncorum  el  Anrjlornm  atatntis. 

His   ita  gestiri,    procurautibus    viris   religioeis,  titatutuj    sunt  ivucc  be- 
treugas    in    partibus   trausmarinis     inter    P[hilippum]    rcgem  twcen  John 
Francorum  et  J[ohaunem]  regem  Anglorum  sub  hac  forma  •     ""d  Phihp 
'_  11. 

'  portare]  rcportarc,  O.  W.  |       ■  advcncruut]  pcrvciuruut,  O.  W, 


582 


MATTH^l   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1214.  "  P[hilippus]  Dei  gratia  rex  Francorum  omnibus  has  literas 
inspecturis  salutcm.  Noveritis  nos  J[olianni]  rogi  Anglorum 
cfc  hoininibiis  cfc  iuprisiis  suis  qui  aperte  werraverunt  pro 
ipso,  de  hac  ultima  werra  usque  ad  diem  Jovis  proximum 
post  Exaltationeni  saucta)  Orucis  in  Septcmbrio,  dedisse 
rectas  trcugas  dc  nobis  et  hominibus  nostris,  qui  aperte 
weri-averunt  pro  nobis,  usque  ad  instans  Pascha,  quod  erit 
anno  Domini  M.ccxv.,  et  ab  eodem  Pascha  in  quinque  annos 
continuos  et  plenos;  salvis  tameu  nobis  prisonis  '  nostris,  quos 
penes  nos  habemus,  et  salvo  juramento  quod  villas  Flandria3 
et  Henou  nobis  fecerunt,  et  salvis  similiter  J[ohanni]  regi 
Anglorum  prisonibus  quos  penes  se  ha.bet.  Nos  autem  et 
homines  et  inprisii  nostri  erimus  in  eadem  tenura,  in  qua 
eramus  praedicta  die  Jovis,  usque  ad  completos  prtedictos" 
aunos.  Isti  sunt  dictatores  et  emendatores  prsdictas  *  treugse 
inter  nos  et  regem  Anglias  datae ;  ex  parte  nostra  P[etrus] 
Savari,  Wido  Turpin,  abbas  ^  Majoris  Monasterii,  Gr[au- 
fridus]  archidiaconus  Turonensis  ;  ex  parte  regis  Anglorum, 
H[ubertus]  de  Eurgo  senescallus  Pictavise,  E[eginaldus]  de 
Pontibus,  abbas '"  Sancti  Johannis  Angeliaci,  decanus  Oris- 
tatonensis/'  Et  omnes  isti  juraverunt  bona  fide,  quod  pro 
discidiis  et  querelis  omnibus,  quas  forte  emergerent  in 
Pictavia,  Andegavia,  Britannia,  vel  Turonica,  convenient  ad 
abbatiam  de  Fulcireles  ;'  et  pro  aliis  querelis  quEe  forte  ori- 
eutur  in  Bituresio,  Arvernia,  in  comitatu  Marchise  et  Lemo- 
vico,  convenient  in  partibus  illis  ad  corrigendum  excessus." 
Eodem  tempore  Ricardus  Sarebiriensis  decanus  ad  Cices- 
trensem,  Walterus  de  Grai,  Anglise  cancellarius,  ad^  Wigor- 
nensem  [ecclesias] "  episcopi  consecrati  sunt,  per  manum  Ste- 
phani  Cantuariensis  archiepiscopi.^"  His  etiam  diebus  rex 
Anglorum  Johannes,  expletis  agendis  suis  in  partibus  trans- 
marinis,  rediit  in  Angliam  xiv.  kalendas  Novembris. 

De  comnmni  coUoqiiio  a  haronibus  AnffUce  contra  regem 

celehrato. 

Meeting  of      Sub    eadem    tempestate     convenerunt    ad    colloquium    apud 
the  barons  Sanctum  -5i]dmundum  comites  et  barones  Angli«,  quasi  orationis 


Sec  the 
whole  of 
this  treaty 
in  Will. 
Armoric. 
de  gesti.s 
Philippi, 
pp.  103- 
105. 


Bishops  of 
Chichester 
and  Wor- 
cester. 
John  re- 
turns to 
England. 


^  prisonis]  prisonibus,  0.  W. 

^  O.  W.  add  quinque. 

•*  prcedictce']  hujus,  0.  W. 

^  Hugh. 

'  Helias. 

^  This  seems  to  be  an  error  for 
Xantonensis ;  0.  has  Christaft,,  i.e., 
Xan.     Pontius,  deau  of  Saintes. 


'  FulcheroscG         (Foucheroses) 
near  Passavant  in  Anjou. 

**  ad  Wiyornenseni]   In  the  mar- 
gin in  B. 

"  0.  W.  ins.  Cantuaria. 

'"  O.  W.  add  tertio  nonas  Octobris, 


DE   TEMPORK   REGIS   JOHANNIS.  -080 

gratia,    licet  in   causa  aliud    fuissct.     Nam    cum  diu    simul    et  A.D.  12U. 
secretius  tractave    ccepisseat,    producta   est    in    medium    carta  at  St.  Ed- 
quaedam  regis  Henrici  primi.  quara    idem  barones  a  Stcphano  ""'°"^  '""-^  • 
Cantuarieusi  avchiepiscopo,    ut  pritdictum  est,  in    urbe  Loudo-  ^.jjmte,.  of 
niarnm    acceperant.      Continebat    autem    htuc    carta  quasdam  liberties  of 
libertates  ct  leges  regis  Eadvvardi,'   sanct<c  ecclesia;  Anglicaniu  Henry  I.  is 
pariter    et    magnatibus   regiii    concessas,  cxceptis    qnibus[dam]  P^'^'^^cet . 
libertatibus,   quas  idem    rex  dc    suo  adjeoit.     Itaque    convene-   '    ' 
runt  universi  ad  ecclesiam  Sancti  Eadmundi,-  et  incipieutiblis'* ,.     i,'„-'',g 
majoribus  juraverunt  super  majus  altarc,  quod  si  rex  leges  et 
libertates  jam  dictas  concedere  ditfugcret,  ipsi  ei    Averram  tarn 
diu    moverent  et    ab  ejus  fidelitate  se    subtrahereut,  donee  eis 
[per]  cartam  sigillo  suo  munitam  confirmaret  omnia  qua-;  peto- 
bant.     Atque  in  hoc  tandem  communiter  consenserunt,  ut  post 
Natale  Domini  simul  omnes  ad  regem  venientes  libertates  pra;- 
scriptas  sibi   peterent  confinnari.     Atque   interim  in  equis  sibi 
et  armis  taliter  providerent,  quod  si  forte  rex  a  proprio  vellet 
[recedere]  juramento,  quod    bene  credebant    propter    ejus 
duplicitatem,   ipsi  protinus  per  captionem  castrorum   suorum 
eum    ad  satisfactionem  compellerent.     Et  bis  ita  gestis,  nnus- 
quisque  ad  propria  remcavit. 

De  Willcliiio  ahbatc  ecclesiie  ISancti  Albau'. 

Eodem  anno  Johanni  abbati  ecclesise  Sancti  Albani  successit  William  of 
Willelmus,  monachus  do  gremio  ipsius  ecclesiaj  suinptus,  Beati  Trumpnip;- 
Aedmundi-  celcbri  luce,^  feria  fjuinta,  solenniter  elcctus  ;  in  die    I-V'  Vj' 
Sancti    Andrea)    Apostoli,  Dominica    videlicet  prima  Advt utus  haii's. 
Domini,  in  ecclesia  beati  Albani  ante  majus   altaie   ab   Eusta- 
chio  Elyensi  episcopo   pontificaliter  et  solenniter  muuus  benc- 
dictionis    suscepit.      Cujus    quoque   promotio   ante    clectionem 
factam    quibusdam  de    fratribus    ipsius    monasterii    iu    visionc 
noctunia    dicitur    pra;ostensa.     Primus     autem  abbas   ecclesite  List  of  the 
Sancti  Albani  Anglorum  prothomartyris  Willcgodus  fuit;  (juem  "''b^'s  "f 
Offa  rex  Merciorum  potentissimus,  anno  Dominica;  incarnationia 
septingentesimo  nonagesimo  quarto,  kalendis  Augusti,  corpore 
martyris   invento,  monachis    introductis,    ecclesia)  nondnm    la- 
bricataj  abbatem  praefecifc,  et  sub  vita  ret!;ulari  vivero  onlinavit. 
Willegodo  (i.)  successit  Eadricus    (ii.)»  Eadrico    Wlsinus  (iii.), 
Wlsio  *  Wlnothus   (iv.),  Wlnotho  Eadiridus  (v.),  Eadfrido  Wlsi- 

'  Eadwanli  sanclee']  sancti  End-  ^  O.  W.  ins.  ct. 

''"»'0'.  W.  add  reyis  et  martyris.         \      '  »1''"";]  .^''^^'^^    l'"'"    '"'^ 

••  incipientibu»]   incipientcs  a,    O- 
W. 


serted  vrl  -ino. 


584 


MATTH^I   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  12H.  uus  (vi.),  Wlsiuo'  ib^llncus  (vii.).  ^Ifiico  Aoldrcdus  (viii.), 
Acldredo  Eadruarus  (ix.),  Eadmaro  Lcofricus  (x.)  qui"'^  propter 
ejus  virtu tes  factus  [est]  archiepiscopus  Cautuaricnsis,  Leo- 
Iricho  vero  Alfricus  (xi.)  I'ratcr  ipsius  Lcofrici  uterinus,  Alurico'^ 
autem  succcssit  Lcofstauus  (xii.),  Lcofstaiio  Frethericus  (xiii.) 
BVcthcrico  raulus  (xiv.),  Paulo  Eicardus  (xv.),  llicardo  Gaulri- 
dus  (xvi.)>  Graufrido  Kadulfus  (xvii.)»  Eadullb  Robcrtus  (xviiij, 
Kobcrto  Siniou  (xix.),  Simoui  Gariuus  (xx.),  Garino  Jolianucs 
(xxi.),  Johanni  Willclmus  abbas  viccsimus  secuudus,  aimo 
regui  regis  Jobaimis  dccimo  sexto.' 


De  exactione  libertatuDi  facta  a  haronihus  Auglioi. 

John  at  Auno  gratiaj  Mccxv.,  qui  est  auiius  regui  Johannis  regis  deci- 

Worccstcr,  inus  Septimus,  idem  rex  teuuit  curiam  suam  ad  Natale  Domini 

Lon  1  apud    Wigoriiiam    vix    per   spatium    unius    dici ;    dciude   cum 

festiiiatioue  Londonias  vcniens,  apud  Novum  Templum  hospitio 

The  barons  sese  recepit.  Venientesque  ad  regem  ibidem  supradieti  magnates, 

coine  to       in  lascivo   satis  apparatu  militari,  petierunt  quasdam  libertates 

iim,  anc      ^^  leges    regis  Eadwardi    cum   aliis   libcrtatibus,  sibi  el   regno 
demand         ,       ,?  i     •         »       i-  •  ,.  • 

tlie  charter  -A-ngliiB   et  ccclesiee    Angiicana3    coucessis,  connrmari,  prout   ui 

of  liberties,  carta  regis  Henrici  primi  et   Icgibus  praadictis  ascriptae   conti- 

nentur.     Asserebant  prseterea,  quod   tempore   sute  absolutionis 

apud   Wintoniam   illas   leges  et  libertates  autiquas  promisei'at, 

et  ad   observationem   carum    sit   obligatus  per   proprium  jura- 

mentum,    Audieus  autem   rex  baronum   in  hac  exactione  con- 

stautiam,    metuebat    quam    plurimum    imjDctum    eorum,    quos 

vidit   paratos    ad   prajlium ;    respondit    maguam   esse    rem    et 

difficilem  quam   petebant;    unde   postulabat   iuducias  usque  ad 

clausum   Pascha,    ut,  habita   delibcratione,    et   sibi   et   coronas 

sute  possit   satisiacere  dignitati.     Sed    tandem    multis   hinc   et 

inde  pi'opositis,  rex  licet  invitus  archiepiscopum  Cantuariensem, 

episcopum    Eljeusem,  et  Willelmum   Marescallum  fidejussores 

invenit,  quod    die  pra;Iixa,    ratione   mediantc,  satisfaceret  uni- 

versis.     Quo    facto,    magnates    ad    propria    sunt   rcversi.     Rex 

autem   interim   volens    sibi    prascavere   inposterum,    fecit   sibi 

soli    contra    omues    homines    fidclitatem    per    totam    Angliam 


jurare  et  homagia  renovare.      Et   ut   sibi    melius    provideret, 
in   die  Puidficationis   beatas   Marise    crucem    Domini    suscepit. 


^  WMno'\  Above  Par.  has  in- 
serted vel-io. 

"  qui  .  .  .  virtulcs]  iste,  0.  W. 

•'  Alurico']  vel  -f,  above  the  u, 
Par. 


^  O. W.  add  "  in  abbatem  benedic- 
"  tus."  This  list  of  the  abbats  of 
St.  Alban's  is  repeated  in  the  mar- 
gin, completed  t»y  a  later  hand  up 
to  Michael  (xxix.) 


D£   TEMPOKE   REGIS  JOHANNIS.  585 

timore  potiujj  quam  devotioue  i'  in  iUiltii,s   juo  uieljori  parte  A.I).  121. >. 
interi)ietandum  est,  ut  scilicet  crucis  protectionc    tutior 
eftiecietur.      Eodcm  auiio    Eustachius  Elycnais    cpiscopuy,  virl).  athof 
tam  divina    (juam    huniaiia    criiditu.s   scicutia,  apiid    Radiiigiini  Eiisiace, 
viam  uiiivcisa)  caruis  est  ingressiis.  m.shop  ot 

11*1  V. 

Dc  principalibas  exacloriban  letjuni  ct  lilci'latuiii,. 

Per  idem  turnpuo,  in  hebdomada  I'asclia),  couvciieruuL  apud  The  barons 
Stamford-  magnates  baiixidicti  cum  eiiuis  et  anuis,  qui  jam  in  l!'*"'^''''  , 
sui    lavorem    univeraam  Icre    totius  regni    uobilitaLcm  attiaxc- 
rant;   et    cxcrcitum    iua3stimabilem    confecerunt,    eo   luaxime 
quod  rex  exosum  scnipei'  sc  omnibus  exliibuit.    yEstimati 
buut  namque  iu  cxcrcitu  illo  duo  milia  militum,  prastcr  ciiuites, 
servientes  ct  peditcs,  qui  armis  eraut  variis  prjcmuuiti.     Fue-  Their 
runt    autcm   principcs    pnesuinptionis  ^   et  inccntorc^j,  Robcr-  uauics. 
tus    liliu.s    AValteri,  Eustachius    do   Vesci,  liicardus   dc   Percy, 
Robcrtus  dc    Ros,  Petrua   de   Bruit;,  Nicholaus    dc    Stutevilla, 
Saerus   comes  Wintouiensis,    R[icardusj  comes    dc    Clare,    H. 
comes    dc    Clare,'     R[ogerus]    comes    Bigodli,    Willelmus     dc 
Munbrai,  Rogerus  de  Creissi,  RanuUus  lilius  Robert!,  Robertus 
de  Vcr,  Fulco   filius  Wariui,  Willelmus    Mallet,  Willelmus  de 
Moute-acuto,  W[illelmusJ    dc  Bello  Campo,  S[imon]  do  Kime, 
WLJllelmus]   juvenis    Marcscallus,   W|^illelmus]    Maudut,    R[o- 
gcrusj   de  Monte    Bcgonis,    Johannes  tiliiis  Roberti,    Johannes 
filius    Alani,    Ci[ill)ertus]    dc     Laval,    0[abertusj    filius    Alani, 
W.  dc  Hobruge,  O^liverus]  de  Vallibus,  G[ilberlus]  de  Cant, 
Mauricius    dc    Cant,    Robcrtus   dc    Brackesle,    R[icardu.Kj    dc 
Muutfichet,  W[illelmus]    dc   Lanvalei,    C[airridu8]   dc   Mandc- 
vilie    comes    Essexia;,    W[illelmus]    frater     ejus,     W[illelmusJ 
dc  Huntinfcld,  Roljcrtus  de  Creslei,  GLulfridus]  constabularius 
dc  Meutuii,    Alexander   de    Pointuu,  P[clrusj    lilius  Johajinis, 
Alexander  de    Sutune,   Csbertus    dc  Bobi,  Johuimes   constabu- 
lai-ius  Cestriaj,  Thomas  dc  Mulutunc,  Conanus  tiliiLS  Helyte, 
et  multi  alii.    Isti  com  in  lines'^  conjurati  ct  conlicdcrati  .S^icpha-  Tht  anli- 
numj    Cantuaricuacm    arcliicpi.-scopum    capitalem   conscntaneum  hishop  n 
habuerunt.     Erat  autcm  rex  eo   tempore  apud  Oxoniam,  mag-  consenting 
natum   expeclaus    adventum.      Igitur    die   Luuu)    pioxima  post;''    f' 
octabas     Paschuj    baroncs    memorati    in    villa    do    Brackeleie  ,„^i.,in„  ^^ 
paritcr  conveucruut.     (juod  cum  csact  a  rcge  cumpcrtum,  misit  BruckK} . 


'  ().  W.  add  iiitliiclHM.  ,        *  tie  Clare']   Clan-Dhis,  O.  W.     I 

-  SlamJ'ord]  Brackcle,  llist.  An-      ttiispcct   it    ik  n  blunder  for  Ilcrc- 


glor. 

•*  principes      pranumpUunin     et] 
principalis  hujus  pcbljn,  O.  W. 


Jord,  i.e.,  IKnrj  de  Buhun. 
*  rommunci]  oinnch,  U.  W. 


586 


MATTH^I   PARISIRNSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1215. 


Demands 
of  the 
Barons. 


f.  38. 
Rage  of 
John,  and 
his  refusal 
to  accede 
to  their 
demands. 


ad  eos  archiepiscopum  Cantuarienscm  ct  W[illelraum]  Mares- 
callum  comitem  de  Penbroc,  cum  aliis  quibnsdam  viris  pru- 
dcntibus,  sciscitaus  ab  eis  quae  essent  leges  efc  libertates  quas 
quafsrebant.  At  illi  nunciis  prielibatis  cedulam'  porrexerunt, 
qua)  ex  parte  maxiniii  leges  aiitiquas  et  regiii  consuctudines 
contiuebat,  affirmantcs  (juod,  nisi  rex  illas  iucontinenti  conce- 
deret  et  sigilli "  muniniine  coufirmaret,  ipsi  per  captionem 
castrorum  suorum,  terrarum,  et  possessionum  ipsum  regem 
compellerent,  donee  super  pracmissis  sibi  satisfaceret  compe- 
tenter.  Tunc  archiepiscopus  cum  sociis  suis  cedulam  illam  ad 
regem  deferens,  capitula  singula  coiam  ipso  memoriter  reci- 
tavit.  Rex  autem  cum  capitulorum  tenorem  intellexisset,  cum 
indignatione  maxima  subsannans  "^  ait,  "  Et  quare  cum  istis 
"  iniquis  exactionibus  barones  non  postulant  regnum?  Vana 
"  sunt,"  inquit,  "  et  superstitiosa''  qua3  petunt,  nee  aliquo 
"  rationis  titulo  fulciuntur."  Affirmavit  tandem  cum  jura- 
mento  furibundus,  quod  nunquam  tales  illis  concederet  liber- 
tates, unde  ipse  efficeretur  servus.  Capitula  quoque  legum  et 
libertatum,  quae  ibi  ^  magnates  confirmari  quasrebant,  partim 
in  carta  regis  Henrici  paulo  superius  scripta  sunt  partimque 
ex  legibus  regis  Eadwardi  antiquis  excerpta,  sicut  sequens 
historia  suo  tempore  declarabit. 


Robert 
Fitz-Wal- 
ter  elected 
their  gene- 
ral. 


Siege  of 
Northamp- 
ton, 

which  is 
raised. 


They 
march  to 
Bedford, 


De  ohsidlone  castelli  de  Norhantuae  a  haronibne  facta. 

Cum  itaque  archiepiscopus  et  W[illelmus]  Marescallus  regem 
ad  consensum  inducere  uullatenus  potuissent,  ad  jussionem 
regis  ad  baroues  reversi,  omnia  quae  a  rege  audierant  per 
ordinem  retulerunt.  Qu«  cum  magnates  cognovissent,  con- 
stituerunt  Robertum  filium  Walter!  principem  militige  suae, 
appellantes  eum  marescallum  exercitus  Dei  et  sanctae  ecclesiae  ; 
et  sic  singuli  ad  arma  convolantes,  versus  Norhantunam  acies 
direxerunt.  Quo  cum  pervenissent,  ilico  castrum  obsidione 
vallaverunt,  Cumque  per  dies  quindecim  inaniter  ibidem 
moram  pvotraxissent,  et  parum  immo  nihil  omnino  profecis- 
sent,  castra  inde  movere  decreverunt.  Nempe  absque  pe- 
trariis  et  aliis  bellicis  instrumentis  advenientes,  non  sine  con- 
fusione,  infecto  negotio,  ad  castrum  de  Bedeford  perrexerunt. 
Veruutamen ''   vexillifer    Roberti  filii  Walteri   cum    quibusdam 


'  0.  W.  ins.  quundam. 

■  O.  W.  ins.  sui. 

3  subsannans']  subridens,  O.  W. 

*  O.  W.  ins.  7iimis. 


5  Ibi]  sibi,  O.  W. 
^  0.  W.   ins.   in   obsidione  pre- 
dicta. 


DE   TEMPORE    REGIS  JOHANNIS. 


587 


aliis,    capitc    spicule    balistao    terebrato,    non    sine    miiltornra  A.D.  1215. 
dolore  interiit  luisorabilitcr. 


Ut  civUas  Londonianini  reddita  sit  baronibui>. 

Cumquc  dictus  cxercitus  ad  castrum  de  Bedeford  pcrvc- 
nissent,  a  Willelmo  de  Bcllo  Campo  reverenter  suscepti  sunt. 
Vencriint  itaquo  ad  cos  ibidem  nuncii  ab  urbe  Londoniarum, 
secretius  eis  indicautes,  quod,  si  vellenfc  uibis  ingressum  habere, 
cum  festinatione  illuc  veuirent.  Ai  barones  desiderato  ex- 
hilarati  nuncio,  castra  piotinus  moventes,  ad  Wares  usque 
venerunt.'  Deindc  noctc  tota  iter  agentes,  summo  diluculo  ad 
civitatem  venerunt,  atque  januas  urbis  reperientes  apertas, 
nono  kalendas  Junii,  Dominica  videlicet  ante  Ascensionem  Do- 
mini proxima,  dum  cives  missarum  interessent  solenniis,"  Lon- 
doniensium  civitatem  sine  ali(|UO'  tumultu  intraveruut.  Fave- 
bant  cnim  baronibus  divites  civitatis,  et  ideo  paupcres  obloqui  ^ 
metuebant.  At  barones  civitatem  ingrcssi  per "'  portam  de 
Alegat,  jauitores  suos  ad  siugulas  urbis  portas  statuerunt ; 
omnia  deinceps  in  ea  pro  libitu  suo  disponentes.  Et"  a  civibus 
jam  dictis  accepta  securitate,  miscrunt  litems  ad  comites, 
barones,  et  milites  illos,  qui '  adhuc  per  Angliam  rcgi  licet 
ficte  adhoerere  vidcbantur,  exhortantes  eos  cum  coniminatione, 
ut  sicut  omnium  rcrum  suarum  et  posscssionum  "^  indemnitatcm 
diligebant,  regem  perjurum  de.screntcs,''  et  silu  fideliter 
adluL'i'entes,  simul  cum  eis  pro  libertatibus  et  pace  regni 
immobiles  starent  et  efficaciter  deccrtarent.  Quod  si  hoc 
facerc  contempsissent,  ipsi  in  omncs  iilos,  (|ua.si  in  hostes 
publicos,  arma  dirigerent  et  vexilla,  castraque  eorum  subver- 
tere,  domes  et  a)dificia  comburere,  vivaria,  parcos,  et  pomcria 
destruere  non  '"  omitterent.  llaoc  autem  in  parte  nomina 
eorum  sunt  qui  noudura  juraverant  libertatcs  prajdictas,  "VV[illel- 
mus]  Marescallus,  comes  de  Peubroc,  Ranuli'us  comes  Cestrensis, 
W[illclmus]  comes  .Sarebiricnsis,  WLillelmus]  comes  Warennias, 
W[illelmu8]  comes  Albemarliu),    H[enricus]  "  comes  Cornubise, 


Reception 
of  the 
barons  in 
London. 


They  enter 
at  Aldgate. 


Threats  of 
the  con- 
spiring 
barons  to 
those  ■who 
had  not 
joined 
them. 


Names  of 
these. 


'  venerunt]  perviiurunf,  ().  W. 

-  solenniis']  misteriis,  O.  W. 

•*  aliquvi]   omni,  <).  W. 

^  obloqui]  obmurnnirare,  O.  W. 

•  per  .  .  Aleijitt]  in  I'aris's  small 
hind  in  tho  margin. 

«  Fa]  At  barones,  W.  O.  hn» 
rt/,  but  omits  the  passage  "n  eivi- 
"  bus  .  .  .  couiite»." 

'  qui  .  .  .  licet]  per  Angliuui  qui 
r  egi  adhuc  licet,  O.W, 


^  posscssioiium]  posses.'iioneni,  B. 

'•'  druTcnirs aillurrcntes] 

written  by  I'ar.  ovi-r  an  erasure ; 
ac  baronibus  rebellem  relinquentes, 
W.    O.  has  this,  but  oniito  rebellem. 

'"  non  omitterent ]  deci-rtarent,  (). 
W. 

"  lltnry  Fitz-Count,  e^unofUegi- 
nald  earl  of  Corunull. 


588  MATTH^I    PARISIENSJS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1215.  W[illelinusJ  de   Albiueto,  Robevtus  dc  Vcleri    Foiite,    P[etrus] 

filius  Hevbcrti,  Brieuus  dc    Insula,  G[alfridus]  do  Luci,  G[er- 

ardus]  de   Furiiival,   Thomas  Bassat,   H[eiiricus]    de  Braibroc, 

J[ohanues]    do   Bassiiigobunic,  W[illelmas]  dc  Cantelu,  H[on- 

ricus]  do  Coruhullc,  Johannes  lilius  Hugonis,  Hugo  de  Neville, 

They  go  to  Philippus   dc   Albincto,  J  ohanucs  Marcscallus,  Willelmus   Bri- 

London       werre.     Hi  omnes  cum  luandatum  barouum  accepissent,  maxima 

t'h^  "'th"--    1''^^**  eoruni    Londonias   pi'oi'ecti,    coufoederati    sunt  magnatibus 

supradictis,   i-egcm    penitus   rcUuquentcs.     Cessaverunt   placita 

scaccarii    ot    vicccomifcatuum    per    Angiiam,    quia    uullus    in- 

A'ola  detes-  ventus  est  qui  regi  ceusum  daret  vel  in  aliquo  obediret. 

tabilem  Temporibus  qiioque  sub  eisdem  rex,  occultiim  odium 

tkm.  versus    baroncs   facie    pallians '    sub    serena   et  ultionis 

excogitans,    fecit    adulterari,    id  est   vulgaiiter   contra- 

facere,  omnia  sigilla  episcoporura,  et  scripsit  vice  eorum 

omnibus  nationibus^    quod  Anglici    omnes    erant   apo- 

statse,  toti    mundo  ^    detestabiles.     Et  quicunque    vellet 

eos   quasi   apostatas   hostiliter    impetere,  rex,  eorum  et 

Papae   assensu   et   auctoritate,   conferret    eis    terras    et 

omnes  eorum  possessiones.    Quod  cum  audissent  exterse 

nationes,  noluerunt   fidem    talibus   adhibere,   quia    con- 

stabat  Anglos   omnium  Christianorum  esse  prseelectos  ; 

et    comperta   veritate,  talia    facinora  et  commenta    de- 

testabantur,  et  sic  cecidit  rex  in  laqueos  quos  tetendit. 

Colloquiuuo  inter  regem  et  harones  apud  B/uningemand  celehratum. 

Meeting  of      Rex  autem  Johannes,  cum  se  fere  ab  omnibus  cerneret  deie- 

John  and    lictum,  ita  quod  vix  sibi  septem  equites  ex  omni  multitudine  '^ 

the  barons  regia  supert'uissent,  timuit  valde  ne   barones  in  castra  sua  im- 

d  petum    facientes    ilia   sine    dillicuitatc    sibi     subjugarent,    cum 

prsecipue    nullum    obstaculum  invenirent.     Cepit    autem  ad- 

versus  barones  in  corde   odium  inexorabile.      Simulavit 

autem  in  dolo  pacem  ad  tempus  facere  cum  magnatibus   seepe 

dictis,  ut,  curn   foitior   surrexisset,  in   dissipata  agmina 

acrius  se  vindicaret ;  et  qui  in  omnes  non  poterat,  in 

singulos  desseviret.     Mitteusque  ad  eos  W[illelmum]  Mares- 

callum,  comitem   de  Peubroc,    cum   aliis   nunciis   fide   dignis, 


1 


pallians]  pallans,  B. 
natio}iibus']  nationis,  B. 


2  mundo}  muudi,  B. 

^  multitudine]  superfluitate,  O.W. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS.         589 

mandavit  quod  pro  bono  pacis,  ct  ad  exaltationem  regni  sui  et  A.D.  1215 
honorera,  gratanter  eia  coucederet  leges  et  libertates  (jnaa  pete- 
bant.  Mandavit  otiam  cisdem  magnatibus  per  nuncios  pra?- 
dictos,  nt  diem  et  locum  providercut  congraum,  ubi  convenire 
possent  ad  haec  omnia  prosequenda.'  Nuncii  vero  regis  ad 
urbem  Londoniarnm  cum  fewtinatione  vcnientes  universa,  quae 
sibi  imposita  dolose  fuerant,  sine  dolo  baronibus  oxplicarunt." 
At  ipsi  immeriso  gaudio  recreati,^  statuerunt  regi  diem,  nt 
veniret  contra  eos  ad  colloquium  in  pratum  inter  Stanes  et 
Wiudleshores  situm,  decimo  quinto  die  Junii.  Convenerunt 
itaque  die  et  loco  praefixo  ad  collociuium  condictum  rex  ct 
magnates ;  atque  partibus  seorsiim  consedentibus,  coeperunt 
de  pace  diutiua  et  libertatibus  tractare  saepedictis.  Fuerunt 
antem  quasi  ex  parte  regis,  S[tephanu3]  Cantuariensis  et  Names  of 
H[enricus]  Diablinensis  archiepiscopi,  W[illelmus]  Lundoniensis,  those  ou 
P[etrus]  \Vintoniensis,  n[ugo]  Lincolniensis,  J[ocelinns]  Batlio-  ^j'f  '"-  "" 
niensis,  W[alterus]  Wigorniensis,  \V[illelmus]  Coventrensis. 
et  Benedictus  Rofensis  episcopi ;  magister  Pandulfus,  domiui 
Papae  familiaris,  et  magister'  militia?  Templi  in  Anglia  frater 
Almaricus  ;  viri  nobiles,  W[illelmus]  Marescallus,  comes  Pen- 
broc,  comes  Sareburiensis,  comes  Warenne,  comes  Arundellc, 
Alanus  de  Galeweia,  W[arinus]  filius  Geroldi,  Petrus  filius 
Hereberti,  Tbomas  Basset,  Mathajus  filins  Herberti,  Alanus 
Bassset,  Hugo  de  Neville,  Hubertus  de  Bnre  scnescallus  Pic- 
taviensis,  Robertus  do  Roppeleia,  Johannes  Marescallus,  Pbi- 
lippus  de  Albineio.  Illos  quoque  qui  ex  parte  baronuni 
affuerunt,  qui  inniuncrabiles  fuerunt,  non  est  necesse  mi- 
merare;'  cum  tota  Angli;c  nobilitas  regni  in  unum  coUecta 
quasi  sub  numero  non  cadebat.  Tandem  igitur  cum  [bine] 
inde  varia  sorte  tractassent,  rex  .Tobannes,  vires  suas  barouum 
viribus  impares  intelligens,  sine  difficultate  leges  subscriptas 
et  libertates  concessit,  et  cartn  sun  in  Ininc  niodnni  confir- 
niavit. 

C'ort'i  rpf/is  Joliannis  dp  rommnnihun  Hhprla(ihiif>  buroiilOus 

ro)iP''Sf>i'fi. 

"  Johannes '  Dei  gratia  rex  Angliiv,  etc.     Sciatis  nos  intuitu  Magna 
"  Dei,  et    pro  salute   animn»   nostriR  et  antecessorum   omnium  Chartn. 


'  protetjueiitlii']   exeqiieiida,   AV. ;   I       "*  Tliis  i"    a   copy    of  the  jn'eat 


«cqnendn, O. 

-  fxplicuruiil']  refffebaiit,  ( >.  \V 
'  rerreati]  flucttiunteB,  (>.  W. 
*  Ahni'iic  lie  S.  Afnnn). 


cluirtcr  of  king  .lohn,  « ith  the  in- 
troilnction  of  tlu-  aiidilions  of  tin- 
Rccoud  grent  tliaiti-r  of  Ileniy  III. 
(lair),  \,>r  iiiori'  probahly  tlic  third 


»ii/ii//Tare]  dinuraerarc   » I    W  MJ'-Ti).  :it  du-  forest  ihiirtrr  «liicli 


590 


MATTIl/EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1215.  "  et  lijcredum  meorum,'  ad  honorem  Dei  et  exaltatiouem 
Magna  "  sanctaa  ecclesiaj  ct  emendationem  regni  nostri,  per^  con- 
Charta.  "  siliiim  venerabilium  patriim  nostrorum  S[tephani]  Cantua- 
"  vieusis  arcbicpiscopi  totius  Anglia?  primatis  et  sanctse 
"  Romaiia)  ccclesia3  cardinalis,  Henrici  Dublinensis  arcbiepi- 
"  scopi,  Willelmi  Loudoniensis  episcopi,  Petri  Wintoniensis, 
"  Jocelini  Batboniensis  ct  Glastoniensis,  Hugonis  Lincobiien- 
"  sis,  Walteri  Wigornensis,  Willelmi  Coventrensis,  Benedicti 
"  Rofeiisis  episcoporum,  et  magistri  Pandulfi  domini  Papae 
"  subdiaconi  et  familiaris,  fratris^  magistri  militias  Templi 
"  Augliaj,  et  nobilium  virorum  Willelmi  Marescalli  comitis 
"  Peubrock,  W[illelmi]  comitis  Saresberiensis,  Willelmi  comitis 
"  Warenniae,  Willelmi  comitis  Harundel,  Alani  de  Galeweia 
"  constabnlarii  Scotia3,  Warini  filii  Geroldi,  Petri  filii  Hcre- 
"  berti,  et  Hviberti  de  Burgo  senescalli  Pictavia^,  Hugonis 
"  de  Nevilla,  'Matbfei  filii  Herberti,  Thomas  Basset,  Alani 
"  Basset,  Philippi  de  Albeni,  Roberti  de  Ropesle,  Jobannis 
"  Marescalli,  Jobannis  filii  Hugonis,  et  aliorum  fidelium 
"  nostrorum; 

"  In  primis"  concessisse  Deo  et  bac  praesenti  carta  nostra 
"  confirmasse  pro  nobis  et  bseredibus  nostris  in  perpetuum, 
"  quod  Anglicana  ecclesia  libera  sit,  et  habeat  jura  sua  integra, 
"  et  libertates  suas  illaesas ;  et  ita  volumus  observari ;  quod 
"  apparet  ex  eo,  quod  libertatem  electionum,  qute  maxima 
f.  38  i.  "  6t  magis  necessaria  reputatur  ecclesige  Anglicanae,  mera 
"  et  spontanea  voluntate,  ante  discordiam  inter  nos  et  barones 
"  nostros  manifesto  motam,  concessimus  et  carta  nostra  con- 
"  firmavimus,  et  earn  optinuimus  a  domino  Papa  Innocentio 
"  Papa  tertio  confirmari  ;  quam  et  nos  observabimus  et  ab 
"  bajredibus  nostris  in  perpetuum  bona  fide  volumus  obser- 
"  vari.  Concessimus  etiam  omnibus  liberis  bominibus  nostris 
"  regni  Anglic,  pro  nobis  et  beeredibus  nostris  in  perpetuum, 
"  omnes  libertates  subscriptas,  babendas  et  tenendas  eis  et 
"  haeredibus  suis  de  nobis  et  basredibus  nostris. 

"  Si  quis  comitum  vel  baronum  nostrorum  sive  aliorum 
"  tenentium  de  nobis  in  capite  per  scrvitium  militare  mortuus 
"  fuerit,  et  cum  decesserit,  baeres  suus  plense  aetatis  fuerit  et 
"  relevium   debeat;   babeat  baareditatem    suam    per   antiquum 


follows  is  that  of  1225.  There  are 
many  omissions  in  the  copy  given 
in  0.  W.  The  passages  omitted  in 
these  MSS.  are  usually  inserted  in  B. 
in  the  margin.  The  additions  from 
the  charter  of  Henry  III.,  are 
printed  in  Italicks, 


^   meorum']  nostrorum,  0.  W. 

^-"  From  here  to  "  In  primis  " 
(incl.)  is  inserted  in  the  St.  Alhan's 
hand  in  the  margin,  where  is  a  re- 
presentation of  the  charter.  The 
passage  is  omitted  in  O.  W. 

3  Almeric  de  S.  Mauro. 


D£   TEMPORE   REGIS   JOHANNIS. 


»91 


"  relevium ;   scilicet    hseres  vel    htcredes    comitis,   de    baronia  A.D.  1215. 
"  comitis  integra  per  centum  libras  ;  hseres  vel  haeredes  baronis,  Mujnia 
"  de  baronia  integra  [per]  centum  marcas;'  hajres  vel  baeredes  ^-'w^i*- 
"  militis,  de  feodo  militis  integro  per  centum  solidos  ad  plus; 
"  et    qui    minus    debuerit    minus    det,    secundum     antiquam 
"  consuetudinem  feodorum. 

"  Si  autem  alicujus  ba3res  talium  fuerit  infra  tetatem,  et- 
"  fuerit  in  custodia,  dominns  ejus  non  habeat  citstodiam  ejus  nee 
"  ferrcB  sitce  antequam  homa'jium  ejus  ceperit ;  et  postquani 
"  talis  hceres  fuerit  in  custodia  et  ad  aetatem  pervenerit, 
"  scilicet  viginti  et  uuins  anni,  habeat  hEereditatem  suam  sine 
"  relevio  et  sine  fine;  ita  tamen  quod  si  ipse,  dunt,  infra 
"  cetatem  fuerit,  fiat  miles,  nihilomimis  terra  remaneat  in  cus- 
"  todia  dominorum  snorura  iisque  ad  terminvm  prcedictum. 

"  Gustos  terrje  bujusmodi  baeredis,  qui  infra  aitatem  fuerit, 
"  non  capiat  de  teri'a  bteredis  nisi  rationabiles  exitus,  et 
''  rationabiles  consuctudines,  et  rationabilia  servitia ;  et  boc 
"  sine  destructione  et  vasto  hominum  vel  rerum.  Et  si  nos 
"  commiserimus  custodiam  alicujus^  talis  terrae  vicecomiti  vel 
"  alicui  alii,  qui  de  exitibus  terras  illius  nobis  debcat^  respon- 
"  dere,  et  ille  destructionem  do  custodia  fecerit  vel  vastum  ; 
"  nos  ab  illo  capiemus  emendam,  et  teiTa  committatur  duobua 
"  legalibus  et  discretis  hominibus  de  feodo  illo,  qui  [de* 
"  exitibus  respondeant  nobis,  vel  ci  cui  eos  assignaverimus. 
"  Et  si  dederimus  vel  vendiderimus  alicui  custodiam  alicujus 
"  talis  terrae,  et  ille  destructionem  inde  fecerit  vel  vastum, 
"  amittat  ipsam  custodiam,  et  tradatur  duobus  legalibus  et 
"  discretis  hominibus  de  feodo  illo,  qui]  similiter  nobis  respon- 
"  deant,  sicut  pranlictum  est. 

"  Gustos  autem  quamdiu  custodiam  terrae  habuerit,  sustentet 
"  domos,  parcos,  vivaria,  stagna,  molendina,  ct  ca?tera  ad 
"  illam  terram  pertinentia,  de  exitibus  terra?  ejusdem.  Et 
"  reddat  basredi,  cum  ad  plenam  aetatem  pervenerit,  terram 
"  suam  totam  instauratam  de  carucis  et  omnihus  aliis  rebus, 
"  ad  riiinus  secundum  quod  iUa[m\  recepit.  Hcec  ouinia  obscr- 
"  vcntur  de  custodiis  archiepiscopatuum,  episcopatuum,  abba- 
"  tiarum,  prioratuum,  ecclesiarum,  et  dignitatum  vacantium,  quce 
"  ad  nos  pertinent;  excepto  c^uod  custodies  hnjusmodi  vendi  non 
"  debeni. 


'  marcas"]  The  usual  reading  is 
iibras. 

^  ei  .  .  .  cuslodia]  In  iiiarg.  in 
B. ;  om.  O.  W. 


'  alicujus']  alicui,  B.  O.  W. 
*  Jeheiit]  (Ubt-nt,  B.  O.  W. 
'  This    |)a^>*a(jf    in    hiackctrt 
carele»Hly  omitted  in  the  MSS. 


itt 


692 


MATTH^.T   PARTSIENSIS  CHRONICA    MAJORA. 


A.D.  1215. 

Magna 

Chaita. 


"  Hteredcg  raaritentuv  sine  disparagatione ;  ita '  tamen  quod 
antequam  contrahatur  matrimoniiim,  ostendatnr  propinquis 
de  consanguinitate  ipsiiis  ha3redis. 

"  Vidua  post  moi'toni  mariti  sui  statim  et  sine  difficultate 
aliqua  habcafc  maritagiuni  sunm  et  hnereditatem  suam ;  nee 
aliquid  det  pro  dote  sua  vel  pro  maritagio  "  suo  vel  htere- 
ditate  sua,  quam  hasreditatera  maritns  suus  et  ipsa  tenu- 
erunt,  die  obitus  ipsins  mariti  sui.  Bt  maneat  in  capital! 
mesuaglo  mai'iti  sui  per  quadraginta  dies  post  obitum  ipsius 
mariti,  infra  quos  assignetur  ei  dos  sua,  nisi  ei  frius 
fnerit  assignata,  vel  nisi  clomus  ilia  f iter  it  castrum;  et  si  de 
castro  recesserit,  statim  provideati(r  ei  domiis  competens  in  qiia. 
posset'  honeste  morari,  qno usque  ei  dos  sua  assignetur  secnn- 
dtim  quod  prcedicttim  est ;  et  haheat  rationaliile  estoverium 
sunm  interim  de  '  communi.  Assignetur  auiem  ei  pro  dote 
sua  tertia  pars  totius  terroi  mariti  sui,  quce  sua  fuit  in  vifa 
sua,  nisi  de  minori  dotata  fuerit  ad  ostitim  ecclesice. 
"  Nulla^  vidua  disti'ingatur  ad  se  maritandum,  dum  voluerit 
vivere  sine  marito ;  ita  tamen  quod  secui'itatem  faciet, 
quod  se  non  maritabit  sine  assensu  nostro,  si  de  nobis  tenu- 
erit,  vel''  sine  assensu  domini  sui  de  qixo  tenuerit,  si  de  alio 
tenuerit. 

"  Nos  vero  vel  ballivi  nostri  non  seisiemus  terram  aliquam 
nee  redditum  pro  debito  aliquo,  quamdiu  catalla  debitoris 
prcesentia  sufficiunt  ad  debitum  reddendum,  et  ipse  debitor 
paratns  sit  inde  satisfacere.  Nee  plegii  ipsius  debitoris 
distriugautur,  quamdiu  ipse  capitalis  debitor  sufficiat  ad 
solutionem  debiti.  Et  si  capitalis  debitor  defecerit  in  solu- 
tione  debiti,  non  babens  unde  reddat,  aut  reddere  nolit  cum 
poss'd,  plegii  respondeant  de  debito  ;  et  si  voluerint,  habeant 
terras  et  redditus  debitoris,  quousque  sit  eis  satisfactum  de 
debito,  quod  ante  pro  eo  solverint,  nisi  capitalis  debitor 
mon,straverit  se  inde  esse  quietum  versus  eosdera  plegios. 
"  Si''  quis  mutuo  acceperit  aliquid  a  Judaeis,  plus  vel  minus, 
et  moi'iatur  antequam  debitum  illud  persolverit,  debitum 
illud  non  usuret  quamdiu  hseres  fuerit  infra  «tatem,  de  quo- 


^  ita  ...  .  haredis']  om.  O.  W. ; 
inserted  in  the  margin  in  B.  This 
clause  is  only  in  the  charter  of 
John,  being  omitted  in  those  of 
Henry  III. 

2  viaritagio'\  So  altered  by  Par. 
The  MS.  had  homayio,  as  0.  W. 


^  Here  the  St.  Alban's  hand  be- 
gins, and  goes  on  to  the  end  of  f. 
38  b. 

'•  vel .  .  ,  tenuerit]  om.  O.  W. 

^  This  and  the  two  next  clauses, 
which  are  peculiar  to  John's  charter, 
are  omitted  in  0.  W. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOUANXIS.  5i)3 

"'  cunque  tenet;  et  si  dobitum  istnd  inciderit  in  manus  nostras,  A.D.  1215. 
"  nos  non  capiemus  nisi  catallum  contentum  in  carta.  Magim 

*'  Et  si  quis  moriatur  et  debitum  debet  Juda^is,  uxor  ejus  ^'"'rta. 
■**  habeat  dotem  suara,  et  nihil  reddat  de  debito  illo.  Et  si 
"  liberi  ipsius  '  defuncti  qui  fuerint  infra  a;tatcm  rcmanserint, 
"  provideantur  eis  necessaria  secundum  tenementum  quod  fue- 
""  rit  defuncti,  et  de  residuo  solvatur  debitum,  salvo  tamen  ser- 
"  vitio  dominorum ;  simili  modo  fiat  de  debitis  qusB  debentur 
"  aliis  quam  .Tudieis. 

"  Nullum  scutagium  vel  auxilium  ponatur  in  regno  nostro, 
"**  nisi  per  commune  consilium  regni  nostri ;  nisi  ad  corpus 
"  nostrum  redimendum,  et  ad  primogenitum  filium  nostrum 
"  militem  faciendum,  et  ad  primogenitam  filiam  uostram  semeP 
^'  maritandara ;  et  ad  hajc  non  fiat  nisi  rationabilc  auxilium. 
"  Simili  modo  fiat  de  auxiliis  de  ci^dtate  Londoniarum. 

"  Et  civitas  Londoniarum  habeat  omnes  antiquas  libertates 
^'  et  liberas  consuetudines  suas,  tam'  per  terras  quam  per  aquas. 
"  Praeterea  volumus  et  concedimus,  quod  omnes  alias  civitates 
■*'  et  burgi  et  villas,  et  harones  de  Quinque  Portxihus,  et  omnes 
■"  portus,  habeant  omnes  libertates  ef  omnes  liberas  consue- 
""  tudines  suas. 

"  Et^  ad  habendum  commune  consilium  regni  de  auxiliis 
"  assidendis  alitor  quam  in  tribus  casibus  prajdictis,  et  de 
"  scutagiis  assidendis,  summoneri  faciemus  archiepiscopos, 
"  episcopos,  abbates,  comites,  et  majores  barones  regni  singil- 
"  latim  per  literas  nostras.  Et  praeterea  faciemus  submoneri 
■"  in  general!,  per  vicecomites  et  ballivos  nostros,  omnes  alios 
"  qui  in  capite  tenent  de  nobis,  ad  certum  diem,  scilicet  ad 
"  terminum  quadraginta  dierum  ad  minus,  et  ad  certum  locum ; 
"  in  omnibus  literis  submonitionis  illius  causam  submonitionis 
■"  illius  expouemus ;  et  sic  facta  submonitiouc,  uegotium  pro- 
"  cedat  ad  diem  assignatum,  secundum  consilium  eoriun  qui 
"  prsesentes    fuerint,  quamvis   non   omnes    submoniti  vencrint. 

"  Nos  non  concedimus  de  castero  alicui,  fiuod  capiat  auxilium 
■"  de  liberia  hominibus  suis,  nisi  ad  corpus  suum  redimendum, 
"  et  ad  faciendum  primogenitum  filium  suum  militem,  et  ad 
"  primogenitam  filiam  suam  semel  maritandam,  et  ad  hasc  non 
"  fiat  nisi  ralionabile  auxilium.* 

"  Nullus  distringatur  ad  faciendum  majus  servitium  do  feodo 
"  militia,  nee  de  alio  libero  tenemento  suo*  quam  inde  debetur. 


'  ipsiits']  Inserted  in  the  margin. 
2  semel]   luscrtcfl  in  the  innrpii. 
'  lam  .  .  .  aquas']  oni.  U.  W. 
*  et  omnes]  8ua.s  ot,  O.  W. 

VOL.    II.  P  P 


*-*  This,  which  is  only  in  Juhn'.s 
chnrttT,  is  omittid  in  O.  W. 
•  iuo]  oiu,  O.  W. 


594 


MATTII.EI    PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1215.      "  Commuuia    placita    non    sequantur   curiam   nostrara,    sed 

Magna         "  teneantur  in  aliquo  loco  certo. 

Chart».  "  Rccognitiones  do  nova  dissoisina  et  de  morte  antoccssoris 

et'  do  ultima  prtesentatione  non  capiantur  nisi  in  oomitatibus^ 
suis,  et  hoc  modo.  Nos,  vel  si  extra  reguum  fuerimus,  capi- 
talis  justiciarius  noster  mittet  justiciarios  nostras  per 
unumqnemque  comitatum  semel  in  anno,  qui  cum  militibus 
comitatutt»!  capiant  in  comitatiizis  assisas  prcedicfcas. 
"  Et  ea  quce  in  lllo  adventu  suo  ioi  comitatibus  per  justiciarios 
prcedictos,  ad  prcedictas  assisas  capiendas  missos,  terminari 
oion  possimt,  per  eosdem  terminentur  alibi  in  itinere  suo ;  et 
ea  quce  per  eosdem  propter  difficultatem  articulorum  aliquorum 
terminari  non  possunt,  referantur  ad  justiciarios  nostros  de 
banco.^  Assisce  de  ultima  prcesentatione  ecclesiarum  semper 
capiantur  coram  justiciariis  de  banco,  et  ibi  terminenticr. 
"  Liber  homo  non  amercietur  pro  parvo  delicto,  nisi  secun- 
dum modum  ipsius  delicti ;  et  pro  magno  delicto,  secundum 
magnitudinem  delicti,  salvo  contenemento  suo  et  mercator 
eodem  modo,  salva  marcandisa  sua  ;  et  villanus  alterius 
quam  oioster  eodem  modo  amercietur,  salvo  wannagio  suo, 
si  incident  in  misericordiam  nostram.  Et  nulla  praedictarum 
misericordiarum  ponatur,  nisi  per  sacramentum  proborum  et 
legaliiim  hominum  de  visneto  comitatus. 

"  Comites  et  barones  non  amercientur  nisi  per  pares  suos, 
et  non  nisi  secundum  modum  delicti. 

"  Nulla  ecclesiastica  persona  amercietur  secundum  quanti- 
tatem  beneficii  sui,''  sed  secundum  laicum  tenementum  suum 
et  secundum  quantitatem  delicti. 

"  l^Tec  villa  nee  homo  distringatur  facere  pontes  ad  riparias, 
nisi  qui  de  antiquo  et  de  jure  facere  debent. 
"  Nulla    riparia    de  ccetero   defendetur,  nisi   illoB  quae  fuerunt 
in  defenso  tempore  II[_e7irici'\  1}  regis  avi  nostri. 
"  Nullus  vicecomes,    constabularius,  coronator,  vel    alii  bal- 
livi  nostri,  teneant  placita  coronas  nostras. 
"  Omnes^  comitatus    et  hundredi   et   wapethachii    et    thre- 
thingi,  sint  ad  antiquas  firmas  absque  ullo  incremento,  ex- 
ceptis  dominicis  maneriis  nostris. 

"  Si  aliquis  tenens  de  nobis  laicum  feodum  moriatur,  et 
vicecomes  vel  ballivus  noster  literas  nostras  ostendat  paten- 


^  et .  .  .  .  prcesentatione']   In  the 
margin ;  om.  0.  W. 

^  comitatibus']  civitatibiis,  B. 

O.  W.  ins.  et  ibi  terminentur. 

O.  W.  ins.  ecclesiastici. 
'  /.]   Sic,  introduced  apparently 


to  make  the  words  true  in  the  mid- 
dle of  John's  charter,  with  the  idea 
that  Henry  I.  might  be  called  John's 
"  avus."     It  is  not  in  0. 

•^   Omnes  .  .  .  )iostris]  om.  O.W. 


DE   TE^rPORE   REGIS   JOHANNIS.  595 

"  tes  de    submonitione  nostra  dc  debito  quod  defunctus   nobia  A.D.  1315. 
"  debuit,    liceat    vicecomiti    vel    ballivo    nostro     atachiaro    et  Magna 
"  imbreviare  catalla  dcfuucti  inventa  in  laico  feodo,  ad  valen-  ^"'^""ta. 
"  tiam  illiiis  debiti,  per  visum  legalium  hominum ;  ita  tamen 
"  quod  nihil  iude  amoveatur,  donee  persolvatur  debitum  nobis 
' '  quod  clarum  fuerit,  et  residuum  reliuquatur  executoribus  ad 
"  faciendum  testamentum  defuncti.     Et  si  nihil  nobis  debeatur 
"  ab    ipso,    omnia  catalla   cedant  defuncto,  salvis    uxori    ejus' 
"  et  pueris  suis  rationabilibus  partibus.- 

"  Si^  aliquis  liber  homo  intestatus  decesserit,  catalla  sua 
"  per  manus  propinquorum,  parentum,  et  amicorum  suorum 
"  per  visum  ecclesiaj  distribuantur ;  salvis  unicuique  debitia 
"  qua3  defunctus  ei  debebat. 

"  Nullus  constabularius  vol  ballivns  noster  *  capiat  *  blada  vel 
"  alia  catalla  alicujus,  qui  non  sit   dc  villa  uhi  castrum  sitiim  f.  39. 
"  sit,   nisi   statim   inde   reddat    denarios,    aut    respectum    inde 
"  habeat  do  voluntate  vcnditoris ;  si  autem  de  villa  ipsa  fuerit, 
"  infra  quadraffinta  dies  i^retiinn  reddat. 

"  NuUus  constabularius  distringat  railitem  aliquem  ad  dan- 
"  dum  denarios  pro  custodia  castri,  si  ipse  eam  facore  voluerit 
"  in  propria  persona  sua,  vel  per  alium  probum  hominem,  si 
"  ipse  cam  faccre  non  possit  propter "  rationabilcm  causam.  Et 
"  si  nos  duxerimus  eum  vel  miserimus  in  exercitum,  erit 
"  quietus  de  custodia,  secundum  quantitatem  temporis  quo  per 
"  nos  fuerit  in  exercitu,  de  feodo  pro  quo  fecit  servitium  in 
"  exercitu. 

"  Nullus  ballivus  noster  vel  vicecomes,  vel  alius,  capiat 
"  equos  vel  caretas  alicujus  pro  cariagio  faciendo,  nisi  reddat 
"  libcrationem  antiquitus  statutam ;  scilicet  pro  carcta  ad  duos 
"  equos,  decern  denarios  per  diem;  et  pro  careta  ad  tres  equos, 
"  quatuordecim  denarios  per  diem. 

"  Nulla  careta  dominica  alicujus  ecclesiasticce  personce  vel 
"  militis,  vel  alicujus  dominoa  capiatur  per  hallivos  prcedictos. 

"  Nee  nos  nee  ballivi  nostri  nee  alii  capiemus  boscum  alic- 
"  num  ad  castra  vel  [alia]  agenda  nostra,  nisi  per  voluntatem 
"  illius  cujus  boscus  illc  fuerit. 

"  Nos  non  tenebimus  terras  eorum  qui  convicti  fuerint  do 
"  felonia,  nisi  per  unum  annum  et  unum  diem,  et  tunc  red- 
"  dantur  terras  dominis  feodorura. 

"  Omnes  kidelli  de  caetero  deponantur  pcnitus  per  Tamisiam 


*  ejus]  ipsius,  O.  W. 

*  O.  W.  ins.  suis. 

3   Si  .  .  debebat]  oin.  O.  W. 

*  noster]   suu»,  O.  W.,  aa  in  the 
charters  of  Ilenrj-  III. 


*  Here  the  ordinary  scribe's  hand 
begins  again. 

•  propter]  So  Par  in  the  niargir. 
The  text  has  per. 

p  p  2 


596 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


Magna 
Charta 


A.D.  1215.  "  et  per  Medewesiam  et  per  totam  Angliam,  niei  per  costam 

"  maris. 

"  Breve  quod  vocatur  Prascipe,  de  castero  iion  fiat  alicui  de 
"  aliqi;o  tencmcnto,  nnde  liber  homo  perdat  curiam  suam. 

"  Una  meusura  viui  et  ccrvisia3  sit  per  totum  regnum  nos- 
"  trum,  et  una  mensura  bladi,  scilicet  quarterium  Londoniense; 
"  et  una  latitude  pannorum  tinctorum  et  russectorum  et  hau- 
"  bergctorum,  scilicet  duas  ulnse  infra'  listas.  De  ponderibus 
"  vero  sit  ut  de  mensuris. 

"  Nihil  detur  de  ctetero  pro  brevi  inquisitionis  ab  eo  qui 
"  inquisitionevi  petit  de  vita  vel  membris,  sed  gratis  conce- 
"  datur  et  non  negetur. 

"  Si  aliquis  teneat  de  nobis  per  feodi-fii'mam  vel  socagium 
"  vel  burgagium,  et  de  alio  teneat  terram  per  servitium 
"  militis,  nos  non  habebimus  custodiam  haeredis  vel  terrte  su£B, 
"  quae  est  de  feodo  alterius,  occasione  illius  feodi-firma3  vel 
"  socagii  vel  burgagii,  nee  habebimus  custodiam  illius  feodi- 
"  firmce  vel  socagii  vel  burgagii,  nisi  ipsa  feudi-firma  debeat 
"  servitium  militare.  Nos  non  tenebimus  ^  custodiam  hasredis 
"  vel  terr«  alicujus,  quam  tenet  de  alio  per  servitium  mili- 
"  tare,  occasione  alicujus  parvse  serganteriae,  quam  tenet  de 
"  nobis  per  servitium  reddendi  cultellos  vel  sagittas  vel 
"  hujusmodi. 

"  Nullus  ballivus  de  caetero  ponat  aliquem  ad  legem  nee  ad 
"  juramentum,  simplici  loquela  sua,  sine  testibus  fidelibus  ad 
"  hoc  inductis. 

"  Nullus  liber  homo  capiatur  vel  imprisonetur  aut  dis- 
"  seisietur  de  aliquo  libero  tenemento  suo,  vel  Ubertatibus  vel 
"  liberis  consuetudinibus  suis,  aut  utlagetur  aut^  exulet,  aut 
"  alio  aliquo  modo  destruatur,  nee  super  eum  ibimus,  nee  eum 
"  in*  carcere  mittemus,  nisi  per  legale  judicium  parium  suorum, 
"  vel  per  legem  terrae. 

"  Nalli  vendemus,  uulli  negabimus,  aut  differemus  rectum 
"  vel  justitiam. 

"  Omnes  mercatores,  nisi  publice  l_ante^  prohibiti  fuerint,  ha- 
"  beant  salvum  et  securum  exire  de  Anglia  et  venire  in  Angliam, 
■"  et  morari  et  ire  tarn  per  terram  quam  per  aquam,  ad  emen- 
■"  dum  vel  vendendum  sine  omnibus  toltis  malis  per  antiquas 
"  et  rectas  consuetudines,  prasterquam  in  tempore  werrae,  et 
"  si  sint  de  terra  contra  nos  werrina;  et  si  tales  inveniantur 
"  in  terra  nostra   in  principio  werrjB,  attachientur  sine  damno 


1  infra']  So  altered  by  Par.  from 
inter,  which  0.  W.  also  have. 

'  tenehimus']  Written  OA'er  an  era- 
sure ;  dehemus  habere,  0.  W. 


'  aut  exulet']  In  the  margin  ;  cm. 
O.  W. 

■»  eum  in  carcere]  super  eum,  all 
the  charters. 


DE  temporl:  regis  johanxis.  597 

"  corporum  vel   rerum,  donee   sciatur  a   nobis  vcl    a   capital!  A.D.  1215. 
"  nostro  justiciario,    quomodo   raercatorcs  terraj   nostra)   trac-  Mofrna 
"  tentur    in  terra    contra    nos  vrerrina ;    et  si  nostri    salvi   sint  Charta. 
"  ibi,  alii  salvi  sint  in  terra  nostra. 

'*  Liceat'  nnicuique  de  caitero  exire  de  regno  nostro,  et 
'■  redire  salvo  et  secure  per  terram  et  per  aquam,  salva  fide 
"  nostra,  nisi  in  tempore  giicrras  per  aliquod  breve  tempus 
*'  propter  communem  ntilitatcm  I'cgni ;  exceptis  imprisonatis 
"  et  utlagatis,  secundum  legem  regni,  et  gente  contra  nos 
"  guerrina  et  mercatoribus,  dc  quibus  fiat  sicut  pra^dictum 
"  est.» 

*'  Si  quis  tenuerit  dc  aliqua  eschaeta,  sicut  de  honore 
"  Walingefordiae,  Bononiaj,  Lancastrine,  Notinham,  vcl  de  aliia 
"  eschaetis  qua3  sunt  in  manu  nostra  ct  sint  baroninc,  et 
"  obierit;  hceres  ejus  non  det  aliud  relevium,  ncc  faciat  nobis 
"  aliud  servitium  quam  faceret  baroni,  si  ilia  baronia^  esset  in 
"  manu  baronis;  et  nos  eodem  modo  cam  tenebimus,  quo  baro 
"  eam  tenuit;^  nee  nos  occasione  talis  haronice  vel  eschaetce 
"  hahehimtis  aliquam  eschaetam  vel  custodiam  aliquoriim  homi- 
"  n«m  nostrorzim,  nisi  alibi  tenuerit  de  nobis  in  capite  ille  qui 
"  tenuit  baroniam  vel  eschaetam. 

"  Niillus  liber  homo  de  coitero  det  amplius  alicui,  vel  vendat 
"  de  terra  sua,  quam  ut  de  residuo  terrce  suce  possit  sufficienter 
"  fieri  domino  feodi  servitium  ei  debitum  quod  pertinet  ad 
"  feodum  illv.d. 

"  Omnes  patroni  abbatia?-?«7?i,  qui  habent  cartas  regum 
"  Angliaj  de  advocatione,  vel  per  antiquam^  tenuram  vel  pos- 
"  sessionem  habcant  carum  custodiam  cum  vacaveriut;  sicut 
"  habere  debent,  et  sicut  supra  dcclaratum  est} 

"  Nullus  capiatur  vel  impri.sonetur  propter  appellationem 
"  feminaj  de  morte  alterius  quam  viri  sui. 

*' Nullus  coiiiltatus  teneatur  de  caitero,  7iisi  dc  mense  in  men- 
"  sem;   et  ubi  major  termimis  esse  solebat,  major   sit;  nee  vice- 

•  Liccat  .  .  csQ  This  is  iu  the  ,  "  qui  manent  extra  forcstaiu:  vcrte 
St.  Alban's  hand  a<ldc.'l  at  the  end  '  "  hoc  folium."  The  ii>xt  chaptir 
of  the  cohimn.  It  is  oniitttd  in  I  (45)  of  John's  chartor  about  the 
O.  W.    It  is  only  in  John's  charter,  j  justiciaries  is  also  omitted. 

-  baronia]    Iiiscrtid  \>\  I'ar.     It  ■•  anti(]uum]   So  Par.  in  the  mar- 

is  in  John's,   not   in    Henry  III.'s      gin.     Th..-  t.xt  has  tiliijiiam. 
charter.  *  The  chapters  from  Jolin's  chnr- 

'  The  passa;re  (fap.  44)  in  John's  tcr  relating  to  the  forest,  and  seTeral 
charter  which  follows,  is  lure  omit-  j  others  (viz.  47-:)3,  5J-5'J,  C1-G3), 
ted  as  being  contained  afterwards  I  are  omitted;  of  these  50,  51,  Cl- 
in tTic  forest  charter ;  it  is  referred  |  C.3,  are  afterwards  given,  pp.  C02- 
to  in  the  margin  thus:   "Homines  |  C04. 


598 


MATTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D. 1215. 

Magna 

Churta. 


"  coj)ics  allqnis  vel  hallivus  suns  facial  turnum^  suum  j)ei* 
"  hundredum,  nisi  his  in  anno,  et  non  nisi  in  loco  dehlio  et 
"  consiieto;  videlicet  semel  fost  Pascha,  et  iterum  itost  fcstum 
"  Sancti  MichaeUs.  Et  visus  similiter  de  franco  lAegio  tunc 
"  fiat  ad  ilium  terminum  Sancti  MichaeUs  sine  occasione,  ita 
"  scilicet  quod  quilihet  haheat  suas  lihertates,  quas  liobuit  et 
"  habere  constievit  tempore  Henrici  regis  avi^  nostri,  vel  quas 
"  postea  adquisivit.  Fiat  autem  visus  de  franco  plegio  sic, 
"  ut  jja.-c  nostra  teneatiir,  et  quod  tethinga  integra  sit  sicut 
"  esse  consuevit ;  et  quod  vicecomes  non  quoerat  occasiones,  sed 
"  quod  conteniits  sit  de  eo  quod  vicecomes  habere  consuevit  de 
"  visit,  sua  faciendo  tempore  Henrici  regis  avi  '^  nostri. 

"  Non  liceat  de  ccetcro  alicui  dare  terrain  suam  domui  re- 
"  ligionis,  ita  quod  illam  resutnat  tenendam  de  eadem  domo. 
"  Nee  liceat  alicui  domui  reUgionis  terram  {_alicujus'\  sic  acci- 
"  pere,  quod  tradat  earn  illi  a  quo  illam  recepit  tenendam.  8i 
"  quis  autem  de  ccetero  terram  suam  sic  dederit  domui  religiosce, 
"  et  super  hoc  convincatur,  donum  suum  penitus  cassetur,  et 
"  terra  ilia  domino  suo  illius  feodi  incurratur. 

"  Scutagium  de  ccetero  capiatur,  sicut  capi  tempore  regis  Hen- 
"  rid  avi^  nostri  consuevit. 

"  Omnes  autem  cousuetudines  prredictas  et  libertates  quas 
"  concessimus  in  regno  nostro  tenendas,  quantum  ad  uos 
"  pertinet,  erga  omnes  homines  nostros  de  regno  nostro,  tarn 
"  clerici  quam  laici  observent,  quantum  ad  se  pertinet  erga 
"  homines  sues;  salvis  arehiepisco'pis,  episcopis,  abbatibus,  pri' 
"  oribus,  Templariis,  Hospitalariis,  comitibus,  baronibus,  inili- 
"  tibus,  et  omnibus  aliis  tarn  ecclesiasticis  personis  quam  scecu- 
"  laribus,  lihertatihus  et  liberis  consuetudinibus ,  quas  prius 
"  hahuerunt.     His  testibus,  etc." 

Libertates  vero  de  foresta  et  liberze  consuetudines,  quaa  cum 
libertatibus  praescriptis  in  una  cedula  pro  sui  capacitate  con- 
tineri  nequiverant,  in  hac  carta  subscripta  continentur  sub 
hac  forma. 


De  libertatibus  forestce.^ 

Charta  de        "  Johannes  *  Dei   gratia  rex  Anglias,    etc.      Sciatis  quod  in- 
foresta.        "  tuitu  Dei,  et  pro   salute    animse  nostrae    et  animarum  ante- 


1  turnum]  terminum,  B.  0.  W. 

*  Sic,  see  note  ■*  below. 

^  There  is  a  drawing  of  the  char- 
ter in  the  margin. 

*  This  is  the  forest  charter  of  1225, 


9  Hen.  III.,  as  appears  by  the  words 
"  spontanea  et  bona  voluntate  de- 
"  dimus,"  and  the  passage  in  p. 
601  (see  note  ^),  which  are  not  in 
the  charter  of  1 2 1 7 .  (B  ut  see  note  », 


DE   TEMPORE   REGl^   JOHANNIS.  599 

"  cessorum  et  successorum  [nostrorum],  ad  exaltationcm  sanctao  A.D.  1215. 
"  ecclesit-u,    ct  cmendationem   regiii   iiostri,  spontanea  ct  bona  Cluirtu  du 
"  voluntate  nostra  dedimus,  conccssimus  pro  nobis  ct  bairedi-  "'■^■''"'• 
"  bus  nostris  bas  libertates  subscriptas,  babeudas  et  tenendas 
"  in  regno  nostro  Anglia3  in  perpetuum. 

"  In  primis  omnes  foresta3,  quas  rex  Hcnricus  avus  noster 
"  afforestavit,  vidcantur  per  probos  et  Icgales  bomincs  ;  et  si 
"  boscum  aliquem  alium  quam  suum  domiuicum  afforestaverit  f.  39  b. 
"  ad  damnum  illius,  cujus  boscus  fucrit,  statim  deallbrestetur. 
"  Et  si  boscum  suum  proprium  afforestaverit,  remaneat  fo- 
"  resta,  salva  cominuna  dc  berbagio  et  rebus  aliis  in  eadcm 
"  foresta,  illis  qui  earn  prius  habere  consueverunt. 

"  Homines  qui  manent  extra  forestam,  non  veniant  de  caetero 
"  coram  justiciariis  nostris  de  foresta  per  communes  sum- 
"  monitiones,  nisi  sint  in  placito,  vel  plegii  alicujus  vel 
"  aliquorum  qui  attacbiati  sunt  propter  forestam. 

"  Omnes  autem  bosci  qui  fuerunt  afforestati  per  regcm 
"  Ricardum  fratrem^  nostrum,  statim  deafforestentur,  nisi 
"  fuerint  dominici  bosci  nostri. 

"  Archiepiscopi,  episcopi,  abbates,  priores,  comites,  barones, 
"  milites,  et  libere  tenentes,  qui  boscos  [sues]  babeut  in 
"  foresta,  babeant  boscos  sues,  sicut  eos  babuerunt  tempore 
"  primse  coronationis  pradicti  H[enrici]  regis  avi  nostri;  ita 
"  quod  quieti  sint  in  perpetuum  do  omnibus  purpresturia, 
*'  vastis  et  assartis  factis  in  illis  boscis  post  illud  tempus, 
"  usque  ad  principium  secundi  anni  coronationis  nostras.  Et 
"  qui  de  caetero  vastum,  purpresturam,  vel  essartum  facient 
"  sine  licentia  nostra  in  illis  boscis,  de  vastis,  pui-presturis, 
"  et  assartis  respondcant. 

"  Kegardores  nostri  cant  per  forestas  ad  faciendum  regar- 
"  dum,  sicut  fieri  consucvit  tempore  primal  coronationis  pra)- 
"  dicti  regis  Henrici  avi  nostri,  et  non  aliter. 

"  Inquisitio  vel  visus  de  expeditationc  canum  existentium 
"  in  foresta  de  cajtero  fiat,  quando  fieri  debet  rcgardum ; 
"  scilicet  de  tertio  anno  in  tertium  annum;  et  tunc  fiat 
"  per  visum  et  testimonium  legalium  hominum,  ct  non  aliter. 
"  Et   ille,    cujus   canis  inventus  fuerit   tunc   non  expeditatus,'' 

p.  601.)  JohnisRued  no  forest  char-  i  call  Henry  II.  his  prandfather,  this 

ter.  Wendovcr  (and  Paris aftcrliim),  '  bein^i  lift  unaltered, 

having  omitted  the  forest  clauses  in  j        '  fratrem]   altered  from   avuncu  ■ 

the  (Treat  charter,  has  inserted  this  ,  lum,  to    make    it    suit    John.     Tho 

from  the   records    at    St.    Alban's,  '  next  clause  wlierc  John   himself  is 


and   put   John's   name    instead   of 
Ilrnrv's  at   the  bffriiminf.'';  though 


mentioned,  is  omitted. 

•  B.  ins.  de,  the  beginning  of  del 


immediately  b«  low    he  is   made  to      by  mistake 


600  MATTH^I    TARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1215.  "  pro   miscricordia  det  tres   solidos;  et  dc  ca3tero   nullus   bos 

Charta  de    "  capiatur  pro  expcditationo.     Talis  autem  expeditatio  sit   per 

loresta,        •>  ^ssisam  conimuniter,    quod   tres  ortilli  abscindantur  de   pede 

"   antoriori    sine   pelota.'     ]Son  expediteutur    canes    de   cceteror 

"  nisi  in   locis    nbi  expeditari    solent"  tempore   primas  corona- 

"  tionis  pra3dicti  Henrici  regis  avi  nostri. 

"  Nullus  forestarius  vel  budellus  faciat  de  csetero  scotallum, 
"  vel  colligat  garbas,  vel  avenam,  vel  bladum  aliud,  vel  agnos, 
"  vel  porcellos,  nee  aliquam  collectam  faciat;  et  per  visum  et 
"  sacramentum  duodecim  regardorum  quando  facient  regar- 
"  dum,  tot  forestarii  ponantur  ad  forestas  custodiendas,  quot 
"  ad  illas  custodiendas  ratiouabiliter  viderint  sufficere. 

"  Nullum  suanimotum  de  ca^tero  teneatur  in  regno  nostro, 
"  nisi  ter  in  anno;  videlicet  in  principio  quindecim  dierum  ante 
"  festum  Sancti  Micbaelis,  quando  agistatores  veniunt  ad  agis- 
"  tandum  domiuicos  boscos  [uostros]  ;  et  circa  festuna  Sancti 
"  Martini,  quando  agistatores  nostri  debent  accipere  panagium 
"  suum.^  Et  ad  ista  duo  suanimota  convenient  forestarii,  viri- 
"  darii,  et  agistatores,  et  nullus  alius  per  districtionem.  Et 
"  tertium  suanimotum  teneatur  in  initio  quindecim  dierum  ante 
"  festum  Sancti  Joliannis  Baptistse  pro  foenatione  bestiarum 
"  nostrarum;  et  ad  istum  suanimotum  convenient  forestarii, 
"  viridarii,  et  et  non  alii  per  districtionem.  Et  pr^terea  sin- 
"  gulis  quadraginta  diebus,  per  to  turn  annum,  convenient  viri- 
"  darii  et  forestarii  ad  videndum  attachiamenta  de  foresta, 
"  tam  de  viridi  quam  de  venatioue  per  prassentationem  ipso- 
"  rum  forestariorum ,  et  coram  ipsis  attachientur.  Prasdicta 
"  autem  suanimota  non  teneantur,  nisi  in  comitatibus  in  qui- 
"  bus  teneri  consueverunt. 

"  Unus[quis]que  liber  homo  agistet  boscum  suum  in  foresta 
"  pro  voluntate  sua ;  et  habeat  pannagium  suum.  Concedimus 
"  etiam  quod  unusquisque  liber  bomo  possit  ducere  porcos 
"  sues  per  dominicum  boscum  nostrum,  libere  et  sine  im- 
"  pedimento  ad  agistandum  eos  in  boscis  suis  propriis  vel 
"  alibi  ubi  v'oluerit.  Et  si  porci  alicujus  liberi  bomiuis  una 
"  nocte  pernoctaverint  in  foresta  nostra,  non  inde  occasionetur 
"  ita  quod  aliquid  de  suo  perdat. 

"  Nullus  de  CEetero  amittat  vitam  vel  membra  pro  venatione 
"  nostra;  sed  si  aliquis  captus  fuerit  et  convictus  de  captione 
"  venationis,  graviter  redimatur,  si  habeat  unde  redimi  possit ;, 
"  et  si  non  [habeat]  unde  redimi  possit,  jaceat  in  prisona 
"  nostra  per  annum  uniim  et  unum  diem.      Et  si  post  annum 


'  pelota]  poleta,  B.  I       ^  suum]  nostrum,  0.  W. 

2  solent\  consueverunt,  0.  W. 


DE   TEMPORE    REGIS   JOHANNIS.  GOl 

anum  et  unum  diem  plegios  invenire  possit,  exeat  a  prisona;  A.D.  1215. 
sin  autcm,  abjuret'  regnum  nostrum  Anglia>.  Chart  a  do 

"  Quicunque  archiepiscopus,  episcopus,  comes,  vel  baro  foresta. 
veniens  -  ad  nos  per  mandatum  nostrum  transierit  per  fores- 
tarn  nostram,  liceat^  capero  uuam  vel  duas  bestias  per  visum 
forestarii  si  praesens  fuerit ;  sin  autem,  faciat  comari,  ne 
videatur  hoc  furtive  facerc.  Item  -  liceat  in  redeundo  eis 
facere  sicut  praedictum  est. 

"  Unusquisque  liber  homo  de  cfetero  sine  occasione  faciat 
in  bosco  suo  vel  in  terra  sua,  quam  habet  in  foresta,  molen- 
dinum,  vivarium,  stagnum,  marleram,  fossatum,  vel  terram 
arabilem,  extra  coopertum  in  terra  arabili;  ita  quod  non 
sit  ad  nocumcntum  alicujus  vicini. 

"  Unusquisque  liber  homo  habeat  in  boscis  suis  aerias  acci- 
pitrum,  spervariorum,  falconum,  aquilarum,  et  heironum ; 
et  habeant  similiter  mel  quod  inventum  fuerit  in  boscis 
suis. 

"  Nullus  forestarius  de  caetero,  qui  non  sit  forestarius  de 
feodo  reddens  firmam  nobis  pro  balliva  sua,  capiat  chemi- 
nagium  [aliquid  ^  in  balliva  sua ;  forestarius  autcm  de  feodo 
finnam  reddens  nobis  pro  balliva  sua  capiat  chemiuagium,] 
scilicet  pro  careta  per  dimidium  annum  duos  denarios,  et  per 
alium  dimidium  annum  duos  denarios,  et  pro  equo  qui  portat 
summagium  per  dimidium  annum  unum  obolum,  et  per 
alium  dimidium  annum  unum  obolum ;  et  non  nisi  dc  illis 
qui  extra  ballivam  suam  tanquam  mercatorcs  veniunt  per 
licentiam  suam  in  ballivam  suam  ad  buscam,  meircmium, 
corticem,  vel  carbonom  cmcndum,  et  alias  ducendum  ad 
vendendum  ubi  voluerint.  Et  de  nulla  careta  alia  vel  sum- 
magio  aliquod  cheminagium  capiatur;  et  non  capiatur  che- 
minagium,  nisi  in  locis  illis  ubi  antiquitus  capi  solebat  et 
dcbuit.  llli  autem  qui  portant  supra  dorsum  suum  buscam, 
corticem,  vel  carbonem  ad  vendendum,  quamvis  inde  vivant, 
nullum  de  ca^tero  dent  cheminagium.  De  *  boscis  aliorum 
nullum  detur  cheminagium  forestariis  nostris,  prajterquam 
de  dominicis  boscis  nostris. 

"  Omnes  utlagati  pro  foresta,  a  tempore "  Henrici  regis  avi 
nostri  usque  ad  primam  coronationem  nostram,  vcuiant  ad 
pacem  [nostram]   sine  impcdimento ;  ct  ealvos  plegios   iuvc- 

'  aZ/juret]  objiirit,  IJ.  *  Tho  words  in  lirackcts  are  carc- 


'^  venieris  .  .  nostrum — Item  .  .  . 
eat]  These  clauses  are  not  in  the 
first  forest  charter  (1217),  being 
introduced  into  that  of  1225. 

*  O.  W.  ins.  «»«. 


lessly  omitted  in  IJ. 

'  This  clause  is  not  in  the  second 
forest  charter  (1225). 

'  0.  \V.  ins.  tantum. 


G02 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


foresta. 


A.D.  1215.  "  niant,    quod   de    castero    non    forisfacient    nobis    de    foresta 

Charta  de    "  nostra. 

"  Nullus  castellanus  vel  alius  teneat  placitum  de  foresta,  sive 
"  do  viridi  sive  do  veuatione ;  sed  quilibeb  forcstarius  de 
"  feodo  attachiet'  placita  de  foresta,  tarn  de  viridi  quam  de 
"  venatione,  et  ea  pra3sentet  viridariis  provinciarum ;  et  cum 
"  [in]rotulata  fuerint  et  sub  sigillis  viridariorum  inclusa, 
"  prtesententur  capitali  forestario  cum  iu  partes  illas  venerit 
"  ad  tenendum  placita  forestEe,  et  coram  eo  terrainentur. 

"  Omues  autem.  consuetudines  prgedictas  et  libertates,  quos 
"  nos  concessimus  in  regno  tenendas,  quantum  ad  nos  pertinet 
"  erga  nostros,  omnes  de  regno  nostro  tarn  laici  quam  clerici 
"  observent,  quantum  ad  se  pertinet,  erga  euos." 


De  XXV.  haroiiilus  qui  constitiiti  sunt  a  rege  emendatores  legv/nt 

prcedictarum. 

Maona  "  Cum"  autem  pro  Deo  et  ad  emendationem  regni  nostri,  et 

Charta.  "  ad  melius  sopiendam  discordiam  inter  nos  et  barones  nostros 
"  [ortam],  beec  omnia  concesserimus,  volentes  ea  integra  et 
"  firma  stabilitate  gaudere,  facimus  et  concedimus  eis  securi- 
"  tatem  subscriptam ;  videlicet,  quod  barones  eligant  viginti 
"  quinque  barones  de  regno  nostro  quos  voluerint,  qui  debeant 
"  pro  totis  viribus  suis  observare,  tenere,  et  facere  observari 
"  pacem  et  libertates  quas  eis  concessimus,  et  hac  prgesenti 
"  carta  nostra  confirmavimus ;  ita  scilicet,  quod  si^  nos  vel  jus- 
f.  41.  "  ticiarii  nostri    [vel  ballivi  nostri]  "*    erga    aliquem    in    aliquo 

"  deliquerimus,  vel  aliquem  articulorum  pacis  et^  securitatis 
"  transgress!  fuerimus,  et  delictum  fuerit  ostensum  quatuor 
"  baronibus  de  viginti  quinque  baronibus,  illi  quatuor  barones 
"  accedent  ad  nos,  vel  ^  ad  justiciarium  nostrum  si  fuerimus 
"  extra  regnum,  proponentes  nobis  excessum,  petent  ut  sine 
"  dilatione  faciamus  emendari.  Et  si  nos  excessum  non  emen- 
"  daverimus,  vel  justiciarius  noster  si  fuerimus  extra  regnum, 
"  infra  tempus  quadraginta  dierum,  computando  a  tempore  quo 
"  monstratum  fuerit  nobis,  prffidicti  quatuor  barones  referent 
* '  causam  illam  ad  residues  de  illis  viginti  quinque  baronibus. 
"  Et  illi  barones  cum  communa  totius  terrse  distringent  et 
"   gravabunt  nos  modis  omnibus  quibus  poterunt;   scilicet  per 


1  attachiet]  attachiat,  B.  O.  W. 
-  This   is   chapter  61  of  John's 
charter,  omitted  above. 

^  B.  0.  W.  ins.  per  erroneously. 


■*  "  vel  aliquis  de  ministris  nos- 
tris  "  is  omitted. 
5  et]  vel,  O.  W. 
^  vel]  et,  B. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


G03 


"  captionem  castrorum,  terrarura,  possessionum,  ct  aliis  modis  A.D.  1215. 

"  quibus    poterunt,    donee    fuerit   emendatiim    secundum    arbi-  Magna 

"  trium    eorum,   salva    persona    nostra    et   rcgina;    uostraj    ct  ^''*""ta. 

"  liberorum  nostrorum.     Et  cum  fuerit  emendatum,  intendent 

"  nobis  sicut  prius  fecerunt.     Et  quicunque   voluerit  de  terra, 

"  juret  quod  ad  prredicta  omnia  cxequenda   parcbit   mandatis 

"  prajdictorum    viginti    quiuque    baronum,     et    quod   gravabit 

"  nos  pro  posse  cum  ipsis.     Et   nos   publice   et  libere  damus 

"  licentiam  jurandi  cuilibet,  qui  jurare  voluerit,    et  nulli   un- 

"  quam   jurare    prohibebimus.      Omnes    autem   illos    de    terra 

"  nostra,    qui   per   se    et    sponte   sua   nolueriut  jurare  viginti 

"  quinque    baronibus    de    distringendo    nos   et    gravando   nos 

"  cum  eis,   facicmus  jurare   eosdem  de  mandato   nostro,  sicut 

"  praedictum  est.'     In  omnibus  autem  qua;   istis  viginti   quin- 

"  que   baronibus  committuntur  exequenda,  si  forte  *  in  aliquo 

"  inter  se  discordaverint,  vel  aliqui  ex  eis   summoniti   nolue- 

*'  rint  vel   nequiverint   interesse,    ratum   habeatur   et   firmum 

"  quod  major  pars    eorum"    providcrit    vel    prteceperit,  ac  si 

"  omnes   viginti    quinque    in   hoc    consensissent.      Et    viginti 

"  quinque    baroncs    jurent,    quod     omnia    antedicta     fideliter 

"  observabunt,    et   pro    toto   posse    suo    facient  observari.     Et 

"  nos   nihil   impetrabimus  per   nos   nee    per  alium,  per  quod' 

"  aliquid  istarum    concessionum    ct   libcrtatum   revocetur    aut 

"  minuatur.     Et  si  aliquid  tale  fuerit  impctratum,  irritum  sit 

*'  et  inane  ;  et  nunquam  co  utemur  per  nos  vel  per  alium. 

"  Et*  omnes  malas  voluntates  et  indignationes  ct  rancores 
"  ortos  inter  nos  et  homines  nostros  clericos  et  laicos  a  tcm- 
"  pore  discordia3,  plene  omnibus  remisimus   et  condonavimus. 

"  Et^  ad  rael'nis  distringendum  iios,  qiiatuor  castellani,  dc 
"  Norhantun  scilicet,  de  Kenillewurthe,  de  Nithingham,  et  de 
"  Scardehurc,  einnit  jurati  [2yrccdici!8'\  viginti  quinque  haronihns 
"  quod  facient  de  castris  proidictis  quod  ipsi  prccccperint  et  man- 
"  daverint,  vel  major  pars  eorum.  Et  tales  semper  castellani 
"  ponantur  in  illis  castris,  qui  fideles  sint,  ct "  nolint  transgredi 
"  jvramentum  suura. 

"  Et^  nos  amovcbimus  omnes  alienigenas  a"  terra,  parentes 
"  omnes    Girardi    de  Athics,    Engelardum    scilicet,    Andrcam, 


*  A  sentence  is  omitted  here. 

2  qui  prtFsentes  fuerint  is  omitted 
here. 

3  quod']  quid,  B, 

*  'I'liis  is  the  bepiuningof  chapter 
C2  of  John's  charter. 

*  This  paragraph  is  inserted  hy 
Wendover  from  some  other  source  ; 


it  is  not  in  any  of  the  knon-n  coi>ies 
of  the  chartir. 

«  O.  W.  ins.  qui. 

'  This  is  made  up  from  capp.  50, 
51,  of  John's  charter,  witli  noinc 
alterations  and  additions  ;  the  addi- 
tions are  printed  in  Italicks. 

»  a]  de,  O.  W. 


604  MATTn.EI   PARISIENSIS   CHUONICA   MAJORA. 


A.D. 1215. 

Magna 
Charta. 


Names  of 
the  25 
barons 
elected. 


'  Petrum,  Gyonem  de  Chanceles,  Gyonem  de  Ciguini,  uxorem ' 
'  prcedicti  Q-irardi  cum  omnibus  l{be7-is  suis,  Galfridum  de 
'  Martcinni  ct  fratres  ejus,  Philippum  Marc  et  fratres  ejus, 
'  et  G[alfi-idum]  nepotem  ejus,  Falconem,  et  Flandrenses 
'  omnes  et  ruptarios,  qui  sunt  ad  nocumentum  regiii. 

"  Prseterea'  omnes  transgressiones  factas  occasione  hujus  dis- 
'  cordia3  a  Pascha  transacto,  qui  ^  fuit  annus  nostri  decimus 
'  sextus,  usque  ad  hanc  pacem  reformatam,  plane  remisimus 
'  omnibus  clericis  et  laicis,  et  quantum  ad  nos  pertinet,  plene 
'  condonavimus.  Et  insuper  fecimus  illis  fieri  literas  testi- 
'  moniales  et  patentes  domini  S[tephani]  Cantuariensis  archi- 
'  episcopi,  domini  Henrici  Dublinensis  archiepiscopi,  domini 
'  Pandulphi  subdiaconi  et  domini  Papse  familiaris,  et  epi- 
'  scoporum  prsedictorum,  super  securitate  ista  et  concessioni- 
'  bus  praefatis. 

"  Quare*  volumus   et    firmiter   praecipimus,  quod  Anglicana 

'  ecclesia   libera  sit,  et   quod   omnes  homines    de  regno   nos- 

'  tro  babeant   et  teneant  omnes  libertates   prsefatas,   jura,    et 

'  consuetudinea    bene    et    in   pace,    libere   et   quiete,  plene   et 

'  integre,  sibi  et   hteredibus  suis,  de  nobis  et  hteredibus   nos- 

'  tris,  in  omnibus  rebus  et  locis  in  perpetuum,  ut  prsedictum 

'  est.      Juratum    est  autem  tarn   ex    parte    nostra,    quam    ex 

parte  baronum,    quod  bgec    omnia    supradicta  bona    fide    et 

sine   malo    ingenio   observabimus.     Testibus    supradictis  et^ 

multis  aliis.     Data  per  manum  nostram  in    prato  quod  vo- 

catur   Runingemade,  inter    Stanes   et  "Windlesbores,    decima 

quinta  die  Jnnii,  anno  regni  nostri  decimo  septimo."  ^ 

Isti  ^    sunt    XXV.    barones    electi :  ^    comes    de    Clare, 

comes    Albemarle,  comes   Glovernise,    comes   Wintonise, 

comes     Herefordise,     comes     Rogerus,^    comes     Rober- 


1  This  mention  of  the  wife  of 
Gerard  de  Athies,  and  of  Falco 
(Fawkes  de  Breaute)  and  the  Flem- 
ings below  is  peculiar  to  this  copy. 
The  ruptarii  are  mentioned  in  the 
Articles  of  the  Barons,  §  41.  It 
is  possible  that  Fawkes's  name  was 
inserted  as  especially  an  enemy  of 
St.  Alban's.  See  the  story  about 
him  under  the  year  1226.  Yet 
Paris  has  inserted  his  name  in  the 
list  of  "  obsecutores  et  observato- 
"  res "  of  the  25  barons,  in  the 
margin  of  f.  39  h. 

2  This  is  the  rest  of  chapter  62 
of  John's  charter. 


^  qui  .  .  sextus']  quod  fuit  anno 
regni  nostri  decimo  sexto,  O.  W. 

■*  This  is  chapter  63  of  John's 
charter. 

5  nt  multis  aliis'}  om.  O.  W. 

^  In  the  margin  is  "  super  aliud 
"  exemplarium  xvi." 

7  This  is  at  the  foot  of  f.  39  b. 

®  These  lists,  which  are  in  the 
margin  in  B.,  and  are  not  given  in 

C,  will  be  found  also  in  the  Liber 
Additamentorum,  MS.  Cotton,  Nero, 

D,  1.  (N.),  f.  122. 

'  Roger  Bigod,  earl  of  Norfolk. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOUANNIS. 


C05 


tus,^  comes  Marescallus  junior,  Robertus  filius  Walteri,  A.D.  inr^ 
Gileljertus  de  Clare,  Eustachius  de  Vesci,  Huoro  Bigod, 
AVillolmus  de  ihuiLrai,  Major  ^  de  Londoniis,  Willelinus' 
de  Lanval,  Robertus  de  Ros,  constabularius  *  Cestrifo, 
Rieardus  de  Perci,  Johannes  filius  Roberti,  Willebnus 
Malet,  Galfridus  de  Say,^  Rogerus  de  INFunbray,  Wil- 
lelmus  de  Huntingcfelde,  Rieardus  de  Muntfichet,  AVil- 
lelmus  de  Albineto.*^  Isti  viginti  quinque  barones 
juraverunt  in  aniuiabus  suis,  rege  hoc  disponente,  quod 
omni  instantia  hpec  obsequerentur,  et  regein  cogerent, 
si  forte  resipisci  vellet,  lioc  tcnere. 

Obsecutores'    et    observatores  :    comes     !Marescallus,*^  ^'«i^^s  of 
comes  de  Harundel,  comes  Warennia;  affidavit,^  Henri-  lowers, who 
cus  Doili,  Hubertus  de  Burgo,  Mathreus  filius  Herbei'ti,  s^^^'r  ^" 

observe 

Robertus  de  Pinkeni,  Rogeinis  Huscarle,'"  Robertus  de  ti^.i,.  nioD- 
Neuburg,  Hcnricus  de  Ponte  Audomari,  Radulphus  de  *^^^^^- 
la  Haie,  Henricus  de  Brantefeld,  Garin  filius  Geroldi, 
Thomas  Basset,  Willelmus  de  Bokeland,  Willelmus  de 
Seintjohan,  Alanus  Baset,  Rieardus  de  Ripariis,  Hugo 
de  Beneval,^^  Jordanus^-  de  Saukuil,  Radulplius  Musgad, 
Rieardus  [de]  Sifiewast,  Robertus  de  Ropele,  Andreas  de 
Beucamp,^^  Walterus  de  Dunstanville,^^  Walterus  Fo- 
lioth,  Faukes,  Johannes  ^larescallus,  Phili[)pus  de  Albeni, 
Willelmus  de  Parca,  Radul))hus  de  Nominnville,  Wil- 
lelmus de  Perci,  Willelmus  Agnilun,  Engeramus '°  do 
Pratest,  Willelmus  de  Cirencestre,  Rogerus  de  Zucha, 
Rogerus  ^^  filius  Bernardi,  Godefridus  ^^  de  Craucumbe ; 


'  Robert  de  Verc,  E.  of  Oxford. 

-  William  Ilardrl. 

3  Willelmus]  So  N.  B.  has  Gi- 
lebertus  over  an  era-surc.  This  is 
William  de  Lanvalki.  Whoever 
altered  Willelmus  to  GiUhcrtus 
confused  him  Mith  Gilbert  de  Laval 
(v.  p.  585). 

*  John  dc  Lnci,  afterwards  carl 
of  Lincoln. 

*  Say]  Sa;i,  N. 

*  Alhineti)']  Aubeinni,  N. 

7  OlisecuUiTca  el  ohaervatores  ] 
N.  has  "  Hi  juraverunt  quod  obsc- 


"  quercntur  mandato  xxv.  baro- 
"  num." 

8  Marescallns]  N. ;  d  ■  Clare,  11. 

'  ajfidavit]  om.  N. 

'"  lliiscarle']  Ilii^icarin,  N. 

"   Btnivitl]  IJoneval,  X. 

"  Jorilanus  de  Saukuii\  Joranius 
de  Caukivill,  N. 

"  Beucamji]  Beiielap  or  Beu- 
clap,  N. 

"  Dun.stiinvillr']  Diinestaple,  B. 

'^  J-Jni/rrnmus]  EiiRelrani,  N. 

"•  linijerua]  Hadulfus,  N. 

•7  Gvde/ridus]  Galfridus,  N. 


GOG 


MATTH^I   PARISIENSIS    CHRONICA  MAJORA. 


John 

writes  to 
the  sheritfs 
to  secure 
the  obser- 
vance of 
the  charter. 


A.D.  I2i5,isti    omnes    juraverunt    quod    obsequerentur    mandato 
viginti  quinque  baronum.^ 

TJt  rex  Angloruni  per  literas  patentes  libertates  prosdictas  sub 
dolo  ohservari  prceceperit. 

His  ita  gestis,  rex  Anglorum  Johannes  misit  literas  suas 
patentes  in  omnes  fines  Angliae,  pra3cipiens  firmiter  vicecomiti- 
bus  universis  totius  regni,  ut  facerent  jurare  omnes  de  ballivis 
suis  liomines  cujuscunque  conditionis,  quod  leges  et  libertates 
prjKdictas  observarent,  et  quod  ipsum  regem  pro  posse  suo 
per  captionem  castrorum  suorum  distringerent  et  gravarent 
ad  prtefata  omnia  exequenda  sicut  in  carta  continebatur.  Quo 
facto,  venerunt  ad  regem  multi  nobiles  de  regno,  exigentes 
jura  sua  terraruni  et  possessionum,  custodiasque  castrorum, 
qua3,  ut  dicebant,  sibi  jure  hsereditario  debebantur.  Sed  rex 
negotium  illud  distulit,  donee  saeramento  legalium  bominum 
probatum  fuisset,  quid  de  jure  singulis  deberetur.  Et  ad  boc 
plenius  exequendum,  constituit  omnibus  diem  apud  West- 
monasterium  decimo  septimo  kalendas  Augusti.  Veruntamen 
Stepbano  Cantuariensi  arcbiepiscopo  reddidit  castrum  Rofense, 
cum  ^  quibusdam  aliis  quas  ad  ejus  custodiam  de  jure  anti- 
quo  spectabant.  Et  sic  soluto  colloquio,  barones  cum  cartis 
prsefatis  ad  urbem  Londoniarum  reversi  sunt.^ 

Concessit^  insuper  eodem  anno  rex  J[ohannes],  ut 
pronius  corda  prselatorum  et  magnatum  sibi  conciliaret, 
liberas  in  omnibus  ecclesiis  Angiise  electiones.  Et  pro- 
curaverunt  tam  ipse  rex  quam  magnates  et  prselati, 
ut  ilia  sua  super  hoc  carta  et  concessio  a  Papa  confir- 
maretur  ;  unde  ad  majorem  securitatem  regalis  carta  in 
Papali  confirmatione  inseritur  bullata.  Quam  qui  vi- 
dere  desiderat,  in  libro^  additamentorum  fratris  Matthsei 
Parisiensis  reperiet  ad  signum  anchorse.  o-{ — ^)-o 


Rochester 
castle  given 
up  to  the 
archbishop. 

The  barons 
return  to 
London. 

Nota  opti- 

mam  con- 

cessionem 

dupliciter 

confirma- 

tam. 


1  After  this  N.  has  "  Omnes  isti 
"  juraverunt  cogere  si  opus  esset 
"  ipsos  XXV.  barones  ut  rectificarent 
"  regem.  Et  etiam  cogere  ipsum 
"  si  mutato  animo  forte  recalci- 
«  traret." 

2  cum  quibusdam  aliis']  So  Par. 
over  an  erasure.  B.  no  doubt  had 
et  turrem  Londoniarum,  as  O.  W. 

2  In  the  margin  is  a  reference  to 
what  follows  :  "  Carta  domini  Papsc 


"  bullata  scribitur  in  cedula  ad- 
"  dita  ;  "  i.e.  the  inserted  f.  40. 

••  This  addition  of  Paris  is  at  the 
foot  of  f.  41.     It  is  not  in  C. 

"  This  is  the  first  mention  of  the 
Liber  Additamentorum,  MS.  Cott. 
Nero  D.  1.  The  letter  of  Innocent 
is  given  there,  f.  1 2 1  6.  It  is  given 
here  by  Paris  immediately  after 
this,  p.  607,  and  again  under  the 
year  1256  (p.  920,  ed.  Wats). 


DE   TEMPORE   REGIS  JOILVNNIS. 


607 


Fcedera,  i. 
p.  127. 
Innocentii 
in.     Litt. 
207  (opp. 
ed.  Mignc, 
ccxvii. 
246). 


&c. 


Literce  domini  Papce  conjtrmantes  concessionem  regis  a.d.  1215. 

Jlohannisl. 

Volens  ^  autem    rex   J[ohannes]    ad  majorem    securi-  f.  40. 
tatem  et  robur  diuturnitatis   hiec   inviolaLilitcr    obser-  J«ii» writes 
vari,  misit  ad  dorainura    Papain    I[imocentium],  rogans  I'ojio,  who 
instauter,  ut  huic  pias  concessioni  efc  confirmatioiii  sua3  j^V"^'"™* 
favorem  dignaretur  exhibere,  ct    eandem    bulla;    mum-  cession 
mine  confirmare.    Quod  quia  jam  factus  fuit  obsequens  fr'^'*^*'"" 
Pap?e   vassallus  et  rex  Apostolicus,   meruit    qua3    petiit  dom  of 
ijracius  im])etrare  sub  Lac  forma  :  election  to 

to  i  sees,  mo- 

"  Innocentius  episeopus,  etc.     Venerabilibus  fratribus  nasterics, 

"  et    dilectis    filiis    universis    ecclcsiaiaxni    pnvlatis    per 

'*  Angliam  constitutis,  salutem  et  Apostolicam  bcnedic- 

"  tionem.     Di<;nis   laudibus    attoUimus    marjnificcntiam 

"  Creatoris,    postquam  Idem,   Qui  est  mirabilis   ct  ter- 

"  ribilis   in    consiliis  super    filios  hominum,  aliquandiu 

"  toleravit  ut  perflando  discurreret  per  arcolam  -  horti 

"  sui  spiritus  tempestatis,  quasi  ludens  taliter  in    orbc 

"  terrai-um,  ut  sic  ostenderet    infirraitatem  ct  insuffici- 

"  cntiam   [nostram]  nobis,  statim  cum    voluit,  dixit  et 

"  Aquilonj,  da,  et  Austro,  noli    prohibere,  irnperansque 

"  ventis  et  mari  ^  statuit  procellam  in  aura,*  ut  nautaj 

"  portum^    inveniant    peroptatum.      Cum    cnim    inter 

"  regnum  et  sacerdotium  Anglicanum,  n(m  sine  magno 

"  periculo  at([uc  damno,  super  electionibus  pra-latorum 

"  gravis   fuerit   controversia  diutius   agitata ;    Illo  tan- 

"  dem,  Cui  nihil  est  impossibile,  Quique  ul)i  vult  spi- 

"  rat,  mirabiliter  operante,  carissimus "   J[ohanne.s]  rex 

"  Anglorum    illustris  liberaliter  ex  mera   et   spontanea 

"  voluntate,  de    consensu    connnuni    l)aronuni    suoruin, 

"  pro  salute  animje  suae  ac  priedecessoruni  suorum  ^  ct 


'  This  is  on  an  inserted  leaf. 

*  areolam'\  artolatn,  B. 

'  ct  mari]  per  mure,  B. 

*  aura]  aurom,  N. 


*  N.  ins.  quivtia. 

'  N.  ins.  in  Chriato  filiu$. 

^  aui^ruml  om.  N. 


60S 


MATTIJ.EI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1215.  "  successorum,    nobis  ^  concessit   ct  suis   literis    confir- 

"  mavit,   ut    de  cnetero  in    universis  et  sincrulis    eccle- 

"  si  is  ac    monasteriis,    cathedralibus    ct    conventualibus 

"  totius  regni  Angiise,  ia  perpetuum  liberse  fiant  elec- 

"  tiones  quorumcumque  prrelatorum,  majoruin  et  etiam 

"  minorum.     Nos  igitur  hoc   gratura  et    ratum  liaben- 

"  tes,  concessionem  hujusmodi  vobis  et  per  vos  ecclesiis 

"  et   successoribus    vestris,    prout    in    ejusdem  ^    literis 

"  regis    perspeximus    contineri,     auctoritate    Apostolica 

"  conjSrmamus,  et  prsesentis  scripti   patrocinio  commu- 

"  niraus.     Ad  inajorem  auteni  firmitatem  efc  perpetuam 

"  memoriam  liujus  rei,  pra3fatas  regis  literas  super  hoc 

"  confectas  pr^esentibus  misceri^  fecimus,  quarum  tenor 

"  talis  est : 

Letter  of         "  '  J[ohannes]  Dei  gratia  rex  Anglise,  dominus  Hy- Fcedera, 
1    •"  7t\     "  '  berni?e,  dux  Normannise  et  Aquitannise,  comes  An-  '•  P*  ^^^' 

freedom  of  "  '  degavise,  archiepiscopis,  episcopis,  comitibus,  baroni- 
"  '  bus,  militibus,  ballivis,  et  omnibus  has  literas  visuris, 
"  '  salutem.  Quoniam  inter  nos  et  venerabiles  patres 
"  '  nostros,  S[tephanum]  Cantuariensem  totius  Anglise 
"  '  primatem  et  sanctse  ecclesiae  Romanse  cardinalem, 
"  '  W[illelmum]  Londoniensem,^  E[ustachium]  Hely- 
"  '  ensem,  E[gidium]  Herefordensem,  J[ocelinum]  Ba- 
"  '  thoniensem  et  Glastoniensem,  et  H[ugonem]  Lin- 
"  '  colniensem  episeopos,  super  damnis  et  ablatis  eorum 
''  '  tempore  interdicti,  per  Dei  gratiam  de  mera  et 
"  '  libera  voluntate  utriusque  partis  plene  convenit ; 
"  '  volumus  non  solum  eis  quantum  secundum  Deum 
"  '  possumus  satisfacere,  verum  etiam  toti  ecclesiaB 
"  '  Anglicanpe  salabriter  et  utiliter  in  perpetuum  pro- 
"  '  videre.  Inde  est  quod  qualiscumque  consuetudo 
"  '  temporibus  nostris  et  prsedecessorum  nostrorum 
"  '  hactenus  in    ecclesia    Anglicana  fuerit    observata  et 


election  to 
sees,  ab- 
beys, &c 


^  nobis]  om.  N. 
^  ejusdern]  eisdem,  N. 
^  misceri']  inseri,  N.,  with  anno- 
tari  in  the  margin. 


''  Londoniensem]     Londoniensis, 
B.,  and  so  with  the  other  sees. 


DE  TEMPORE   REOTS  JOTIANNTS.  GOf) 

"  '  quicquid   juris  nobis  hacteniis  vendicavcrimus    [in  '  A.l).  vim. 

"  '  eloctionibu.s      quorumcunque     pradatoruni,    nos     al)  V^"".'!* 

"  '  ipsorum  petitione  pro  salute  animte  nostroe  et  praj-  ciaiimr 

"  '  decessorum  et  successorum  nostrorum  regni  Anglian  J[!p|'j*',"' )|| 

"  '  liberaliter  raera  et  spontanea  voluntate  de  coninumi '"^'f'*.  "''- 

"  '  assensu    baronum     nostrorum    concessiraus    et   eon-  ^^'^' 

"  '  stituimus  ot    hac  prrosenti  carta  nostra   confirmavi- 

"  '  mus,]    de  coetero    in    universis    et    singulis    ecclesiis 

'•  '  et  nionastcriis,  cathedralibus  et  conventual i bus  totius 

"  '  regni   Anglia:^  libera?  sint    in    perpetuum    clectiones 

"  '  quorumcumque  prrelatoruni,  majorum    et  niinorum ; 

"  '  salva  nobis  et  lia3redil)us  nostris  custodia  ecclesiarum  Excipitm- 

"  '  et  monasteriorum  vacantiura,  qu?e  ad  nos  pertinent.  '"*'"'''" 

"  '  Proniittinms  ^  etiani,  quod  nee  inipediemus  nee  im-  rtirantiinn. 

"  '  pedire  permittomus  per  nostros,  nee    procurabimus, 

"  '  quin  in  universis  et  singulis  ecclesiis   [et]  monaste- 

"  '  riis,    postquam    vacaverint   pnx'laturie,    quemcumque 

"  '  voluerint  libere  sibi  proficient '^  electores  pastoreni  ; 

"  *  petita    tamen    a    nobis    prius    et    hrercdibus    nostris 

"  '  licentia  eligendi ;  quani  non  denegabimus  *  ncc  diffe- 

"  '  remus.       Et   si    forte  assit  ^    quod    denegareinus    vel 

"  '  differemus,  nihiloininus  procedant  electores  ad  elec» 

"  '  tionem    canonicam    faciendam.      Et    similiter    post 

"  '  celebratam     electionem    noster    recpiiratur    assensus, 

"  '  quern  non    denegabimus,  nisi    aliquid  rationale  pro- 

"  '  posuerimus    et  legitime  probaverinius,   propter  quod 

"  '  non  debemus''  conscntire.     Quare  volumus  et  firmitor 

"  '  jubemus,  ne  quis  vacantilnis  ecclesiis  vel  monastoriis 

"  '  contra  banc  nostram  concessionem  et  constitutionem 

"  '  in  aliquo  veniat  vid  venire  j^rx'sumat.     Si  quis  vero  Exrommu- 

"  'contra  hoc  aliquo  unquam  tempore  venerit,  maledic-'''J^''^"^^^"^ 

"  'tionem  Dei    onmipotentis  et  nostram  incurrat.     W\^  maitr  mriir 

"  '  testibus,    P[etro]    Wintoniensi  episcopo,    W[illoIm(>] '"'""  "'^"' 


I 


This  passage  in  brackets,  which 
is  omittid  in  B.,  is  from  N. 

-   Priimiltimus]  |)n>iiiisimiis,  N. 
'  pra-ficient']  prtcficiant,  N. 


'  flriief/uhimits']  iUnogemiis,  N. 
■'•  aasil]  This  in   N.  liat  hcfn  al- 
tered to  qiunlalisil,  a>*  in  the  Fu-ih-ra. 
'''  ilebemus']  dchenniuH,  N. 


VOL.    II.  Q   <.> 


GIG  MATTIIiEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJOR  A. 

A.T).  i-2!5, "  '  Maroscallo  comite  Pcnbroc,  Wfillelmo]  comite  War- 

"  '  rennijTp,  R[anulf{)]    comite  Cestriic,  S[ahero]    coinite 

"  '  AVintoniensi,  G[alfrido]  do  Mandevilla  comite  Glou- 

"  '■  cestiia'    et    Esexire,    W[illelmo]  comite   de    Ferariis, 

"  '  W[illelmo]    Briewere,  W[arino]   filio    Geroldi,  W[il- 

"  '  lelmo]   de  Cantelupo,  H[iig-oni]  de  Novilla,   Roberto 

"  '  de    Wor,    W[illclmo]    do     Himtingefelde.       Datum 

"  '  per  manum  magistri  R[oberti]  de  Marisco  cancellarii 

"  '  nostri,    decimo    quinto    die  Januarii,    apud    Novum 

"  '  TempUim  Londoniis,  anno  regni  nostri  decimo  sexto.'' 

"  Nulli  ergo  omnino  liomini  liceat  banc  paginam  nos- 

"  tr?e  confirmationis  infringere,   vel  ^  ei  ausu  temerario 

"  contraire.     Si  quis  autem  lioc    attemptare   prresump- 

"  serit,  indignation  em    omnipotentis  ^    Dei  et   beatorum 

"  Petri  et  Pauli  Apostolorum  ejus  se  noverit  incursurum, 

"  Datum  Laterani,  tertio  kalendas  Aprilis,  pontificatus 

"  nostri  anno  decimo  octavo." 

f.  40  b.  His  ita  peractis  et  ex  utraque  parte  approbatis,  exul- 

ihlnXin    tavcrunt    omnes,    credentes    Deura    misericorditer     cor 

John.         regis   tetigisse,    cor    ab    eo    lapideum    abtuHsse,    et    cor 

Ps.  ixxvi.    carneum  addidisse  ;    et  ut  in    eo  fieret  optima  dextenxi 

Excclsi  viutatio.     Speraveruntque  omnes  et  singuli  An- 

gliara  quasi  Mgyptlsico  jngo,  quo  diu  ante  premebatur, 

per  Dei   gratiam    suis    temporibus    liberatam,    turn    per 

Romanpe  ecclesise   protectionem,  cujus  alis  se  credebant 

obumbrari,  et   sic  vebit    sub  clipeo  divinse  militiae,  cui 

servire    regnare    est,    pace    et    libertate    gaudere  ;    tum 

propter  regis    desideratam    bumiliationem,  quam  spera- 

verunt  omni  mansuetudini  et   paci  feliciter  inclinatam. 

Mutatio      Sed  longe   aliter,  proh    pudor  et  proh  dolor !    et  nimis 

reals  Jo^    dissimilitcr   quam    speratiim    fuit,    evenit.      Credebatur 

hanius  in     fortuna  anidcndo  nectar  propinasse,  cum  fellita  pocula 

consiliiK  °  st  venena  prjeparavit.      Ecce    enim    filii  Belial,  diabolo 

procurante    qui    successibus   hominum    ex   antiqua  sua 


1  N,  adds   iu  the  margin,  "  anno   I       -  re/]  et,  N. 

Domini  scilicet  Mccxv."  |       ^  omnipoteiitis]  om.  N. 


DE   TEMPORE    REOIS   JOHAXNIS.  Gl  1 

consuetutline  [invidet],  videlicet,  riiptarii  neqiiisslmi,  qui  A.D.  iai5. 

bella  potiu.s  quain  pacem  voluerunt,  re<>iis  auribus  verba  ''''■■*  ^'^'' 

discordia?  susurrando  instillavunt.     Dixerunt  eniiii  ijnin-  mock  :it 

niendo  et  deiisionibu.s  multipHeatis  subsaiinaudo,  "  Ecce  "'"" 

"  vigesimus  quintus  rex  in  Anglia ;  ecce  jam  non  rex, 

'•'  nee  etiam  regidus,  sed  regum  opprobrium  ;  malle  de- 

"  beret  non  rex,  quam  sic  rex  esse.     Ecce  rex  sine  regno, 

"  dominus  sine  dominio  ;  ecce  alficus  '  nauci  et  angularis, 

"  rota  quiuta  in  plaustro,  regum  ultimus,  et  po])uli   ab- 

"  jectio.      Heu  miser  et  servus    ultima)  conditionis,   ad 

"  quam  servitutis  miseriam  devolutus  !     Fuisti  rex,  nunc 

"  fex  ;  fuisti  maximum,  nunc    minimus.     Nihil  infeliclus 

"  quam  fuissefelicem."    Et  sic  iram  provocantes,  addendo 

flammam  vento  ab  igne  sulpliureo  scintillas  excitarunt. 


Aveii'itnr  cov  regis. 

Tunc    rex    nimis  credulus   susurris    abhon)inabiliuiu  Ciian-,'»-  in 
ruptariorum,  quos    ex    consuetudine    in    propriam    per-    "'"' 
niciem  nimis   libenter,  abjectis    naturalibus   suis    homi- 
nibus,  educaverat,  animum   suum   mutavit   et   cor  ejus 
pessimis  consiliis  inclinavit ;  Icvc  est  enim  fiuctuantem 
movere,  et    proclivum  ad    mala  ad  ilngitia  prtccipitare. 
Tunc  rex  ab  alto  ducens  susi)iria,  concopta  indignatione  Lammfa- 
maxima,  C(t'pit  in  so  ipso  tabescere,  et  lament<itionibus 
multiplicatis  conquerendo  dicerc  ;   "  Ut  quid  me  genuit  Hisfjricf 
"  mater  mea  infelix  et  iinpudica?     Ut  quid  genibus  ex-  y,,.i,„^'i,.. 
"  ceptus,  ut  quid  \iberibus  ablactatus,  infaustum  accepi  *"/"'' f 
"  incrementuni  ?     Ferrum  mihi  potius  (piam  alinicntum  J/^T*^"'" 
"  debuit  prseparari."      CV^pit  frcndere   dentibus,    oculis 
torvis  intuitum  retorquere,  arreptos   baculos  et  stipites 
more  furiosi  nunc  corrodere,  nunc  corrosos  confringero, 
et    inordinatorum    gestuum    plurimis    argumentis    con- 
coptum  dolorem  iinmo  furorcm  manifestnrc.     Et  stiitim  yrrsuiii, 

cotisuetu. 


'  alficu8'\    i.e.   nIphicuR,  n  leper.  I  these  words   is,   "  a  leper,  worthless 
The  only  nuaniiip   I  can  nttnch  to  I   "  ami  lurkinp  iu  corners." 


G12         MATTHiEI   rAIlTSIENSlS  CHRONICA   MAJORA. 

A.D.  1215.  in  ipsa  nocto   clcanculo   confectis    Uteris,  misit  ad   Phi- 
llis  pre-      lippum  Mai'c  constabularinra  castri  de  Notingliam,  na- 
alrainst  the  tione    Pictavcnsem ;    similiter  ct  ad  oinnes  suos  alieni- 
I'iirons.       genas,    in    quibus    maximc    confidebat    anima    sua,   ut 
castra  sua  vietualibus   munirent,  fossatis  ambirent,  ser- 
vientibus  stipend] ariis  roborarent,  balistas  et   macliinas 
pararent,  spicula  fabricarcnt;  eaute  tamen  et  sine  pro- 
I'umpentibus     comminationibus,    ne    barones     forte    id 
comperientes  repagulorum  impedimenta,  ne  furor  regius 
Fraiis  est    procederet,  prsepararent.     Sed  cum  nihil  occultum  quod 
comperta.    ^^^  reveletur,  per    commeantes^  cito  magnatibus   hsec 
mala   pr?emeditatio   et   periculosa   machinatio   innotuit. 
Et    aliqui    de  pmdentioribus    eundcm    adierunt,    ut   si 
vera  essent  qute   dicebantur   diligenter    explorarent,    et 
consolationibus    salubribusque    consiliis    indignationem 
ejus  averterent,  et  eum  ab  iniquo  proposito,  antequam 
nequiter  inciperetur,  revocarent,     Sed  rex  sereno  vultu, 
virus  intrinsecum  coram  magnatibus  jmlliando,  se  nihil 
sinistrum  meditari,  jurando  per   pedes   Dei,  constanter 
affirmavit.      Et    sic   murmur    jam    exortum    per    falsa- 
commenta,    et    faciendo    cachinnos    ex    adverse    seden- 
Feelings  of  tibus,   subdole    pacificavit.      Veruntamen   quia    difficile 
the  barons,  ^^  capit    furiosus,   plurimis  signis  ipsi    magnates,  ante- 
quam ipsum  concilium  solveretur,  jjerceperunt,  quod  cor 
regis  aversum  est   ab   eis  et   decidisset  vultus  ejus ;  et 
continuo  mente   prsesaga   futuros  eventus    ponderabant, 
dicentes,    ."  V?e  nobis,    immo   toti   Angiige    carenti  rege 
"  veraci    et  oppressre  tiranno  subdolo,  et  summis  cona- 
"  tibus  regnum  miserabile  evertenti.      Nos  jam  Romse 
"  subjecit    et    Romance    curise,  ut    protectionem   ab   ea 
"  consequeremur ;   timeudum  est  ne  injuriosas  suppedi- 
"  tationes  in  posterum  inveniamus.      Nunquam  audivi- 
"  raus  de  aliquo  rege,  qui  noUet  coUa  servituti  subtra- 
"  here ;   iste    sponte    succumbit."      Et   sic    lamentantes 
regem  recedendo  reliquerunt,  ad  propria  revertentes. 

1  covimeantes]  commorantes,  C. 


DE   TEMPORE   KLGIS    JOUANNLS. 


Gi3 


Ut  rcM  Johannes  ml  VccUiiu  insulam,  lalenU'r  i-c  cUc'.ylcns 
haronihus  occuUas  jparauvrit  iitsidUi<i. 


A.I).  1215. 


Recedentibus,  ut  dictum  est,  do  coUoquio  barouibus,  rex  An-  f.  41. 
gloriim  '  solus   rcmansit,  ut  vix  sibi  septcm  oquites  dc  propria  John  poef, 
familia  supcrcsseut.     Qui  uoctc  ilia  iu  castro  do  Windlesliorcs  '''  ll'A"  '^*'^' 

...  ,        ,  „  .  .  .      .     <>t  >\  l;;lit, 

siue   quietc   quicsccus,    ante    luccm    confusus    et  auimo   minis  .,,„]  mrnd^ 

constcrnatus,  ad    Vcctiim    insulam    latcntcr   confugil.      Ubi    in  ran.lulpli 

angaria    mentis   aliquandiu   coustitutus,    cxquisitis   vcrsutiis  -  <<'  Koim- 

excogitavit,  quo  contra  baroncs   ultionis    t»cncrc  utcrotur,   ilia  ,?  *-'-^J-''*"^ 
1  1  !•   -I  -1  f lie  rope 

ira  excandcscens  de  (jiia  uicit  ([Uidaiu  sanctus,  "  Ira  est  a^'ainst  the 

"  libido  ulcisceiuli,"^  cupieu.si^ue  dummodo  ultus  cum  con-  '^'"'ons. 
fusis  confundi.  Tandem  post  meditatioues  divcrsas,  in  duo- 
bus  gladiis,  cum  Pctro  Apostolo,  id  est  in  spirituali  ct  matc- 
riali,  ab  hostibus  vindictam  tiuaircrc  prioclegit;  ut  si  in  uno 
nou  posset,  in  altero  fiducialiter  triumpliarct.  Ut  autcni  in 
gladio  sjiirituali  percutcret,  misit  ad  curiam  Romanam  Pandul- 
phum  domini  Papa)  subdiaconum,'  cum  aliis  quibusdam  nun- 
ciis,  immeinor  tain  profundi  jnrisjurandi  adlinc  recentis, 
lit  baronura  propositum  auctoritatc  AposLolica  irritarcnt.  Alisit  ib'  !>,iiil« 
ctiam  Walterura  Wigorniensem   episcopum    et  An"liiu    cancel-  •'['"'•'^ 

1         •  T     ,  •  XT  •  !)•  I  1        i'hlO.Kl    to 

larium,  Jobanncm  '  ejjiscopum     JNorewiccuscm,    Kicardum    dc  ,..,1^.,.  j-^^^.^.^, 
Marisco,  Willelmum  Geruuu,  et  ilugonem  de  Bovcs  ad  omnia  ibr  Liiii. 
finitima  rcgna  transmarina,   cum    sigillo   suo   propter   militai'o 
prajsidium,    promittcns   cis    terras,    posscssioiies    amplas,    cum 
pccunia  non  modica ;    et  ad   majorcm   fidem,  si   nccesse  esset. 
faccrent  omnibus  venire  voleutibus  cartas  de  securitate   et  sti- 
pciidio  militari;  tcrminum(|ue  lliis''  prajfixit,  quatinus  cum  uni- 
vcrsis    quos   attrahcrc  poterant  vcnirent  contia ^    ipsuni    apud 
Dovcram  ad  festum  Sancti   Michaelis.      Misit  i)iieterea  litems  He  orders 
suan^,  ad  majoroui  sui  et  totiuhs    rcgni  perniciom  ct  con-  •''^"  castel- 
fusioncm,  ad   omnea   castellanos  suos  de   regno  Anglia3,  \n-w-  K„gi.,''„|  ,„ 
cipiens  singulis,  ut  ciistclla   sua  omni    victualium  ct  armorunif.  41  /,. 
gencrc    cum    pra,'Hidio   militari    ita   munircuL,  ut  sufliceret  eis  fortify  their 
ad  dcfcnsionem,  si  contingerei;   illos  in  crastino  obsideri.     Ipso  castles, 
autcm  rex  interim  cum  paucis  ministris,  quos  do  familia  Norc- 
wiccnsis  cpiscopi  emcndicatos  babcbat,  piratrc  cxcrccns  ofliciuin, 
nautarum  sibi   Qnincjuc  Portuum  gratiam  reconciliare  vacavit. 


'  ().  W.  ius.  iUi. 

•  vejaiUiis  3     arguiueutatioiiibus, 

o.  w. 

3  S.    August.    Dc    Civitat.    Dei, 
xiv.  15. 

'  0.  W.  add  ct/amil((irciii. 


*  This  is  iin  en-or,  as  liis  death 
has  lieen  iiuiitioiied  under  the  year 
1214,  above,  p.  082. 

«  »7/»«]  cis,  VV. 

*  runira]  ad,  W. 


G14. 


MATTn.EI   PATITSITKNSIS   CHRClNICA   MAJOIU. 


A.D.  12ir>.  Sicquc  in    insula    pra^dicta   ct  circa   niaiitima,  quasi    sub   divo 

His  soli-      latcns,  omni   rcgio    tumultu  postposito,    per    tres    menses  inter 

taiy  life,      undas  et  nautarum  collegia    in  conteinplatione  perdition  is 

vitfim  agebat  solitariani.'      Veruntamen   interim   diversa   dc  eo 

diversorum  vei'sabatur ''    scnteutia,    priecipue    cam    a   quibus- 

dani  piscator,  ab  aliis   mercator    et   piraticus  prtedator,  a  non- 

Consc-         nullis  vero  apostata  diceretur.      Et   cum  propter  ejus  tam  diu- 

qiiciit  tinam  absentiam  qu;ereretur  a  multis    et   non   fuissct  inventus, 

rumours,      undis  eum"^  crediderunt  submersum,  vel  alio  quocunquc  mortis 

genere  vel  per  se  vel  per  alium  peremptum."^     Kex   autem 

iKrc  omnia  conferens  ^  in  corde  suo,  tacite  nunciorum  suo- 

rum,  quorum  quosdam  ad  curiam  Romanam.  nonnullos  propter 

militare     prcTesidilim    destinavit,*'    hostilium     araicorum     et 

amicabilium  liostium,  prtestolabatur  adventum. 


Ut  harones  Anglim  ad  torneamcnta  sc  iwaiiiaraverant. 

Tliebarous  Barones  interea  qui  [fucrunt]  in  urbe  Londoniarum,  quasi 
prepaie  for  ^q(.q  negotio  complete,  condixerunt  inter  se,  ut  apud  Stanfort  ad 
meiit  -it  liastililudium  ^  convenireut ;  unde  Willelmo  de  Albineto  viro 
Stamfonl.    uobili  et  per    omnia  laudabili  sub  hac  forma  literas  direx- 

erunt  .- 
Letter  of  '•'  Robertus  filius  Walteri,  marescallus  exercitus  Dei  et 
sanctas  ecclesiaj,  et  alii  magnates  ejusdem  exercitus,  nobili 
viro  W[illelmo]  de  Albineto  salutcm.  Bene  scitis,  quam 
magnum  commodum  sit  vobis  et  nobis  omnibus,  servare 
civitatem  Londoniarum,  qua3  est  receptaculum  nostrum  ;  et 
quantum  dedecus  esset  et  damnum  nobis,  si  per  defectum 
nostrum  eam  amitteremus.  Sciatis  etiam  certissime,  quod 
prasmuniti  fuimus  quod  quidam  sunt,  qui  nihil  aliud  expec- 
tant, nisi  quod  recessisseraus  a  civitate  praedicta,  ut  ita^ 
subito  eam  posseut  occupare.  Et  ideo  per  commune  consi- 
lium prolongavimus  torneamentum,  quod  captum  fuit  apud 
Stanford,  die  Lunas  proxima  post  festum  Apostolorum  Petri 
et  Pauli,  usque  ad  diem  Lunaj  proximam  post  octabas 
pra^dictas.  Erit  autem  torneamentum  juxta  Lundonias  in 
bruera  de  Stanes  et  villam  de  Hundeslawe ;    ct  hoc  fecimus 


Robert 
Fitz-Wiil- 
ter  to 

William  of 
Albini. 


'  O.  W.  ins.  here,  "  maluit  enim 
"  mori  quam  diu  vivere  ab  injuriis 
"  baronum  inultus." 

'  versahatur'\  fuit,  O.  W. 

'  euni]  ipsum,  O.  W„ 

''  percmptiim']  Subtractum,  0.  W. 


^  coiiferens  .  .  tacite]  aequo  fe- 
re ns  animo,  0.  W. 

''  prcesidium  desthiavit^  subsidium 
destinavcrat,  desideratum,  O.  W. 

'  hastililudiuvi]  torueamenti  lu- 
dum,  O.  W. 

^  B.  ins.  cam. 


DE   TEMPORK    REGIS   JOIIANNIS. 


615 


"  propter    securitatem    nostram    ct'    civitatis     pra;dicta?.     Kt  A.L>.  liilo. 

"  idco    maudanius    vobis     ct     rogamus  -    (Uligciiter,    quod    ad 

'■  torneamentum  praxlictum    cum    c(|ui.s    ct   armis   ita   provide 

'•  veniatis,  cjuod  honoicni  iudc  habcatis.     Qui  melius  ibi  faciei, 

"  habebit    ursum,    quern    domina    (lua^dam    mittet   ad    tornca- 

"  montuni.     Yaletc." 

Tulibu.s  tVivolis  et  otiusis    uctibus  iudul.scnnit,  nebci- 
entes  laqueos  subdolo.s  sibi  privparaii. 

Vocatio  ad  concilium  generale. 

Eodem  auuo   vocati    sunt    a  I'apa  Innoccntio  Romie  ad  con-  Siiniinuns 
cilium  generale  pra^lati  universalis  ecclesiai,  patriarch;o  scilicet,  l>y  the 
archiepiscopi,    cpiscopi,  primicerii,  arcbidiaconi,  decani   cathe- ^'"1"" '" '' 
dralium  ecclcsiarum,  abbates,  pViorcs,  Teniplaiii  ct  Ilc-spilalarii ;  f-'*^'"^'".' 
ut    comparereut  '    m  pricscntia    doniini    rap;u    in  urbe  Konia,^  Ronu-. 
kalendis  Novcmbris,  sicut  cauonicam  vitaie  ^*  voluut  ultioncni. 


Dc  allegutionibus  nuncioriim  regis  Anglice  coram  Pa2)a. 

Per    idem    tempus    stcterunt    Roraaj    in     prajsentia    domini  Stalenient 

Papa;  uuncii  regis  Anglorum,  allcgantcs  coram  co    rcbellioncs  ?*'    ,,"'". 

....  °   .  Al-i-  *i  ''^  J*'"'"  >* 

et  inmrias,  quas  baroues  AnpriiaB  excitavcrant  aclvcrsus  rcgcm  ."..     .„ 

memoratum,    exigentcs     ab    co    quasdam    leges    et     libcrtates  frtrs  of  liis 

iniquas,    quas   dignitatem  regiam  noil  *'  dccuit  confirmarc.     Et  case. 

cum   post  motam  inter  cos  discordiam  rex   ct  baroncs   dc  itacc 

tractaturi  multotiens  couvcnisscnt,  idem  rex  publico  protcstatus 

est   coram    cis,  rcguum    Anglias  rationo   dominii  ad  Komanam 

ecclesiam    specialiter    pertincrc,   undo    ncc    potuit    iicc    dcbuit 

practer   conscientiam    domini    Papu)   dc    novo  aliquid    statuerc, 

vel    (juicquam  in    ejus  priejudicium   in  regno  immutarc.     C^uo- 

circa  cum,  interposita  appellationc,  seipsum  ct  omnia  juia  rcgni 

sui  sub  protcctionc  sedis  Apostolicac  supposuissct,  dicti  baroncs 

appcUationi     facta;     non    dcferentcs,    civitatcm     Londoniarum, 

qua;  caput  rcgni  sui  est,  proditione  sibi  traditam  occupavcrunt, 

ct   adhuc   detiuent   occupatam.     Quod    cum    factum    fuisset,  ad 

cquos    convolantcs    ct   anna,    cxcgcrunt  a  rcgc  libertatcs    jjra-- 

scriptas  sibi  confirnjari,  ipscipie,  corum  nictucns  impctura,  (piod 

pctcbaut  non    ausus    est   dcnegarc.      Porrexcrunt   ergo  nuncii 


'  ().  \V.  ill»,  accurifatcm. 
-  U.  W.  ins.  rvs. 
^  comparereut]     coniparc-aiit,    O. 
W. 


*  U.  W.  ins.  in. 

••   vihiri]  etfiigcTi",  O.  W 

e  nun]  iiulli,  U.  W. 


GIG 


MATTHyEI   PAIIISIENSIS   CHEONIOA   MAJORA. 


A.D.  1215.  memorati  domino  Papa?  quajtlam  capitula  de  carta  pi-a3dicta,  in 
scriptum  rcdacta,  qua)  causae  regis  luagis  vidcbantur  congruerc. 
Qnas  cixm  diligenter  inspexissct,  cum  admirationc  respoudit, 
Speech  of  lugis  coiitractis  iiidignatiouein  tostantibus  ;  "  Numquid 
Innocent  '•  baroucs  xYngliic  rcgcm  cruco  aiguatum  ct  sub  jJi'otcctionc 
"  scdis  Apostolica)  constitutum  a  solio  regni  uituutur  expellere,' 
"  et  dominium  Eomana3  ecclesia^  ad  alium  transferre?  Per 
"  Sanctum  Petrum,  hauc  injuriam  pra^terire  uon  poterimus 
"  impunitam." 


HI 


He  deter- 
mines to 
annul  the 
charter. 


Processus. 

Tunc  Papa,  habita  deliberatione  cum  cardinalibus,  carfcam 
sitpe  dicLam  do  libertatibus  regni  Anglia)  concessis  in  perpe- 
tuum  per  sententiam  diffinitivam  damnatam  cassavit,  ct  in 
illius  rei  testimonium  regi  Auglorum  privilegium  subscriptum 
transmisit. 


Letter  of 
Innocent 
lir.  annnl- 
linff  Magna 
Churfa. 


Quomodo  per  iirivilegium  sedis  Apostolicce  cassatce  sint 
libertates  haronum  AngllcB.  • 

"  Innocentius  episcopus,  servus  servorum  Dei,  universis  Fcedera, 
Chriisti  fidelibus  hauc  paginam  inspecturis,  salutem  et  A2:)0-  ''  ^' 
stolicam  bcnedictionem.  Etsi  carissimus  in  Christo  filius 
noster  J[ohaniies]  rex  Anglorum  illustris  Deum  et  ecclosiam 
vehementei'  offenderit,  uude  nos  cum  vinculo  cxcommuni- 
cationis  inuodavimus  et  regnum  ejus  ecclcsiastico  subjecimus 
interdicto,  ipse  tamen,  IIlo  misericorditer  inspirante  Qui 
uon  vult  mortem  peccatoris,  sed  ut  convertatur  et  vivat, 
tandem  conversus  '^  ad  cor  Deo  et  ecclesia3  humiliter  satis- 
fecitj  in  tantum  quod  uon  solum  recompeusationem  'pvo 
damnis  et  restitutionem  exhibuit  pro  ^  ablatis,  verum  etiam 
plenariam  libertatem  contulit  ecclesias  Anglicana3.  Quinimmo 
utraque  sententia  relaxata,  regnum  suum  tam  Angliaa  quam 
Hybernige  beato  Petro  et  ecclesite  Eomana3  concessit, 
recipiens  illud  a  nobis  in  feodum  sub  annuo  censu  mille 
marcarum,  fidelitatis  nobis  inde  preestito  jurameuto,  sicut 
per  privilegium  ejus  apparet  aurea  bulla  munitum.  Adhuc 
autem  omnipotenti  Deo  amplius  placere  desiderans,  signum 
vivifies  crucis  reverenter  assumpsit,  profecturus  in  sub- 
sidium  Terr^   Sanctse,   ad   quod   se  magnifice    prgeparabat. 


'  expellere']  depellere,  W. 

2  conversus']  re  versus,  O.  W.,  as  the  copy  iu  the  Fcedera. 

^  pro]  de,  0.  W.,  as  the  Fcedera. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  017 

FirdiTii.       "  Seel    Immani    generis  inimicus,  qui    semper  consucvit    bonis  A.D.  I:»15. 

1.  p.  13j.      ♦.  aclibus  inviilere,   suis  callidis  artibus  adversus  cum  baroues  Li-ttiT  of 
'■  Angliaj   concitavit;    ita    ut    ordinc  perverso    in  ilium    insur- j"""*^'^'"* 
"  gerent,  postquam  conversus  ccclcsiiv;  satislbcit,  qui  a.ssistcbanl  ||„,;  At^„nii 
"  eidcm    quando    ecclcsiam    oflendcbat.     Orta    biquideni    inter  ciuirta.     i 
"  eos   disscutionis   materia,    cum   plurcs   dies     statuti    luisscnt 
"  ad  tractandum  dc    pace,    utrinquc    interim  soUenues    nuucii 
"  ad     nostram    fucruut    pncscntiam    destiuati.      Cum     quibusl 
"  habito   diligonti  tractatu,    post  plenam   dcliberationcm  scrip-  j 
"  simus  per  eosdem  S[tepbano]    Cantuariensi  arcbicpiscopo  et  • 
"  cpiscopi-s   Anglicanis;   pra3cipiendo    maudantes,  ut   ad  refor- 
"  mandam     inter     utrosquc     veram     et    plenam     concordiam  f.  42. 
"  diligens    impeudercnt    studium  et   operam    efficacem,   omncs 
"  conjurationes    et    conspirationes,    bI    C|ua3  fueraut    Ibrte  pi-aj- 
"  sumptaj    a    tempore    subortai     diticordiiu     inter    rcguum     et   • 
"  sacerdotium,   Apostolica   denunciantes    auctoritate   cassatas; 
"  et  jier  excommunicationis  sentcntiam  inhibcntes,  no  talia  dc 
"  cietero    prajsumcrcutur    a    quoquam ;     magnates    et  nobiles 
■  Anglia;  monendo  prudcntcr  et  ctticacitcr  injungendo,  ut  per 
"  mauifesta    devotionis    ct    bumilitatis    indicia     ipsuui    rcgem 
'•  sibi    placaro    studcrcnt,    ac    dciude    tsi  quid   ab   eo   ducerent 
'•  postulandum,    non     iusolenter    sed    humilitcr     implorarent ; 
'•  rcgaleni    conscrvantcs    ci    honorem,    et    cxbibentes    servitia 
' '  cousucta,    qua)   ipsi  ct   praodcccssores   corum  sibi  ct  pra;dc- 
"  cessoribus    suis     impcnderunt;    cum    ab    eis    ipso     rex    non  ; 

'•  debcrct   absque    judicio    spoliari,    ut   sic    quod     intenderent  / 

■'  possent  facilius  optinere.  Nos  cuim  cundcm  rcgem  jier 
'•  literas  nostras  rogavimus  et  monuimus,  et  per  jnwfatos 
'•  arcbicpiscopum  et  episcopos  uibilominiis  rogari  ct  moncri 
"  ruandavimus,  in  remissionem  sibi  pcccaminum  injuugentcs, 
"  ([uatinus  praidictos  magnates  et  nobiles  bcnignc  tractarct, 
"  ct  justas  petitiones  eorum  clcmcntci-  admitteret,  ut  ct  ipsi 
"  congaudcndo  cognoscerent  cum  in  mcliorem  statum  divina 
"  gratia  esse  mutatura,  ac  per  boc  ipsi  ct  basredes  eonnn  sibi 
"  et  ha?rcdibu3  suis  dcberent  promtius  ct  dcvotius  lamulari ; ' 
"  plena  eis  in  venicndo,  morando,  ct  reccdendo  securitatc 
"  conccssa;  ita  quod  si  forte  nequirct  inter  cos  concordia 
"  provcnire,  in  curia  sua  per  pares'  eorum  secundum  leges 
"  ct  consuetudines  regni  sul)orta  disscnsio  sopirctur.  Verum 
"  ontequam  imncii  cum  boc  provido  ct  justo  mandato  rcdis- 
"  sent,  illi,  juramcnto  fidclitatis  omuino  contempto,  (cum  ctsi 
"  rex    cos    injustc    gravassot,   ipsi   tamcn   non  dcbuissent  si« 


\ 


'  fdmiiliiri]  familiar!,  B.     O.  Iiatl  [       -  jHin$'\  purtc;*,  B. 
fdiniliari,  but  lias  butu  collected. 


618 


MATTHiEI    PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA, 


A.D.  1215. 
Letter  of 

Innocent 
III.  annul- 
liny  M;if^ua 
Cliarta. 


Jcr.  i.  10. 

Iisa.  Iviii.  6. 


agcrc   coutia 


euui,  ut  ill  causa  sua  iidcin  judices  ct  ox-  Focdera, 
ecutores  existereut,)  vassalli  contra  dominuni,  ct  milites '"  1^' 
contra  rcgem  publico  conjurantes,  non  solum  cum  aliis, 
sod  cum  ejus  maniresti.ssinii.s  inimicis  praasuinpscrunt  contra 
eum  ainia  movcre,  occui)antcs  et  devastantes  terras  illius,' 
ita  quoque  quod  civitatem  Londoniarum,  qua3  sedcs  est 
regni,  proditione  sibi  traditam  invasernut.  Interim  autem 
pra^fatis  nunciis  revortentibus,  rex  optulit  eis  secundum 
Ibrmam  mandati  uostri  justitiaa  plenitudinem  exhibere ; 
([uain  ipsi  oranino  spernentcs,  cocperunt  manus  extondere  ad. 
pcjora.  Unde  rex  ipse  ad  audientiam  nostram  appellans, 
optulit  cis  exhibere  justiciam  coram  nobis,  ad  quem  hujus 
causa3  judicium  rationc  dominii  j^ertinebat ;  quod  ipsi  sunt 
penitus  aspernati.  Deinde  optulit  illis  ut  tarn  ab  ipso  quam 
ab  illis  eligerentnr  quatuor  viri  innidcntcs,  qui  una  nobiscum 
subortam  inter  cos  discordiam  torminarcnt,  promittens  quod 
ante  omnia  revocaret  universes  abusus,  quicunquc  fuissent 
in  Auglia  suo  tempore  introducti ;  scd  nee  hoc  illi  dignati 
sunt  acceptare.  Tandem  illis  rex  proposuit,  quod  cum  regni 
dominium  ad  Romanam  ecclesiam  pertineret,  ipse  non 
poterat  nee  debebat  absque  nostro  speciali  mandate  quic- 
quam  de  illo  in  nostrum  pr^judicium  immutare.  Unde 
rursus  ad  nostram  audientiam  appellavit,  seipsum  ac  rcgnum 
cum  omni  honore  ac  jure  suo  Apostolicte  protectioni  sup- 
poueus.  Sed  cum  nullo  mode  proficeret,  postulavit  ab 
archiepiscopo  et  episcopis,  ut  nostrum  exequere[n]tur  man- 
datum,  jus  ecclesiaj  Eomanas  defenderent,  ac  tuerentur 
eundem  secundum  formam  privilegii  crucesignatis  indulti. 
Perro  cum  ipsi  nihil  horum  facere  voluissent,  videns  se 
emni  -  censilio  et  auxilio  dcstitutum,  quicquid  illi  ausi  sunt 
petere,  nen  est  ausus  ipse  negare.  Unde  compulsus  est  per 
vim  et  metum,  qui  cadere  poterat  in  virum  etiam  ^  con- 
stantissimum,  compositionem  inire  cum  ipsis,  non  solum 
vilem  et  turpem,  veruna  etiam  illicitam  ct  iniquam,  in 
nimiam  derogationem  ac  diminutienem  sui  juris  pariter  et 
honoris.  Quia  veio  nobis  a  Domino  dictum  est  in  propheta, 
Constitiil  te  super  gcntes  et  regna,  ut  evellaa  ct  destrtias, 
cedifices  et  plantcs,  itemque  per  alium  prophetam.  Dissolve 
colllgationes  impletatis,  solve  fasciculos  deprimeiites ;  nos 
tantas  malignitatis  audaciam  dissimulare  nolentes  in  Apo- 
stelicEe  sedis  contemptum,  regalis  juris  dispendium,  Angli- 
cana3  gentis  oj^probrium,  et   grave  periculum  totius   negotii 


'  iUius]    ipsius,    O.  W.,   as    the 
Fcedera. 


-  O.  W.  ius.  pctne,  as  the  Fcedera. 
•*  etiavi']  cm.  W. 


DE   TEMPOUL:   KKCilS   JOIIANNIS.  619 

Fu?dern,       "  Crucifixi,     quod    utique    immineret,    nisi    ))or    auctoritutem  A.D.  1215. 

'■ '' iiostnvin  revocareutur  omnia  quiu  a  taiitu  principc  cruccsig-  Littt-r  of 

'  nato  taliter  sunt   cxtorta,    etiani  '  ipso  volentc  ea  sorvari,  ex  I"""^"»»' 

"  parte  Dei  omnipotentis  Patris  et  Filii  ct  Si)iiitus  Saucti,  anc-  ,•      »"1"""  ' 
.  i  1  •  Im;;  Ma>:na 

'    tontate  quoque  Apostolorum  ejus  Petn  et  Pauh  ac  nostra,  de  ciiarta. 

"  communi  fratrum  nostrorum   consilio,  conipositioncm    hujus- 

"  modi  rcprobamus  penitus  et  damuamus  ;    sub  iuterminationo 

"  anatbematis  prohibentes,   ne  dictus  rex  earn  obscrvarc  prie- 

"  sumat,    aut  barones    cum    coniplicibus    suis    ipsam    exigant 

"  observari ;    tam    cartam    quam    obligationes    sen     cautioncs, 

"  qua?cunquc    pro    ipsa    vcl     dc    ipsa    sunt     facta-,    irritantcs 

"  penitas    et   cassantes,    ut    nullo    unquam    tempore    ali<|uam 

"  habeant   firmitatem.-     Datum    Agnania>,  nono   kalcndas  Sep- 

"  tembris,  pontificatus  nostri  auuo  decimo  octavo." 

Invectio  Papon  in  haroncs  Anglice  facta  pro  juslificatione  regis 
Johaniiis,  quam  persecutionem  appellavit. 

Cassatis  in  hunc  modum  libertatibus  pi'a^dictis,  idem  I'apa 
barouibus  Anglia)  scripsit  in  La;c  verba: 
I(li.l>136.  "  Iniioceutius  episcopus,  scrvus  scrvorum  Dei,  uobilibus  Lfttrr  of 
"  viris  AnglijB,  spiritum  consilii  sanioris.  Utinam  in  perse-  j'>|>o<^i'»| 
"  cutione,  quam  temere  commovistis  advcrsus  dominum  ves-  i,.,roii;i 
"  trura  regem,  attendissetis  prudentius  fidclitatispristiuiu  '  juni- 
"  mcutum,  jus  Apostolical  sedis,  nostra;  piovisionis  mandatuin, 
"  et  privilegium  crucesignatis  indultum.  Quia  proculdubio 
"  non  sic  processistis  ad  factum,  quin  omncs  qui  illud  audiunt, 
"  quasi  facinus  detestautur;  prcsertim  cum  in  causa  vcstra, 
"  vos  ipsos  judiccs  et  exccutorcs  feccritis,  codem  regc  i)arato 
"  in  curia  sua  vobis  per  pares  vestros  secundum  leges  ct 
'•  cousuetudincs  regui  justititc  jdenitudincm  exbibere,  vcl 
"  coram  noljis,  ad  (juem  liujus  causio  judicium  ratiouc  dominii 
"  pertinet,  vel  etiam  coram  arbitris  cligendis  bine  indc,  una 
"  uobiscum  in  ipso  negotio  processuris.  Unde  cum  nihil  horum 
"  dignati  fueritis  attemptarc,  ad  nostram  audientiam  appellavit, 
"  seipsum  ac  regnum  cum  omni  bonorc  ct  jure  yuo  Apostoliciu 
"  protcctioni  sujjponens ;  publico  protestando,  quod  cum  cjus- 
"  dem  rcgni  dominium  ad  llomauam  ecclcsiam  pcrtinerct,  ij)sc 
''  ncc  jjotcrat  nee  dcbebat  (juicquam  dc  illo  in  nostrum  j)ra)- 
"  judicium  immutare.    Cuui  igitur  ilia  tompositio  qualisquulis. 


'  eliam]  ct,  W.  I       ^  pritlhict']   prx-Htito;,  \V.,  :i>  the 

*  O.  W.  ins.  tlic  hc;,'iiininps  of  ,  Fa!<lcra. 
the  usual  clauses,  "  Niilli  ergo, etc." 
"  biquis  autcm,  etc." 


620 


MATTHyEI   TARISIENSIS  CHRONICA    MAJORA. 


Imioc'ont 
III.  to  the 
barons. 


A.D.  1213.  "  ad  quam   per  vim  et  metum  induxistis  cundem,  non  solum  Fceiloiii, 
Letter  of     "  sit  vilis '  ct  turpis,  vcruiu  ctiam  illicita  ct  iuiqua,  ut  merito  '•  P-  ^'^^■ 
"  sit    ab    omnibus   roprobauda,   maximc  propter    modum ;  iios 
"  qui  tarn    rcgi  quam  regno  tenemur   ct  spiritualitcr    ct  tem- 
"  poralitcr  providere,  per  Apostolica  scripta  vobis  pra3cipiendo 
"  mandamus    et  in   recta  fide   consulimus,    quatinus   facicntes 
"  de  necessitate  virtutem,  renuncietis  compositioni  hujusmodi 
"  per  vos  ipsos,  et   satisl'aciatis  cidem  rcgi  ac  suis  de  damnis 
"  et  injuriis   irrogatis;    ut  idem  rex    per  manifesta   devotiouis 
"  et    hiumilitatis   indicia    placatus  a  vobis    per  seipsum  cmen- 
"  det  (|uicquid  dc  jure  fucrit  concedcndum.     Ad  quod  etiam  et 
"  nos    ipsum    efficacitcr   inducemus,    quoniam    sicut     nolumus 
"  quod  ipse  suo  jure    privctur,   ita  volumus  ut  ipse  a  vestro 
"  gravaniine   desistat,   no   per   consuetudines   pravas    et  cxac- 
"  tioues    iniquas    sub    nostro   dominio  regnum    Angliaj  oppri- 
"  matur.     Eritque  firmum   ct  stabile    in  perpetuum,  quod  tali 
"  modo  fucrit  ordiuatum.    Inspiret  igitur  vobis  Ille,  Qui  uemi- 
"  nem  vult  perire,  ut  adquiescatis  bumiliter  nostris  salubribus 
"  consiliis  et  mandatis  ;   ne,  si  secus  egeritis,  in  cum  incidatis 
"  articulum    necessitatis,    quern    tandem    evadere    sine    multo 
"  gravamine   non  possitis.     Quoniam,  ut  de  cajteris   taceamus, 
"  nulla  rationo   dissimulare  possemus   grave  periculum   totius 
"  uegotii    Crucifixi,    quod  utique    immineret,  nisi  per  auctori- 
"  tatcm  nostram    revocarentur   omnino  qua?   a  tanto    principe 
"  crucesignato  taliter    sunt  extorta,   etiam    ipso    volente   ilia 
"  observari.     Quare  dum  apud   nos  archiepiscopus  et  episcopi 
"  Angliee    prajsentes   extiterint  in   concilio   generali,  quod   ad 
"  expediendum   crucis  negotium  priucipalius  intendimus  cele- 
"  brare,  procuratores   idoneos   ad   nostram   prassentiam  desti- 
"  netis,  secure  vos   beneplacito  nostro  committentes ;   quia  nos 
"  ea,    favente  Domino,    statuemus   per  quae,  gravaminibus   et 
"  abusibus  de  regno  Angliee  prorsus  exclusis,  rex  suo  sit  jure 
"  et  bonore   contentus,    et  tarn  clerus  quam  populus  universus 
"  debita    pace    ac   libertate   la3tctur.      Datum   Agnania;,  nono 
"  kaleudas     Septembi'is,     pontificatus    nostri     anno      decimo 
"  octavo." 
Thcharous      Cumque  tandem,  rege  Anglorum  procurante,  magnates  An- 
will  not       glia;    bas    literas    tam    commonitorias    quam  ^    comminatorias 
give  way.    acccpissent,   noluerunt  desistere    ab    incoeptis ;    sed  aclhuc  in- 
surgentes  eum  acriter  infestabant,  dicendo  de  Papa  illud 
Isa.  V.  23.   propheticum,  "Yse  qui  justificatis  impium,"^  etc. 


t  42  b. 


'  vilis  .  .  .  sit']  cm.  0. 

-  quam  comminatorias^  om.  O. 

■^  adhuc  .  .  impium'\  For  this  O. 


W.  have,  "  tanto  in  eum  gravius  in- 
"  surgcntes  acrius  infestare  ccepe- 
"  runt." 


DR  TEMPORE   REGIS  JOIIANNIS.  021 

Qnalitd'   Willehniis  de  Alhinelo  Rofensc  castnim  in  custoillc     A.D.  1215 

snsccperit. 

Tnterea  cum  vir  nobilis  Willelmus  de  Albinoto  literas  mag-  Rochester 
natum  Loncloniis  commorantinm  frequenter  accopisset,  et  quod  •'=»■'''1'  <""'"- 
ad  [eos]  venire  distulcrit,  non  mediocriter  incrcpatus  fiiisset,  in  ,|, ,  ,*!(,. ,r„,, 
festo  Sancti  Michaelis  castrum  de  Bealvero,  omni  gcncrc  victna- 1,1  Wiiiijim 
lium  et  armorum  satis  suporquc  munitum,  fidclinm  puorum  "f  All>iiii. 
custodiff!  deputavit.  Dcindc  Londonias  veniens,  cum  ingenti 
liaronnm  la;titia'  su^ccptus  est;  qui,  statim  communicato  con- 
silio,  viam  regi  prascluderc  cogitantes,  ne  ex  parte  aliqua- 
pateret  ei  aditus  Londonias  obsidendi,  manum  validam  cloge- 
runt ;  cui  pra^ficientcs  dictum  W  jllclmum]  de  Albineto, 
utpotc  virura  animo  strenuum  et  in  rebus  bellicis '  cxpcrtum, 
eos  ad  occnpandum  Kofense  casti'um  '  destinaverunt.  Erat 
autem  paulo  ante  castnim  iUud  a  rego  arcbiepiscopo  Cantuari- 
cnsi  fiducialiter  coramissum ;  veruntamen  tpia  conscientia  ncscio, 
Deus  scit,  illud  rcgiis  tradiderit  inimicis.  Quod  cum  fiiissent 
ingressi,  invenernnt  locum  non  solum  armis  et  alimcntis, 
verum  ctiam  omni  genere  bonorum,  prajter  ilia  f|ua)  secum 
detulerant,  destitutum.  Undo  multi  nobilcs  poenitentia  ducti 
castrum  desererc  cogitabant.  Sed  bortanto  Willolmo  de 
Albineto  et  socios  ^  animante,  inccfipta  deserere  sordidum 
esse  dicebat/'  Sicquo  dictis  ejus  omnes  virilitor^  animati,  in 
castrum  illud  sola  ea  victualia,^  quaj  in  villa  Rofensi  rrperiro 
poterant,  abiusciimt,"  importantes  qua;  poterant.  Et  cum 
essent  milites  nnmcro  scpties  viginti  cum '"  sequela  sua,  non 
auppetebat"  tomporis  spatium  quo  posscut  vcl  pra:;dam  in 
provincia  agere,  vcl  in  aliquo  sibi  muniraine  providere. 

Ut  rex  Johannat  liofen^n  mnnici'pitiin  ohseilerlt. 

Cumque,  ut  dictum  est,  Willelmus  de  Albineto  et  socii  ejus  John  hc- 
pr«}dictum  castrum  fuissent  ingressi,   rex  Anglorum   Jnbannes  •'"<•^'l'^ 
post    trium    mcnsium    moram   ox  Vccta  proriinipons    insula  ad  ^..j**,|^^^^  *" 
Dovcram   usque   navigavit ;   ubi    ejus    nuucii,    «luos    ad   partes 


'   ().  W.  ins.  el  e.riillationr.  ^       •   0.  W.  iii!«.  nil  mililiam. 

2  nliqua]  qualibet,  W.  '  victualia  qua'\  (|ue  Tictiialia,  B. 

^  O.  W.  ins.  satis.  '  ahraxmnil  .  .  jiotiriiiil]  intiiic 

■•  cfiHlrum']  niiinicipiuin,  O.  W.  \  runt,  ().  \\ . 

»  Hiicins']  imiinox  socionun  a<l  vir-  1        "'  O.W.ncM  li'tn  ;   B.  hai  tu(t  fx- 
tutcs  semper,  O.  U'.  punctud. 

*■•  ivcn-ptit  .   .  ilirr/Hil]  Thi^  i"  nil  1        "   U.  W.  adil  cis. 
ahri'luanKiit  of  Wcndovcr. 


622 


MATTIIiEI    PARISIENSTS    CTTRONICA   MAJOIIA. 


mcrccua- 
lies. 


A.D.  1215.  miserat  ti-ansmarinas,  ad  cnm  vcnientes,  conduxerunt  secum 
ox  jiartibus  diversis  tantam  militum  et  armatorum  multitudiucm, 
quod    omnihns    cos   intuentibus   timorcm    pariter   et    liorroreni 

Ills  foreign  incusserunt.  Vcucrimt  eiliin  ex  partibus  Pictavi;!)  et  Wascoiiite 
viri  nobiles  et  bellatores,  Savaricus  de  Malloleone,  Gaufridus 
eL  Oliverus  de  Butevilla  fratrcs,  cum  maximis  militum  et 
armatorum  copiis  comitati,  [et]  fidclo  regi  obsequium  jiromise- 
runt.  Veiierunt  igitiir  ex  regionibus  Lovanias  et  Brcbantiiiornm 
viri  strcuuissimi,  "Walterus  Bug,  Gerardus  de  Sotinni,  et 
Godcscallus,  cum  tribus  armatorum  et  balistariorum  legiouibus, 
qui  mbil  potius  quam  bumanum  sanguiuem  siticbant.  Ad- 
venerunt  prajterea  ad  dictum  regem  de  regione  Flandrensium 
et  aliarum  regionum  transmarinarum  omues  qui  alienis  ^ 
inliiabant,  vispilioncs  et  exules,  excommunicati,  homi- 
cidcP,  quibus  patria  fuit  exilium,  non  refiigium,  et  regi 
desperate  spem  m.aximam  resistendi  pr^buerunt,  eideni 
ad  h  lie  rentes.  Eex  autem  ^  Johannes,  cum  Willelmum  de  Al- 
bineto  et  ejus  socios  E/ofcnse  municipium  ingressos  COgnovis- 
set,"^  cum  omni  multitudine  j^rfcdicta  illuc  ocius  avolavit,  et 
dio  tertia  postquam  castrum  ingressi  sunt,  obsessis  exeundi 
auferens  facultatem,  ipsos  obsidione  vallavit.  Cumque  rex 
petrarias  et  alias  macbinas  circa  castrum  collocasset,  inclusos 
lapidibus  assiduis  et  crcbris  telorum  jaculis  acriter  infestabat. 
Inclusi  quoque  insultus  eorum  fequo  ferentes  animo,  sese 
viriliter  defendebant,  bostes^  a  muris  longius  repellentes.'^ 
Et  si  eis  sufficerent  instrumenta  defensionis  obsessis, 
sicut  obsidentibus,  impetus  eorum  pro  nihilo  habu- 
issent. 


Expedi- 
tion anfl 
cleatli  of 
Hugh  de 
Boves. 


Bo  morte  Hugonis  de  Boves. 

Venit  interea  Hugo  de  Boves,  miles  strenuus,  sed  superbus  et 
iniquus,  ad  portum  Calesiaj  in  Flandria,  cum  innumera  mul- 
titudine armatorum,  in  auxilium  regis  Anglorum  ;  ubi  cum  tota 
tota  multitudine  sua  naves  ingressus,  versus  Doveram  vela  diri- 
gere  satagebat.  Sed  subita  tempestate  suborta,  antequam  desi- 
deratum pervenissent  ad  portum,  naufragium  perpessi,  omnes  in 
mare  submersi  sunt."     Projectus  est  in  siccum  praedictus  Hugo 


^  alienis  inhiahant]   in  aliena  as- 
pirabant,  O.  W. 

-  autem']  deuique,  O.  W. 

•*  cognovissel]  accepisset,  O.  AV. 

^  O.  W.  ins.  que. 


^  lepclloiles']  arccre  satageutes, 
0.  W. 

''  This  is  represented  pictorially 
in  the  margin.  O.  W.  add,  "  et  a 
"  fluetibus  devorati." 


DE  tp:mpore  regis  joiiannis.  02:3 

non  longc  a  portii  de  Jcrnemcuo  '  cnm  aliis  innnmcris  militi-  A.D.  1213. 

bus  ct  servientibus,  atqne  in    locis  diversis  in  ilia  maris  parte  II'>  wlu.li" 

in    portiibus    singulis    tanta  hominum    et  mulieruni    nuiliitudo  "•■""""'■"' 

iuvcnta  est,  quod  ctiam  aerem  ipsum  sna  putrcdino  infecerunt. 

Invonti  sunt  pra;tcrca  ])arvnlorum  iinnimera  multitudo,  qui  in 

suis  cunabnlis  submersi,  et  in  -  terram  projecti,  nuiltis  horribilo 

spectaculum    praibuerunt.     Dati    sunt    deniquc    omnes     bcstiis 

maris  et  cajli  volatilibus  ad  devorandum,  ita  ([uod  nee  ^  unus  de 

quadraginta  bominum    milibus   vivus  evasit.     Heu,  liGii,  quot 

fuit  causa  ruin.ie  ille  Jo[hannes]    rex  Angliic,  Lononim 

<lissipator,  et  discordire    seminator  ?     Yenit  ergo  ad  hoc 

omne  genus  hominum^  in  Angliam  cum   mulicribus  et   parvu- 

lis,  ut,  expulsis  indigcnis  a  regno  et  penitus  extcrmiuatis,  ipsi 

jure  perpetuo  tenam  possidercnt.     Dcdcrat  namquc  duci  eorum 

prjcdictus    crudclis   rex,    imnio    cruentus    ille    tirannus, 

dicto    Hugoni   do   Boves,   seduetori,  fugitivo,   provincias    de 

Norhfolc    et    Sufolc,    ut    fama  refert,^  per    cartani    suam ;    pcd 

gratia  divina  eorum  consilium  in  melius  conimutavit.      Eornm  l»»?^'  of 

autein   casus*'  cum  ad  notitiam    regis ^  pervcnisset,  ira  vehe- "'"''"  "" 

menti  succensus  die    ilia    cibum    nullum    sumpsit;    sed    usnue   'i-'!','"^,- 

.     ,.     .      .  •     a  1  '       ot  the  dis- 

ad    vesi)cram    quasi    tuna    invectus,    vix^   so    potens    cajUTe,  „j.ter. 

in  aui:»io  fiemitu  seii)sum  corrodebat. 

Quiddani^  incidens. 

Eadem  noctc    qua  pcriit  Hugo    de    Boves    facta    est  Marvt-l 
tempestas  inaudita,  qualis    iion    prnevidebatur ;    scilicet  ^o"i^'j,f" 
venti,  pluvire,   tonitruus,  et  choruscationis.     Contigit  ut  S.  Aiban's. 
ex  virtute  obedienti?e  oportuit  quendam  moiiaclium  de  ^"'""l' 

'■  '  _  crvtlilnle 

Sancto    Albano,    inanentem    apud    Biiihaiu,    llobertum  .w/ jTr«Hi 
nomine    de  Westtuna,    ut    iret    ad    Norwicum,  et    cum  l"!'"'"'''"- 
in    medio    itineris    esset,    orta    est    ilia    tom]>estns,    et 
noctis  medium  erat,  et  vidit  exercitum    innumerabilem 
equitantium    equos    maximos    et     nigros    cum    candelis 
sulpbui'ois,  quorum   non    erat    numerus,  fpii  etinm    i]isi 


'  (Ic   Jcmemeue'\    qui  Gerneniue 
appellatur,  O.  W.      Yarmouth 


'  eorum    aulvm    casus]     si-d    et 
eorum  mors,  O.  W. 


„,,,..,,  '  O.  W.  inn.  Antjlorum. 

'*  vix  .  .  rorrodvlxil^   Ft>r  this  ()• 

'  ().  W.  ins.  pe».  iir  u  I 

'^  W.  have  only  pvrmanstt. 

'  ( ).  W.  ins.  perucrsoTum.  ,  j,,;^  j^  nt  Ih^.  f,„„  „,•  ,|,^.  ,„,g,.^ 

rtfirt]  retiilif,  <  >.  W.  in  I'arisV  own  hand. 


G24 


MATTIliEI   rARISTENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1215.  monacho  adhnerebant  secundum  quendam  ordinem.  In 
crinio  cquorum  ct  cruppis  et  cappellis  et  in  caputio 
final i  quod  extra  cappellum  apparuit  stetit  una,  et  qui- 
dam  garcio  cum  virga  voluit  earn  deponere  ct  ad- 
hrosit  suramitati  virga%  et  fere  omnes  in  parvo  tempore 
abierunt. 


Do  captione  rastri  Rofeihiift  ct  ccqifivorvm  incarcp.rationc. 

Failure  of  Eodcm  tempore,  ciim  barones  Aiigliao  Willelmum  de  Albiueto 
tlic  barons  g^  ejus  socios  in  castro  Eofensi  cognovernnt  obsesses,  perturbati 
Koel^'T*^  sunt  valde  ;  qviia  antcquam  dictus  W[inelmus]  castrum  ingredi 
castle.  vellct,  juraverant   dicti   barones,  tactis  saorosanctis  Evangeliis, 

quod  si  ipsum  contingeret  obsideri,  ipsi  omnes  obsidionem  pro 
posse  dissolverent.  Unde  ip.si  inclusi  supra  modum  an- 
gustiati  spepe  cum  lamentabilibus  suspiriis  dicebant: 
"  O  perjure,  O  perfide  Roberte  fill  Walter! !  ubi 
"  sunt  fallaces  promissiones  tufe,  assertiones  cum  ju- 
"  rejurando  ? "  Ut  ergo  aliquid  agere  viderentur  propter 
juramentum  et  fidei  eponsionem,  ad  arma,  sed  nimis  sero, 
oommuniter  convolaverunt,  et  ad  villam  de  Derteford  iter 
arripientes,  quasi  obsidionem  regiam '  soluturi.  Sed  obflante 
frontibus  eorura  clemeiatissimo  Australi  vento,  qui  nulli 
molestus  esse  consuevit,  quasi  gladiis  obviantibus  reper- 
cussi  expeditionem  deserunt  incboatam,  et  cum  maxima  non 
sit  omni  flatui  credendum  et  cedendum,  Willelmo  tamen 
f  43.  ob.gesso  ejusque    sociis  terga  vertentes  ad  nota  latibula  remea- 

runt.  Reversi  vero  in  civitatem  Londoniarum,"  Epicure  pran- 
dentes  et  bibentes,  ad  damnosam  ludentes  aleam,  et^  volup- 
tatibns  indulgentes,  Eofenses  obsessos  reliquemnt  discrimini 
mortis,^  in  omni  miseriarum  genere  constitutes.  Nempe  cum 
fuisset  a  rege  compertum,  quam  pompose  barones  ad  dissol- 
vendum  obsidionem  advenerant,  et  quam  turpiter  et  ignominiose 
redierant,  ut  quasi  mus  a  monte  parturiente  nascebatur, 
audacior  effectus,  misit  prajd  ones  undique,  qui  victualia  ad  sus- 
tentatiouem  exercitus  unde  unde  congregarent  ;^nec  interim 


^  O.  W.  add  uno  impetu. 

-  O.  W.  have  "  civitatem  Lend. 
"  optime  muniimt." 

^  ct  .  .  .  ind^dgevtes]  et  optima 
quceque  vina  juxta  eligeutiiun  vota 


potantes,  et  csetera  quis  nesciat  ex- 
crcentcs,  O.  W. 

''  O.  W.  add  expositos. 

^  congregarcnt'\  couducerent,  W. 


DE   TEMPORE   IIEGIS   JOUANNIS.  G25 

diebiis  aut  noctibus  rcquics  ulla  dabalur  incliit-it;.     Nam  inter  A. D.  i2\o. 
lupidcs  pctraiiurum  ct  fiindariini  Hagcllantiuill,  iutcr   sagitUi-  Hun^.  ,,f 
lioruiii  '    ct   balisLariorum    [tela],  a    militibud    ct   scrviciitibus  Kocliester 
crcberrimi  flcbaut   insultus ;  ita  quod,   istis  modo  lassatis,  alii  *^'^^^^'- 
recente.s  -    insurgebimt   ad  insultus   rcnovatos,  ut  ^    iutcr 
vicissitudiuum  mutatioucs  obscssi  rcciuicui  iion  luvbcreilt.     Tu- 
clusi  vero,  do  Ijaruiuuu   Hubvcutiouo    pcuitus    dcspcrati,   inimi- 
ucntcm  sibi   mortem  diflcrrc  satagcbaut ;   timucruut  cnim  uou 
mcdiocritcr   regis  iguobilciii  ti rail iiide 111,*    (|ua3  lion  iiovit 
pai'Cere  Slipcratis.       Undc     uc     inulti     occumboreut,    iraino 
ciueiitam    de  se  victoriain    leliiiquerciit,   aniuios,  (|uaai 
leones     la?si,     fcrocissimos    liacti,     stragem    uou    modicam 
assilieutibus    iutuleruut.      I'rotraliitur    ciuidcm    multis    dicbus 
obaidio  praj  uimia   iuclusorum   probitatc   ct   audacia,  qui   lapi- 
dcs  pro  lapidiburf,  tela  pro  talis,   Ictalitcr  cmittcutcs,  bostes   a 
mui'o  ct  propuguaculis  longius  alacritcr  "  repulcruiit.    Deui- 
r[uo    cum    inuimiera    turba  ex   regis  multitudiuc  corruisset,  ct 
omuia    iustrumcuta    corum    bellica    parimi     profecisscut,    rex 
suffossores  adliibuit,  qui  taudcm  maguam  murorum   portioucm 
prostravcrunt.     Deui(iue   alimcutis  inclusis  dcficicutibus,  cquos 
suos,  dcxtrarios  scilicet  jjrctiosos,  de  uccessitatc  comcdcrc  co- 
gcbantur.     Tuuc  rcgii   militcs  ad    murorum   scissuras  potcutcr 
couvolantcs,  insultus  acerrimos  agcntcs  et  contiuuos,  non  tamcu 
sine    suoi'um    damuo,    iuclusos     castrum     descrerc    coegerimt. 
Quibus  turi'im  iugrcssis,  rcgii   militca    ad   scissuras   murorum 
castrum   iutrantcs   Lostibus   acritcr  iusurgebaut.     Sed  \V[illel- 
mus]    do   Albiucto    cum    commilitouibus    suis,    multis    ex    eis 
intcrfectiri,  cxirc  de  castro  audactCT    coegit/'       Dciudc     rex, 
adliibitis    ad    turrim    sullbssoribus    ct   muris  licet  cum  ditlicul- 
tatc  dissolutis,  assilicutibus  paravcrunt  iugrcssum.     Et  ad  hoc 
cum  regis  cxercitus  plurimum  uitcrctur,  iuclusi,  corum  laccratis 
agmiuibus,  retro  cedcrc  compulorunt.     Dcmum  cum  W[illclmoJ 
do   Albiucto    ct   aliis   viris   uobilibus,  qui    cum    illo  craut,  ucc 
uuica   rcfectiouis   buccella  superi'uissct,  turpc  sibi  uimis  vidc- 
batur    fame    pcrirc,    cum    annis    supcrari    uon  posseut.      Undo 
commimicato    cousilio    omucs    fere    illaisi,    exccpto    uuo    solo 
militc,  qui   tclo   percussus    iuteriit,    cxcuutes   de   turri   iu    die 
bcati   Andreaa   Apostoli,  sese  rcgi   prajsentavcrunt.     Duraverat 
autem    obsidio    trilju.s    fere   mcnsibus;    uiulc    rex    turn    pi-optcr 


'  sdtjitlariorum']  sapittarios,  W. 

-'  rcccntcs  .  .  rcnovatos  |  ail  no- 
vum succcdcbaiit  insiiltutn,  ( ).  W. 

■'  III  .  .  hdlnrrnt']  inter  lias  au- 
tem .  .  Iiabcbaiit,  O.  W. 


^  tlrannidtm']  cnidclitjitcm,  <).  W. 

'  (iliiiiilcr  irpultritnl]  arccre  vu- 
cabaiU,  < ).  W. 

"  (iiiiliulci  coiijit]  <lonuo  couipti- 
IcTuut,  ().  W. 


VOL.  II.  11  11 


626 


MATTHifll   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1215. 

On  the 
snrreuder 
of  the 
besieged, 
John  or- 
ders them 
to  be  hung, 
but  is  pre- 
vented by 
Savary  de 
l\Ianleon. 


jiiuUitiuliuem  intcricctorum,  turn  iJroptcv  iiifinitam  pccuniije 
summam,  quinquaginta ^  quinque  iiiilia  et  li.  inarcas, 
quaiu  ill  obsidionc  consumpscrat,  nimio  furore  succensvis, 
uuivcrsos  nobilcs  illos,  sine  misericordife  consideratione, 
patibulo  suspendi  pr.Tccjiit.  Sed  vir  iiobilis  Savaricus  do 
Mallo-leone,  in  facicm  regi  resistcns,  ait;  "Domino  rex, 
"  wcrra  nostra  uondum  iinita  est,  nnde  vobis  diligcuter  pcn- 
"  sanduin  est,  quam  varios  eventus  bella  sortiantur.  Nempe 
"  si  uobiles'-^  istos  nunc  suspendio  ti'adatis,  barones  adversarii 
"■  nostri  vol  nie  forte  vel  alios  dc  cxercitu  A^estro  nobiles 
"  intercipere  poterunt  consimili  casu  in  brevi  et  exemi)lo 
"  vcstri  suspendio  tradere,  quod  absit  a  vobis  ue  contingat; 
"  quia  tali  conditione  nullus  in  vestro  obsequio  niilitaret." 
Tunc  rex,  licet  invitus,  consilio  ejus  et  aliorum  virorum 
prudentum  adquiescens,  W[illelmum]  dc  Albineto,  W[illel- 
mum]  dc  Lancastre,  W[illelmum]  de  Eineford,  Thomam  de 
Muletune,  Osbertum  Giffard,  Osbertum  dc  Bobi,  Odinellum 
de  Albeneto,  et  alios  nobiliores  misit  ad  castrum  de  Corf  sub 
arcta  custodia  dcputaudos.  Eobcrtum  vero  dc  Cbaurna  et 
Eicardum  Griffart  cum  Thoma  de  Lincoluia  apud  castrum  de 
Notiugham,  aliosque  per  loca  di  versa  carcerali  custodiaa 
mancipandos  direxit.  Servientes  vero  omnes  praster  balista- 
rios  [servientibus  de  cxercitu  sue  ad  redimendum  concessit ; 
quosdam  quoque  balistarios],  qui  multos  in  obsidione  niilites 
et  servientes  interfecerant,  patibulo  suspendi  pra'cepit.  His 
ita  gestis,  pars  baronum  erat  non  mediocriter  infirmata 

Nota^  factum  raaxlnncG  caritatis. 

John  Una    dierum    duni  obsidio    castri    Rofensis    duraret, 

wm^am^  rex  et  Savaricus  circuibant  castrum,  ut  infirmiora  ejus 
of  Albini  considei'arent.  Quos  cum  cognovisset  quidam  optimus 
tiieee!^  arcubalistarius  Willelmi  de  Albineto,  ait  illi ;  "  PJaceat 
"  tibi,  domine  mi,  ut  occidam  rogem  hostem  nostrum 
"  cruentissimum  spicule  hoc,  quod  promtum  habeo  ? " 
Cui  ille ;  "  Non,  non,  absit,  gluto  pessime,  ut  in  sanc- 
'•'  turn  Domini  mortem  procuremus."  Et  ille ;  "  Non 
"  parceret  tibi  in  consimili  casu."  Et  W[illelmus] ; 
"  Fiat  Domini   beneplacitum.     Dominus   disponet,   non 


iiiege. 


^  This  insertion  is  in  the  margin. 
It  is  not  in  C. 


2  nobiles^   nobis,  B.,  not   under- 
standing nob\ 

3  This  is  at  the  foot  of  the  pagei 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  G27 

"  ille."     In  hoc  similis  erat  David  parcenti  Saul,  cum  A.D.  1215. 
occidisse  potuit.     Hoc  postea  non  latuit  regem,  nee  ob 
hoc   voluit   purcere    capto,  quin    ipsura  suspendisset,  si 
perniitteretur. 

De  excommunicalioiie  haronaiii,  Ainjliuc  in  (jencre  facto. 

Eodcm  tempore  Papa  lunoccntiiis,  videns  baroiium  '  i-cl)ellio-  Leitir  of 

nera,  quod  videlicet    a    pcrsecutioiic    regis    dosisturc    coiiteiu|)-  Innocent 

seruut,  excommunicavit  cosdem  ;  atquc  scntcntiic   cxccutionem  l'i''""'ct- 

III"  the 
episcopo  Wiiitoniensi,  abbati  -  de  Rcdiiige,  ct  Pandulpho  cccle- ^.j^'^jj^,^,,. 

siso    Romauic    subdiacono,  sub    bac    forma    comraiait  :     "  Iiino- nication  of 

"  centius   episcopus,  etc.    P[etro]  Wintoniensi   cpiscopo,  abbati  t''^-'  'wrous. 

"  de  Redingc,  et  magistro  P[audulpbo]  Romanaj  ecclesiiu  sulj- 

"  diacono,  salutem    et  Apostolicam   bcncdictioncm.      Miramur 

"  plurimum    ct   movemur,    quod    cum    carissimus    in    Cbristo 

"  filius   noster    J[obanucs]     illustris    rex    Anglia)    supra   spcm 

"  Deo    ct    ccclcsieo     satisfcccrit,     ct    prajsertim    fratri    iiostro 

"  S[tcpbauo]  Cantuariensi    arcbiepiscopo  ct  co-episcopis   ejus, 

"  quidam  eorum  minus  quam  oportuerit  ct  dccucrit  ad  sauct;u 

"  crucis   negotium,  Apostolica;    sedis   mandatum,  ct  fidelitatis 

"  pra3stita3  juranicutum,    debitum,  immo    iiuUum    babeiitcs  re- 

"  spectum,  ei   contra   pcrturbatorcs  rcgni,  (juod  ad   Romanam 

"  ecclcsiam    rationc     dominii     pertincrc    dinoscitur,    auxilium 

'*  non  preestitcrint  vel  favorem,  (juasi  conscii  ne  dicamus  socii 

"  conjurationis    iniqua),  (juia  non  caret  scrupulo  societatis  ini- 

"  quje    qui    manifesto    facinori    desinit   obviare.     Ecce  ({ualitcr 

"  patrimonium  Romanae  ccclcsia>  i)ontifices  pra^fati  defcndunt ; 

"  qualitcr   crucesiguatos    tucntur;    immo  (jualiter  sc  opponunt 

"  his,    qui    destruerc    moliuntur    negotium  Crucifixi!     Pcjores 

"  proculdubio    Saraccnis     cxistcntcs,    cum    ilium    conantur    a 

"  regno    depellcrc,    de    quo    potius    sperabatur    quod    deberet 

"  succuiTcrc   Terra)    Sanctje.      Unde  no  talium    insolenlia   non 

"  solum  iu  periculnm  rcgni  Anglijc,  vcrum  etiam  in  ])crniciem 

"  aliorum  regnorum,  ct  maximc  in  subvcrsioncm'  totius  ncgotii 

"  Crucifixi  valeat   pra;valero;   nos    ex    parte  Omnipotentis  Dei 

"   Patris  ct  Filii  ct  Spiritus  Sancti,  aurtoritate  quoque  Aposto- 

"  lorum    Ejus   Petri    et    Pauli,    ac    nostra,    omnes    iiujusmndi 

"  perturbatorcs   regis   ac    rcgni    Anglia)    cum    complicibus    ct 

"  fautoribus    suis     excommunicationis    vinculo    innodamus,    ct 

"  terras    corum    ccclcsiastico    subicimus    iutcrdicto ;     prwfuto 


'  O.  W.  ins.  Anglia,  I      *  aubversioimn'^  subviTsiom-,  U. 

'  Simon.  I 

R  R    2 


G28         MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  I2ir).  "  arcliicpiscopo  ct  co-episcopis  suis  in  virtatc  obcdientiao 
"  districLissimo  injungcntcs,  quatinus  iiOHlram  ycntcutiam 
"  singulis  dlcbut!  Dominicis  ac  fcstivia,  jiulsatis  campanis  ct 
"  caiidclis  acccnsis,  solciniitcr  ])cr  totam  x\iiglianT  publicarc 
"  procurcnt,  donee  aatisfcccrint  dicto  ^  rcgi  do  damnis  ct  in- 
"  juriis  iiTOgatis  ct  ad  ejus  obsequium  iidelitcr  revcrtantur ; 
"  universis  insupcr  ejusdcm  regni'"^  vassallis  in  rcmissionem 
'■  pcccatorum  ex  jiai'tc  nostra  injungcntcs,  ut  contra  pervcr- 
"  sores  hujusmodi  prajfato  rcgi  tribuant  consilium  et  juva- 
"  men.  Si  quis  autcm  cpiscoporum  hoc  nostrum  prasceptum 
"  neglcxerit  adimplcrc,  sciat  sc  ab  episcopali  ofFicio  sus]icn- 
"  sum,  ct  subjcctorum  obcdientiani  esse  subti-actam ;  quia 
"  justum  est  ut  eis  inferiorcs  non  obcdiant,  cpii  suo  supcriori 
"  obedire^  contcmuunt.  Nc  igiiur  mandatum  alicujus  tergivcr- 
"  sationc  valcat  imjjcdiri,  cxcommunicationis  causam  prsedic- 
"  tornm,  cum  cantoris  qua3  ad  hoc  ncgotium  pertinuerint, 
"  vobis  duximus  committendum ;  per  Apostolica  vobis  scripta 
"  maudantcs,  quatinus  i:)rotiuus  omui  appellationc  postposita, 
"  procedatis  sicut  vidcrctis  cxpcdire.  Quod  si  non  omncs 
"  et  csBtera." 


Dc  infausta  electione  mar/istri  Sivionis  tie  Langetuna  ad  nohilein 
ecclosiam  Ehoixicvnaenb. 

Election  Circa    dies    istos,    canonici   Eboracciisis   ecclcsiaj,  multo  jam 

ofSiinon     tempore  pastore  viduati,  impetrata  a  rege   licentia,  ad  electio- 

^.■"'"^       to  i^Qjj^    facicndam    paritcr    convenerunt.      Et   licet  a  rcge  multis 
the  sec  of  .  ... 

York.  precibus  fuissent   rogati,  ut  "Waltcrum   de  Grai  Wigorniensem 

episcopum   sibi   suscijierent  in  pastorem,  tamcn  reclaraante  '^ 
illitcratura,    ipsiim    cligere   distulerunt.     Vcruntamcn    in   elec- 
tione procedentes,    elegcrunt   magistrum    Simoncm   de   Lange- 
tuna,  fratrem   archiepiscopi    Cantuariensis ;    sperantes  in  eo 
f.  43  i.       scicntiam,  quam    appellamus   sapicntiara,  scilicet   morum 
aroinate  conditam  scientiain,  insuper  favorem  domini  Papaa 
John  sends  optincre.      Sed    cum    facta  electio  ad   regis   audicntiam  perve- 
messengers  nisset,  misit  nuncios  ad  curiam   Eomanam,  qui  contra  electio- 
to  Rome      ^^.^  illam  in  prsesentia  domini   Papa?    exceptiones   hujusmodi 
erection.      iuduxerunt.     Allegabant   enim  archiepiscopum   Cantuariensem 
regis  Anglias  hostem  esse  publicum,  ut  qui  baronibus  AnglisB 
incentivum     contra    regem     eundem     prsebuit    et    consensum. 


1  dicto]  domino,  W.  I       "■  reclamante]  repugnante,  O.  W. 

2  reyni'\  regis,  W.  '^  in  eo]  propter  ejus,  O.  W. 

3  obedire']  obire,  B. ;  C.  is  correct. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  02!) 

Unde  si  dictus  Simon,  qui  frater  ejus  est  archiepiscopi  memo-  A.D.  1215. 
rati,  ad  archicpiscopatnm  Eboracenscm  jivomovorctur,  pax  regis 
et  rcgni  diu    stare   nou   poterit.      IJa3C    igitur   ct   similia  alle- 
gantes  incommoda,    Papam   ad  consensum '   induxeruut ;    uude 
capitulo  Eboracensi  scripsit  in  hssc  verba : 

"  Innocentius-  episcopus,  servns  servornm  Dei.  Cum  magister  LettiT  of 
Simon  do  Laugetnna,  cum  quibusdam  alii.s  canouicis  Ebo-  'nn<>t"*'»t 
racensibus,  in  nostra  nuper  essot  praisentia  coustitutus,  nos  .  '  "  "^ 
ei  viva  voce  interdiximus,  ne  ad  optinendum  archiepiscopa-  York  aii- 
tum  Eboracensem  intendorct,  quia  id  covtis  ex  causis  miiiime  millin<,'  the 
pateremur;  et  ipse  ciuidcm,  quantum  verbis  expressit,  biiic  *^'''''''"J"- 
annuit  reverenter.  Unde  mirari  cogimur  et  moveri,  si 
ipsum  arabitio  adeo  excajcaverit,  nt  cum  scirct  se  post  nos- 
tram  prohibitionem  et  suam  promissionem  expressam  cligi  do 
jure  nou  posse,  si  tali  prajstiterit  electioni  consensum,  quam, 
nullo  alio  contradicente,  nos  irritam  haberemus.  Sed  no 
bac  occasione  fiat  in  Anglia  novissimus  en-or  jiejor  priore, 
vel  Eboraceusirt  ecclesia  diutius  maneat  pastore  vidiiata,  de 
communi  fratrum  nostrorum  consilio,  per  Apostolica  vobis 
scripta  prajcipiendo  mandamus,  et  in  virtute  obedientia; 
districte  pra^cipimus,  quatinus  electione  hnjusmodi  non  ob- 
stante ap])cllatione,  cum  in.solentias  et  macbinationcs  biijus- 
modi  sustinere  nolumus  nee  debemns,  omni  occasione  ac 
tergiversation e  cessantibus,  aliquos  ex  vobi.s  cum  communi 
omni  potestatc  ad  instana  concilium  destinetis,  qui  saltem 
usf|ue  kalendas  Novembris  nostro  se  conspectui  reprajscn- 
tent,  personam  idoneam  cum  nostro  electuri  vel  postulaturi 
consilio  in  pastorem.  Alioquin  ex  tunc  nos  ipsi  curabimus 
de  idoneo  vobi.s  priesule  providere ;  foiitradictoros,  si  qui 
fuerint,  vel  rcbellea  per  districtionem  canonicam  graviter 
punituri.  Si  vero  ju-iefatus  Simon  clcctioni  de  se  facta? 
consensit,  nos  ])a'nain  in  pujnam  suas  pra3sumptioni  ^  statu- 
imus,  ut  iueligibilis  fiat,  ne  do  caitero,  absque  diapensationc 
sedis  Apostolica3  spcciali,  ad  pontificalcm  eligi  valeat  digni- 
tatem. Datum  idus  Septcmljris,  poutificatus  nostri  anno 
dccirao  octavo." 

De  stispensiotie  Slephani  CantunriensU  archiepiscopi. 

ITac    praiterea    tempestato,    P[etrus]   Wintoniensis    episcopus  The  arch - 
ct   magister    Pandulpbiis,'    ad    archiepiscopum    Cantuarienaem  bi-'liop  of 


'  O.  W.  ins.  petiilui. 

-  This  letter  is  only  known  fnmi 
thiB  source. 


'  prfrsumplioni]  pncKiim|itioni><, 
().  W. 

'  < ).  W.  add  "  domini  Papm  fiinii- 
"  liaris." 


G30 


MATTIIiET   PARTSIENSTS   CHRONICA  MAJOIIA. 


A.D.  1215.  pcrsonaliter  acccdcntcs,  ex  parte  domiui  Papa3  firmiter  pra;- 
Cauterbury  ceperuut,  lit  sentontiam  scdis  Apostolica)  in  barones  AnglifB 
suspeiuled.  Koma;  gencraliter  latam  suffragaiieis  Cantuarieusis  ecclesia) 
committerefc  imblicaudam ;  cfc  ipsemet,  qiiajitiim  ad  ijjsum ' 
spcctabat,  singulis  dicbus  Dominicis  ct  festivis  per  totain  Can- 
tuariensem  diocesim  faceret  publicare.  Erat  autom  idem  jam 
naves  ingressus,  iit  Romam  ad  concilium  propcrarct.  Unde 
postulavit  inducias,  quoiisfiiie  domini  Papai  collocjuio  frueretur, 
ad  senteiitiam  publicandam,  constanter  affirmans  quod  tacita 
veritate  sententia  fuerat  in  barones  lata,  et  ideo  nullo  [mode] 
illam  se  publicaturum  respondit,  donee  sujier  prasmissis  viva 
voce  sunimi  poutificis  cognosceret  voluntatem.  At  memorati 
liujns  rei  executores,  cum  archiepiscopum  domini  Papa3  pra?- 
ceptis  inobedientem  cognovissent,  aiictoritate  qua  fungebantur 
iisi,  ipsum  ab  ecclesiie  ingressu  ac  divinoriim  celebratione 
suspendcrunt.  Quam  ille  suspensionem  huiniliter  observans, 
sedem  Ajaostolicam  suspensus  petivit.  Tunc  episcopus  Winto- 
niensis  cum  conjudice  suo  Pandulplio,  barones  Anglia)  omnes, 
qui  regem  a  regno  depellere  moliebantur,  excommunicates 
denunciaus,  singulis  diebus  Dominicis  ac  festivis  latam  senten- 
tiam  innovavit.  Sed  magnates,  quoniam  in  auctentico  domini 
PapEe  nullus  eoriim  fuerat  nominatim  expressus,  dictam  sen- 
tentiam  nou  observantes,  iuanem  et  nullam-  I'eiiutabant. 


Fourth 

Lateran 

Council^ 


De  concllio  generali  a  Papa  Innocentio  celehrato. 

Eodem^  anno,  id  est,  Dominicaa  incarnationis  m.ccxv.,  cele- Conrad  of 
brata  est  Romaj  sancta  et  universalis  sinodus  in  ecclesia  Sancti  Lichtenau 
Salvatoris,  quas   Constantiniana  appellatur,    mense   Novembris, 


'  ipstnii]  eum,  O.  W. 

-  nullam']  quasi  pro  niliilo,  O.  W. 

3  At  the  foot  of  the  page  is  a 
picture  of  the  council ;  above  it, 
'■  Conciliuui  sub  Inuocentio  Papa 
"  celebratum  in  ecclesia  Latera- 
"  nensi ;  "  below,  "  Hoc  coneilio 
"  generali  facto  sub  Papa  Tnnocen- 
'•  tio  anno  gratia;  mccxv.  praisentes 
"  fuerunt  ex  toto  mundo  primates, 
"  archiepiscopi  Ix.  et  i.,  episcopi 
'•  cccc.  et  xii.,  abbates  vero  et  pri- 
"  ores  dccc." 

At  the^side  is,  "  Quidam  qui  in 
"  eodem  concllio  existens  de  nobili 
"  turri  quam  Papa  Innocentius  con- 
"  struxerat  fratri  suo    comitl    Ri- 


"  cardo  ex  denariis  ab  ecclesia 
"  raptis  ait, 

"  Per  vitium  Gezabel  Roma;  stat 
"  in  arce  nova  Bel, 

"  Condempnatur  Abel,'  fratre  ^ 
"  teueate  Babel. •* 

Below  this  is,  "  Patriarcha  et 
'•'  primas  plerumque  pro  eodem 
"  dicuDtur.  Quatuor  dicuntur  pa- 
"  triarchy  principales ;  Constanti- 
"  nopolitanus,  Alexandriuus,  Anti- 
"  ochenus,  Jerosolimitanus.  Alii 
"  proprie  dicuntur  primates  ;  Aqui- 

1  Papa  scilicet. 

2  Id  est  comes. 

^  Quia  turris,  confusionis  et  peccati 
fuit  et  dicebatur. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOITANNIS.  G31 

perorensis)   pra'sideute    Papa   domino    Innocentio    tertio,    pontificatns   ejus  A.l).  i-ji5. 
Cluoiiicon,  ....  „  ,        .  .  ,  .  ^-     .    1       1     •        T.'„     .1 

.)44  anno  xvin.,  in   qua  tucrunt  episcopi  quadnngenti  et  duodeciin.  romth 

(Argento-   Inter  quos  fuerunt   de  pnecipuis  patiiarchis  duo,  Constantino-    ,^''-''""." 

rat.  1G09)  ;  politanus '     videlicet    et    Jerosoliniitanua.-     Antiochemis  ^    vero 

inserted       gravi  languoro  detentus,  venire  non  potuit,  sed  misit  pro  so  vi- 
ali«o  m  the         .  "  »    «^  t  i  a       ■  a  i  i   •         .  i 

AI -Irose       cfiiiiim  suum  AntuKien.seni^  episcopum.    Alexaudrinu.s    vero  sub 

Chronicle,   Saracenoium  dotninio  constitutn.s  fecit  quod  potuit,  mittens  pro 

p.  18'J  so  germanum  diaconum    suum.      Primates   vero   et   metropoli- 

(,1'iilinan).  ^^^^^  soptuaglnta   septem,  abbates  et  priorcs   ultra   octingentos, 

procuratores  quoque  archiepiscoporum,  episcoporum,  abbatuni, 

priorum,  et  capitulorum  abseutium,  certus   non   fuit  numerus, 

Lcgatoruni    vero   imperatoris    Con-stantinopolitani/'   regis   Sici- 

liiTi^   in  Ronumorum    iinpcratorem  electi,  regis  Francia?,    regis 

Anglia?,    llungaria),'*  Jerosolimitani,'-*    Cipri,'"  Aragonum,"  nee 

iiou    aliorum    principum    et   magnatum    civitatuin    ct    aliorum 

locorum,  ingcns  affuit  multitudo. 

His  omnibus  congregatis  in  loco  suo  prajfato,  et  juxta  morem 

£onciliorum  generalium  in  suis  ordinibus  singulis  collocatis,  facto 

prius  ab  ipso  Papa  oxhortationis  sermone,  rccitata  sunt  in  plono 

concilio  capitula  sexaginta,  quiu  aliis  placabilia  atquc  aliis  vide- 

bantur  onerosa.    Tandem  dc  iiegotio  Crucifixi  ct  subsidio  Terra) 

Sanctai  verbum  praedicationis  exorsus,  subjunxit  dicens  ;    "  Ad 

E.xpoditio     "  hajc  sane,"  inquit,'-  "  in  ncgotio  Jesu  Cliristi  de  contingenti- 

pro  rccii-      '•  1,11^,    xit    nibil    omittatur,   volumus    et    mandamus,    ut   patri- 

peiaiua       <,  jj^,.(.|jjj,^    archiepiscopi,   episcopi,  abbate.'»,  priores,  et  alii,  <|ui 

Saiicta         "  curam    optincnt    animarnm,    studiosc    proponant  populis  sibi 

I)riiitc'd  at    "  commissis  verbum  crucis:  obsecrantcs  per  Patrem  et  Filium 

the  ond        <•  pj;    Spiritum  Sanctum,  unum  .solum    verum   a3ternuni  Deuin, 

?j    '"  "  reges,    duces,    principes,    marchiones,    comites,    et    barones, 

Concilii        "  aliosfjuc    magnates,    necnon    communia    civitatuin,  villarum, 

Lateran.       "  ct    oppidorum,    ut  si  persoualitcr   non   acccsscrint   in    subsi- 

(Mansi         I.  jiiim  Terras  Sancta;,  competentem  conferant  numerum   bcl- 

10"9    *        "  l*torum   cum  cxpensis  ad   tricnnium   nccessariis,    secundum 

10C7).  "  proprias  facultates,  in  rcmissioiiem  pcccatorum  suorum,  piout 

"  gelensi.s,    GrandcnuH,    Cantuari-    '       '•  Nicholas. 
"  ensis,  IJituricensls,  et  consimilcs,  ''  Ileiiry  I. 

"  licet    se     <juando(juu     iiomineiit  "  Kredcrick  II. 

•'  patriarchas." 

•  Probably  Gervasc,  the  Latin 
patriarch.  The  Greek  patriarch 
was  Maximus  II. 

-  Hodiilph. 

»  IVter  II. 

■•  Peter,  biwhop  of  Antaradiis 
(Tortosa). 


"  Andrew  II. 

'■*  John  d(!  Brienne. 

'"  Hugh  I. 

"  Jnincs  I. 

'-  irtfjiiil]  nc  (piid,  O.  W.,  as  the 
original,  ut  nihil  in  the  next  line 
being  interi)olatc<l. 


632 


MATTIIiET   PARTSIENSTS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  12ir). 

Fourth 

Jiaterau 

Council. 


f.  4-1. 


in  literis  generalibus  est  cxpressuni.  Sed  etiam  illos  hujus 
remissionis  volumus  esse  participes,  qui  propter  hoc  opus 
naves  studucrinfc  fabricare.  Ronucntibus  autcm,  ot  si  qui 
iugrati  fueriut,  in-otcstcntur  illis  ex  parte  nostra,  ut  sciant 
se  super  hoc  nobis  in  tremendo  jiidicio  ^  districti  Judicis 
responsuros,  considerantes  tamen  prius  ([ua  conscientia 
quave  securitate  comparere  poterunt  coram  unigenito  Deo 
et  Dei  Filio,  cui  Pater  omnia  dedit  in  manus,  si  Ei  pro  illis 
Crucifixo  servire  renuerunt  in  hoc  negotio,  quasi  proprie 
sibi  Filio;"  Cujus  muncrc  vivunt,  Cujus  bcneficio  sustcn- 
tantur,  Cujus  ct  sanguine  sunt  rcdcmpti.  Nos  vero  aliis 
exemplum  praebere  ■volentes,  triginta  milia  librarum  in 
hoc  opus  ^  concedimus  et  donamus,  jarteter  navigium  quod 
cruce  signatis  de  hac  urbe  atque  vicinis  partibus  confere- 
mus,  assignantes  nihilominus  [ad  hoc  ipsum  negotium] 
tria  milia  marcas  argenti,  qua3  apud  nos  de  quoruudam 
fidelium  clemosinis  remanserunt.  Cupientes  autem  alios 
ccclesiarum  pra;latos  necnon  et  clericos  uuiversos  et  in 
merito  et  in  pra3mio  habere  particijoes  et  consortcs,  sta- 
tuimus,  ut  omnes,  tara  subditi  quam  prajlati,  viccsimam 
ccclesiasticorum  proventuum  iisque  ad  trienniura  confcrant 
in  subsidium  Tcrrro  Sanctre,  illis  exceptis  qui  assumpto 
vel  assumendo  crucis  signaculo  sunt  personaliter  profec- 
turi.  Nos  autem  et  fratres  nostri  sanctas  Eomanre  eccle- 
Ria3  cardinales  plenaric  decimam  jocrsolvemus.  Statuimus 
etiam,  nt  omnes  clerici  sivc  laici  post  cruccm  assump- 
tam  sub  beati  Petri  ac  nostra  protectione  securi  maneant, 
necnon  sub  archicpiscoporum,  episcoporum,  ac  omnium 
])r£elatorum  ecclesia)  Dei  defensione;  ct  corum  bona  omnia 
consistant,  ita  ut,  donee  do  ipsorum  obitu  vel  reditu  cer- 
tissime  cognoscatur,  Integra  maneant  ct  quieta.  Si  qui  vero 
proficisccutium  ad  pra3standas  usuras  juramento .  tonentur 
astricti,  crcditores  eorum,  ut  remittant  eis  prsestitum  jura- 
mentum  [et]  ab  usurarum  exactione  desistant,  ecclesiastica 
districtione  compellantur ;  de  Judasis  hoc  idem  statuentes 
per  sfBCularem  potestatem,  ut  ad  hoc  faciendum  inducantur. 
Porro  ecclesiarum  praslati,  qui  in  exhibenda  justitia  cruce 
signatis  et  eorum  procuratoribus  aut  familiis  negligentes 
extiterint,  sciant  se  graviter  puniendos.  C^terum  de  viro- 
rum  prudentum  cousilio  diffinimiis,  ut  ita  se  crucesignati 
prasparent,  ut  in  kalendis  Junii  sequentis  post  proximum,  et 
qui  disposuerint   transire   per  mare,  conveniant   in  regnum 


Expeditio 

pro  recu- 

peranila 

Terra 

Sancta, 

printed  at 

the  end 

of  the 

Dccreta 

Coiicilii 

Lateraii. 


'  judiciu]  examiuc,  O.  W. 
-  Ftlio]  proprio,  O.  W. 


^  opus]  onus,  W. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


G33 


Expeditio 

pro  Ffcu- 

perunda 

'J'erra 

Sancta, 

printed  at 

the  cud 

of  tho 

Dccnta 

C'oncilii 

Lateral!. 


'  Siciliai,  alii  apud  Brundusum,  alii  apud  Messanam  ;  ubi  ct  A.D.  1215. 

'  nos  per  Dei  gi-atiam  persoualitcr  adesso  disposuimus ;  qua-  Fourth 
tinus  nostro  auxilio  et  consilio  excrcitus  Cliristianus  salu-  I-atenm 
briter  ordinetur,  cum  benedictione  divina  et  Apostolica  pro-  Council, 
fecturus.  Nos  autem  dc  Omnipotenti.s  Dei  miscvicordia  et 
beatorum  Apostolornm  Petri  ct  Pauli  auctoritate  confisi,  ex 
ilia,  quam  nobis,  licet  indiguis,  Deus  ligandi  atquo  solvendi 
contulit  potestatem,  omnibus  qui  laborem  i.stuni  in  in-ojiriis 
personis  subicrint  et  expcnsis,  ])leuam  siioriim  pcccaminnni, 
de  quibus  veraciter  fuerint  cordc  contriti,  ore  confessi, 
veniam  indulgcmus,  et  in  retributioue  justorum  salutis 
a;terna3  polliccmur  augmcntum.  Eis  antom  qui  non  in  pro- 
pinis  personis  illuc  accesserint,  scd  in  ruIs  cxpcnsi.s  juxta 
facnltatem  suam  viros  idoneos  destinaverint,  et  qui  in 
alienis  expensis  in  propriis  personis  accesserint,  plenam 
concedimus  suorum  veniam  pcccatorum.  Hujus  f(Uoquc  rc- 
missionis  concedimus  esse  particijies,  qui  ad  subvcntioneni 
ipsius  terrae  de  bonis  suis  congruc  ministrabunt,  aut  cii-ca 
prajdicta  consilium  et  auxilium  iinpcnderunt  oportnnum. 
Omnibus  etiam  proficiscentibus  in  line  opere,  sancla  et 
universalis  sinodus  orationum  et  bcncficiorum  suorum  suf- 
fragium  impertitur,  nt  cis  digno  proficiat  ad  salutem. 
Amen." 


J)e  acc7isatione  Stephcnii  Cantuarlensis  archicpisro}-)!  jRorinc. 

In    hoc    concilio    stcterunt  contra    arcliie])iscopum    Cnntua-  Accusation 

rien.'fcm    procuratorcs    regis    Anglorum,    abbas'    videlicet    dc  ^f'''*^" '"■'■''" 

Hello    Loco,  Thomas    dc  3Tcrdintona,  ct    Godefridus    do   Crou-  Ca„',"'rlmrv 

cumbc,    milites,    constantcr    accusantcs    euni    dc    connivcntia  i,y  the 

baronum    Anglia;,    quodquc    ipsius    favore     et     consilio     idem  l<in<r's 

baroncs  dictum  regcm  a   solio  regni  depellcrc   molirentnr;    ct  l"""^"'*"^ 
,.        ,.,  •     \       J.     T  i  i      9'  Home, 

cum    a  sede  Apostolica  litcras  accepisset,  ut  dictos  magnates 

per  ccnsuram    ecclesiasticam  a  persecutione    regis   rcfrajnaret, 

ipse    id    faccre   disslmulans    ab    cpiscopo   Wintoniensi    ct   suis 

conjudicibus   a  divinorum  cclebratione  ct  iugres.su  ecclcsinj  est 

suspensus;    sicquc   ad  concilium   propcrans,  raanifestis  indiciis 

.se  fuisse  pra^ceptis  Apostolicis  rcbellcm   ostcndit.     TTis  et  aliis 

multis  in  hunc  modum  allegatis,  archicpiscopus,  quasi   convic- 

tus  et    non    mediocritcr  confusus,  nihil  respondit,  nisi  quod   a 

suspensione  petiif-  absolvi.     Cui   Papa   cum    indignationo  tale 


'  Hugh,    afterM'ards    hishop    of 
Carlisle. 


-'  peliit]  postulavit,  W. 


G34 


MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA   MAJOIU. 


A.D.  1215.  fertur  dcdisse  responsum;  "Prater,  per  Sanctum  Petrum  non 
"  ita    dc    facili    beneficium    absolutionis    impctrabis,    qui    non 
solum   ipsi  Anglorum    rcgi,  verum  ctiam   Eomanro  ccclesiaj, 
tot    ct   talcs  injurias  irrogasti.     Volumus    quoquc  cum  plena 
fratrum    nostrorum     deliberatione    decernere,    qualiter-   tarn 
temcrariam    puniamus    excessum."      Tandem    liabito    super 
hoc    cum    cardinalibus    tractatu,    suspensionis     seutcntiam     in 
ipsum  arcbiopiscojium  subscriptis  Uteris  confirmavit : 


His  sus- 
pension 
confirmed 
by  the 
Pope. 


Simon 
Lano'ton's 
election  an- 
nulled by 
the  Pope. 


The  canons 
of  York 
elect  Wal- 
ter de  Gray 
bishop  of 
Norwich, 


Be  conjirmatione  suspensionis  ejusdem, 

"  Innocentius  eioiscopus  universis  Cantuariensis  ccclesiaj  suf- 
fraganeis  salutem.  Ad  communem  volumus  notitiam  per- 
vcnire,  quod  nos  suspensionis  sententiam,  quam  venerabilis 
fratcr  noster  P[etrus],  Wintoniensis  episcopus,  et  dilectus  filius 
P[andulplius]  subdiaconus  ct  familiaris  noster,  Norewicen- 
sis  electus,  in  Stephanum  Cantuariensem  archiepiscopum 
aiictoritate  Apostolica  protulerunt,  ratam  habemus  ;  et  prie- 
cipimus  inviolabiliter  observari,  donee  idem  archiepiscopus, 
qui  earn  bumiliter  servat,  mereatur  ab  ipsa  juxta  formam 
ecclesiaj  cautione '  jirEestita  relaxari,  uno  vinculo  in  aliud 
commutato.  Quocirca  universitati  vestrte  per  Apostolica 
vobis  scripta  prsecipiendo  mandamus  quatinus  et  vos  epi- 
scopi  prtescriptam  sententiam  firmiter  observetis,  cum  in- 
terim nullam  eidem  debeatis  obedientiam  exhibere.  Datum 
Laterani,  pridie  nonas  Novcmbris." 
His  ita  gestis,  canonici  Eboracensis  ecclesiae  praesentaverunt 
domino  Papaa  magistrum  Simonem  de  Langetona,  postul antes  ut 
ejus  clectionem  confirmaret.  Quibus  Papa;  "  JSToveritis  quod 
"  ipsum  non  habemus  jaro  electo,  quia  ilium  ad  tantam  dignita- 
"  tem  promoveri  certis  de  causis  non  pateremur.  Et  cum  prse- 
"  cipue  contra  probibitionem  nostram  ista  sit  electio  celebrata, 
"  nos  eam  cassamus  j^enitus,  et  in  perpetuum  damnamus,  decer- 
"  nentes  utique  ut  ineligibilis  fiat,  ne  absque  disi^ensatione  sedis 
"  Apostolicfe  ad  pontificalem  eligi  valeat  dignitatem."  Cassata 
igitur  electione  prtedicta,  dominus  Papa  canonicis  prtecepit,  ut 
statim  in  electione  proccdereiit ;  sin  autem,  ipse  eis  pastorem 
provideret  idoneum.  Tunc  canonici,  sicut  prius  provisum  fuerat, 
postularunt "  Walterum  de  Grai,  episcopum  Wigorniensem,  prop- 
ter carnis  munditiam,  ut  asserebant ;  ut  qui  ab  utero  matris  virgo 
pcrmanserat  usque  in  prgesentem  diem.  Ad  hoc  [Papa]  dicitur 
respondisse  ;  "  Per  Sanctum  Petrum  virginitas  magna  virtus  est, 


1  cautione']  So  O.W. ;  canomce,B. 
"  postularunt]   So  Par.,  over  the 


reading  of  the  MS.  elegerunt,  -which 
0.  W.  also  have. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANNIS.  635 

"  et  nos  cum  damus  vobis."      Itaquc  accepto  pallio,  opiscopus  A.D.  1215. 
memoratus  rediit    in  Aiigliam,  obligatns  in   curia  Ronmna    do  who  is  ao- 
deccm  niilibus  libris  Icgaliumesterlingorum.      In^  fine  autem,  *"'^'l*'j^',*l  ^>' 
soluto    coneilio,  extorsit    Papa  do    unoquoque    pra^lato    ^^    °^'' 
infinitain  pecuniain  ;  quam  cum  viaticis  cogebantur    ab 
usiirariis  suis  mutuo  diiris  conditionibiis  accipere. 

Quo  facto,  rcdicrunt   in  Angliam  Thomas    do   Herdintona   ct  Jolm's 
G[odcfridns]  de  Craucumbe,  niilites  ;    vciiientesr|ue   ad  legem, '"'•'''^^'"o^^'''^ 
qui  jam  Rofenso   castrum  subjugaverat,  ut  praidictum  est,  l;u-  j^j^^^ 
tissima    ci    nuncia   retulerunt.      Audiens    autem    rex    baroncs 
Anglia3   esse    excommunicatos,   arcbiepiscopum    Cantuaricnsem 
suspensum,  Siinonem  fratrem  ejus  cassatum,  Waltcrum  de 
Grai  -  promotum,  et  quod  de  castro  Rofensi  pro  libitu  disposu- 
isset,    elcvatum  est  nimis  cor  ejus;  et  contiuuo  castra  movens,  He  procs  to 

apud  Sanctum  Albanum  cum  festinationc    pcrrcxit.     Quo  cum  ^- Albans, 
.  .  ,  •,    1  •    ,        -i.     tj.  1     and  has  the 

pervenisset,  praisente  conventu   capituhim    intravit,    literas  ile  i^.^^^^.^  ^f 

susponsionc  Cantuarieusis  archiepiscopi    fecit  manifeste  ^    re-  ^ij^.  j,,.^],. 

citari ;  constanter  exigcns  a  conventu,  quatinus  sub  tcslimonio  bishop's 

sigilli  sui    pra3fata3  suspensioiiis   confirniatio    ad  oranes  Anglii«  suspension 

ecclesias,  lam  catbedralcs  quam  conventuales,  publicanda   mit-  ^^^^  *^"  ' 

teretur,  juxta  illud  poeticum, 

"  Stricto  supplicat  ense  potens," 

Quod  cum  oi '  a  conventu  conccssum  fuissct,  forte  invito,  con- 
tinuo  post  capituhim  in  daustro  cum  paucis  consiliariis  seorsum 
residens    disposuit,    qualiter    inimicos    suos,  magnates  scilicet 
Anglia),  confunderet;  et  quemadmodum  extcris  nationibus,  qua3 
sub  ipso    militabant,  stii)oiidia    providerct.     Tandem    rex   duos 
ordinavij    cxercitus  ;   ut  videlicet  ex  uno   baronum   irrujitionea 
Londoniis  morantium^    rcprimcret,    ex    altero  ipso  Aquilonarea 
Anglia;  provincias "  igne  simul  et  ferro,  qua^que  silji  obvia  con- 
terendo,  deleret.  Acta  autem  sunt  ha?c  apud  Sanctum  A]l)anum, 
decimo  tertio  kalendas  Januarii.     Prajcrant  ita  exercitui,  quem  Tx-adcrs  of 
relif|uit,  viri  bcllatorcs,  W[illclmus]  comes  Sarosbirionsis,  fiater  •''*'  'oja' j 
ipsius regis,  Falcasiussilie" visCt'libus  miseiicoidia^  Savaricus  f*""^'^'^- 
de  Mallo-lcone  belligcr  et  cruentus  cum  suis  Pictavcnsibus, 
Willelmus   Briwcre,   inartius    et   cxpertus,  cum    toto   posse 


'   'i'liis  ::(ldi{ion  is  in  the  margin.  ^  Ltmduniis  momntiiim']     qui    in 

-  ().  W.  ins.  "in  archi([)incopa-       luhe   Lond.  nioraliantiir,  ().  AV. 
"  tuin  Kliora<enscin."  i        •■  ().  W .  uw.  p':litiints. 


••  fiianijexle']  memoriter,  O.  W 
*  ().  \y.  ins.  ijratantcr. 


'   sine  I'tHcerihus  miseticordiir']    in 
<)j)orc  martio  expertus,  O.  W. 


G36 


MATTH/EI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJOllA. 


A.D.  1215.  suo,  Walterus  Biiuc,  sicavhis  ct  vir  sanguinuin,  cum  Flan- 
drensibus  ct  Brebantiis  suis  spiircissimis  et  ignobilibus, 
omni  genere  facinorum  commaculatis.^  Fuei-unt  ct  alii 
cum  illis,  quos  causa  ])rolixitatis  ad  tcmpus  exprimore  pras- 
termitto. 


Ut  rex  Johannes  X"'<vfcs  Anr/lico  Aquilonares  vastaverlt  et  Jiomincf! 

(ifflixerit. 

Maich  Kex  igitnr  Johannes,  factus  de    rege  tiraiiniis,  immo  de 

of  Jolin      liomiue  in  bestialem  prorumpens  feritatera,  a  villa  Sancti 

northward,  ^i^jani   recessit,"  ducens    sccum  versus  Aquiloncm  Willelmum 

■  comitem     Albemarlite,     Philippum    de     Albincto,     Joliannem 

Marcscallum,    ct    ex     regionibus    transmarinis    Girardum     de 

Sottinni,    Godescallum     cum     Flandrcnsibus    et    balistariis   et 

aliis     nationibus    perversis,    qui     nee     Deum     timebant    nee 

homines  reverebantur.     Qui    cum   nocte    ilia    apud  villam    de 

Dunestaple    paululum    quievisset,  ante   lucem   surgens,    versus 

Norhantuuum     iter    arripuit,     omnesque     domes     et     oBdificia 

baronum    divisis     agminibus  hostiliter  vastans  succendebat, 

spolia   cum    animalibus    rapiebat,    atque  [obviam]  sibi  quajque 

destruens,    miserabile     spectaculnm      cunctis     haDC     intuenti- 

Atrocities    bus   prsebebat.     Et  ad^  cumuliim  desolationis  et  malicite 

of  his  sUte  prsecepit    rex  incendiariis  suis  sepes   in   itinere   villasque 

'      ^"  injecto  igne  comburere,  ut   ex  damnis  inimicorum  suorum,  si 

inimici  sui  appellandi  sunt  qni  cum  ad  mansuetudinem 

justam  et  justitiam  mansnctani    introdncere  voluerunt, 

visum  suum  ^  reficeret,  et  de  rapina  iniquitatis   ministros  quos 

habebat  nequissimos  saginaret.^      Oapti  sunt  omnes  cujuscun- 

que  essent   conditionis,  03tatis,  vol    ordinis    homines,  quicun- 

que    extra    ecclesiam   vel   cimiterium   reperiebantur,  et  variis 

cruciatibus  afflicti  ad   gravissimam  redemptionem  cogebantur, 

secundum  ilhid  poeticum, 

Hor.  Ep.  i.  "  Quicqiiid  delirant   reges  plectuntur  Acbivi." 

9     14, 

Ira    principum    in  pauperum   innocentiam  redundabat. 
Castellani,  qui  in  munitionibus  baronum  erant,  cum  adventum 


'  Wciherus  .  .  comma  cilia  lis]  For 
this  O.  W.  have  only  "  Walterus 
"  cognomento  Buc,  qui  Brebantiis 
"  pracfuit." 

"  recessit  ducens]  recedens  duxit, 

o.w. 


'  ad  .  .  sua"]  si  forte  dies  mali- 
tisD  regis  uou  satisfecit  ad  rerum 
desolationem,  0.  W. 

'  ().  W.  ins.  saltern. 

■'  saginarct]  sustentaret,  O.  W. 


DE   TEMPOllE   KEGIS   JOHANNIS. 


037 


regis  cognovissent,  castra  vacua  rclinqucnto»,  et  sibi  saluti(jUG  A.U.  1215. 
COrporuin     Consulentes,     ad    latilmla    confugciunL  ;    victualia 
hostiljus '    cum    spoliis    ct    varia    «upoUecLili    dcscrcutcs.     Rex 
autcm    iu    castris    vacuis    suos    impoucus    modo    piiudicto,    ad 
Nolhiiighara  cum  satcllitibus  suis  ncfaudissiniis  propcravit. 


Do  reruiii  depopidaliouc  in  Auslrali  imrla  An^luo. 

lutciim  Willclmus    comes    Sarcsbirieuais    ct    Falcasius  cum  I^ondDH 
bcllatoiibus  silLs  supiadictis,  (juos  rex  ajjud  Sanctum  [Albanum]  waUhccl. 
dimiserat,  assiguavcruiit  castellaiioa  de  Windlcshorcs,  do  Hert- 
ford, do  Bcrchamcstudc,  cum  manu    valida  ct   armata,  qui  ad 
observaudum  iutrautes  civitatcm  Londoniarum    ct    cgrcdicutcs 
opcraui  darcut,  ct  barouibus  victualia  -  priecludeie  cuiareilt- 
Quo  facto  ipsi  per  proviuciaa   de   Escxc,  do   Hertford,  dc  Mid- 
dclsexc,  de  Caiitebruge,  ct  dc  Huuteuduua  pervagautcs,  jiraidis 
et  rapinis,  exemplo  Holofcviiis  ducis  excrcitus  Assiriorum,  Anocities 
vacabaut,  villas  tributarias  efficiebant,  liomiucs  capicbaut,  a;di-  **'  J>'lui  ^ 
ticia    l>arouum    comburebaut,    parcos    ct    vivaria    destrucbaut,  '*^™^* 
pomcria  succidcbaut ;  atquc  tandem  Usquc  iu  suburbio  Londo- 
niarum, injecto  igne,  praadam  indo  inajstimabilem  ^*  abduxcrunt. 
Cumcjue   imncii  ex  locis   divcrsis  veuicntes    liaic  omnia    rctulc- 
runt  barouibus,  iutueutcs  se  mutuo,  diccbauti  "  Domiuus  dcdit,  SjKecli  of 
"  Dominus  abstulit;  forti  aniuio  ha^c  suut  tuleranda."    Et '''*^  ^'"■°°'^- 
cum  inter    ciutera    abominabilia    a    rcge    perpetrata    et 
suis    spurcissimis   complicibus    audierunt   etiam    uxores 
et  filias  suas  ludibrio  expositas,  iiigeiui.sceiite.s  dicebaut ; 
"  Usee  facit  carissimus  in  Christo  filias  Papoe,  qui  .siuim 
"  vassalluin  tarn    liberuin    et    nobile    leunum    iuaudita 
"  iiovitate  subjugantera  tuetur.     Proh  dolor  !  Qui    ine- 
"  deri    luuudo    languenti  deberet,    vcnenuni    mauileste 
"  in  congrcgati(jnc  pauperuni,  quos   debemus  ecclesiam 
"  ap[)ellare,  cft'undit." 

"  Tanto  conspcctius   in  sc  Juv.  viii. 

"  Crimen  habet,  quanto  qui  pcccat  major  habetur."    ^'*^' 

His  et  aliis  verbis  lamentabilibus  ponentes  os  suum, 
illicito  modo  conquerebantur.      Eodcm  tempore  Falcasius 


'  U.  W.  ins.  super vcnicHlibus. 

-  rictiialid  .  .  <:uiai('nt]  vitic  siih- 
sidiuui  subtrahcrc  laborareut,  U.  W. 


•*  iiiasliinabilcm]    imprctiabikiii, 
().  W. 


638 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D,  1215.  ccpit  miinicipium  Willelmi  Maudut  dc  Hamslape  et  ^   prostra- 

Hauslape,    vit,   quarto  kal.  Decembris.     Eodem  die  capta  est  munitio  de 

Tuubridgc,  Tunebruge  coinitis  dc  Clare  a  Kofensibus  castollanis.     Per  idem 

r"  j    *^^i     tempus  Falcasius  ad  castellum  de  Bedeford  venicns,  a  custodi- 
tord  castles,       ^.„    ,  .  .  ^  ,.  .     .    ,      .. 

takeu.  "U^  illud  exegit;  qui  tandem  septem  dierum  acceptis  induciis, 

cum  a  domino  W[illelmo]  de  Bello  Campo  infra  dies  memoratos 
non  habcrcnt  succursum,  reddiderunt  castellum  Falcasio  prse- 
dicto,  quarto  nonas  Decembris.  Rex^  igitur  nirais  acceptans 
tivannidem  Falcasii,  fasque  nefasque  confundentis,  dedit 
cideni  castrum  Bcdeford  et  nobilem  mulierem  Margare- 
Fawkes  cie  ^^^^^  ^^®  Ripariis  in  uxorem,  cum  omnibus  possessionibus 
Eieautc.  eam  contingentibuSj  et  terras  multorum  baronum  Anglise, 
ut  omnium  iram  in  se  exaggerando  provocaret. 

Eodcm  anno  consecrati  sunt  in  episcopos  Willelraus  MS.  Cot- 


Botlford 
castlc  and 
]\Iargaret 
de  Rivers 


New 
bishops. 


de    Cornehullc,   die  Convcrsionis  Sancti    Pauli   in  Ces- !?°'  ^^^l 

\  _  _  tina,  A.  8 

trensem  ;    magister  Benedictus    prajcentor  Sancti  Pauli  f.  139. 
Londoniensis,  viii.    kal.   Martii  in    Rofensem ;  magister 
E-icardus  decanus  Saresberiensis  in  Cicestrensem. 


John  at 
Notting- 
ham and 
Langar. 

He  de- 
mands the 
surrender 
of  Belvoir 
castle. 


Qualiter  castrum  de  Belvero  regi  Anglorum  JoJianni  iracUtum 

fuerit. 

Anno  gratiaa  mccxyi.,  qui  est  annus  rcgni  regis  Johannis 
xviii.,  idem  rex  fuit  in  die  Dominicse  Nativitatis  apud  castrum 
de  Notingham ;  et  in  crastino  castra  movens,  ad  villam  de 
Langar  venit,  et  ibidem  pernoctavit.  Mane  auteni  facto,  misit 
nuncios  solennes  ad  castrum  de  Belvero,  et  ab  inclusis  sibi 
reddi  etiam  cum  minis  exegit.  Erant  autem  custodes  castri 
prasdicti  Nicholaus  clericus  filius  Willelmi  de  Albineto,  Willel- 
mus  de  Stodham,  et  Hugo  de  Charneles,  milites ;  qui  protinus 
a  commilitonibus  suis  consilium  qusesierunt,  quid  sibi  foret 
agendum.  Dictum  namque  erat  eis  ex  parte  regis,  qnod  si 
unicam  de  castro  reddendo  baberet  contradictionem,  AV[illel- 
mus]  de  Albeneto^  de  csetero  non  comederet,  sed  morte  turpis- 
sima  moreretur.  Fuerunt  itaque  inclusis  angustiae  undiquc,  et 
quid  agerent  ignorabant.  Sed  tamen  communi  omnium  deli- 
beratione  in  hoc  conseuserunt,  ut  dominum  suum  castello 
reddendo   a   morte   ignominiosa  liberarent   potius    quam    reti- 


ct  prostravit\  Introduced  in  the 


margin. 


-  These  additions  are  in  the  mar- 


gin- 


^  0.  W.  add  dominus  eorum, 


DE   TEMPORE   REGIS   JOHANNIS.  G39 

nendo  doiuinuin  suum  etiam  oim  ipso  castro  amittcrcnt.     Tunc  a.D.  1216. 
Nicholaus  de  Albineto  ct  Hugo  de  Cbaruclcs,  assumptis  socura  lUlvoir 
castelli   clavibus,  apud    Langur  venieutcs   ad    rcgcni,  tali   con-  tastli-  mii- 
ditionc  castelluin   rcddideruiit;    ut  cum  domino   suo   miscricor- ^*^'"  . 
diter  agerct,  et  ipsi  salvis  sibi  cquis  ct  armis   sub  protcctionc 
ct  pace  sccuri   pcnuanercnt.      Ecx  autcm   in   crastino,   in   die 
scilicet    Sancti    Jolianuis    Evangclistio,   ad   castellum   vcniens, 
tradidit    illud   Galfrido    do   Butevile    et   Olivcro,    fratribus    et 
natione    Pictavensibus ;    acccpto  ab  omnilnis,  qui  in  illo  eraiit, 
fidelitati.s  juramento  do  fidcli  obscquio,  litcrasque    patentcs  de 
indempnitate    omnium    rerum    suarum    et    possessionum    fecit 
omnibus  exhibcri. 

De  variis  pcenarin/i  gcneribiis  qiiihus  ajjllijchantur  imui^crcs 

Christl. 

Interca  (juidam   de  cxercitu  regis  ad  Dunintonam,'  munici-  Dreadful 

pium  Jobanui.s  de  Lascy,  veuicntcs,  vacuum  illud  invenerunt ;  condition 

quod  contiuuo  iubente  rege  comijlanatum  est.     Quo  facto,  rex,  "     '? 
'     .   .  •  n      T  A        1  •  •     country, 

divisis  cuueis  nclandis,  partes  At(uilonai-cs  penetrans,  ignem  in 

ledificiis  baronum  suppouendo,-  praidas  auimalium  agendo, 
spolia  rapiendo,  omnia  feno  vastando,''  qua;(iuc  sibi  obvia,^ 
Deum  et  misericordiam  do  paiiperibus  postponendo,  con- 
trivit.  Cooperuerunt  enim  sicut  locnsta)  [universam  supcr- 
ficiem  terra>]  satellites  Sathanir,  ministri  ^  diaboli ;  cjui  ad 
hoc  eraut  etiam  a  remotis'"'  partibus  congregati.  Sufficiebat 
ad  causani  mortis  simplicibus  incolis,  si  ali(piid  habere 
credebantur ;  et  qui  nihil  habebaiit,  fateri  habere  coge- 
bantur;  etiain  qui  non  habeba[n]t,  habere,  ut  persolverent, 
poenis  exquisitis  destringebantur.  Discurrebant^  sicarii 
cjcde  humana  cruentati,  noctivagi,  ineendiarii,  filii  Belial, 
strictis  ensibus  ut  dclcrcnt  a  facie  tcrrio  ab  liomino  us(iuc  ad 
pecus  omnia  humanis  usibus  necessaria.  Eductisque  cul- 
tellis,  villas,  domos,  cimiteria,  ecclesias  perlustrabant,  omnes 
spoliabant ;  ita  quidom  (juod  ncc  muliebri  soxui,  ncc  parvu- 
lorum  vel  decrepitorum  parccbant  ictati.  "Et  quod  con- 
sumere  non  valebant,  incendio  tradebant ;  vel  disper- 
gcntes,   inutile   humanis   usibus   reddebaut.       Et   quos 


'  J)univlonain'\  IMuntonam,  C. 
JJ  mm  ill  (/I  oil. 

'  mipponcndo]  accunmlan(lo,U.W. 

^  vaslando']  devornndo,  O.  W. 

^  ().  W.  ins.  devastandu  after 
obvia. 


'"  ministri^  niemlira,  ( ).  W. 

"  remolis]  remotibus,  IJ. ;  C  is 
correct. 

'  Discurrel/ant]  Discurrentcs,  U, 
W. 


640 


MATTH/EI    PAltlSIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


condition 
of  the 
country. 


f.  45. 


A.D.  1210.  nulla  iiota  premebat,  inimicos  regis  vocantes,  ubicunquo 
Dreadful  I'epcricbantur,  I'aptim  ^  tralicbantur  in  carcerem  pcenalem, 
viuculis  manciptiti,  cL  tandem  ad  gi-avissimam  coaoti  redemp- 
tioncm.  Sacerdotcs  quoquc  "  ipsis  altaribvis  astantcs,  signum 
.sanctiG"^  criicis  mauibus  bajulantcs,  vel  ipsum  Dominicuni 
corpus  tractantes,  sacris  vcstimcutis  venerabiles,^'  altaribus 
astantes  religione  deferendi,  irreverenter  capiebantur, 
cruciabautur,  spoliabantur,  vulnerabantur ;  ncc  fuif*  pouti- 
fex,  saccrdos,  vel  levita,  qui  vulucribus  iufiictis  oleum 
iufuuderet  vel  vinum.  Militcs  vero  et  alios  cujuscunquc  cou- 
ditionis  homines  pecunias  causa  pari  pa3na  affligentcs,  quosdam 
per  rencs  et  membra  secretiora,^  alios  per  pedes  ct  crura, 
nomiullos  per  mauus  et  polliccs  et  brachia  suspeudentcs,  cx- 
puebaut  in  oculis  miserorum  sal  aceto  permixtum,  omnino  uoii 
intelligentes  quod  essent  ad  imaginem  Dei  creati,  ct  Christi 
charactere  '  iusigniti.^  Alios  in  tripedibus  et  craticulis  super 
candcutes  prunas  applicantes,  ac  demum  in  aqua  sub  ^  glacie 
assata  corpora  mergentes/*^  ut  quasi  infernalibus  poenis 
transirent  de  calore  nimio  ad  frigus  nivivim,  auimas  vel 
exbalare  vel  vix  trahere  compulerunt.  Et  dum  in  cruciatu 
clamarent  miserabiliter  Constituti,  et  gemerent  horribiliter 
pra3  nimia  pcenarum  angustia,^^  non  erat  qui  misericordiam 
adhiberet,  uec  tortores  aliud  ^"  quam  pecuniam,  quam  non 
habebant  patientes,  exigebant,  nee  '*  credebatur  afflictis. 
Alii  qui  nihil  habebant,  multa  promittebant,  ut  sic  saltern 
per  spatium  temporis  brevissimum  experta  differrent  supplicia. 
Ha3c  fuit  in  Anglia  persecutio  generalis,  dum  patres  a  filiis, 
fratres  a  fratribus,  elves  a  civibus  ad  supplicia  vendebantur. 
Nundinal  cum  mercimoniis ' '  cessabant,  res  venales  in  cimiteriis 
agebantur;  nec  tamen  hoc  sine  multis  perturbationibus. 
Agricultura  quievit.'''     Inter  ha3c    omnia   qua)    baronibus    infc- 


^  ruptim  .  .  paenalern]  capti  sunt 
et,  O.  W. 

2  (pioque]  nihilominus,  O.  W. 

■*  sanctce]  Domiuicse,  0.  W. 

^  vejicrahihs]  emicantes,  0.  W. 

5  fuif]  affuit,  O.  W. 

*  secretiora]  genitalia,  O.  W. 

^  charactere]  nomine,  O.  W. 

^  These  tortures  are  represented 
pictorially  at  the  foot  of  p.  44  b. 

^  sub  fflacie']  congelata,  O.  W. 

1"  mergentes]  balneantes,  0.  W. 


''  O.  W.  ins.  miseri. 

'-  O.  W.  ins.  ab  eis, 

'•*  nec  credebatur  afflictis]  This  is 
in  place  of  "  Multi,  qui  terrenam 
"  habuerunt  substantiam,  dederunt 
"  earn  tortoribus  suis,  nec  credeba- 
"  tur  eis  cum  omnia  contulissent," 
in  O.  W. 

'^  mercimoniis]  mercatis,  0.  W. 

'"  O.  W.  ins.  "  nec  quisquam  ec- 
"  clesiarum  limites  egredi  ausus 
«  erat." 


DE   TEMPORE    REGIS  JOHANNIS.  C4l 

robantur  couvitia,  jacebant  ipsi  Londoniis  '  more  mulierura  A.D.  121C. 
puerperaruui  -  in  puerperio  jacentium  ;  solicitc  cogitantcs 
de  cibaiijs  et  poculis,  et  si  quid  eis  apponeretur  iusolitum 
guise  irritainentum,  quod  sublato  fastidio  illis  novum  gene- 
raret^  appctitum.  Sed  illis  dorraicntibus,  rex  non  dormiendo  * 
pigritavit,  dum  terras  corum  et  possessioncs  omncs,  castra 
et  municipia,  a  mari  Australi  usque  ad  mare  Scoticum,  in 
sua  recepit  potestate. 

Quibus  rex  castra  tradidcrit  quce  nuper  siibegerai. 

Cumque  rex,  nt   dictum    est,  do   rebus   baronum   pro    libitu  Governors 

suo  disposuisset,  totam  terrara  inter  flumcn  Theise  et  Scotiam  appointed 

cum  rebus    et  castris  tradidit   Hu^oni  de    Bailloil  ct    Philinpo  '.^     "  ^°,  ° 
.  .     .,,.  "  '  '^    tlu"  castles 

de  Hulecotes,  assignatis  illis  militibns  ct  armatis,  qui  ad  lUius  taken. 

patria3  defensionem  suCBcerent.  In  pago  Eboracensi  rerum 
et  castrorum  custodes  coustituit,  Robertum  dc  Veteri-ponte, 
Brienum  dc  Insula,  et  Gaufridum  de  Luci,  cum  armatis  sibi 
assignatis.  Willelmo  comiti  Albemarliro  tradidit  castrum  dc 
Rokingham,  de  Sauveia,  et  castellum  Willelmi  de  Colcvilla, 
quod  Biham  appellatur.  Falcasio  commisit  castra  de  Oxouia, 
dc  Xorhantona,  dc  Bcdeford,  et  dc  Cantcbrugc.  Ranulfo^ 
Theutonico  tradidit  castellum  dc  Bcrkamestudc ;  ct  castrum 
dc  Hertford  Waltcro  de  Godarvile,  niiliti  de  farailia  Falcasii. 
His  itaque  et  aliis  omnibus  totius  regni  Anglia;  dedit  rex  iu 
mandatis,  ut  .«icut  corpora  propria  et  sua  omnia  diligcbant, 
res  omnes  baronum,  castra  scilicet,  a?dificia,  villas,  parcos, 
vivaria,  stagna,  molendina,  poineiia,  quemadmodum  ipse  jam 
inceperat,  ipsi  rem  inceptam  simili  rabic  consiimmarcnt.  At 
illi  regiis  non  ausi  repugnare  mandatis,  in  rebus  sibi  injunctis 
ita  sa?viebant,  quod  de  magnatum  ajdibus  ac  bonis  aliis,  cunctis 
cernentibus,  lamentabile  si)cctaculum  pra)bucrunt,  ut  qui  non 
pessimus  fuit  bonus  videbatiir,  et  qui  non  quantum 
potuit  noccre  non  nocuit,  prodesse  videretur.  Deindc '' -lolin  goes 
rex,  ira  succensu.s  velienienti,  ai)ud  partes  Scotiiu  ten-  Scotland 
debat  cisniarinas  ;  et  captis  castris  de  Berewic  et  aliis,  t"kes 

quse  videbantur  inexpugnabilia,  im[)ropcravit  regi  Alex-  „nd  other 
cnstles, 


'  Londoniis]  in  urbe  Londonia- 
runi,  O.  W. 

-  puerperarum  .  .  jacentium]  par- 
turientiuni,  W. 

3  (jenerarct]  tribueret,  ().  W. 

*  dormiendo  jtirjritavit]  dormivit, 

vv. 

VOL.    IT.  S  S 


*  liannlfo]  Sic  all  the  MSS.  er- 
roneously lor  Walcranno.  See 
Wendover,  iv.  p.  141. 

<*  This  addition  is  at  the  foot  of 
the  page. 


642 


MATTIIiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


aud  re- 
turus. 


A.D.  1216.  andro,  et  quia  erat  rufus,  significavit  ci  dicens  ;  "  Sic 
'*  sic  fugabimus  rubcam  vulpcculam  de  latibnlis  ^  suis." 
Miiltam  igitur  ibidem  stragem  et  exterininium  exer- 
cuisset,  nisi  eundem  necessitas  magna  dilationem  non 
capiens  revocasset.  Sicque  rex  do  partibus  redicns  Aquilonis, 
ita  suoe  voluntati  ^  omnia  disposuit,  quod  vix  duo  municipia, 
id  est,  Muntsorel,  et  aliud'''  quod  fuit  Eobcrti  de  Ros  iu  Ebo- 
raci  provincia,  in  potestate  baronum  remanserunt.  His  omni- 
bus regionibus  miserabili  ccede  subactis,  per  confinia  "Wallise 
Australes  tendebat  ad  partes,  ubi,  iu  cunctis  sibi  adversantibus 
crudeliter  desfeviens,  plura  inimicoruni  suorum  castra  obsedit 
et  cepit ;  quorum  quredam  subvertit,  qusedam  impositis  arma- 
tis  ^  sub  sua  tenuit  ^  potestate. 


Letter  of 
Innocent 
IU.  ex- 
communi- 
cating the 
barons  by 
name. 


De  excommunicattone  in  harones  lata  in  specie. 

Circa  dies  istos  summus  pontifex  barones  AnglifB,  quos  prius 
excommunicaverat  in  genere,  ad  instantiam  regis  Anglorum 
per  subscriptas  literas  excommunicavit  nominatim  et  in  specie 
sub  bac  forma:  "  Innocentius  episcopus,  etc.  abbati"  de  Ab- Foedera, 
"  bendune,  arcbidiacono  Pictavensi,  et  magistro  R[oberto]  ^-  ^3^- 
"  ofEciali  Korewicensis  ecclesia3,  salutem.  Ad  vestram  volumus 
"  pervenire  notitiam,  quod  nos  nuper  in  generali  concilio 
"  constituti  excommunicavimus  et  anathematizavimus  ex  parte 
"  omnipotcntis  Dei  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  auctoritate 
"  quoque  beatorum  Petri  et  Pauli  Apostolorum  ejus  ac  nostra, 
"  barones  Anglise  cum  adjutoribus  et  fautoribus  suis,  qui 
"  Johaunem  illustrem  regem  Anglorum  cruce  signatum  et  vas- 
"  sallum  Eomanse  ecclesijB  persequuntur,  molientes  ei  regnum 
"  auferre,  quod  ad  Eomanam  ecclesiam  dinoscitur  p&rtinere. 
"  Insuper  excommuuicamus  et  anatbematizamus  omnes  illos, 
"  qui  ad  occupandum  vel  invadendum  regnum  ipsum,  aut  im- 
"  pediendum  euntes  in  ejusdem  regis  succursum,  operam  vel 
"  opem  impenderunt ;  et  terras  eorundem  baronum  ecclesiastico 
"  subicimus  interdicto.  Aggravamus  etiam  in  eosdem  fortius 
"  manus  nostras,  si  nee  sic  a  suo  destiterint  iniquo  proposito, 
"  cum  in  hac  parte  pejores  sint^  Saracenis ;  decernentes,  ut 
"  si  quis  clericus  cujuscunque  dignitatis  aut  ordinis  prse- 
"  dictas    excommunicationis    aut   interdicti    sententias   violare 


'  latihulis]  latitubulis,  B. 
"  voluntati]  utilitati,  W. 
3  Helmsley. 

*  armatis]  viribus  armatorum,  O. 
W. 


^  tenuW]  redegit,  0.  W. 

^  Hugh. 

'  sint']  existant,  0.  W. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOIIANNIS.  643 

Fcedera,       "  pracsumpscrit,  anathematis  se  sciat'   mucrone  pcrcussum   ct,  a.D.  1216. 
1.  139.  "  njgi    quantocius    resipuerit,  ab    omni  officio   et    boneficio  dc-  Lottir  of 

"  poncnclum.       Quocirca     discretioni     vcstrao    per    Apostolica  Innocent 
"  scripta  prajcipicndo- mandamus,  quatinus  per  totam  Angliam      M''*^?"'" 
publicare  laciatis   prajscnpta,  cademqno    facialis    auctoritate  ,j,^.  Karons 
"    nostra,  sublato   cujiislibet  conditioiiis  ct  appcllationis  obsta-  by  name. 
"  culo,  inviolabiliter  obscrvari.     Volumus  etiam  nihilominus  et 
"    mandamus,  ut    quosdam    barones    Anglia),  quos    venerabilis 
"   fratcr  nostcr  Wintoniensis  cpiscopus,  et  dilecti  filii  abbas  ^  do 
"  Redingis  et  magister  P[andulpbus]  subdiaconus  et  familiaris 
"  noster,  delcgati  a  nobis,  cxcommunicatos  pcrsonaliter  nomi- 
"  naverunt,  quia  ipsos  in  pra^scriptis  culpabilcs  invenerunt,  vide- 
"  licet,  civcs  illos  Londonicnscs,  qui  fuerunt   principales  pra3- 
"  nominata3  pcrvcrsitatis  auctorcs,  ct  Robertum  filium  "Walteri, 
"  S[aherum]  comitem  Wintoniensem,  R[ogerum]   filium   ejus, 
"  G[alfridum]    do   Mandevilla,    et  ^[illelmum]    fratrcm    ejus, 
"  [Ricardum]  comitem    dc  Clare,    et  G[ilebcrtum]  filium  ejus, 
"  H^enricum]  comitem  dc  Hereford,  R[icardum]  dc  Percy,  E[u- 
"  stacium]  do  Vesci,  J[ohanncm]  constabularium  Cestriaa,  W[il- 
"  lelmum]  de  Munbrai,  W[illelmum]  de  Albincto,  "\V[illclmum] 
"  filium  ejus,  R[obcrtum]  de  Ros,  et  W[illelmum]  filium  ejus, 
"  P[etrum]  dc  Brus,  R^ogerum]  do  Cressi,  J[ohannem]  filium 
"  ejus,  Ranulphum  filium  Robcrti,  R[ogerum]  comitem  Bigod, 
"  H'ugonem]    filium  ejus,  Robertum  dc  Ver,  Fulconem  filium 
"  "Warini,^  "WTillclmum]  Malet,  Wjllclmum]  de  Monto  Acuto, 
"  W[illelmum]  filium  Marcscalli,  W[illelmum]  de  Bello  Campo, 
"  S[imoncm]  de  Kime,  R{ogerum]  de  Monte  Begouis,  Nicho- 
"  laum    do   Stutcvilla;  necnon    ct   alios  in  prredictorum  judi- 
"  cum*    sentcntia    nominatim    cxprcssos,    cum   complicibus   et 
'*  fautoribus  corundem,  auctoritate  Apostolica  cxcommunicatos 
"  per  totam  Angliam  publico    denunciarc  facialis  ct  ab  omni- 
"  bus   arctius    evitari ;    singulis    dicbus    Dominicis    et  festivis 
"  solenniter    innovari  hujusmodi   sententiam  facicntes    ac   de- 
"  nunciantes  inviolabiliter   obscrvari ;    civitatemquo    Londoni- 
"  arum    ccclcsiastico    supponimus*"'    intcrdicto,    contradictores 
"  per  censuram  ccclesiasticam  appellationo  po.stposita  compcs- 
"  ccndo.     Magistrum    etiam    Gervasium   Londoniarum    cancel- 
"  larium,  qui,  sicut  a  judicibus  pra;fatis  acccpimus,  dicti  regis 
"  et  suorum  manifestissimus  cxtitit  persecutor,  excommunica- 
"  turn  pubbce  denuncietis  ac  suspcnsum,  graviori  etiam  pama, 


'  scial'\  novcrit,  O.  W. 
2  pracipicndo  ....  prascripla] 
om.  O. 
^  Simon. 


^   Warini']  Marcscalli,  O. 
*  judirum']  prirjiulieiiun,  B. 
"  suppoiiimu3'\  siippositam,  B.  0. 
W. 

SS    2 


044  MATTILEI    PARISIENSTS   CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1216.  "  nisi  congnie  satisfcccrit,  puniendum.  Quod  si  non  omnes, 
"  etc.  Datum  Laterani  xvii.  kalendas  Januarii,  pontificatus 
"  nostri  auuo  dccimo  octavo." 


Be  executtone  sententice  prcBnotafce. 

Execution        Cumque  omiies  judices    pra;dicti  literas  memoratas   accepis- 

o   the  ggjjt;^    scripserunt   omnibus    Anglia3  ecclesiis    cathedralibus  sive 

sentence  of  .      i-i  ,     ,  ^  .,-r 

excommu-   conventualibus    sub    nac   lorma :     '  Innocentms    episcopus,  etc. 

nication.       "  Hujus  igitur  auctoritate  mandati,  vobis  districte  pi'fBcipiendo  Foedera, 
mandamus,    quatinus    barones   AnglijE   cum    omnibus    adju-  ^-  ^•'^^* 
toribus   et   fautoribus  suis,   qui  dominum  J[oliannem]  regem 

f.  45  6.  "  Anglise  persequuntur,  et  omnes  illos  qui  ad  occupandum 
"  vel  invadendum  regnum  ipsum,  vel  impediendum  euutes  in 
"  ejusdem  regis  succursum  operam  vel  opem  impenderunt, 
"  cscommunicatos  denuncietis,  et  terras  eorundem  baronum 
*'  ecclesiastico  [interdicto]  suppositas  publicetis.  Denuncietis 
*'  etiam  excommunicatos  omnes  barones,  qui  in  prasmisso  do- 
*'  mini  Papte  rescripto  personaliter  nominantur,  cum  aliis 
"  omnibus  in  prasdictorum  judicum  sententia  nominatim  ex- 
"  pressis  ;  videlicet,  "VV[alterum]  de  Nortune,  Osbcrtum  filium 
"  Alani,  Oliverum  de  Vallibus,  H[enricum]  de  Braibroc,  E,[o- 
"  bertum]  de  Eoppesle,  W.  de  Hobruge,  W[illelmum]  Mau- 
"  duit,  Mauricium  de  Gaunt,  R[obertum]  de  Berkele,  Adamum 
"  de  Lincoluia,  E[obertum]  de  Mandeville,  W[illelmum]  de 
"  Lanvaleie,  Pbilippum  filium  Jobannis,  Wpllelmum]  de  Tu- 
"  intun,  W[illelmum]  de  Huntingfelde,  Alexandrum  de  Poin- 
"  tune,  R[icardnm]  de  Munfichet,  E[ogerum]  de  Gressei, 
"  Galfridum  constabularium  de  Meutuna,  W[alterum]  archidia- 
"  conum  de  Hereford,  J.  de  Fereby,  R.  capellanum  Roberti  filii 
"  "W"[alteri],  Alexandrum  de  Sultune,  W[illelmum]  de  Colevile, 
"  E[obertum]  filium  ejus,  Osbertum  de  Bobi,  Osbertum  Gif- 
"  fard,  Nicbolaura  de  Stutevile,  Tbomam  de  Muletune,  cives 
"  illos  Londonienses,  magistrum  G[ervasium]  cancellarium, 
"  et  civitatem  Londoniarum  ecclesiastico  suppositam  inter- 
"  dicto  publice  denuncietis.  Has  vero  excommunicationis  et 
"  interdicti  sententias  in  ecclesiis  vcstris  tam  conventualibus 
"  quam  parocbialibus  ad  vos  pertinentibus  publicari  ac  sin- 
"  gulis  diebus  Dominicis  [et]  festivis  faciatis  solenniter  in- 
"  novari,  ita  diligenter  singula  capitula  mandati  Apostolici 
"  exequentes  et  quantum  ad  vos  pertinet  firmiter  observan- 
"  tes,  ne  in  poenam  canouicam  et  contumacibus  debitam  in- 
"  cidatis.  Valete."  His  igitur  excommunicationis  et  inter- 
dicti sententiis  per  totam  Angliam  in  brevi  publicatis,  cum 
ad    omnium   notitiam     pervenisset,    sola    civitas    Londoniarum 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS.  G45 

per    contumaciam     multiplicem    illas    adeo     contemnendo    do-  A.D.  121C. 

spexit,  quod  nee  eas  bai-ones  observare,  nee  pra;lati   publicare  The  scn- 

decreverunt.     Dicebant    enira   generaliter,    omr.es    literas   falsa  '"^"^e  dis- 

suggestione  fuisse  imnetratas,  et  ideo  nullius  cas  esse  niomenti,  f*-'p|"'''*^<i 

.         ,  .  *     ,  ,   -,,  ,.        .  in  London, 

et  e.\  hoc  maxime,  quod  non  pertiuet  ad  Papam   ordinatio  rc- 

rum  laicarum,  cum  Petro  Apostolo  et  ejus  successoribus  non 
nisi  ecclesiasticarum  dispositio  rerum  a  Domino  sit  collata 
potestas.  "  Ut  quid  ad  iios  se  extendi  t  Romaiiorum  iusa- 
tiata  cupiditas  ?  Quid  episcopis  Apostolicis,  et  militiiB 
nostrse  ?  Ecce  successores  Coustantini,  et  non  Petri ; 
non  imitantur  Petrum  in  mentis  vel  operil)us,  uec 
assimilandi  sunt  in  potestate;  Justus  enim  est  Deus 
in  meritorum  recompensatione.  Proh  pudor  !  niai'cidi 
ribaldi,  qui  de  armis  vel  liberalitate  miDime  norunt, 
jam  toti  mimdo  propter  excommunicationes  suas  vo- 
lunt  dominari,  ignobiles  iisurarii,  et  Sinioniales.  0 
quantum  dissimiles  Petro,  qui  sibi  Petri  usurpant  potes- 
tatem ! "  Sic  igitur  blasphemantes  et  reealcitrantes, 
ponentes  OS  in  crelum,  ad  interdicti  sivc  excommunicationis 
sententiam  nullum  penitus  habentes  rcspectum,  per  totam 
civitatem  celobrarunt  divina,  signa  pulsantes  et  vocibus  altis- 
sonis  modulantes. 

Be  dcpopulat'ione  Helyensis  insidoe. 

Eodcm  tempore  "Walterus  Buuc  cum  Brcbanciis   suis   versus  The  isle  of 
Hereheic  Ilelyenscm  intrans  insulam,  ab  omnibus  ecclesiis  in  I'^'y  l^'^l 
ilia   constitutis    homines   rapiens,    crudelissimo '    cruciatu    ad  ^^*' *^" 
gravissiraam  coegit  redemptioncm.     Nee    patcbat-  refugium, 
ubi  vel  substautiam  vel  corpus  proprium   a   periculo  liberaret. 
Comes    namque    Sarebiriensis    et    Falcasius    cum    Savarico  de 
Mallo-Lcone  c   regione  vcnienles,  [per]  poutem  dc    Stuntencia 
insulam  ingressi,  et  pontes    glacie   taciente,  omnia  depopu- 
lando,  ecclesias  omnes   spoliando,    prajdictorum  priudoimra  re- 
liquiae penitus  rapuerunt.     Cathedralcui  doujum  htrictis  cnsibus 
ingressi   ccclesiam,  post   gravissimaiu    spoliationem  et  irreve- 
rentein,   ne  igne   concremarcntur,  jirior   loci    eam    dncentis  efc 
novera  marcis  argcnti  vix  redemit.     Dominus  ctiam'  Stephanus 


'  O.  W.  ins.  membrorum. 
2  pah/jol  rej'iif/ium']  erat  cuiquam 
diffu'^ium,  U.  W. 


cliam']  prKterea,  O.  W. 


C4G 


MATTHyEI   FAKISIENSIS   CHRONICA  MAJORA, 


A.D.  1216.  Ridel,'  vir  facetus  et  dapsilis  et  per  omnia  laudabilis,^^ 

Shameful    gcclesia  violenter  cxtractus,  nobilis  ab  ignobilibus,  plus  ab 
treatment     ...  .  .    .         '  *=  .  ^        .  . 

of  Ely         iQipiis,  omnia  pcrdidit  quaj  habebat,  equos,   libros,  utensilia, 

cathedral     ct  vasa    omnia.      Corpus    quoquc    proprium,    quod   est   mise- 

"u     11*^  1  1  rabile  relatu,  datis  centum  marcis,-   ab   exquisito   pocuarum 
phenllidcl.  .  .       '  .        -^.  i  .  \      .       . 

cruciatu  vix  iiberavit.     Milites    quoque  numero  qumdecim  m 

insula  capti  sunt,  cum  aliis   hominibus  multis    diversas  condi- 

tionis.     Ditiores  milites^  et  nobiliores,  licet  cum  labore,  super 

glaciem  cvadentes,  vel  latuerunt,  vel  Loudonias  aufugerunt. 

Quidam    autcm    eorum,  deficientibus    equis   in    via   pree    lassi- 

tudine,  capti  sunt,  iter  peragere  non  valentcs.       Et  sic  omnia 

quee  in  insula  erant  prasdonum  rapinis'*  cesserunt,  et  nobiles 

et  geaerosjB  mulieres  ludibrio  exponebantur. 

Quallter  barones  Anglice  Lodowicum  in  regem  elegerunt. 

Distress  of      Circa   bos  dies,  cum  denique    barones,  qui  jam  omnia  ami- 

the  barons,  serant    qua3    proiicnsius    in   boc  mundo  ^    diligebant,®   et    spem 

boni   melioris    penitus   non   habcbant,   ut   per   se   recuperarent 

amissa,  tacti   sunt   dolore  cordis   intrinsecus,    et   quid   agerent 

ignorabant ;  maledicentes  regis  versutiam,  tergiversationes, 

et   infidelitatem,  et  dicentes  suspiria  geminando ;   "  Vse 

*•■  tibi,    Johannes,  regum    ultime,  Anglorum    principum 

"  abominatio,    nobilitatis    Anglicanse    eonfusio  !      Heu 

"  Anglia  jam  vastata,  et  amplius  vastanda  !  lieu  Anglia, 

"  Anglia !    omnibus    bonis    liactenus    princeps    provin- 

'  ciarum,  facta   es    sub  tributo ;   non   tantum   flammse, 

"  fami,  et  ferro,  etiam  servorum  ignobilium  et  advena- 

"  rum  imperio   subjecta  et    sub2:»editata,    cum  nihil  in- 

"  felicius    quam    servorum    subici    servituti.       Legimus 

"  quod    multi  alii  reges,  immo  etiam  reguli,  usque  ad 

"  mortem    pro  liberatione  terrje    suae    subjectas   dimica- 

^'  runt ;  sed  tu  Johannes,  lugubris  memorise  prie  futuris 

"  sseculis,    ut   terra   tua    ab   antique    libera   ancillaret, 

"  excogitasti    et  operam  impendisti,  et  ut  alios   tecum 

Rev.  xii.  4.  "  traheres  in  servitutem,  quasi  cauda  serpentina  medie- 


'  liidel  is  in  the  margin. 
'  O.  W.  add  argenti. 
'  0.  W.  ins.  tamen. 
*  rapinis']  usibus  sine   contradic- 
tione,  0.  W. 


^  mundo']  seculo,  0.  W. 

s  0.  W.  ins.  "  sicut  ex  praemissis 
"  evidenter  apparet." 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANXIS.  G47 

*•  tatem  stellarum  a  firaiamento,  teipsuin  piimo  deprcs-  A.D.  1216. 

*'  sisti.     Factus  de  rege  liberissimo  tributarius,  firmarius, 

"  et  vassallus   servitutis,  terraruin   nobilissiiiiam  chiro- 

"  graplio  servltutis  teternai  obligasti ;  uun([uaiu  a  com- 

"  pede  servili  liberandam,  nisi  miseratiis  Ille,  qui  nos  et 

"  tofcum  munduiu,  quos  sub    paccati  jugo  vetusta    ser- 

"  vitus  teauit,  dignctur  quandoque  lil)2rare.^     Et  quid 

*'  de  te,  Papa?  qui  pater  sanctitatis,  speculum  pietatis, 

"  tutor  justitiae,  et  custos  veritatis  toti  uiundo  deberes 

"  lucere    in    exemplo;    tali    consentis,  talem   laudas   et 

"  tueris  ?     Sed  hac  causa  exhaustorem  pecunia)  Angli- 

"  canae    et   exactorem  nobilitatis  Britannica^  tibi  incli- 

"  nantcm  defendis,  ut  in  bai-athrum  Ronian?D  avaritia3 

"  omnia  demerirantur ;   sed  haec  causa  et  excusatio  est 

"  ante  Deum  culpa  et  accusatio,"     Et  sic  barones  lacri- 

mantes  et    lamentantes  regem  et  Papam  maledixerunt, 

peccantes    inexpiabiliter,    cum    scriptum   sit,  "  Principi  Exod.  xxii. 

"  non  maledices  ;"  et  veritatem    et  reverentiam  trans-"  " 

gredientes,    cum    illustrem    J[ohannem]    regem  Angliaj 

servum    asseruerunt,    cum    Deo    servire    sit    regnare.  ^ 

Tandem^   dccretum  est,  ut  aliquem   potentcm  in  regem  eligc- 

rent,  per  quern   posscut   ad   possessioncs  •*   pristinas    revocari  ; 

credentes  quod  nullus  Johanna  pejor  vel  durior  posset 

dominari,  et  tale  miserabile  statuentes  argumentum, 

Fortuna  miserrima  tuta,  Ovid. 

Nam  timor  eventus  deterioris  abest.  Uouto,  ii. 

2,  31. 
Cumque  aliquandiu  quem  cligerent  ha3sitasscnt,  demum  in  hoc  'i'),,.  |,^rons 
pariter  conscnserunt,  ut  Lodowicum  filium  Philippi  regis  Fran-  decide  on 
corum  sibi  pra;ficerent,  ot  ipsum  in  regem  Anglia3   suUimarent.  electing 

Eatio  autem  eorum   erat,  quod  trausmariua  multitude,  quibus  I^"'*'.> ."«" 

•  •.        •  T     1       •  J.        i.  of  rhilip 

rex  Anglorum  vallatus    mcessit,    si  per  Lodowicura  ot  patrem  jj[^  j.^^^ 

suum,  de  quorum  potestate    maxima  pars  eoram  fuit,  piivatus 

esaefc,  dum  a  cismarino  dictus  rex  privaretur  et*  destltuerctur 


'  At  the  foot  of  this  page  are  ,       '  O.  W.  add  "  communi  omnium 
drawings  of  "  Scutum  fidci  "   aud      "  delibenitione." 


"  Scutum  aniraa;." 
'  13.  repeats  sil. 


■*  ().  W.  ndd  ct  lihertates. 
'  O.  W.  add  (ransmarino. 


C4S 


JIATTH.EI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  121G. 
f.  46. 


They  send 
two  of 
their  num- 
ber with 
letters. 


Philip  re- 
quires 24 
hostages. 


Arrival  of 
Louis's 
precursors 
in  London 


The  arch- 
bishop's 
suspension 
removed. 


subsidio,  ipse  quasi  solus  rcmancrct  imbellis,  et  fsiciens  de 
necessitate  virtutem,  salubrioribus  se  optemperaret  con- 
siliis.  Cumquc  omnibus  communiter  haec  sententia  placuis- 
sct,  miserunt  solcnncs  nuncios,  scilicet  dominum  S[aberum] 
comitem  Wintoniensera,  ct  Eobertum  filium  Walteri,  ad  I'egem 
Pbilippum  et  Lodowicum  filium  ejus,  literas  omnium  baronum 
sigillis  munitas,  obnoxius  implorantes  patrem,  ut  filium  mit- 
teret  in  Anglia  reguaturum,  et  filium  ut  vcniret  ilico  coronan- 
dus.  Nee  mora;  nuncii,  cum  festinatione  ad  regem  Francorum 
et  filium  ejus  Lodowicum  venientes,  literas  ei  praedictas  por- 
rexei'unt.  Quibus  diligenter  inspectis  et  sagaciter  intellectis, 
rex  uuuciis  respondit  sese  filium  suum  non  missurura,  antequam 
a  baronibus  ad  majorem  securitatem  optimos  haberet  obsides, 
viginti  quatuor  ad  minus,  de  nobilioribus  totius  regni.  Nuncii 
vero  hffic  audientes  citissimo  volatu  baronibus  responsum,  quod 
acceperant,  remiserunt.  At  illi,  aliud  refugium  non  babentes, 
regi  Trancorum  pro  libitu  sue  obsides  direxerunt  numeio  su- 
pradicto.  Quibus  receptis  et  apud  Compendium  salva  custodia 
deputatis,  animatus  est  aliquantulum  Lodowicus,  iterque  suum 
disponere  cum  festinatione  vacavit,  quod  super  omnia  afi'ectabat. 
Sed  quoniam  motio  ipsius  Lodowici  ad  tarn  arduum  expediendum 
negotium  fieri  prsecipitanter  non  potuit,  misit  quosdam  pra3- 
cursores  suos  in  Angiiam  ante  faciem  suam,  per  quos  baronibus 
spem  conferret,  et  fidelitatem  eorum  experiretui'.  Nomina  autem 
eorum  ba3c  sunt ;  castellanus '  de  Sancto  Audomaro,  castellanus 
de  Atrebato,  Hugo  Thacun,  Eustacbius  de  Nevilla,  Baldewinus 
Bretel,  W.  de  Wimes,  Egidius  de  Melun,  W.  de  Bello  Monte, 
Egidius  de  Hersi,  Bisec  de  Fersi.  Hi  omnes  cum  sequela 
magna  militum  et  clientum,  per  Thamise  fluvium  descendentes, 
cum  ingenti  baronum  ItEtitia  Londonias  ^  venientes,  recepti 
sunt  tertio  kal.  Martii.  Eodem  tempore,  S[tepbanus]  Cantu- 
ariensis  archie piscopus  Eom«,  data  cautione  quod  staret  judicio 
domini  Papee  de  rebus  superius  expressis,  a  sententia  suspen- 
sionis  absolutus  est  ;  ita  tamen,  quod  ante  pacem  inter  regem 
et  barones  Anglia3  plcne  reformatam  Angiiam  non  intraret. 


Edict  of 
the  abbat 
of  Abing- 
don and 


De  innovatione  sententioe  factce  in   harones  propter  contumaciam. 

Per  idem  tempus,  instante  festo  Paschali,  cum  abbas  Abben- 
dunensis  et  conjudices  ejus  contumaciam  baronum  et  Lon- 
doniensis  civitatis  coguovissent,  manus  suas^  in  eosdem  exten- 


1  William. 

-  Londonias  .  .  .  sunQ   ad  urbem 
Londoniarum  pervenerunt,  0.  W. 


^  0.  W.  add  (jraviut. 


I( 


DE   TEMPORE   REGIS  .1011  ANN  IS.  G49 

denies,  iterate  edicto  omnibus  Angliie  ecclesiis  couventualibus  A.D.  1216. 
dederuut    in   mandatis,    ut    latam    sententiam    sub    hac    forma  those 
publicarent:  "  H^ugo]  Dei  gratia  abbas  Abbendunensis,  et  cic- J^jnt'd 
"  tcra.     Exequentes    mandatum    Apostolicum    nobis    sic   impo-  ^. 
"  situm,  sicut    tenor    literarum   nostrarum,    quas   nuper  vobis  Wqus 
"  transmisimus,  vobis  plenius  intimavit,  Sancti  Pauli  Sanctique 
"  Martini  capitulis,  G[alfrido]  deBoclande  ejus'  ccclcsiiB  decano, 
"  et  conventui  Sancta)  Trinitatis  Londoniensis  litcras  nostras,'' 
domini  Papae'  rcscripti  verba  contincnte?,  non  solum  semel 
sed  sajpe  misimus  ;    els  auctoritate  Apostolica   districtc  pra3- 
"  cipientes,  ut  oxcomnaunicationis  et  intcrdicti  sentcutias  latas 
"  in  persequentes  dominum  regem   et  civitatem    Londoniarum 
"  diligentcr    publicantes,  inviolabilitcr  observarcnt ;    qui   adeo 
"  irrevercnter  Apostolicura  vilipendcre  mandatum   prajsumunt, 
"  quod   easdem  sententias   publicare  vel   etiam   observare  per 
"  contumaciam   contempserunt,  in  divinis  obsequiis  excommu- 
"  nicatis  scienter  communicantcs,    senteutiarum   domini  Papas 
"  violatores,  et  mandati  ejus   contemptorcs  manifestos  onuiiuo 
"  se  in    omnibus    cxhibendo;    de   quibus    per   patentes  literaa 
"  capituli  Sancti  Pauli  Sanctique  Martini  [per]  clericos  et  nun- 
"  cios  ejusdem  decani  nobis  spccialiter  destinatas,  et  per  alias 
"  sufficientes   probationes,   plcnam    habemus    ccrtitudinem    et 
"  constantem.     Prajterea  de  regno  Francorum  quidam    nobilea 
"  advenerunt   cum   armata  manu   militum    et    clicntum,    quos 
"  omnes  proculdubio  eadem  excommunicationis  sentcutia  volu- 
"  mus  ■•  esse  ligatos.     Nam  contra  dominum  regem  et  sanctam 
"  Romanam   ccclesiam  invadunt    regnum  Anglia?,    cotidic   de- 
"  prajdantes  illud,  et  pro  parte  detinent  occupatum ;    ciuod  est 
"  cunctis  in  Anglia  et  mullis  alibi  manifestura.     Quocirca  jam 
"  dictos  nobiles,  castellanum  scilicet  de  Sancto  Audemaro  cuin' 
"    suis   sociis,   qui  contra  regem  ad   occupandnm  vel  invadcii- 
"  dum  regnum  Augliaj  opem  vel  operam  inipeuderunt,  insupcr 
*'  prajdictum"  decanum,  necnon  et  omnes  canonicos  et  clericoa 
"  cujuscunque   dignitatis   aut  ordiuis   de   ecclesiis   praefatis  et 
"   civitate,    ad  quorum   notitiam   mandatum  pcrvcnit,    vel    qui 
"  se  absentaverunt,    vel  quocunque    modo    procuravcnint    quo 
"  minus  perveniret  ad  illos,  auctoritate  Apostolica,  qua  fungi- 
"   mur    in    hac    parte,    denunciamus    exconimunicatos ;    vobis 
•'  eadein  auctoritate   injungeutes,    quatinus    omnes   pritdictoa^ 


1  i.e.  of  St.  Martin's.  *  cum  suis  sociis']  This  is  in  iihicc 


nostras']  om.  C. 
3  domini  Paper']  rlicti,  W.     Papd 


of  the  list  of  names  given  above  (p. 
G48),  wliicli  is  ivpniti'd  in  ().  W. 


is  insfrttd  by  Tar.  in  the  niarpiii.       I       '  pr(rdiclum]  sajpcdittuni,  ().  W. 
■•  volumua]  noviiuus,  O.  \V.  I       ^  pradictos]  stipradiutos,  U.  W. 


650 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1216.  "  cxcommunicatos  publico  dcinincietis,  et  facialis  per  totam 
"  parrochiam  vcstram  publicari,  tarn  decanum  quam  nobiles 
"  supradictos^  personaliter  nominaudo  ;  ita  circa  hoc  et  illud 
"  qiiod  in  primis  literis  vobis  directum  continetur  mandatum, 
"  solliciti  existentes,  ne  penes  summutn  pontificem,  quod 
"  absit,  possitis  redargui  negligentias,  sed  potius  de  diligentia 
"  commendari.    Valete." 


Letter  ef 
Louis  to 
the  barons 


Tourna- 
ment. 


Obiit  Gal- 
fridus  de 
Mande- 
villa. 


lit  Lodowicus  literas  consolatorias  Londonias  miserit. 

Hac  quoque  tempestate,  Lodowicus  baronibus  et  civibus 
Londoniis  commorantibus  [scripsit]  in  haec  verba  :  "  Lodowicus, 
"  filius  Pbilippi  regis  primogenitus,  universis  fidelibus  et 
"  amicis  suis  qui  sunt  Londoniis  salatem  et  sinceram  dilec- 
"  tionem.  Sciatis  certissime,  quod  ipsa  [die]  Dominica  mensis 
"  Paschse  erimus  apud  Calesiam,  parati  per  Dei  gratiam  trans- 
"  fretare.  Super  eo  quod  vos  in  omnibus  negotiis  meis  strenue 
"  et  Tiriliter  habuistis,  vobis  refero  gratias  copiosas ;  vos 
"  attente  rogantes  et  attentissime  requirentes,  quatinus,  sicut 
"  semper  fecistis,  adhuc  vos  fortiter  et  strenue  teneatis. 
"  Volumus  cnim  quod  certi  sitis,  quod  in  brevi  babebitis  nos 
"  in  succursum  vestrum.  Et  vos  attente  rogamus,  ut  super 
"  his  nullis  aliis  suggestionibus  ^  vel  literis  aut  nunciis 
"  credatis  ;  credimus  enim,  quod  super  his  falsas  literas 
"  babebitis  aut  nuncios  seductores.     Valete." 

Eodem  tempore  exierunt  ab  urbe  Londoniarum  barones  cum 
militibus  qui  nuper  de  regno  Francorum  advenerant  ad  eque- 
strem  ludum,  quod  hastiludium  vel  torneamentum  dicitur, 
cum  hastis  tantum  et  lineis  armaturis.  Cumque  equos  cursim. 
agitantes  et  se  mutuo  cum  hastis  ludendo  percutientes  diem 
aliquantulum  protraxerunt,  quidam  ex  Francigenis  hastam 
quam  tenebat  ludendo  dirigens  in  Gaufridum  de  Mandeville^ 
comitem,*  ipsum  letaliter  vulneravit.  At  idem  comes  mortem 
suam  suo  percussori  post  dies  paucos  in  dolorem  et  querimo- 
niam  multorum  moriens  condonavit. 


Quomodo  Walo  legatus  ad  F[liiUp2^um']  regem  Francorum  venerit. 

The  legate       Sub  his  quoque  diebus  magister  Walo  a  domino  Papa  missus 
Walo  goes  yenit  in    Franciam,  ut   Lodowici  progressum  in  Angliam  auc- 


^  supradictos']  antedictos,  0.  W. 
'  W.  addsya/«J5. 


^  His  shield  and  sword  (inverted) 
are  represented  in  the  margin. 
^  O.  W.  add  EssexicB. 


DE   TEMPORE   REGIS   JOllANNIS. 


Gol 


toritate  Apostolica  impediret.     Qui  cum  ad  regem   Philippum  A.D.  1216. 

perveuisset,    porrcxit  ei   literas  ex  parte  domiui    Papiu   depre-  '"  France 

catorias,    in  quibus   coutincbatur,  no   pcrmittcrct   filiuiu   suum  1"  '*'.*^!* 

Lodowicum  Anglium  bostilitcr  adire,  vcl  rcgein  Anglorum  in-  pVococd- 

quietare  in  aliquo;  sed  ipsura  lit   Romanae  ecclesias  vassallum  ings. 

protegeret,  defenderet,  ct  diligerct,  cujus  regnum  ad  Tiomanam 

ecclesiam   ratione  dominii  peitiuebat.     Kex  autem  Francorum, 

cum  ha}c  verba  intellexisset,  incontinenti  rcspondit;  "  Regnum  Opinion  of 

"  AngliiB  patriraonium  Petri  nunquam  fuit,  nee  est,  nee  erit.  I'^^'^'l'  ^^- 

"  Rex  onim  Johannes,  multis  retroactis  diebus,  volens  fratrem  johu'^ 

*'  suum  rcgcm    Ricardum    a  regno  Anglio)   injustc  privarc,  et  j,ower  of 

"  inde   de  proditione   accusatus,  et   coram   eo  convictus,  dam-  nuiking  his 

"  natus  fuit  per  judicium  in  curia  ipsius  regis;  quam  senten-  '^'."o     " 

"  tiam  pronuuciavit  llugo   do  Pusatz,  episcopus  Dunclmensis.  " 

"  Et  ita   nunquam'    fuit  verus   rex,  nee   potuit   regnum  dare. 

"  Item   si   aliquando  fuit  verus  rex,   postea  regnum  forisfecit 

"  per    mortem  Arthuri,  de  quo   facto  damuatus  fuit   in   curia 

"  nostra.     Item'  nuUus  rex  vol  princcps    potest  dare  regnum  f.  46  /<. 

"  suum     sine    assensu   baronum     suorum    qui    regnum    illud 

"  tenentur  defendere;    et   si    Pajia  hunc  errorem  tueri   decre- 

"  verit,     perniciosissimum    reguis    omnibus    dat    cxcmplum." 

Tunc  quoque  magnates  omnes  uno  ore  clamare  ccejierunt,  cjuod 

pro    isto   articulo  starent  usque   ad  mortem  ;   ne  videlicet   rex 

vel  princeps   per   solam  voluntatem  suam  posset  regnum  dare, 

vel  tributarium   facere,  unde   nobiles    regni    efficerentur   scrvi. 

Acta  autem  sunt  hajc  apud  Lugdunum  ^  die  decima  quiuta  post 

Pascha. 


Qualiter  idem  legatus  Lodowlco  intcrdixit  ne  iret  in  AiifjUam. 

In  crastino    itaque,  procurantc    rege    Francorum,   supervenit  The  legate 
Lodowicus    ad  colloquium,  et  torvo  vultu   rcspiciens    legatum,  f"r'>[<ls 
juxta  patrem  suum  resedit.     Quo  facto,  legatus  multis  prccibua  ^,^1,^.^'  j^j,^_ 
coepit  rogare    Lodowicum,  ne  iret  in  Angliam  ad  invadendum  land, 
vel    occupandum    patrimonium    Romanaj   ecclesia; ;    et   patrem 
ejus,  ut   prius  fccerat,  ne   ipsura  ire   pcrmitteret.     Rex   irutcm 
Francorum    legato    protinus  respondit,    dicens  :  "Ego   dopiino  Speech  of 
"  Papas  et  cccle.sia3  Romamo  devotus  semi)cr  fui  et  fideli.s,  et  in  I'hilip  ti» 
"  omnibus  agendis  suis  negotia  sua  omnia  cQicacitcr  hue  usrjuc  ^      h-gate. 
"  promovi ;    sed   ncc  modo   i)er  consilium  meum  vel   auxilium 
"  filius    mens  Lodowicus    contra   Romanam    ecclesiam    aliquid 
"  attemptabit.    Veruntamen  si  jus  aliquod  eibi  Lodowicus  do 


'  numjuam']  non,  O.W. 
*  O.  W.  i'lH.  dixit  i/uod. 
^  Dom.  Brial  (Kccucil  dcs  IliBt. 


dcs  Gaules,  xvii.  p.   721)  8ugge8t8 
Laudanum  (Luon)  for  Lurjdunum. 


652 


MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJORA. 


A.D. 1216.  " 

Discussion  " 
on  Louis's 
right  to 
prosecute 
his  claims. 


regno  Angliro  vendicat,  andiatur ;  efc  quod  justum  fuerit 
conccdatur  eidora."  Ad  liajc  miles  quidam,  quern  Lodowicus 
procuvatorcm  suum  constituei-at,  surgeus,  audieutibus  cunctis 
respoudit ;  "  Domine  rex,  res  notissima  est  omnibus,  quod 
Johannes,  dictus  rex  Anglite,  pro  Arthur!  nepotis  [sui]  prodi- 
tione,  quern  propriis  manibus  interemit,  in  curia  vestra  per 
judicium  parium  suorum  ad  mortem  sit  coudemnatus,  ac 
postmodum  a  baronibus  Angliaa  pro  multis  homicidiis  efc 
enormitatibus  aliis,  quas  ibidem  fecerat,  ne  rcgnaret  super 
eos,  reprobatus  ;  unde  idem  barones  werram  contra  eum  jam 
moverunt,  ut  ipsuni  a  solio  regni  immutabiliter  depellant. 
Proeterea  rex  seepedictus,  prceter  assensum  magnatum  suornm, 
reguum  Anglia3  domino  Papas  contulit  et  ecclesia)  RomauiB, 
ut  iterum  illud  reciperet  ab  eis  tenendum  sub  annuo  tributo 
mille  marcarum.  Efc  si  coronam  Auglite  sine  baronibus 
alicui  dare  non  potuit,  potuit  tamen  dimittere  earn;  quam 
statim  cum  resignavit,  rex  esse  desiit,  et  reguum  sine  rege 
vacavit.  Vacans  itaque  reguum  sine  baronibus  ordinari  non 
debuit ;  unde  barones  elegerunt  domiuum  Lodowicum  ratione 
uxoris  suae ;  cujus  mater,  regina  scilicet  Castella3,  sola  ex 
omnibus  fratribus  et  sororibus  regis  Anglias  vivens  fuit." 
Tunc  legatus  proposuifc,  quod  rex  Johannes  erat  cruce  signatus, 
unde  ex  constitutione  generalis  concilii  pacem  habere  debuit 
usque  in  quatuor  annos,  et  omnia  sua  sub  protectione  sedis 
ApostolicEe  secura  permanere ;  unde  medio  tempore  Lodowicus 
non  debuit  werram  dicto  regi  movere,  nee  eum  a  regno  privare. 
Ad  haec  procurator  Lodowici  respondit;  "Rex  Johannes  ante 
crucem  sumptam  werram  moverat  domino  Lodowico,  et  cas- 
trum  de  Buncham  ^  obsederat  et  illud  destruxerat ;  Ariam  ^ 
similiter  ceperat  et  ex  maxima  parte  illam  combusserat,  efc 
inde  milites  multos  et  servientes  captives  abducens,  adhuc 
deLinefc  incarcerates;  castrum  quoque  de  Liens  ^  obsedit  et 
ibi  multos  interfecit;  comitatum  de  Gisnes,  qui  de  ligio 
domini  Lodowici  feodo  est,  ferro  et  flamma  devastavit  ;  et 
adhuc  etiam  post  crucem  sumptam  in  werra  est  contra  domi- 
uum Lodowicum,  unde  justum  bellum  potest  movere  contra 
ipsum."  Legatus  itaque  his  rationibus  non  contentus  pro- 
hibuit,  sicut  prius,  sub  poena  excommunicationis,  ne  Lodowicus 
Angliam  iutrare  prassumeret,  et  patrem  ejus,  ne  ipsum  ire 
permitteret.  His  auditis,  Lodowicus  patri  suo  dixit ;  "Domine, 
"  etsi  ego  homo  vester  ligius  sum  de  feodo  quod  mihi  de- 
"  distis    in  partibus    cismarinis,  de  regno    Anglia3  ad  vos   non 


1  Bouchain. 

2  Aire,  v.  p.  572. 


2  Lens. 


DE   TEMPOHE    REGIS   JOHANNIS.  653 

'*  pertinet  statuere  quicquam;  undo  me  subicio  judicio  pariiim  A.D.  121C. 

"  meorum,  si    debetis    cogerc  me   ne  prosequar  jus   meuin,  et 

"  prrecipne  tale  jus,  de  quo  mihi  non  potcstis  justitiam  cxhi- 

"  berc.     Eogo    itaque   vos  nc    propositum  meum    pra^pediatis, 

"  quin  prosequar  jus  meum;  quia  pro  hacjreditate  uxoris  mesa 

"  usque  ad  mortem,  si  necessitas  coegerit,  decertabo."     Et  bis 

dictis   Lodowicus  cum    suis  a  colloquio   rccessit.     Quod   vidcns  Departure 

legatus,  rogavit  regem  Francorum,  ut  salvum  sibi   conductum  of  tl'^' 

prajberet  usque   ad   mare.      Cai   rex    respondit;  "Per  terram  *^S"^'^'- 

"  nostram  propriam  conductum  libenter  pra;stabo ;  sed  si  forte 

"  incideris  in  nianus  Eustacbii  monacbi,  vel  aliorum  boniinum 

"  Lodowici,    qui  custodiunt  semitas  maris,    non  mihi   imputes 

"  si   quid   tibi     sinistrum  coutingat."     Haic    audiens   legatus 

iratus  a  curia  recessit. 

Lodowicus  in  Angliam  intit. 

Lodowicus  postea  in  crastino  Sancti  Marci  Evangelistai  apud  rbiiip 
Melun  veniens   ad   patrem  suum,    rogavit  eum   cum   lacrimis,  gives  Louis; 
ne   sui    itineris    propositum    impediret.      Addidit    etiam    quod  P'^rnnj^siou 
baronibus  Angliaj  juramentum    praestitcrat,  quod  ip.sis  vcnirct  ,|,g  j^^. 
in   succursum  ;    undo    pra3clegit   ad   tempus   cxcommunicari    a  timpt. 
Papa,    quam    crimen   incurrere    falsitatia.      Videns   autem   rex 
constantiam   filii   sui  et   animi   angustiam,  mente,   voluntate, 
et  adjutorio  consensit ;  sed  pra? videns  futiirorum  even- 
tuum    pericula,  palani    assensum    non    adhibuit ;    et  sic 
non  quasi  volendo  vel  persuadendo,  sed   quasi  pcniiit- 
tendo,  licentiam  concessit,  et  cum  benedictione  dimisit.     Tunc 
Lodowicus,  missis   ad   curiam   Romanam  nunciis,  qui    ibi  jus, 
quod  sibi   de   regno   Anglia;  vendicabat,    coram    domino   Papa 
protestarentur,  sub  omni    ccleritate   cum  comitibus,  l)aronibus, 
militibus,  et    servientibus  multis,  qui    secum  iter  Anglicanum 
juraverant,  festinavit    ad   mare,  ut   legatum   in  Angliam   prfc- 
veniret.     Ycnicntes   igitur  univcrsi  ad   Caleis   portum,  invcnc-  Louis 
runt  ibi  sccentas  naves  et  quatcr  viginti  coggas  bene  pai-atas,  crosses 
.  quas  Eustachius   monachus  contra  adventum    Lodowici  ibidem  (^!'J"jj, 
congrcgaverat ;  illasque  cum  fcstinationc  onines  ingrcssi,  Ncp-  .^.j  lands 
tuno    sese    ccmmiserunt,    atque    vclis    patentibus    a;quora   sui- at  Stonar 
cantes,    in   Tauet  iusulam,    in  loco   qui    Stanhorc  dicitur,    xii. '"  Thaiiet, 
kalcndas    Junii   appulerunt.'      Erat   tunc    rex    Johannes    apud  ^  '•>  -  • 
Doveram    cum    cxcrcitu    suo ;    sed    quoniam    alienigcnis    fuit 


•  ITiere  is  a  picture  of  the  land-  I  "  Applicat   Txwlowicus"    above   it 
ing  at  the  foot  of  the  page,  with  |  The  drawing  is  also  in  C. 


654  MATTII/EI    PARISIENSIS   CHRONICA  MAJOllA. 

A.D.  1216.  stipendiariis  vallatus   efc  militibus  transmarinis,  Lodowico  ap- 
plicanti   iion  est  aiisus   occurrcrc,  no  forte  in   necessitate    belli 
ipsTim   relinqiientes   ad    Lodowicum    sese   transfcrrent.     Unde 
praselegit  ad   tempus  rccederc,    quam  dubium   certamen  inire. 
Fugit  rex    Pugit  ergo  rex  a  facie  Lodowici,  relinquens  Doverense  castrura 
Johannes     g^b  custddia  Huberti  de   Burgo  ;    nee   cessavit,  donee  prius  ad 
sapien  ei .     Q-yitJeforcJ^.  ac  deinde  ad  Wintoniam  usque,    fngiendo  pervenit. 
At  LodoTvicus,  cum  ncminem   sibi   resisterc  cognovisset,    apud 
Sandwicum  de  navibus  exiens,   provinciam  totam,  praeter  Do- 
verense   castrum,    sibi    continue    subjugavit ;    et    iter   versus 
Louis  takes  Londonias    dirigens,  castrum    Rofense  in    suani    recepit 
^'stle^^a^'l  potestatem.      Deinde  Londonias  veniens,  cum  ingenti  omnium 
is  received   baronum    IsBtitia    susceptus    est.        Cepit    itaque    homagia    et 
with  joy  in  fidelitatem  ab   omnibus  baronibus    ac   civibus,    qui  ibidem   ex- 
London,      pectaverant    ipsius    adventum.      Ille    vero    tactis    sacrosanctis 
Evangeliis  juravit,  quod  singulis  eorvim   bonas  leges  redderet, 
simul   et  amissas   ha^reditates ;   et  postea  in  brevi,  scilicet, 
xviii.  kal.  Julii,  se  ad  ulteriora  terrse  transferens,  totam 
circumjacentem    provinciam    sine    difficultate    sibi    con- 
f.  47.  tinuo  subjugavit.      Scripsit  etiam  regi  Scottorum,  et  cunctis 

lie  de-  magnatibus  Angliaj  qui  nondum  sibi  homagium  fecerant,  ut  ad 
mands  the  gj^g  fidelitatem  venirent  vel  a  regno  Anglise  cum  festinatione 
the  kins'  recederent.  Quid  plura?  concurrebant  ad  ejus  edictum  Wil- 
of  Scots  lelmus  comes  Warrenne,  W[illelmus]  comes  Arundel,  W[illel- 
and  the  mus]  comes  Saresberiensis,  W[illelmus]  Marescallus  juvenis, 
Ki  et   alii   multi    cum    illis,    regem    Johannem    deserentes,    quasi 

plena  jam  securitate  concepta  quod  Lodowicus  regnum  Anglise 
Nota  prcE-  optineret.  Constituit  autem  dictus  Lodowicus  magistrum 
sumptionem  Symonem    de    Langetuna    cancellarium    suum  ;    cujus    prsedi- 

IIIW711S    e  QQ^^^Qj^Q  ^g^jjj  cives   Londonienses   quam  barones   omnes   excom- 
L,cnige-  ..,..  ,,         ._  ..         .  _.. 

tuna.  municati  divina  celebran  fecerunt,  qui  etiam  ipsum  Lodowicum 

ad  consensum  traxerunt. 


Quomodo  Walo  legatus  Lodoivicum  seqiiens  in  Angliam  venit. 

The  legate       Eodem  tempore,  cum  Walo   legatus  de   progressu   Lodowici 
Walo  -j^  Angliam   certificatus  fuisset,  ipse  ut   diligens  mandati  exe- 

Enffland  cutor  ^  Apostolici,  ipsum  secuturuS  transfretavit,  atque  illaesus 
inter  hostes  transiens,  apud  Gloverniam  ad  regem  Jobannem 
He  excom-  pervenit.  Quem  rex  cum  magna  alacritate  suscipiens,  spem 
munica  es  g^g^^^  totam  in  eo  posuit  hostibus  resistendi.  At  legatus,  epi- 
all  his'  scopis,  abbatibus,  cum  clericis  quos  habere  poterat,  convocatis, 
followers.     Lodowicum   nominatim  cum   complicibus  et   fautoribus   suis  et 

'  executor']  So  altered  by  Paris  from  exemptor,  which  B.  had. 


DE   TEMPORE    REGIS   JOIIANNIS.  055 

praecipne  magistrum  Symonem  de  Langetuna,  pulsatis  cnmpanis  A.D.  1216. 
et  candelis  accensis,  excommvmicavit,  pnccipiens  ipsis  cpiscopis 
et  aliis  univcrsis,  ut  singulis  Dominicis   dicbiis  ac  festivis  per 
totam  Angliam  scntentiam  publicarcnt.     Sed  atl  hajc  magister  Appeal 
Synion    de  Langetuna   et    magister    Gervasius    de    Hobruggo,  »K^'"s' 
ecclesias  sancti  Pauli  Londoniensis  prtecentor,  cum  quibusdam 
aliis,  dixerunt  sc  pro  jure  et  statu    Lodowici  appellas.*e,  undo 
sententiam  illam  irritam  babuerunt  et  inaiiem.     Eodem  tempore  John  is 
recesserunt  a  rege    Johanne    militcs    omnes  et  servientes  de  «It'SiT'ctl 
regione  Flandrcnsi  et   finibus   transmarinis,  praiter  solum  Pic-  i."i^.„jinffg 
tavenses;  quorum  quidam  Lodo'SN-ico  adha>scrunt,  nonnulli  vero 
ad  propria  remearunt. 

Lodoivicus  Australes  AnglicB  provincias   sibi  suhjugavit  patenter. 

Sub  diebus  illis  Lodowicus,  ab  urbe  Londoniarum  in  maximo  Louis 
militutn  tnmultu  cxicns,  Cantiic    provinciam  hostilitcr  invasit,  nduccs 
eamquc   sibi  totam   propter    Doverenso    castrum   nemine   resis-  ^5^"^  " 
tente  subegit.      Deinde    progrediens,    Suthsexam  cum  villia  et 
munitionibus  potcntcr  optinuit.    Ubi  juvcnis  quidam,  "Willclmus  y\,fff  ,/,. 
de   Colingeliam  nomine,    Lodowico    fidolitatem    faccre     con-  WUlilmo 
temnens,  congrcgatis    ad  millo    sagittariis,  loca  descrta  et  ne-  <^«  Vautz. 
morosa,  quibus  ilia  abundat  regio,  petivit ;    atque  toto  hostili- 
tatis  tempore   Francigenis   nimis   infestus,  multa  ex  eis  milia 
interfecit.     Lodowicus    tandem    "Wintoniam   veuicns,    civitatem 
sibi  cum    castello  civitatis  et  castro  episcopi    et   tota   pro- 
vincia  subjugavit.      Hugo  de   Ncvilcla  ad   Loclowicum  veniens 
reddidit    ei    castellum    de    Merlcberge,    et     homagium    fecit. 
Deinde  ad  Hodiam,'  municipium  episcopi  Wintoniensis,  Lodo- 
wicus se    conferens   turrim   obsedit.      Erant  autem   in   ea   tres 
tantum  milites  et  dcccm    servientes,  qui  constantcr  defcnsioni 
vacabant.     Nam  die  tcrtia  postquam  Francigcmu  macbinas  suas 
in  orbem  turris  collocassent,  et   insultus   acerrimos  et  crebros 
fecissent,  exicrunt  do  turri  dicti  tres  militcs  et  tot  servientes ; 
atque  ex  advcrsa  parte  totidem  occupantes   militcs   et  clientes 
sine  sui  liesione  in  turrem  sese  recepcrunt.    Dcniquc  complctis 
in  obsidione  quindccini'^  diebus,  rcddidtrunt  turrim  Lodowico, 
et  egressi  sunt  nunicro  tredccim    tantum,    salvis  sibi    equia  et 
armin,  in  magna  admirationc  Francorum.     Cessorunt  igitur  in  All  the 
potestatem   Lodowici  omnes   provinciaj  Australes,    prater   sola  south  of 
castclla   de    Dovera    et  Windulcsbourcs,  qua3   optinio  militibus  l"'"^''i»nd, 
munita  ad  Lodowici  scsc  praparabant  advcntum.     Intcrea  Wil-  'jj',^^'''^  ,„„i 
lelmus  do  Mandevilla,  llobertus  filius  "SValteri,    et   "Willclmus  Windsor 
ca?<tlcs, 

1  /-v.t         •     TT  t  •  Bul'inits. 
•  Odiham  in  Ilampshirc. 

2  fjuindccim]  ccto,  13.  O.  W.     it  is  altcrcil  by  Tttris. 


G5G 


MATTH^I   PARISIENSIS   CHRONICA   MAJOEA. 


A.D.  1216.  do  Huiitingefcld,    in  multitudiiie   gravi   militum   et   clientu 


Castles 
fortified 
by  Johu. 


m, 

provincias  de  Hesexe  ct  de  Sufolcli  Lodowico  subjugarunt. 
Inter  haac  omnia  rex  Johannes  castella  de  Waliiigeford,  do 
Corf,  de  Warliam,  do  Bristollo,  de  Divisis,  ot  alia,  qua;  Ion- 
gum  est  dinumerare,  militibus,  victualibus,  et  armis  optime 
COmmunivit. 


Letter 
from 

Louis's 
ambassa- 
dors at 
Eome 
giving  an 
account  of 
their  pro- 
ceedings. 


Quod  nunci'i  Lodowici  Romce  egerint. 

Circa  dies  istos  nuncii  Lodowici,  quos  ad  curiam  Eomanani 
miserat,  eidem  scripserunt  sub  hac  forma;  "  Excellentissimo 
Domino  suo  Lodowico,  domini  regis  Francorum  primogenito, 
D.  de  Corbolio,  J.  de  Monte-insito,  et  G.  Limeth,  nuncii, 
salutem  et  fidele  servitium.  Noverit  oxcellontia  vestra, 
quod  nos  die  Dominica  ad  mensem  Paschce  venimus  ad 
dominum  Papam,  salvis  personis  et  rebus  nostris ;  et  eodem 
die  intravimus  statim  ad  ipsum.  Quem  hilarem  invenimus, 
sed  vultu  tristem  se  nobis  exhibuit.  Et  praesentatis  literis 
nostris,  eb  proposita  salutatione  ex  parte  vestra,  ipse  nobis 
respondit  quod  '  Dominus  vester  non  sit  dignus  salutatione 
'nostra.'  Ego  vero  statim  respondi;  'Pater,  credo  quod 
'  auditis  rationibus  et  excusationibus  domini  nostri,  invenie- 
'  tis  eum  dignum  salutatione  vestra,  utpote  Christianum  Ca- 
'  tholicum,  vobis  et  Romanae  Ecclesice  semper  devotum.'  Et 
sic  ilia  die  a  prassentia  domini  Papa3  recessimus.  Sed  in 
recessu  nostro  benignissime  dixit  nobis  dominus  Papa  quod 
nos  libenter  audiret,  quaudo  et  quotiens  vellemus.  Sequenti 
die  Martis,  dominus  Papa  misit  servientem  quondam  ad 
hospitium  nostrum,  ut  veniremus  ad  ipsum,  et  statim 
venimus  ante  eum,  et  ipse  multa  dixit  contra  nos,  cum 
proposuissemus  causam  vestram,  quse  videbantur  impug- 
nare  factum  vestium  et  rationes  vestras.  Et  statim  finito 
sermone  suo,  percusso  pectore  cum  magno  gemitu,  infre- 
muit  spiritu,  et  dixit;  '  Heu  mihi,  quia  in  hoc  facto  eccle- 
'  sia  Dei  non  potest  evadere  confusionem.  Si  enim  rex 
'  Angliee  vincitur,  in  ipsius  confusione  confundimur ;  quia 
'  vassallus  noster  est,  et  tenemur  eum  defendere.  Si  dominus 
'  Lodowicus  vincitur,  quod  Deus  avertat,  in  ipsius  IjEsione 
'  Igeditur  Romana  ecclesia,  et  ipsius  lassionem  propriam  repu- 
'  tamus.  Secure  ^  enim  semper  habuimus,  et  adhuc  habemus, 
'  quod  ipse  in  omnibus  necessitatibus  debeat  esse  brachium, 
'  solatium  in  opijressionibus,  et  refugium  in  persecutionibus 
'  ecclesiae  Romanas.'  Et  in  fine  dixit,  quod  melius  vellet 
mori,    quam    aliquod   malum   vobis   accideret   in   hoc   facto. 


1  Secure  is  written  over  an  erasure.     0.  W.  have  Spem  for  Secure. 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


Co7 


"  Et   sic   ilia    die    rocossimus.     Praeterea   de  consilio   quornn-  A.D.  1216. 
"  dam    Cardinalinm    expectatnus    diem   Ascensionis,  ne  quid 
"  stataatur  contra  vos  ;    quoniam  die  ilia   solet  Papa  irmovaro 
■"  sententias   suas.      Dixerat    enim  nobis    Papa,  quod   ipse  ex- 
"  pectaret  nuncios  domini  Walonis.    Valete." 


Hic  ponuntur  objediones  Lodowici  et  haronum  Anglics  contra 

regem  Johannem. 

Prima '   proposiBo   contra   regem   Anglias   fuit  in   prcesentia  Reasons 
domini  Papa)  a   uunciis  supradictis,  quod  Arthurum   nepotem  pven  by 
fiuum    propriis   raanibus   per    proditionem    inter  fecit,    pessimo  „^v,.^* 
mortis  genere,  quod  Angli  murdrum  appellant.     Pro  ciuo  facto  dors  to  tho 
idem   rex    condemnatus   fuit  ad    mortem  in  curia  regis   Fran-  Pope  for 
corum,  per  judicium    parium    suorum.     Ad  banc   objectionem  dethroning 
opponit  dominus  Papa,  quod  barones    Francias  non   potuerunt 
judicare  eum    ad   mortem,  quia    est  ^  rex  inunctus,  et   ita   sit 
superior;  per  barones,  tanquam  inferiores,  non  potuit  ad  mor- 
tem condemnari,  quia  major  dignitas  quodam   raodo   absorbet 
minorem.      Et    praeterea    incivile    videtur    et    contra    canoncs 
esse,  in  horainera  absentem,  non  vocatum,  non  convictum,  nee  f.  47  b. 
confessum,  mortis  ferre  sententiam.     Ad  hoc  nuncii  supradicti 
responderunt ;    "  Consuetudo   est    in    regno   Francorum,    quod 
"  rex  habet  omnimodara  jurisdictionem  in  homines  suoa  ligios  ; 
"  et   rex   Angliaj    erat   suus   homo   ligius,  tanquam   comes   et 
"  dux;    ergo   licet   csset  alias   rex   inunctus,    tamen  tanquam 
"  comes  et  dux  erat  de  jurisdictione  domini  regis  Francorum. 
"  Sed '  si  comes  et  ■•  dux  in  regno  Francorum  dclinqucret,  jios- 
"  set  et  deberet  judicari  ad  mortem  per  pares  suos.     Immo  si 
"  non  esset  dux  vel  comes,  vcl  homo  ligius  regis   Franciai,   et 
"  deliquisset  in  regno  Franciaj,  ratione  delicti  in  regno  pcrpc- 
"  trati, «potuerunt  barones  eum  judicare  ad  mortem.     Alioquin 
"  si  rex  Angli»,  quia  rex  erat  inunctus,  non  posset  judicari  ad 
"  mortem,  impune  posset    intrare   regnum  Francia)  et  intcrti- 
"  cere  barones  Franciae,  eicut  interfecit  Arthurum." 


'  In  the  margin  in  rubrick  is, 
"  Vftcat  usque  ad  hoc  signum" 
o-l-l-l-o  (i.e.  p.  6C3).  The  passage 
is  consequently  omitted  by  the  first 
hand  in  C.,  hut  inserted  in  a  diffe- 
rent hand  on  a  separate  leaf. 


*  est"]    So  altered  by  Par,  from 


stt. 


•  Sed  .  .  Francorum]  ora.  O. 

*  et]  vel,  W. 


VOL.   IL 


T  T 


658         MATTHiEI   PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1216.  Veritas'^  rei  gestce  super  hoc. 

The  true         Revena  non  fuit  rex  J[oliannes]  juste  vel  rite  abju- 

state  of  the  j«i  -vr  •  •       •  j  •     t   •   i-i^ 

case  viz.  <iicatus  a  JNormanma,  quia  idem  rex,  non  judicialiter 
that  Philip  sed  violenter  spoliatus,  misit  propter  restitutionem  regi 
to  grant  Francorum  P[hilippo]  nuncios  solempnes  et  prudentes, 
John  a  videlicet,  Eustachium  episcopum  Elyensem  et  Huber- 
duct.  turn   de  Burgo,  viros  diseretos  et  facundos,    significans 

ei  quod  libenter  veniret  ad  curiam  suam,  juri  per 
omnia  super  ilia  re  pariturus  ac  responsurus ;  sed  ut 
provideretur  ei  salvus  conductus.  Et  respondit  rex 
Philippus,  sed  non  sereno  vultu  vel  corde ;  "  Libenter. 
"  In  pace  salvo  veniat."  Et  episcopus ;  "  Domine,  et 
"  redeat."  Et  rex ;  "  Ita  sit,  si  parium  suorum  ju- 
"  dicium  hoc  permittat."  Et  cum  supplicassent  omnes 
nuncii  regis  Angliae,  ut  liceret  ei  salvo  venire  et 
redire,  rex  Francorum  iratus  cum  juramento  solito 
respondit  ;  "  Per  Sanctos  Francise,  non  nisi  mediante 
"  judicio."  Et  cum  adderet  episcopus  pericula  quse 
possent  contingere  per  adventum  ejus,  ait ;  ^  "  Domine 
"  rex,  non  posset  dux  Normannise  ad  curiam  vestram 
"  venire,  nisi  veniret  rex  Angliae,  cum  una  persona 
"  sint  dux  et  rex,  quod  non  permitteret  aliquo  modo 
"  barnagium  Anglise,  etsi  ipse  rex  hoc  vellet ;  immi- 
"  nerent  enim  pericula,  ut  nostis,  capturse  vel  csedis." 
Cui  respondens  rex,  dixit ;  "  Et  quid  hoc,  domine  epi- 
"  scope  ?  Bene  scitur,  quod  dux  Normannise,  qui 
"  tenens  meus  est,  Angliam  sibi  adquisivit  violenter. 
"  Et  si  subdito  aliquid  accrescit  in  honorem,  perdetne 
"  per  hoc  dominus  capitalis?  absit."  Ad  quod  cum 
nuncii  nihil  poterant  rationabiliter  respondere,  redierunt 
ad  dominum  regem  Anglise,  qujB  audierant  et  viderant 
nunciantes.  Rex  autem  noluit  se  committere  dubiis 
casibus  et  judiciis  Francorum,  qui  eum  non  diligebant ; 


1  This  is  in  the  margin.  |       ^  J3_  repeats  ait. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOILiNNIS.  G59 

maxime  cum  timeret,  ut  ei  de  turpissiraa  morte  Arthuri  A.D.  12 16. 
obiceretur,     Juxta  illud  Oratii,  [Ep.  i.  1,  74] 

quia  me  vestigia  terrent, 
Omnia  te  versum  spectantia,  nulla  retrorsum. 

Magnates  tamen  Francice  nihilominus  processerunt  in 
judicium,  quod  rite  non  debuenint  facere;  ex  quo 
judicandus  abfuit,  qui  adesse  voluit  si^  posset.  Unde 
si  rex  J[ohannes]  abjudicatus  fuit  per  adversarios  suos, 
non  rite  abjudicabatur. 

Ad  haec  Papa;  "  Multi  imperatorcs  et  principes,  et  etiam  The  Pope's 
"  Francorum  reges,  multos  in  annalibus  occidisse  leguntur  ar<iumcnt. 
"  innocentes ;  nee  tamen  quemquam  illorum  legimus  morti 
"  addictos."  Et  cum  Arthurus  apud  Mirabel  castrum,  non  ut 
"  innocens,  sed  quasi  nocens  et  proditor  domini  et  avunculi 
"  sui,  cui  homagium  et  liganciam  fecerat,  captus  fuerit,  potuit 
"  de  jure  morte  etiam  turpissima  sine  judicio  condemnari." 

Secunda  ohjedio  eorundeyn  contra  regem  Jlohannem']. 

Secunda  objectio  contra  rcgem  fuit,  quod  saepe  oitatus  non  Second 
personaliter  juri  pariturus  comparuit,  nee  sufficientem  respon-  '^':^/'°° 
salem   pro  se   ad  curiam    regis   Francia)    destinavit.      Ad    hoc  1"],^.  ambas- 
dicit  Papa,  quod  si  rex  Angliae  fuerit  tantum  contumax,  quia  sudors 
citatus   non   venit   nee   misit,    sed   propter  contumaciam   non  against 
solet  quis  puniri  ad  mortem  ncc  debet.    Ergo  barones  Francioe  ''*^"°- 
non  potuerunt  judicaro  eum  ad  mortem,  sed  saltem  alio  modo 
punLre  eum,  per  ablationem  scilicet  feodi  sui.     Nuncii  respon- 
derunt ;    "  Consuetudo   est   in   regno   Francijc,    quod   ex   quo 
"  aliquis  accusatur  coram  suo  judice  de  tam  crudeli  homicidio 
"  quod   murdrum    appellatur,  et  ille  qui  accusatur  non  venit, 
"  ncc^   modo  Icgitimo  se   excusat,    pro   convicto   habetur,   ct 
"  tanquam  convictus  per  omnia  judicatur,  et  etiam  ad  mortem, 
"  ac  si  prajsens  esset."     Ad  hffic  Papa  respondit,  quod  pactio  Answer  of 
potuit    esse    inter   regom    Francia)    ct   ducem   NormanniaJ,  vel  ^^^  Tope, 
antiqua  consuetudo,   quod  dux  NonnannisB  non  debet  venire 
ad  citationem  regis  Franciaa,  nisi  in  marchiam ;   unde  si  non 
venit    citatus,    nee    dcliquit,    nee    propter    hoe    potuit   taliter 
puniri.      Item  dicit  Papa   quod    si   sentcntia   lata   fuit  contra 
regem  Angliaj,  non    tamen  mandata  fuit   executioni,  quia  non 


>  si]  set,  B.     C.  is  correct.  j       ^  wee]  nuUo,  W, 

2  addictos']  sic  MSS.  I 

T  T   2 


\ 


660 


MATTH^I   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


eecond 
reason. 


A.D.  1216,  fuit  occisus ;  unde  proles,  quam  suscepit  postea,  debet  ei  in 
Discussion  regno  succedere  ;  quia  rex  Anglice  non  commisit  crimen 
on  the  laesae  majestatis,  nee  crimen  hisreseos,  pro  quibus  tantum 
filius  exli£Bredatur  pro  delicto  patris.  Ad  haec  nuncii  re- 
sponderunt  ;  "  Conauetudo  est  in  regno  Francias,  quod  ex 
"  quo  aliquis  est  damnatus  ad  mortem,  quod  proles  suscepta 
"  post  sententiam  damnationis  succedere  non  debet ;  geniti 
"  tamen  ante  sententiam  succedere  debent."  Sed  tamen 
super  boc  nuncii  litigare  noluerunt.  Item  dicit  Papa,  quod 
licet  rex  Anglorum  judicatus  esset  ad  mortem,  et  etiam  filii 
de  came  sua  geniti,  non  ideo  Blanca  deberet  ei  succedere 
eed  propinquiores  de  genere  ejus,  videlicet  proles  fratris 
primogeniti,  et  ita  soror  Arthuri,  vel  Otho,  qui  fuit  filius 
Bororis '  primogenitae.  Et  si  ponatur,  quod  regina  ^  Castellse 
debeat  succedere,  et  ita  Blanca  filia  ejus,  non  est  verum ;  quia 
masculus  debet  prseferri,  rex  scilicet  Castellse;  et  si  nullus 
esset  masculus,  preeferri  deberet  regina  ^  Legionum,  tanquam 
primogenita.  Ad  liEec  nuncii  dixerunt;  "  Filii  fratris  non  debent 
"  succedere,  ex  quo  tempore  latee  sententiEe  frater  non  vivebat ; 
"  et  ita  neptis,  soror  scilicet  Arthuri,  non  debet  succedere, 
"  quia  non  est  in  linea  descendenti,  cum  sit  filia  fratris. 
"  Similiter  tempore  latse  sententiae  mater  ^  Otbonis  non  vivebat, 
"  ergo  non  successit;  ergo  Otho  non  debet  succedere.  Sed 
"  regina  Castellje  vivebat,  quae  soror  erat,  et  ideo  successit ; 
"  ergo  mortua  regina  CastellEe,  proles  successit,  et  succedere 
"  debuit."  Ad  hoc  dicit  Papa,  quod  rex  Castellse  succedere 
debet,  quia  masculus  est,  vel  regina  Legionum  tanquam  pri- 
mogenita. Nuncii  dixerunt,  quod  cum  plures  sint  hseredes,  qui 
alicui  debent  succedere,  et  ille,  qui  primo  loco  debet  succe- 
dere, taceat,  vel  hsereditatem  [adire"*  negligat,  ille  qui  ultimo 
loco  est,  si  vult  adire  hasreditatem],  investiri  debet  haereditate 
ilia  secundum  consuetudinem  approbatam,  salvo  tamen  jure 
alterius,  si  reclamaverit.  Et  ideo  dominus  Lodowicus  intrat 
regnum  Angliae,  ut  suum.  Et  si  quis  propinquior  velit  super 
hoc  reclamare,  dominus  Lodowicus  faciet  inde  quod  debet.* 


'  Matilda,  daughter  of  Henry  IL, 
wife  of  Henry  the  Lion,  duke  of 
Saxony. 

2  t.  e.  Alienora,  daughter  of 
Henry  11.,  wife  of  Alfonso  III.  of 
Castile. 

3  Berengera,  daughter  of  Alfonso 
and  Alienora,  wife  of  Alfonso  IX., 
king  of  Leon. 

*  adire  .  .  .  hareditatem]  oui.  B. 


*  In  the  margin  of  this  page  the 
following  genealogical  table  is 
written  in  the  St.  Alban's  hand  :  — 
Henricus  11.  rex. 

Willelmus  primogenitus,  qui  puer 
obiit  septennis  apud  Radin- 
gum. 
Henricus  inunctus  rex,  sed  non 
regnavit,  mortuus  enim  est 
dum  pater  viveret. 


DE  TESfPORE   REGIS   JOHANXIS. 


661 


Tertia  ohjectio  contra  regem  Johannem, 


AD.  1216. 


Tunc  dixit  Papa,  quod  rcgnum  Anglitc  suum  proprium  est,  et  Third 
est  in  possessionc  dominii  ratione  fidelitatis,  quaa  super  hoc  est  reason. 
ei  facta  per  juramentum ;  et  etiam  ratione  census,  qui  jam  ei 
solutus  est  de  regno ;  undo  cum  in  nullo  delinqueret,  non 
deberet  sibi  guerram  movere  Lodowicus,  nee  deberet  eum 
spoliare  a  regno  Anglias  per  werram ;  maxime  cum  rex 
Angliaa  multas  habeat  terras  in  feodo  regis  Francis),  de  qui- 
bus  potest  ei  movere  werram.  Ad  ha;c  nuncii ;  "Mota  fuit 
"  werra  et  justum  bellum  contra  regem  Anglia)  antequam 
"  regnum  illud  esset  domini  Papae.  Nam'  de  regno  Angliae 
"  venit  Willelmus  de  Longaspada,'^  et  multi  alii  cum  eo  in 
"  manu  valida  et  armata,  qui  damna  multa  et  injurias  intule- 
'*  runt  domino  Lodowico  in  terra  sua  propria;   et  ideo  domi- 


Ricardus  rex,  qui  regnavit,  sed 
prolem  non  suscepit. 

Galfridus  comes  Britannia;,  sed 
patre  vivente  obiit,  qui  gemi- 
nam  prolem  suscepit,  ex  Con- 
stantia  filia  Conani  comitis 
Britanniae,  sed  cite  obiit ;  Ar- 
thiirum  qui  occisus  obiit  et 
Brettam  filiam  qua;  diuturno 
carcere  conclusa  abscondita 
est. 

Johannes  qui  et  regnavit,  et  pro- 
lem suscepit,  Henricum  regem 
et  Ricardum  comitem  Comu- 
biae. 

Item  qusedam  filia  [margin  Alie- 
nora]  quam  pater  dedit  regi 
Hyspania;,  scilicet  Castella; ; 
perperit  Blanchiam  qua;  data 
fuit  Lodowico  regi  Gallia;  et 
unam. 

Item  qua;dam  filia  [margin  Ma- 
tildis]  quam  pater  dedit  in 
Alemannia  duci  Saxonia; ;  pe- 
perit  Uthonem  imperatorem 
Alemannia;. 

Item  qua;dam  [margin  Johanna] 
quam  dedit  comiti  Tholosano, 
unde  Reimundus  magnus  co- 
mes Tholosanus,  qua;  prius 
maritata  fuit  Willelmo  IL  regi 


Siciliae,  quam,  quia  prolem  non 
susceperat,  rex  Ricardus  cum 
rediret  a  Terra  Sancta  post 
mortem  dicti  Willelmi  regis 
cepit  seciun,  vendens  totam 
dotem  ejus,  et  ipsam  comiti 
Tholosano  matrimonio  copula- 
vit. 
Filia;  regis  Johannis. 

Johanna  maritata  Alexandre 
regi  Scotorum. 

Isabella  imperatori. 

Alenora     Willelmo     Marescallo, 
deinde    Simoni    de    Montforti 
comiti  Legecestria;. 
Below  this  is  written  : 

Rex  Willelmus  Rufus*  habuit 
filiam  quandam  Adalam  qua; 
nupsit  Theobaldo  *  comiti  Bo- 
noniae  fratri  Theobaldi  junio- 
ris  comitis  Blescntium,  ex  qui- 
bus  prodiit  Stephanus  postca 
rex  Anglorum,  scilicet  A.  et 
Theohaldo  primo. 

Henricus  I.  rex  duxit  Athelisam 
filiam  ducis  Lovania;. 

»  Nam']   So   O. ;  ue,  B. ;  ac,  W. 

*  spada]   I'ar.  has  vtl  sputa   ia 
the  margin. 

•  Siol 


662         MATTHiEI  PAEISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1216.  "  nus  nostcr  potest  movere  justura  bellum  contra  regem 
Discussion  "  Anglorum."  Ad  haec  Papa  dixit,  quod  licet  rex  Anglise 
°".  ^'^°  tanquam  vassallus  ejus  [moverit  bellum]  Lodowico,  non 
reason  ^P^®  tamen  deberet  ei  movere  werram,  sed  deberet  conqueri 
domino  superiori,  scilicet  Papas,  cui  subest  rex  Anglia3,  tan- 
quam vassallus  ejus.  Ad  bsec  nuncii  responderunt,  quod  con- 
suetudo  est,  ex  quo  aliquis  vassallus  alterius  movet  guer- 
ram  alicui  auctoritate  sua,  ille,  cui  mota  est  werra,  potest 
movere  ei  werram  auctoritate  sua,  nee  ^  tenetur  conqueri  do- 
mino illius.  Et  si  dominus  vult  defendere  vassallum  suum 
quamdiu  movet  talem  guerram,  ipse  dominus  dicitur  facere 
guerram.  Item  dicit  Papa,  quod  in  generali  concilio  statutum 
est,  quod  inter  omnes  discordantes  debet  esse  pax  vel  treuga 
usque  ad  quatuor  annos,  pro  succursu  Terras  Sanctse ;  et  ideo 
tempore  medio  Lodowicus  non  debet  regi  AngliaB  werram 
movere.  Nuncii  dixerunt  quod  in  recessu  suo  a  Francia 
Lodowicus  non  fuit  requisitus  de  pace  vel  treuga ;  et  si  re- 
quisitus  esset,  crediderunt  tantam  esse  malitiam  regis  Angliae, 
quod  noluit  pace  vel  treuga  gaudere.  Item  dicit  papa,  quod 
rex  Anglias  cruce  signatus  est;  undo  ex  constitutione  genera- 
lis  concilii  ipse  rex  et  omnia  sua  debent  esse  sub  protectione 
ecclesia3.  Ad  boc  nuncii  responderunt,  quod  rex  AngliaB  ante 
crucem  sumptam  guerram  moverat  domino  Lodowico,  et 
damna  multa  fecerat,  castra  sua  ceperat,  et  adhuc  milites  sues 
et  servientes  incarcerates  retinet,  et  hucusque  in  guerra  est 
f.  38.  contra  dominum  Lodowicum,  nee  pacem  vel  treugam  cum  eo 

habere  voluit,  super  boc  etiam  SEepe  requisitus.  Item  dicit 
Papa,  quod  de  communi  consilio  generalis  concilii  excom- 
municaverat  barones  Anglise  et  omnes  fautores  eorum ;  et 
ita  dominus  Lodowicus  sententiam  incurrisse  videtur.  Nuncii 
dixerunt,  quod  Lodowicus  non  adjuvat  barones  Anglic,  nee 
fovet  eos,  sed  jus  suum  prosequitur;  nee  etiam  credit  Lodo- 
wicus, nee  credere  debet,  quod  dominus  Papa  vel  tantum 
concilium  injuste  aliquem  velit  excommunicare.  Nam  tem- 
pore latse  sententii»  dominus  Papa  nesciebat  quod  Lodo- 
wicus haberet  jus  de  regno  Anglise ;  et  cum  hoc  illi  consti- 
terit,  non  credit  dominus  Lodowicus  quod  concilium  possit 
ei  jus  suum  auferre.  Item  dicit  Papa,  quod  rex  Prancorum 
et  Lodowicus  filius  ejus,  post  sententiam  a  baronibus  Franciae 
in  regem  Anglite  latam,  ipsum  regem  appellaverunt,  et  ipsum 
pro  rege  habuerunt,  et  cum  eo  tanquam  cum  rege  Anglise 
treugas  statuerunt.  Ad  hsec  nuncii  responderunt,  quod  post 
latam   sententiam  a  baronibus  in  regem  nunquam  ilium   pro 

*  nee']  ne,  B. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS.  GG3 

rege  habuerunt;    sed   ipsum   regcm   depositum   appellaverunt,  A.D.  1216. 
sicut  abbas   depositus,  et  quilibet  alius,   dici   solet.     Novissimo 
vero  dicit  Papa,  quod  ipse  statuct  super  his  autcquam  veniant 
nuncii  domini  Walonis.  o l-|-| o 

Quotnodo  Lodowicus  orientales  Angllce  provincias  vastaverit. 

Sub    diebus    istis,    Lodowicus    in    fortitudine    gravi    versus  Louis  dc- 

orientalem    Anglias    plagam    equitationem    facieus,    urbes,    et  fip^il!*  the 

villas  de  Estsexe,  Suthfolc,  et  de  Norfolc  miserabiliter  spolia-  1"'**^^*^^" 
.,,,,,„..  .  .        ^    .^     counties, 

vit,  et   castellum    Norwici    vacuum   repcncns,   suos  imposuit ;  ^^j  occu- 

Thomamque,    qui   in    illo    fuit    castellanus,    de    Burgo,  pies  Nor- 
scilicet   fratrem   Huberti  de  Biu-go,  fugientem   compre-  ^^^  cat.tic. 
hendit ;  illasque   legiones    omnes  sub   tribute  constituit.     Ad 
villam  quoque  de  Len  exercitum   grandem  mittens,  earn  sub-  Lynn 
jugavit;    civesque  captives  inde  abducens,  ad   gravem   eos   re-  taken, 
demptioncm  coegit.     Quo  facto,  Franci   cum   pra^da  ct  spoliis 
innumeris  Londonias  sunt  reversi.     Veniente   ibidem  ad  Lodo- 
wicum  Gileberto   de   Gant,  comitatus   Lincolnia)   ipsum   gladio 
donavit;   quem  protinus  illuc  direxit,  ut  iiTuptiones  castrorum 
de  Nothingeham  et  de  Newerc  reprimeret,  qua;   omnes   baro- 
num  aedes  ac  domos  incomparabiles   in   finibus  illis  succende- 
rant,    ct  teiras   eorum    in    sua    proprictate    receperant.      Quo 
utique  tempore,  Robertus  de    Ros,  Petrus   de  Brus,  et  Ricar- 
dus   de   Perci   Eboracum   cum   tota    provincia   Lodowico  sub- 
jecerunt.     Gilebertus  de  Gant  et  Robertus  do  Roppelle  urbem 
Lincolnia)    ceperunt,    et    provinciam    illam    propter    castellum 
totam  sub  annuo  censu   posuerunt.     Deinde   Hoilaudiam   inva-  Holland  in 
dentes,    spoliabant    eam,    et    sibi    tributariam   fecerunt.      Rex  Lincoln- 
Scotorum  Northanhumbrorum  provinciam  Lodowico  eubjugavit  ^^'ito  made 
totam  praeter  castella,  quas  Hugo  de   Bailuel    et   Philippus    de     '"''"^^" 
Hulecdtes    contra    hostium    incui'siones   strenuissime    defende-  y^^.-^^  j.^,_ 
bant.     Hae  autem  omnes  provincias   Lodowico  subjcctas   erant  duced  by 
et  juratse.     Eodem  tempore,  Walo   legatus    exegit    procuratio-  the  kin<^  of 
nes  per  totam  Angliam  ab  ecclesiis   cathedi-alibus   ct  domibus  '''^o^'*- 
religiosis,    pro    singulis    scilicet   procurationibus    quinquaginta    Al*^.'?"^ 
solidos.     Omnia  etiam  beneficia  clericorum  jiariter  ac  virorum  j^te  Wao. 
religiosorum,  qui  Lodowico   et  baronibua  auxilium,  consilium, 
vel  favorem  impenderant,  sequcstravit; '    qua)  omnia  in  suos 
et  clericorum  suorum  usus  convertit. 


'  se(juestravit'\  cm.  O.  \V. 


QQ4i 


M1TTH.EI  PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.D. 1216. 


De  dbsidione  castrl  Doverensis  facta  a  Lodowioo. 


de  Buijjh, 


Dover  Eodem  anuo,  instante  '  nativitate  sancti  Johaunis   Baptistae, 

castle  be-    Lodowicus  reprehensus  a  patre,  tanquam    nescius  werrse, 
sieged  by  t       ^^  -A 

Loiiis,  but  eo  quod  relicto  castro  Dovere  progrederetur,  in  fortitu- 
defcudcd  dine  gravi  militum  et  clientum  Doverense  castrum  obsidione 
5l ■R,".!^'"*  "^'^'^^'^"f i*'  J  misso  prius  ad  patrem  sunm  propter  petrariam, 
qufe  maleveisine  G-allice  nuncapatur.  Qua  cum  machinis  aliis 
Franci  ante  castrum  locata,  muros  acriter  crebris  ictibus  ver- 
berabant.  Sad  Hubertus  de  Burgo,  miles  strenuus  et  fidelis, 
cum  aliis  septies  viginti  militibus  et  servientibus  multis,  qui 
in  illo  erant  defensioni  insistentes,  multos  ex  hostibus  prostra- 
verunfc;  donee  Galligenre  com])erto  damno  tentoria  sua  et  ma- 
chinas  a  castro  longius  retraxerunt.  Unde  Lodowicus  nimia 
succensus  ira^  pejerando  juravit,  sese  non  inde  recessurum, 
quousqiie  capto  castello  inclusi  omnes  suspendio  traderentur. 
Construxerunt  quoque  ibi  [tabernacula  ^  multa  et  sedificia 
ante  introitum  castri,  ad  terrorem  inclusorum;  ita  ut  locus 
ille  similitudinem  ntmdinarum  prsferret.  Cogitabant  enim 
fame  et  diuturna  obsidione  ad ''  deditionem  compellere  quos 
armis  subjugare  nequibant.] 


[De  captione  castelli  de  Cantehriige.'] 


Cambridge       Per  idem  tempus  quasdam  pars  baronum,  qui  Londoniis  re- 

^^^  manserant,  equitationem  facientes,  deprsedati   sunt  provinciam 

the  barons  ^^   Cantebruge   totam,    et   munitionem   illam    ceperunt,   atque 

■who  waste   viginti  servieutes,  quos  in  ea  invenerant,   vinculis  constrinxe- 

the Eastern  runt  et  secum  abduxerunt.     Inde  progredientes,  provincias  de 

counties.      ]S]'orfolc  et  Sutbfolc  perlustrantes,  spoliabant  eas  ^  cum  ecclesiia 

universis.     Villas   quoque   Gernemuam,  Dunewicum,  et  Gipes- 

wicum  ad  redemptionem  gravissimam    compulerunt.      Tandem 

per    Colecestriam    prsedam    agentes,    et    ibidem    simili    rabie 

seevientes,  ad  nota  Londoniarum  latibula  sunt  reversi. 


De  obsidione  castri  de  WindlesJiores. 

Windsor  His  ista  gestis,  idem   barones,    magno   exercitu   congregato, 

castle  be-     castellum  de  Windlesores  cuneis  militaribus   obsederunt.     Erat 
Bieged  by 

the  barons.  _ 


'  B.  ins.  in. 

2  ira'\  erat,  B. 

3  tabernacula  .  .  nequibant']  This 
has  been  erased  from  B.    The  next 


paragraph  has  also  been  partially 
erased. 

*  ad  deditioneni]  om.  O. 

*  eas]  om.  O.  W. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS. 


GG5 


antem  princeps  militiaB  illius  comes  Nivemise,  de  Guenelonis '  A.D.  1216. 
genere  proditoris.     Instabant  Franci,  qui,  machinaa  -  ad  cas- 
trum  applicantes,    muros    acriter    iuvaserunt.      Fuit  itaque    in 
castro  custos  aummus  Ingolardus  de  Athie,  vir   in  opere  mar- 
tio   probatissimus,  cum  militibus   sexaginta  et  eorum  sequela, 
qui,  constanter  defensioni  vacantes,  hostes  a  mui-is  longiua  re- 
pellere  nitebantur,     Cumque  rex  Johannes  castra  de  Dovera  et 
de   Windleshores  cognovisset  obsessa,    congregavit   exercitum 
grandem   de   prsesidiis  castrorum   suorum;   quo  stipatus,  dis- 
currit  tempore  unius  mensis  ^  per  terras  comitum  et  baronum, 
aedes  eorum  cum  frugibus  concremando,  damnum  non  modicum 
bostibus  irrogavit.    Tandem  provincias  de  Norfolc  et   de  Sut- 
folc  pervagatus,  simili  rabie  ibidem  in  rebus  comitis  de  Arun- 
del, Rogeri  Bigot,  Willelmi  de  Huntingefeld,  Rogeri  de  Cresi, 
et  aliorum  magnatum  desaevit.      Novissime  autem    cum    base  The  siege 
omnia   baronibus,    qui    in    obsidione    castri    de    Windeleshores  raised, 
parum  immo  nihil  proficiebant,  nunciata  fuissent,   decreverunt 
obsidionem  solvere;   ut  regi  Johanni,  qui  jam  circa  maritima 
in    Suthfolc,  ut  dictum   est,  prffidas   agebat   et  rapinas,   viam 
praicluderent  revertendi.     Sicque  per  consilium  comitis  Niver-  The  barons 
niaj,  qui,  ut  dicebatur,  donariis  regis  Angliaj  corruptus  fuerat,  Piirsuc 
de  nocte  ab  obsidione  recedentes,  relictis  tentoriis,  versus  Cante-  pambrid 
bruge  cum  festinatione  iter''   arripiunt,  ut  regem   jam   dictum  but  he 
sub  captione  circumstipancio  concluderent.     Sed  ille  per  explo-  escapes  to 
ratores  suos,  quos  optimos   habuit,  praemunitus,  antequam  ba-  Stamford, 
rones  ad  Cantebruge  pervenissent,  ipse  in  villam  de  Stamford 
callidus  sese  viator  receperat.     Deinde  cum  festinatione  partes 
penetrans  Aquilonis,  castrum  Lincolnise  audivit  obsessum,  quod  f.  48  b. 
summopere*  studuit  visitare.     Sed  fugerunt  a  facie  ejus  Gileber-  They  waste 
tns   de   Gant  caeterique  Norenses,  qui  ad  obsidionem   convene-  ^'^^  couu- 
rant,  praescntiam  ejus  ut  fulmina  mctuentes.     Barones  quoque,  ^J^[y^  ^^ 
qui  regem  insecuti  fuerant,  cum  se  cognovissent  illusos,  praedis  Loudon, 
vacabant  et  rapinis,  et  rerum  depopulationi  curam  adhibebant." 
Deinde  cum  praedis  et  spoliis   Londonias  sunt  reversi,  ubi,  ad 
custodiam    civitatis    milites    assignantes,    ajDud     Doveram     ad 

Lodowicum  profecti  sunt.     Rex  vero   Johamies  interea  versus  John  de- 
stroys 


'  i.  e.  Ganclon,  archbishop  of 
Sens,  who  crowned  Charles  le 
Chauve,  and  aftenvards  turned 
against  him  in  favour  of  his  brother 
Louis.  See  Du  Tillet,  Recueil  des 
Jioijs  de  France,^.  182  (Par.  1580), 
referred  to  by  Mr.  Coxe,  Wendover, 
iii.  p.  381,  note  '. 


^  machinas  .  .  .  applicantes']  ma- 
chinis  .  .  .  applicatis,  O.  W. 

3  mensisl  messis,  O.  W.  The 
nist.  Anglor.  has  per  unum  mentem. 

*  iter]  inter,  B. 

*  summopere']  sine  opere,  O.  W. 

*  adhibebant]  odhibcant,  B. 


666 


MATTU^I   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1216. 
some  cas- 
tles near 
Wales. 
Alexander, 
king  of 
Scots,  does 
homage  to 
Louis. 
Eustace  de 
Vescy 
slain  at 
Barnard 
castle. 

Obiit  Eus- 
tachius  de 
Vesci.^ 


WalliJB  confinia  se  conferens,  castella  baronum  ibidem  obsedit 
et  cepit ;  quas  omnia  complanari  prcecepit.  Iii  sedificiis  autem 
et  pomeriis  eoruudem  barouum  illuc  pari  crudelitate  cxarde- 
scens,  miserabile  spectaculum  prsebuit  intuentibus.  Eodem 
tempore,  mense  Augusti,  Alexander  rex  Scotorum,  apud  Do- 
veram  ad  Lodowicum  venieus,  fecit  ei  homagium  de  jure  sue, 
quod  de  rege  Anglorum  tenere  debuit.  Sed  veniendo  versus 
Lodowicum,  cum  exercitu  magno  propter  metum  regis  Jo- 
hannis,  dum  transitum  faceret  per  castellum  Bernardi,  quod 
erat  de  feodo  Hugonis  de  Bailul,  in  provincia  de  Haliwerc- 
folc  situm,  dictus  rex  cum  magnatibus  illius  regionis  cas- 
tellum circuivit,  ut  videret  si  ex  qualibet  parte  esset  expug- 
nabilis,  balistarius  quidam,  qui  in  castro  erat,  telum  emit- 
tens,  Eustachium  de  Yesci  virum  nobilem  et  potentem  in 
froute  percussit,  qui,  cerebro  terebrato  ^  cum  capite,  illico 
spiritum  exbalavit.  Habuii:  enim  dictus  Eustacbius  sororem^ 
regis  Scotise  uxorem ;  unde  idem  rex  et  sui  magnates,  cum 
universo  baronum  collegio,  extiterunt  nimis  animo  consternati. 
Eex  quoque,  facto  bomagio  ut  praedictum  est,  ,ad  propria 
remeavit. 


Death  of 
the  vis- 
count 

(Adam)  de 
Melun. 
His  con- 
fession to 
the  barons 
of  Louis's 
intentions. 
Nota  hie 
revelatio- 
nem  Anc/lice 
perutilem 
cujusdam 
Franci  se- 
cretumfide 
firmatum 
detegendo. 
In  qua 
confessione 


Ut  proditio  Francorum  detecta  fuerit. 

Contigit  bac  tempestate  vicecomitem  de  Melun,  virum  nobi- 
lem de  regno  Francorum,  qui  cum  Lodowico  in  Angliam  vene- 
rat,  in  urbe  Londoniarum  graviter  infirmari.  Qui,  cum  mortem 
sibi  imminere  cognosceret,  ascivit  ad  colloquium  suum  quosdam 
barones  Anglise,  qui  ob  custodiam  civitatis  in  urbe  remanse- 
rant;  et  confessus  est  audientibus  cunctis,  dicens  eis;  "  Doleo," 
inquit,  "  super  desolatione  et  subversione  vestra,  quod  vos 
quae  vobis  imminent  pericula  ignoratis.  Juravit  namque 
Lodowicus  et  sedecim  cum  eo  de  regno  Francorum  comites 
et  barones,  quod  si  contigerif*  eum  Angliam  subjugare,  et 
in  regem  coro»ari,  iijse  omnes  illos,  qui  nunc  cum  ipso  mi- 
litant et  regem  Jobannem  persequuntur,  ut  proditores  domini 
sui,  perpetuo  damnaret  exilio,  et  omne  genus  eorum  deleret 
de  terra.  Et  ne  boc  vobis  vertatur  in  dubium,  ego,  qui 
bic  continuo  moriturus  jaceo,  in  periculo  anim^  me»  vobis 
aflB.rmo,  me  unum  esse  ex  illis  qui  boc  cum  Lodowico  jura- 
verunt.     Unde  summopere  nunc  consulo,  ut  utilitati  vestras 


*  His  sword  and  shield  are  repre- 
sented in  the  margin,  inverted. 
2  terebrato'}  perforate,  O.  W. 


3  Margaret,  natural  daughter  of 
William  the  Lion. 

"•  contigerit']  contingeret,  O.W. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS.  GG7 

"  provideatis   in  posteram  ;    et  ea   quae  jam   vobis    dixi    sub  A.D.  1216. 
"  sigillo  secret!  teneatis."      Et  his  dictis,  nobilis  illo  continue /'"'/«cto 
expiravit.       Cum    autem   verba    hajc    inter    baroncs    dissemi-  ^""  '^^ 
nata  fuissent,   contristati  sunt  valde,   dum  se   perplexes  imdi-  gQjgf„ 
que  cognevissent.      Lodowicus  enim  terras    eenim  et  castella 
quae  jam   in  locis   diversis   subjugaverat,  illis   murmurantibus, 
Franc  igenis  dederat ;'   et  quod  magis  dolebant,  notam  eis  pro- 
ditionis    imposuit.      Auxit    prseterea    tristitiam    eorum,    quod 
singulis  essent  diebus  excommunicati,  simul   et  omni  honore 
terrene  privati ;   unde  in   maximam  corporis  et  animae   angus- 
tiam  inciderunt.     Cogitaverunt  igitur  multi  ex  eis  ad  fidelita- 
tem  regis  Jehannis  redire;  sed  timuerunt  valde,  ne  ille,  quem 
tot  talibusque  convitiis  in  odium  sui  provocaverant,  vellet  eos 
admittere  pcenitentes. 

De  morte  Jdhannis  regis. 

Tandem  cum  Lodowicus   apud  Doveram   obsidionem  diu  et  John,  after 
inaniter  pertraxisset,   rex  ^Johannes  in  forfcitudine  gravi  pro-  ^^^P!}^ 
vincias  de  Suthfolc   et  de  Norfolc  misera  afflictione  contrivit.  ^^^  i^^^^ 
Veniens  autem   per  Burgum  et  Croilandiam,  ipsam  ec-  folk,  jjoes 
clesiam  de  Croillandia  deprsedatus  est ;    et  per  Savari-  j^oi^o^j^gh" 
cum  de  Malleone  et  alios  nefarios  complices  suos,  ibidem  Croyiand, 
scelera  inaudita  perpetravit,      Deinde  per  maneria  ab- 
batis  2  de  Croilandia  transiens,  omnes  segetes  ejus,  sicut 
erant  in   fine   autumpni   congcstse,  in   favillas   redegit. 
Novissime   per  urbem  quEe   Len   appellatur   transitum  faciens,  and  then 
ab  urbanis  cum  gaudio  susceptus  est  et  magnis  donariis  bono-  *°  Lynn- 
ratus.      Deinde  versus  Aquilonem  iter  arripiens,  in  fluvio  qui 
Wellestrem  dicitur    caretas  oranes,  bigas,  et  summaries,  cum  He  loses 
thesauris,  vasis  pretiosis,  et  rebus  ^  omnibus,  quas  propensiori  ""^  ^^•'^■, 
cura  dilexit,  inopmato  *   eventu   amisit.      Aperta  est  enim   m  '^y'ash 
mediis  fluctibus  terra,  et  voragines  abyssus,  quas  absorbucrunt 
universa  cum  bominibus  et  equis,  ita  quod  nee  pes  unus  evasit, 
qui  casam   regi   nunciaret.      Rex  tamen  cum  exercitu  suo  vix  He  is  taken 
elapsus  nocte  sequenti  apud   abbatiam,  qua3  Suenesbeved  dici-  j|' ''' 
tur,  pemoctavit.    Ubi,  ut  putabatur,  de  rebus  a  fluctibus  devo-  i^^^^i 
ratis  tantam   mentis   incurrit  tristitiam,  quod  acutis  corrcptus 
febribus    coepit   graviter  infirmari.      Auxit   autem    acgritudinis 
molestiam  perniciosa  ejus  iugluvics,  qui  nocte  ilia,  do  fructu 


1 


dederat']  Altered  by  Paris  from 


dedit. 

2  Henry  de  Longchamp. 


■'  rcbiwi]  repibus,  B. 

•*  inopinato]  in  opinatu,  B. 


G68 


MATTH^I   PARISIEN81S   CHRONICA   MAJORA. 


A.D.  1216. 

but  goes  to 
Sleaford, 

and  New- 
ark, 


where  he 
dies, 
Oct.  18. 
His  burial 
at  Worces- 
ter. 


Unde 

Johannes 

extorris. 


persicorum  et  novi  ciccris  potatione  nimis  repletus,  febrilem 
in  sc  calorcm  acixit  fortiter  et  accendit.  Veruntamen  summo 
inde  diluculo,  licet  cum  labore  recedens,  ad  castellum  de  Laford 
hospitaturus  perrexit.  Ubi  maxima  corporis  praegravatus  mo- 
lestia,  in  crastino  vix  ad  castellum  de  Newerc  equo  vehente 
pervenit.  Quo  in  loco  invalescente  morbo,  ab  abbate '  de 
Crocstuna  consilium  confessionis  et  Eucharistiam  suscepit. 
Deinde  Henricum  filium  suum  primogenitum  regni  sui  hseredem 
constituit,  regnumque  Anglite  illi  jurare  fecit.  Litteras  etiam 
sigillo  suo  munitas  ad  omnes  vicecomites  regni  et  castellanos 
direxit,  praecipiens  ut  ei  essent  singuli  intendentes.  Et  his  ita 
gestis,  sciscitavit  ab  eo  abbas  de  Crocstuna,  si  ipsum  mori 
contingeret,  ubi  vellet  eligere  sepulturam.  Cui  rex  respon- 
dens  dixit,  "  Deo  et  sancto  Wlstano  corpus  et  animam  meam 
"  commendo."  Qui  postea,  in  nocte  quae  diem  sancti  Lucae 
EvangelistEe  proximo  secuta  est,  ex  hac  vita  migravit.^  Cujus 
corpus  regio  schemate  ornatum  ad  Wigorniam  delatum  est,  et 
in  ecclesia  cathedrali  ab  episcopo^  loci  honorifice  tumulatum. 
Tempore  vero  quo  apud  Newerc  idem  rex  mori  incipiebat, 
venerunt  ad  eum  ibidem  nuncii  quorundam  baronum  Angliae 
circiter  quadraginta  cum  litteris,  qui  voluerunt  ad  pacem  regis 
redire ;  sed  ipse  in  extremis  agens,  his  tunc  operam  dare  non 
potuit ;  vocabant  *  enim  eum  fata  sua.  Abbas  igitur 
canonicorum  Crokestonise  peritissimus  in  phisica,  qui 
medicus  regis  tunc  temporis  extiterat,  facta  anathomia 
de  corpore  regio,  ut  honestius  portaretur,  viscera  copioso 
sale  conspersa,  in  sua  domo  transportata,  honorifice  fecit 
sepeliri.  Cum  autem  regnasset  rex  Johannes  annis 
octodecim,  mensibus  quinque,  diebus  autem  quatuor,  ab 
hac  vita,  post  hujus  sseculi  multas  perturbationes  et 
labores  inutiles,  in  multa  mentis  amaritudine  subtractus, 
transmigravit ;  nihil  terras,  immo  nee  seipsum  possi- 
dens.  Sperandum  est  autem  et  certissime  confidendum, 
quod  quaidam  bona  opera,  quse  fecit  in  hac  vita,  alle- 
gabunt  pro  eo  ante  tribunal  Jesu  Christ! ;  construxit 
enim  abbatiam  Cisterciensis   ordinis  de  Bello  loco ;   et 


1  Adam,  abbat  of  Croxton, 
Leicestershire. 

2  W.  ins.  "  cum  regnasset  septem- 
"  deeim  annis  et  dimidio."  This  is 
not  in  O. 


^  Silvester  of  Evesham. 

■*  This  is  written  on  a  piece  of 
parchment  pasted  over  what  fol- 
lows. 


DE   TEMPORE    REGIS   JOHANNIS. 


669 


moriturus  domui  de  Crokestuna  decern  librarura  teiTam  A.D.  12 16. 
contulit    opulentam.      Epitaphium'   vero   et   sepultura;   ejus 
Buperscriptionem  quidam  composuit  in  haec  verba : 

Hoc  in  sarcophago  sepelitur  regis  imago,  His  cpi- 

Qui  moriens  multum  sedavit  in  orbc  tumultum,  taph, 

Et '  cui  connexa  dum  vixit  probra  manebant. 

Hunc  mala  post  mortem  timor  est  ne  fata  sequantur. 

Qui  legis  hajc,  metueus  dum  cemis  te  moriturum, 

Discite  quid  rerum  pariat  tibi  meta  dierum. 

Quidam  autem  versificator,  sed   reprobiis,  de   eodem  Verses  on 
ait:  '^™- 

Anglia  sicut  adhuc  sordet  fcetore  Johannis, 
Sordida  foedatur  foedante  Johanna  gehenna. 

Sed  quia  periculosum  est  in  eum  inscribere,  qui  de 
facili  potest  proscribere ;  non  est  meum,  quia  non  est 
tutum,  ejus  infinita  reprehensibilia  vitia  redarguere, 
prout  ait  poeta  Juvenalis  [i.  162.]. 

Experiar  quid  concedatur  in  illis, 
Quorum  Flaminea  tegitur  einis  atque  Latina. 

Kegnavit^  autem  rex  Johannes  annis  xviii.,  mensibus  v.,  et 
diebus  iv. 


'  From  here  to  the  end  is  omitted 
in  C. 

'  This  line  is  omitted  in  W. 

^  At  the  foot  of  the  page  is  the 
shield  with  the  three  lions  or  leo- 


pards inverted,  a  crown  inclined 
at  an  angle,  with  below  it,  "  Vac  la- 
"  benti  coronae  Anglia;.  Obiit  rex 
"  Angliae  Johannes  primus  tributa- 


nus. 


END   OF   VOL.   II. 


LONDON: 

Printed  by  Geoege  B.  Etee  and  "William  Spottiswoode, 

Printers  to  the  Queen's  most  Excellent  Majesty. 

For  Her  Majesty's  Stationery  Office. 

[750.-10/74.] 


(»